mở đầu của nội dung quản lý thu ngân sách cấp xã, nó đặt cơ sở nền tảng cho khâu tiếp theo trong nội dung quản lý thu ngân sách cấp xã. Vì vậy, nếu khâu lập dự toán đƣợc thực hiện chính xác có cơ sở khoa học, hợp thời gian… sẽ tạo điều kiện thuận lợi lớn cho các khâu tiếp theo, đặc biệt là khâu chấp hành dự toán thu ngân sách cấp xã. - Mục tiêu cơ bản của việc quản lý lập dự toán thu ngân sách cấp xã nhằm tính toán đúng đắn nguôn thu tại xã, có căn cứ khoa học, định hƣớng các quan hệ kinh tế theo định hƣớng, mục đích của Nhà nƣớc. Do đó, quản lý công tác thu ngân sách cấp xã hiệu quả khi đảm bảo các yêu cầu: + Dự toán thu ngân sách cấp xã phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội và có tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội.
+ Dự toán thu ngân sách phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúng đắn các quan điểm chỉ đạo của chính sách tài chính mỗi quốc gia trong thời kỳ và yêu cầu theo luật ngân sách của từng quốc gia. - Để có bản dự toán thu ngân sách hàng năm vừa đáp ứng đƣợc yêu cầu mục tiêu vừa có tính thực tiễn cao, đòi hỏi khi lập dự toán thu ngân sách phải có căn cứ: + Căn cứ vào phƣơng hƣớng, chủ trƣơng, nhiệm vụ phát triển kinh tế văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia trong năm kế hoạch và những chủ trƣơng năm tiếp theo. Căn cứ này giúp cho công tác xây dựng dự toán thu ngân sách có một cách nhìn tổng quát về những mục tiêu, nhiệm vụ mà ngân sách cấp xã của nhà nƣớc phải tập trung thông qua động viên khai thác các nguồn thu ngân sách cũng nhƣ phân phối, sử dụng vốn ngân sách một cách đúng đắn, hợp lý cho mỗi kỳ kế hoạch. + Lập dự toán thu ngân sách cấp xã phải đƣợc dựa trên bản kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội của nhà nƣớc trong năm kế hoạch.
Kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội là cơ sở, căn cứ để đảm bảo các nguồn thu cho ngân sách nhà nƣớc. Việc lập dự toán thu ngân sách phải tính đến các kết quả phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu ngân sách của xã các năm trƣớc, đặc biệt là năm báo cáo. 13 z Lập dự toán thu ngân sách phải dựa trên các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức cụ thể về thu của xã. Lập dự toán thu ngân sách là việc xây dựng các chỉ tiêu thu cho năm kế hoạch, các chỉ tiêu đó chỉ có thể đƣợc xây dựng sát, đúng, ngoài dựa vào căn cứ nói trên phải đặc biệt tuân thủ theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức thu.
- Trình tự Lập dự toán thu ngân sách cấp xã: Ban tài chính và ngân sách cấp xã kết hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế (nếu có) tính toán các khoản thu ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp do xã quản lý) Ban tài chính và ngân sách cấp xã lập dự toán thu và cân đối ngân sách trình UBND xã, báo cáo Chủ tịch hoặc Phó chủ tịch HĐND xã để xem xét gửi UBND huyện và phòng tài chính huyện. Căn cứ vào quyết định giao nhiệm vụ thu ngân sách của huyện, Uỷ ban nhân dân xã lập dự toán chi tiết trình hội đồng nhân dân xã quyết định. - Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính huyện làm việc với Uỷ ban nhân dân xã về cân đối thu, chi ngân sách xã thời kỳ ổn định mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phƣơng. Đối với các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, Phòng Tài chính huyện chỉ tổ chức làm việc với Uỷ ban nhân dân xã về dự toán ngân sách khi Uỷ ban nhân dân xã có yêu cầu.
- Quyết định dự toán Ngân sách cấp xã: Sau khi nhận đƣợc quyết định giao nhiệm vụ thu do UBND huyện quyết định UBND xã hoàn chỉnh dự toán thu ngân sách cấp xã và phƣơng án bổ sung Ngân sách cấp xã trình HĐND xã quyết định sau khi dự toán xã đƣợc HĐND xã quyết định UBND xã báo cáo với UBND huyện, phòng tài chính huyện đồng thời công khai thu ngân sách cấp xã cho nhân dân biết theo chế độ công khai tài chính về thu ngân sách cấp xã. Điều chỉnh Ngân sách cấp xã hàng năm (nếu có) trong các trƣờng hợp có yêu cầu của UBND cấp trên để đảm bảo phù hợp với định hƣớng chung hoặc có sự biến động lớn về nguồn thu. Uỷ ban nhân dân xã tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình Hội đồng nhân dân xã quyết định và báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện. Quản lý việc chấp hành thu ngân sách cấp xã Chấp hành dự toán thu ngân sách cấp xã là khâu tiếp theo của hoạt động quản lý thu ngân sách cấp xã.
Đó là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu ghi trong bản kế hoạch ngân sách nhà nƣớc ở cấp xã trở thành hiện thực. Nhƣ vậy, mục tiêu của công tác quản lý chấp hành thu ngân sách cấp xã nhằm: - Biến các chỉ tiêu thu ghi trong kế hoạch ngân sách năm từ khả năng, dự kiến thành hiện thực. Từ đó, góp phần biến các chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của địa phƣơng từ khả năng trở thành hiện thực. - Thông qua việc quản lý công tác chấp hành thu ngân sách cấp xã mà tiến hành kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế tài chính của nhà nƣớc ở cấp xã.
Chấp hành thu ngân sách cấp xã thực hiện tốt các mục tiêu nói trên sẽ mang lại ý nghĩa cực kỳ quan trọng không những cho công tác quản lý, điều hành ngân sách nhà nƣớc ở cấp xã mà còn quan trọng hơn là thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội. Đối với công tác quản lý điều hành ngân sách, công tác chấp hành thu ngân sách nhà nƣớc ở cấp cơ sở là khâu cốt yếu, trọng tâm có ý nghĩa quyết định với một hoạt động quản lý thu ngân sách cấp xã. Nếu khâu lập kế hoạch đạt kết quả tốt thì về khả năng mới dừng lại ở trên các văn bản giấy tờ, nằm trong khả năng và dự kiến, chúng có thể biến thành hiện thực hay không là tùy thuộc vào khâu chấp hành ngân sách. Hơn nữa, chấp hành ngân sách thực hiện tốt sẽ có nội dung tích cực trong thực hiện khâu tiếp theo của hoạt động quản lý ngân sách nhà nƣớc ở cấp xã.
Khi nhận đƣợc số phân bổ về thu ngân sách của địa phƣơng mình, những đơn vị dự toán ngân sách đƣợc giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc đảm bảo đúng với dự toán ngân sách đƣợc phân bổ, đồng thời thông báo với cơ quan tài chính địa phƣơng nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát và quản lý. Theo quy đinh: Ban tài chính xã có nhiệm vụ phối hợp với cơ quan thuế giám sát, kiểm tra các nguồn thu đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời nộp vào ngân sách Nhà nƣớc. Riêng khoản thu từ quỹ đất công ích 5% và hoa lợi công sản là nguồn thu 15 z thƣờng xuyên của ngân sách cấp xã, vì vậy không đƣợc khoán thầu thu một lần cho nhiều năm. Trƣờng hợp cần thiết có thể thu cho một năm nhƣng chỉ trong nhiệm kỳ của Hội đồng nhân dân.
- Khuyến khích các đối tƣợng thu nộp ngân sách trực tiếp tại Kho bạc Nhà nƣớc, trƣờng hợp đối tƣợng phải nộp ngân sách không có điều kiện nộp tiền trực tiếp vào ngân sách tại Kho bạc Nhà nƣớc thì các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của cơ quan nào cơ quan đó thu sau đó viết giấy nộp tiền mang tới Kho bạc Nhà nƣớc để nộp vào ngân sách. - Chủ tịch UBND xã (hoặc ngƣời đƣợc uỷ quyền) là chủ tài khoản thu Ngân sách cấp xã. Xã có quỹ tiền mặt tại xã để thanh toán các khoản có gía trị nhỏ. Định mức tồn quỹ tiền mặt tại xã do KBNN huyện quy định cho từng loại xã.
Riêng những xã ở xa KBNN, điều kiện đi lại khó khăn, chƣa thể thực hiện việc nộp trực tiếp các khoản thu của Ngân sách cấp xã vào KBNN, định mức tồn quỹ tiền mặt đƣợc quy định ở mức phù hợp. - Nghiêm cấm thu không biên lai, thu để ngoài sổ sách. Khi thu phải giao biên lai lại cho đối tƣợng nộp cho cơ quan thuế, phòng tài chính huyện có nhiệm vụ cung cấp biên lai đầy đủ, kịp thời cho ban tài chính xã để thực hiện thu nộp ngân sách nhà nƣớc. Việc hoàn trả khoản thu Ngân sách cấp xã, KBNN xác nhận rõ số tiền đã thu vào Ngân sách cấp xã hoặc cơ quan thu xác nhận (đối tƣợng nộp ngân sách qua cơ quan thu) để ban tài chính làm căn cứ hoàn trả.
Đối với các khoản thu Ngân sách cấp xã đƣợc hƣởng 100%, KBNN chuyển một liên chứng từ cho ban tài chính xã. Đối với các khoản thu phân chia với ngân sách cấp trên, KBNN Lập dự toán ngân sách bảng kê các khoản thu ngân sách có phân chia cho xã gửi ban tài chính xã. - Trƣờng hợp phải hoàn trả thu ngân sách, Kho bạc Nhà nƣớc xác nhận rõ số tiền đã thu vào ngân sách để ban tài chính xã làm căn cứ thoái thu cho đối tƣợng đƣợc hoàn trả. - Chứng từ thu phải đƣợc luân chuyển theo đúng quy định.
16 z - Đối với số thu bổ sung của ngân sách, phòng Tài chính huyện căn cứ vào dự toán bổ sung đã giao cho từng xã, dự toán thu từng quý và khả năng cân đối ngân sách huyện thông báo và cấp bổ sung ngân sách hàng quý cho xã chủ động điều hành ngân sách. Các khoản thu Ngân sách nhà nƣớc bằng hiện vật, bằng ngày công lao động đƣợc quy đổi ra đồng nội tệ theo giá hiện vật, giá ngày công lao động đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quy định tại thời điểm phát sinh để hạch toán thu Ngân sách nhà nƣớc. Các khoản thu không đúng chế độ phải đƣợc hoàn trả cho đối tƣợng nộp. Các khoản thu đã tập trung vào Ngân sách nhà nƣớc nhƣng đƣợc miễn giảm hoặc hoàn trả, thì Kho bạc nhà nƣớc hoàn trả cho các đối tƣợng nộp theo quyết định của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền.