MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Ngân sách xã, phường là một trong 04 cấp ngân sách có vai trò vô cùng thiết yếu là công cụ tài chính quan trọng giúp Nhà nước thực hiện nhiệm vụ của mình. Sự phân cấp quản lý ngân sách phù hợp với sự phân cấp của cơ chế bộ máy chính quyền, tạo ra những bước nhảy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế- văn hóa, xã hội, an ninh- quốc phòng. Quy định của nhà nước về quản lý ngân sách xã, phường đã có nhiều thay đổi và ngày càng được hoàn thiện hơn.
Cụ thể ngày 25/6/2015 Quốc hội đã ban hành Luật Quản lý Ngân sách nhà nước (NSNN) số 83/2015/QH13; tiếp theo Chính phủ ban hành Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 về thi hành Luật ngân sách; Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 342/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ về thi hành Luật ngân sách. Với ngân sách cấp xã, phường, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 344/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 quy định về quản lý ngân sách và các vấn đề tài chính khác của xã, phường, quận, huyện, tỉnh, thành phố. Trong điều kiện thành phố Hồ Chí Minh đang thực hiện thí điểm Nghị quyết 54 của Quốc Hội về Thực hiện cơ chế đặc thù cho Thành phố, từ đó đặt ra yêu cầu về hoàn thiện hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã, phường trên khu vực là cấp thiết hơn bao giờ hết. Mặc khác, trong quản lý ngân sách cấp xã, phường hiện nay nói chung và tại phường 8, Quận 3 Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, còn không ít hạn chế như: năng lực, trình độ chuyên môn cán bộ chưa đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn, đội ngũ cán bộ, công chức quản lý ngân sách xã, phường còn yếu kém, sử dụng kinh phí được phân bổ hiệu quả chưa cao, kinh phí tập trung chi là chủ yếu, thiếu nguồn lực chi đầu tư phát triển, quyết toán sai nguồn, mất cân đối thu và chi, bội chi ngân sách vẫn tiếp tục diễn ra thường xuyên, tình 2 trạng quản lý ngân sách còn lỏng lẻo, kỷ luật, kỷ cương tài chính chưa nghiêm, còn phát sinh nhiều tiêu cực, lãng phí… Với vai trò là người quản lý tài chính ngân sách cấp phường, bản thân tác giả đã thấy những bất cập, tồn tại đã qua nhưng chưa được khắc phục triệt để.
Trước tình hình đó, tác giả mong muốn nghiên cứu tìm những giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài chính ngân sách trên khu vực phường 8, Quận 3, với mục tiêu đảm bảo đúng quy định pháp luật, nâng cao tính tính hiệu lực, hiệu quả, chặt chẽ, thực hành tiết kiệm và chống lãng phí, huy động các nguồn lực tài chính cho đầu tư phát triển, cân đối thu - chi… Vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài luận văn thạc sĩ: “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại phường 8, quận 3, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 - 2025”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách trên địa bàn phường 8, quận 3, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2018. Rút ra những kết quả đạt được và những hạn chế để từ đó làm cơ sở cho việc đề ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý ngân sách trên địa bàn. - Đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách trên địa bàn khu vực phường 8, Quận 3 TP.
HCM, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách trên địa bàn khu vực. Câu hỏi nghiên cứu - Các nhân tố nào ảnh hưởng đến kết quả công tác quản lý ngân sách phường 8, Quận 3, TP. HCM giai đoạn 2016-2018? - Giải pháp nào để nâng cao hiệu quả trong quản lý ngân sách phường 8, Quận 3, TP. HCM theo phân cấp được tốt hơn trong trong giai đoạn sau này ? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: hoạt động ngân sách trên khu vực phường 8, Quận 3 TP. HCM theo phân cấp. 3 Đối tượng khảo sát: Cán bộ, công chức quản lý tài chính- ngân sách, cán bộ, công chức thụ hưởng ngân sách phường và các đối tượng có liên quan trên phạm vi phường 8, quận 3 TP. Phạm vi nghiên cứu: địa bàn Phường 8, Quận 3 TP.
HCM, giai đoạn 2016 - 2018 5. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học với nhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau về quản lý ngân sách nhà nước tại từng địa phương, cụ thể như sau: - Đề tài luận án: “Nâng cao hiệu quản quản lý NSNN tỉnh An Giang giai đoạn 2011 – 2015 và tầm nhìn đến năm 2020” năm 2012 của tác giả Tô Thiện Hiền - Luận án Tiến sĩ kinh tế, Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả đã hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hệ quả quản lý NSNN nói chung và quản lý NSNN của tỉnh An Giang nói riêng. Luận án đã làm sáng tỏ lý thuyết về vị trí, vai trò của Ngân sách địa phương An Giang và mối quan hệ hữu cơ trong quan hệ cân đối giữa Ngân sách Trung ương và Ngân sách địa phương.
Tác giả đã đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý Ngân sách địa phương trên các góc độ khác nhau. - Đề tài luận văn: “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn Thành Phố Việt Trì”, năm 2013 của Hoàng Công Thường - Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Bách khoa Hà Nội. - Đề tài luận văn: “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã, phường tại Thành Phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ”, năm 2014 của Đoàn Thu Hiền- Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Thái Nguyên. - Đề tài luận án: “Đổi mới quản lý Ngân sách địa phương các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng” năm 2009 của tác giả Trần Quốc Vinh - Luận án Tiến sĩ kinh tế.
Tác giả đã hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề về quản lý NSNN, quản lý Ngân sách địa phương, các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách địa phương; phân tích thực trạng quản lý Ngân sách địa phương ở các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng, đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục đổi mới quản lý Ngân sách địa phương các tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2020. 4 -Nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước cấp quận tại Quận 6, thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2015”, tác giả Phạm Thị Xuân Hà, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung luận văn đưa ra được các tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách áp dụng cụ thể vào địa phương. -Nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long, giai đoạn 2016-2020”, tác giả Lê Tuấn Mãnh, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Tài chính – Marketing.
Nội dung luận văn nghiên cứu các khái niệm cơ bản về quản lý ngân sách như: cơ cấu ngân sách, quản lý chu trình ngân sách nhà nước, phân cấp ngân sách, hiệu quả quản lý ngân sách. Áp dụng nghiên cứu hiệu quả ngân sách ở địa phương. -Nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh Kiên Giang giai đoạn 2015 – 2020”, tác giả Huỳnh Hoàng Song, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Tài chính – Marketing. Nội dung luận văn nghiên cứu các nội dung cơ bản về quản lý ngân sách nhà nước và áp dụng vào thực trạng ở địa phương.
Ngoài ra, liên quan đến đề tài này còn có các nghiên cứu như: -Mạc Thành Luân (2013), “Nghiên cứu phân cấp quản lý ngân sách ở Quảng Ninh”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, trường Đại học Thái Nguyên. - Đề tài luận văn: “Hoàn thiện quản lý ngân sách huyện: Trường hợp huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau” năm 2015 của tác giả Phạm Văn Cang – Luận văn Thạc sĩ kinh tế. Tác giả đã nghiên cứu về cơ cấu thu, chi ngân sách huyện với chính sách phát triển kinh tế - xã hội sẽ làm rõ mức độ phù hợp với quy mô và thành phần chi tiêu công từ năm 2007- 2014. -Nghiên cứu: “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2006-2010”, tác giả Nguyễn Hoàng Tuấn, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, nội dung luận văn này đề cập đến một số nội dung cơ bản về thu, chi, phân cấp ngân sách nhà nước và qua đó nêu lên thực trạng quản lý thu chi ngân sách tại địa phương.
-Phạm Thị Hường (2012), “Chính sách công trong mối quan hệ với chính sách phát triển kinh tế xã hội, trường hợp tỉnh Tuyên Quang”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh – Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright. 5 -Đặng Hữu Nghĩa (2014), “Nâng cao hiệu quả quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, trường Đại học Thái Nguyên. -Nghiên cứu: “Quản lý tài chính công ở địa phương” (2007), do Dự án Nâng cao năng lực chính quyền địa phương (Strengthening Local Government Project, mã số SLGP - 00039111, do UNDP tài trợ cho Bộ KH&ĐT). -Nghiên cứu: “Cân đối ngân sách nhà nước Việt Nam trong nền kinhh tế thị trường” (2007), tác giả Bùi Thị Mai Hoài, luận án tiến sĩ, trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh.
Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài nêu trên đã cung cấp cho tác giả cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý ngân sách cấp xã nói riêng. Các công trình trước được nghiên cứu và phân tích chủ yếu dựa trên cơ sở Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 (có hiệu lực từ 2004) để làm cơ sở phân tích, đánh giá, vì vậy có nhiều nội dung chưa phù hợp với Luật Ngân sách mới có hiệu lực từ năm 2015. Tuy nhiên, qua nghiên cứu các công trình trên, tác giả cũng đã kế thừa một số nội dung khoa học và hợp lý của các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài, để từ đó nghiên cứu, phân tích đánh giá thực trạng nhằm đưa ra những giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau, phù hợp với Luật Ngân sách mới năm 2015.