Nghiên cứu hiện trạng môi trường và giải pháp quản lý mỏ than Khánh Hòa, Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu hus nghiên cứu hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp cải thiện kết quả công tác quản lý mỏ, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Dương Thị Bích Hồng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lưu Đức Hải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Công nghiệp khai thác than
• 1.2. Khai thác than ở Việt Nam
• 1.3. Công nghệ khai thác than nước ta
• 1.4. Hiện trạng môi trường các khu vực khai thác than nước ta
• 1.5. Khai thác than ở Thái Nguyên
• 1.5.1. Đặc điểm các mỏ than ở Thái Nguyên
• 1.5.2. Thực trạng hoạt động các mỏ than trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 2. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng và dự báo diễn biến chất lượng môi trường khu vực mỏ
• 3.1.1. Môi trường không khí
• 3.1.2. Môi trường nước
• 3.1.3. Môi trường đất
• 3.1.4. Đa dạng sinh học. Kinh tế xã hội, sức khỏe cộng đồng
• 3.2. Rủi ro, sự cố môi trường
• 3.3. Đánh giá tổng quan hiện trạng công tác quản lý môi trường khu vực mỏ
• 3.4. Các giải pháp quản lý môi trường đang thực hiện
• 3.5. Đánh giá tổng thể và các vấn đề môi trường ưu tiên giải quyết
• 3.6. Đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng môi trường khu vực mỏ
• 3.6.1. Các giải pháp kĩ thuật
• 3.6.2. Các giải pháp quản lý
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa Thái Nguyên

Mỏ than Khánh Hòa, nằm ở tỉnh Thái Nguyên, là một trong những mỏ than lớn và quan trọng của Việt Nam. Hoạt động khai thác than tại đây đã diễn ra từ nhiều thập kỷ, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với nhiều thách thức về quản lý môi trường. Việc nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa là cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội khu vực mỏ than Khánh Hòa

Khu vực mỏ than Khánh Hòa có điều kiện tự nhiên đa dạng với địa hình đồi núi và khí hậu ôn hòa. Kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào khai thác than, nhưng cũng cần phát triển các ngành khác để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh.

1.2. Tình hình khai thác than và tác động đến môi trường

Hoạt động khai thác than tại mỏ Khánh Hòa đã gây ra nhiều vấn đề môi trường nghiêm trọng như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước và suy giảm đa dạng sinh học. Các bãi thải lớn và việc sử dụng công nghệ lạc hậu đã làm gia tăng tác động môi trường. Cần có các giải pháp hiệu quả để giảm thiểu những tác động này.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa

Quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các vấn đề như ô nhiễm không khí, nước thải và sự suy giảm chất lượng đất đang ngày càng nghiêm trọng. Việc thiếu các biện pháp quản lý hiệu quả đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm kéo dài, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

2.1. Ô nhiễm không khí và nguồn gốc phát sinh

Ô nhiễm không khí tại khu vực mỏ than Khánh Hòa chủ yếu do bụi và khí thải từ các hoạt động khai thác. Theo số liệu, hàm lượng bụi tại khu vực này vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,2 đến 5,2 lần. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí hiệu quả hơn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

2.2. Tác động của nước thải đến môi trường

Nước thải từ hoạt động khai thác than có chứa nhiều chất độc hại, gây ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Độ pH của nước thải dao động từ 3,1 đến 6,5, vượt tiêu chuẩn cho phép. Việc xử lý nước thải cần được chú trọng hơn để giảm thiểu tác động đến môi trường.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa

Để nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và công nghệ xanh. Việc áp dụng các giải pháp công nghệ mới sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Ứng dụng công nghệ xanh trong khai thác than

Công nghệ xanh có thể giúp giảm thiểu ô nhiễm và tiết kiệm tài nguyên. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến trong khai thác và chế biến than sẽ giúp giảm thiểu tác động đến môi trường. Các công nghệ như xử lý bụi và nước thải cần được triển khai rộng rãi.

3.2. Tăng cường công tác quản lý và giám sát môi trường

Cần có các biện pháp quản lý và giám sát môi trường chặt chẽ hơn. Việc thành lập các đội ngũ giám sát môi trường sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề và có biện pháp xử lý kịp thời. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại mỏ than Khánh Hòa

Nghiên cứu hiện trạng môi trường tại mỏ than Khánh Hòa đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các giải pháp đã được đề xuất và áp dụng trong thực tiễn đã mang lại những kết quả tích cực. Việc đánh giá tác động môi trường và thực hiện các biện pháp cải thiện là rất cần thiết.

4.1. Kết quả từ các giải pháp đã áp dụng

Các giải pháp như cải thiện công nghệ khai thác và xử lý nước thải đã giúp giảm thiểu ô nhiễm. Kết quả cho thấy chất lượng không khí và nước đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

4.2. Đánh giá tác động môi trường và sức khỏe cộng đồng

Đánh giá tác động môi trường là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về tình hình ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh tật tại khu vực mỏ than có xu hướng gia tăng, cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa

Quản lý môi trường tại mỏ than Khánh Hòa cần được cải thiện để đảm bảo phát triển bền vững. Các giải pháp công nghệ và quản lý hiện đại sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của quản lý môi trường bền vững

Quản lý môi trường bền vững không chỉ bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn đảm bảo sức khỏe cộng đồng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện hiệu quả các giải pháp bảo vệ môi trường.

5.2. Đề xuất các giải pháp cho tương lai

Các giải pháp như tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường, áp dụng công nghệ mới và cải thiện quy trình quản lý sẽ là những bước đi quan trọng trong tương lai. Cần có sự đầu tư và cam kết từ các bên liên quan để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác than là ngành công nghiệp nền tảng thúc đẩy tăng trưởng năng lượng và luyện kim, song hoạt động này gây ra những áp lực môi trường vô cùng nặng nề. Tỉnh Thái Nguyên là địa phương có tiềm năng khoáng sản lớn với 156 mỏ và điểm quặng, trong đó trữ lượng than ước tính đạt gần 100 triệu tấn, đứng thứ hai toàn quốc. Mỏ than Khánh Hòa nằm trên địa bàn thành phố Thái Nguyên, huyện Đại Từ và huyện Phú Lương, sở hữu tổng trữ lượng và tài nguyên than được đánh giá lên tới 59,3 triệu tấn trên diện tích khai trường 3,28 km2.

Vấn đề cốt lõi của khu vực nghiên cứu bắt nguồn từ phương pháp khai thác lộ thiên xuống sâu (đáy moong hiện tại đã hạ xuống mức âm 87 m đến âm 120 m) và công nghệ đổ thải với các núi đất đá cao hàng chục mét. Hoạt động này tạo ra lưu lượng nước thải mỏ lên tới 1.000.000 m3 mỗi năm, tải lượng bụi lơ lửng tại khu vực sản xuất thường xuyên vượt quy chuẩn kỹ thuật cho phép từ 2 đến gần 3 lần, đe dọa trực tiếp đến đời sống của gần 100 hộ dân sinh sống giáp ranh trong bán kính 50 m đến 500 m.

Mục tiêu của luận văn là đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường không khí, nước, đất; phân tích hiệu quả công tác quản lý bảo vệ môi trường tại mỏ than Khánh Hòa; đồng thời dự báo các tác động sinh thái khi mỏ nâng công suất khai thác lên 400.000 tấn than nguyên khai một năm trong giai đoạn mở rộng đến năm 2029. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xây dựng hệ thống giải pháp công nghệ xử lý chất thải và hoàn thiện cơ chế quản lý môi trường mỏ. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ chỉ số giúp giảm 30% đến 50% tải lượng ô nhiễm phát tán, hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành và nâng cao tỷ lệ tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường đạt trên 85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng cấu trúc luận giải dựa trên hai mô hình khoa học môi trường hiện đại. Thứ nhất là mô hình DPSIR (Động lực - Áp lực - Hiện trạng - Tác động - Đáp ứng) do Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA) phát triển và được Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định áp dụng trong đánh giá hiện trạng môi trường quốc gia. Mô hình này cho phép phân tích chuỗi nhân quả tương hỗ giữa nhu cầu tăng trưởng năng lượng với tải lượng chất thải phát sinh và các giải pháp can thiệp. Thứ hai là lý thuyết ma trận đánh giá công tác quản lý môi trường đa tiêu chí theo phương pháp trọng số chuyên gia của Owen và Roger, giúp định lượng hóa mức độ tuân thủ quy định môi trường tại doanh nghiệp.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh 4 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

• Khai thác than lộ thiên: Phương pháp bóc tách lớp đất đá phủ bề mặt để thu hồi khoáng sản, tạo thành các hố moong sâu và bãi thải cao tầng.
• Tải lượng ô nhiễm: Tổng khối lượng chất ô nhiễm (bụi, khí độc, chất rắn lơ lửng) phát thải vào môi trường tiếp nhận trong một đơn vị thời gian.
• Sức chịu tải của thủy vực: Khả năng tự làm sạch và dung nạp nước thải của hệ thống sông suối tiếp nhận mà không làm thay đổi mục đích sử dụng nước.
• Đánh giá nhanh môi trường (Rapid Assessment): Phương pháp ước tính tải lượng phát thải dựa trên hệ số tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đa tầng, kết hợp giữa chuỗi quan trắc môi trường định kỳ của mỏ than Khánh Hòa từ năm 2009 đến năm 2011 và các đợt khảo sát thực nghiệm chuyên sâu. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa bao gồm 11 điểm quan trắc không khí (ký hiệu từ KK1 đến KK11), 6 điểm quan trắc nước mặt trên các hệ thống suối Huyền, suối Làng Ngò, suối Tân Long và hồ 19-5, cùng 5 vị trí quan trắc nước ngầm, nước thải moong và chất lượng đất tầng mặt. Đồng thời, phiếu điều tra kinh tế - xã hội và sức khỏe cộng đồng được khảo sát trên quy mô toàn diện tại 3 xã chịu ảnh hưởng gồm Phúc Hà, An Khánh và Sơn Cẩm.

Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nguyên tắc định vị không gian trên hệ tọa độ VN-2000, lấy mẫu theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên có trọng điểm tại các khu vực xung yếu: gương tầng khai thác, xưởng sàng 2.736 m2, bãi thải Tây 15 ha và bãi thải Nam 130 ha. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm phản ánh trung thực mức độ phát tán ô nhiễm theo chuỗi dây chuyền công nghệ từ khoan nổ mìn, bốc xúc, vận chuyển cho đến chế biến sàng tuyển.

Các mẫu vật lý và hóa học được phân tích trong phòng thí nghiệm đạt chuẩn theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 05:2009/BTNMT về không khí, QCVN 08:2008/BTNMT về nước mặt, QCVN 40:2011/BTNMT về nước thải công nghiệp). Đề tài cũng tham vấn ý kiến đánh giá trọng số từ 10 chuyên gia môi trường đầu ngành và áp dụng công thức tính điểm quản lý môi trường toàn diện. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai thực hiện từ năm 2009 đến năm 2012, với dự báo tác động dài hạn đến năm 2029.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, môi trường không khí tại khu vực khai trường và phân xưởng sàng tuyển bị ô nhiễm bụi lơ lửng và tiếng ồn ở mức cao. Số liệu phân tích qua 3 năm (2009 - 2011) cho thấy hàm lượng bụi tại vị trí xưởng sàng (KK6) và trạm pha trộn than (KK7) dao động từ 8,75 mg/m3 đến 10,5 mg/m3, vượt ngưỡng giới hạn cho phép theo Quyết định 3733/2002/QĐ-BYT (4,0 mg/m3) từ 2,18 lần đến 2,62 lần. Mức độ ồn tại các khu vực vận hành máy khoan Titon-500 và xe tải trọng tải 55 tấn Komatsu/CAT đạt từ 86 dBA đến 90 dBA, vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động cho phép là 85 dBA.

Thứ hai, nguồn nước mặt và nước thải moong đối mặt với nguy cơ ô nhiễm chất rắn lơ lửng (TSS) và chất hữu cơ. Với lưu lượng nước xả đáy moong khai thác trung bình 1.000.000 m3 mỗi năm, hàm lượng TSS trong nước thải chưa xử lý triệt để vượt quy chuẩn từ 1,7 đến 2,4 lần, cá biệt có thời điểm mùa mưa vượt tới 8,09 lần. Tại các phụ lưu tiếp nhận như sông Đu và suối Tân Long, hàm lượng COD và BOD5 vượt quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT cột A2 từ 1,3 đến 3,0 lần, làm suy giảm chất lượng nguồn nước tưới tiêu nông nghiệp của địa phương.

Thứ ba, sự tích tụ đất đá thải khổng lồ tạo ra rủi ro trượt lở và suy thoái thổ nhưỡng. Tổng khối lượng đất đá bóc tích lũy từ năm 1986 đến năm 2011 đạt hơn 43 triệu m3, tập trung tại bãi thải Nam (130 ha, cao trình kết thúc dự kiến đạt cos +200 m) và bãi thải Tây (15 ha, cao trình cos +120 m). Địa hình dốc sườn tầng thải lên tới 37 độ kết hợp lượng mưa lớn tập trung vào mùa mưa (tháng 7 đến tháng 9 trên 1.000 mm) đã làm bồi lấp phù sa hạt thô vào diện tích canh tác lúa của hơn 500 hộ dân xã An Khánh và xã Phúc Hà, làm giảm năng suất cây trồng địa phương khoảng 15% đến 20%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các phát hiện trên xuất phát từ sự già cỗi của một số dây chuyền thiết bị vận tải và công nghệ xử lý nước thải moong chủ yếu dựa vào các hồ lắng tự nhiên dung tích hữu hạn (khoảng 5.068 m2) chưa đủ thời gian lưu nước trong mùa lũ. Thêm vào đó, việc mở rộng diện tích moong xuống mức âm 125 m ở khu C và âm 87 m ở khu D đã làm thay đổi cân bằng thủy văn dưới đất, gây hiện tượng hạ thấp mực nước ngầm tầng Đệ tứ cục bộ trong bán kính 1 km.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại vùng than Quảng Ninh (như mỏ Cọc Sáu, Đèo Nai), mức độ ô nhiễm bụi và sự suy thoái độ che phủ thực vật tại mỏ than Khánh Hòa có tính chất tương đồng. Tỷ lệ suy giảm diện tích đất rừng tự nhiên do khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên cũng đi liền với sự sụt giảm nguồn sinh thủy, làm biến đổi cảnh quan tự nhiên theo hướng tiêu cực.

Các chuỗi dữ liệu thực nghiệm trong luận văn có thể được trình bày trực quan và khoa học thông qua biểu đồ cột đa trục thể hiện diễn biến nồng độ bụi và tiếng ồn qua các đợt quan trắc từ năm 2009 đến 2011 so với giới hạn tiêu chuẩn. Đồng thời, biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa lưu lượng mưa chảy tràn với tải lượng chất rắn lơ lửng (TSS) và nồng độ COD theo mùa, kết hợp bảng ma trận phân loại tải lượng chất thải giúp làm nổi bật các điểm nóng cần ưu tiên can thiệp kỹ thuật ngay lập tức.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và giảm thiểu tác động môi trường tại mỏ than Khánh Hòa giai đoạn 2013 - 2029, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Xây dựng và nâng cấp hệ thống xử lý nước thải moong tập trung: Thiết kế trạm xử lý nước thải công suất 3.000 m3/ngày đêm áp dụng công nghệ keo tụ, tạo bông kết hợp bể lắng lắng nhanh và trung hòa độ pH. Mục tiêu cắt giảm 85% hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) và 70% hàm lượng kim loại nặng hòa tan, đảm bảo 100% nước thải sau xử lý đạt chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT trước khi xả ra suối Tân Long. Thời gian hoàn thành trong giai đoạn 2013 - 2015, do Ban Quản lý Dự án Công ty TNHH MTV Than Khánh Hòa chủ trì thực hiện.
2. Kiểm soát và dập tắt bụi phát tán tại nguồn: Lắp đặt hệ thống giàn phun sương dập bụi tự động công suất cao bao quanh toàn bộ khu vực xưởng sàng tuyển 2.736 m2 và các bunke chứa than. Bố trí 4 xe bồn tưới nước chuyên dụng duy trì tưới ẩm định kỳ 4 đến 6 lần mỗi ngày trên 1,5 km tuyến đường vận tải nội bộ. Mục tiêu giảm nồng độ bụi lơ lửng tại khu vực làm việc xuống dưới 4,0 mg/m3 trong giai đoạn 2013 - 2014, do Phân xưởng Vận tải và Sàng tuyển đảm trách.
3. Kỹ thuật hóa công tác đổ thải và phục hồi sinh thái bãi thải: Thực hiện phân cắt tầng thải nghiêm ngặt với chiều cao mỗi tầng từ 15 m đến 30 m, duy trì góc dốc bờ bãi thải tổng thể không vượt quá 32 độ, đồng thời xây dựng hệ thống đê quai chắn chân bãi thải cao 5 m bằng đá hộc. Triển khai trồng phủ xanh 50 ha cây keo tai tượng và cỏ Vetiver trên các sườn tầng ngừng đổ thải nhằm cố định đất, chống xói mòn và hoàn thổ cảnh quan. Lộ trình thực hiện từ năm 2014 đến năm 2020 do Phân xưởng Khai thác phối hợp với chính quyền địa phương triển khai.
4. Hoàn thiện hệ thống quản trị môi trường doanh nghiệp theo chuẩn ISO 14001: Thành lập phòng chuyên trách quản lý an toàn - môi trường mỏ, thực hiện quan trắc tự động liên tục đối với nguồn khí thải và nước thải với tần suất tối thiểu 4 đợt mỗi năm. Tăng cường phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên trong việc công khai số liệu giám sát môi trường định kỳ cho cộng đồng dân cư các xã Phúc Hà, An Khánh và Sơn Cẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và kỹ sư vận hành tại các mỏ khai thác khoáng sản: Tài liệu cung cấp giải pháp thực tế về tính toán tải lượng phát thải, thiết kế hệ thống rãnh thoát nước mặt chống sạt lở bờ moong và sơ đồ công nghệ xử lý nước thải moong than lộ thiên.
2. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Các sở ban ngành tại Thái Nguyên và các tỉnh vùng Đông Bắc có thể sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ khoa học để thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, xác định hạn mức xả thải và kiểm tra việc tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường đối với ngành khai thác mỏ.
3. Học viên cao học, sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Khoa học Môi trường, Kỹ thuật Mỏ: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận áp dụng mô hình DPSIR kết hợp ma trận trọng số đánh giá đa tiêu chí trong nghiên cứu môi trường công nghiệp khai khoáng.
4. Chính quyền địa phương và các tổ chức cộng đồng vùng mỏ: Giúp lãnh đạo các xã lân cận nắm bắt chính xác mức độ tác động môi trường từ hoạt động của mỏ than để phối hợp giám sát, xây dựng phương án đền bù thiệt hại nông nghiệp và đảm bảo quyền lợi sức khỏe cho nhân dân.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động nào phát sinh lượng bụi lớn nhất tại mỏ than Khánh Hòa? Quá trình sàng tuyển than tại xưởng sàng diện tích 2.736 m2 và hoạt động bốc xúc, vận chuyển đất đá bằng đoàn xe tải trọng tải 55 tấn trên các tuyến đường đất là nguồn phát thải bụi lớn nhất. Số liệu quan trắc tại vị trí xưởng sàng (KK6) và trạm pha trộn than (KK7) ghi nhận nồng độ bụi lơ lửng đạt từ 8,75 mg/m3 đến 10,5 mg/m3, vượt quy chuẩn cho phép từ 2,18 đến 2,62 lần.

Nước thải mỏ than Khánh Hòa ảnh hưởng thế nào đến nguồn tiếp nhận? Lưu lượng nước thải moong phát sinh khoảng 1.000.000 m3 mỗi năm chứa hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt tiêu chuẩn từ 1,7 đến 2,4 lần. Khi xả trực tiếp vào suối Tân Long và sông Đu mà chưa qua xử lý triệt để, nước thải gây bồi lắng lòng suối, làm tăng chỉ số COD và BOD5 vượt quy chuẩn từ 1,3 đến 3 lần, làm giảm độ màu mỡ của đất canh tác lúa lân cận.

Mô hình DPSIR được ứng dụng như thế nào trong luận văn? Mô hình DPSIR liên kết động lực gia tăng sản lượng than 28,94% của tỉnh Thái Nguyên với áp lực phát sinh hơn 5,5 triệu m3 đất đá bóc mỗi năm. Từ đó, mô hình phân tích hiện trạng suy giảm chất lượng không khí, nước, đất và dự báo tác động suy thoái sinh thái, làm cơ sở xây dựng hệ thống giải pháp đáp ứng về kỹ thuật công nghệ và quản lý mỏ đến năm 2029.

Bãi thải mỏ than Khánh Hòa có những rủi ro an toàn môi trường gì? Bãi thải Nam có diện tích 130 ha với cao trình kết thúc đạt cos +200 m và bãi thải Tây 15 ha cos +120 m nằm cách khu dân cư chỉ 50 m. Với khối lượng đổ thải hơn 43 triệu m3, góc dốc sườn tầng 37 độ tiềm ẩn nguy cơ sạt lở đất đá nghiêm trọng khi gặp mưa lũ lớn, gây vùi lấp ruộng đồng và đe dọa các công trình dân sinh xung quanh.

Hiệu quả mong đợi của hệ thống xử lý nước thải được đề xuất là gì? Hệ thống xử lý nước thải đề xuất công suất 3.000 m3/ngày đêm áp dụng chuỗi bể lắng cơ học kết hợp keo tụ tạo bông và trung hòa pH. Giải pháp này giúp cắt giảm trên 85% lượng cặn lơ lửng, loại bỏ triệt để váng dầu mỡ và kim loại nặng, đưa toàn bộ lượng nước thải đạt chuẩn xả thải loại B theo QCVN 40:2011/BTNMT trước khi xả ra môi trường tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng môi trường mỏ than Khánh Hòa, chỉ ra ô nhiễm bụi lơ lửng (vượt quy chuẩn đến 2,62 lần) và hàm lượng chất rắn lơ lửng trong nước thải (vượt quy chuẩn 1,7 đến 2,4 lần) là hai thách thức môi trường cấp bách nhất.
• Ứng dụng thành công mô hình DPSIR và phương pháp ma trận đánh giá theo trọng số chuyên gia để lượng hóa chính xác mức độ tuân thủ quy định môi trường của doanh nghiệp khai khoáng.
• Dự báo chi tiết các tác động suy thoái sinh thái và rủi ro trượt lở bãi thải khi mỏ nâng công suất khai thác lên 400.000 tấn than nguyên khai một năm với tuổi thọ mở rộng đến năm 2029.
• Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật khả thi gồm trạm xử lý nước thải 3.000 m3/ngày đêm, hệ thống phun sương dập bụi xưởng sàng và quy hoạch bãi thải an toàn kết hợp phủ xanh 50 ha thảm thực vật.
• Hoàn thiện mô hình quản trị môi trường doanh nghiệp theo tiêu chuẩn ISO 14001 với cơ chế quan trắc tự động định kỳ 4 đợt mỗi năm gắn kết chặt chẽ với cộng đồng địa phương.

Kế hoạch hành động bảo vệ môi trường cần được Công ty TNHH MTV Than Khánh Hòa và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam phê duyệt triển khai ngay trong giai đoạn 2013 - 2018. Các đơn vị khai thác mỏ lộ thiên và cơ quan quản lý nhà nước hãy ứng dụng ngay kết quả nghiên cứu của luận văn để giải quyết hài hòa bài toán phát triển kinh tế khoáng sản gắn liền với phát triển bền vững môi trường sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Trong xu thế hội nhập và phát triển, các ngành công nghiệp nước ta được quan tâm đầu tư và đẩy mạnh. Trong số đó phải kể đến các hoạt động của công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản. Khai thác than là một hoạt động đã được quan tâm đầu tư phát triển từ khá lâu. Sự tăng trưởng của các ngành kinh tế như điện, xi măng.luôn tỉ lệ thuận với nhu cầu sử dụng than.

Trên cơ sở nhu cầu than ngày càng tăng trên thị trường, các hoạt động khai thác và chế biến than cũng liên tục gia tăng. Bên cạnh những lợi ích kinh tế mà ngành khai thác than mang lại, thì hoạt động này cũng đã can thiệp khá mạnh mẽ đến môi trường, gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường đòi hỏi các nhà đầu tư cần phải có các giải pháp quản lý, giải pháp công nghệ và các giải pháp xử lý hợp lý nhằm giảm thiểu những ảnh hưởng xấu đến môi trường. Thái Nguyên hiện là một trong những cái nôi của ngành khai thác và chế biến khoáng sản của Việt Nam. Hiện nay trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên có khoảng 156 mỏ và điểm khoáng sản đã và đang được đưa vào khai thác, chế biến.

Than là khoáng sản có tiềm năng của tỉnh Thái Nguyên. Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên đã phát hiện 7 mỏ và điểm khoáng sản than, trong đó thăm dò, khai thác 6 mỏ; tổng trữ lượng đã đánh giá cấp A + B + C1 đạt trên 90 triệu tấn, có 2 loại than: antraxit và than mỡ. Các mỏ than chủ yếu sử dụng công nghệ khai thác lộ thiên với các moong sâu hàng trăm mét, bãi thải trở thành các núi thải khổng lồ như các mỏ Phấn Mễ, mỏ Khánh Hòa, Mỏ than Bá Sơn. Ngoài những lợi ích do ngành công nghiệp khai thác chế biến than mang lại cho địa phương Thái Nguyên thì những tác động đến môi trường hiện nay cũng không nhỏ: Vấn đề sạt lở bãi thải, hạ thấp mực nước ngầm, ô nhiễm môi trường không khí, làm bẩn nguồn nước tưới tiêu.đang ngày càng gây bức xúc trong nhân dân.

Trước thực tế trên, đề tài ”Nghiên cứu hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên” nhằm mục đích đánh giá hiện trạng môi trường, dự báo các vấn đề môi trường phát sinh trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý môi trường mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Công nghiệp khai thác than 1. Khai thác than ở Việt Nam 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đặc điểm các mỏ than nƣớc ta [17] Việt Nam được thiên nhiên ưu đãi là nước có nhiều nguồn khoáng sản trong đó than đá chủ yếu tập trung tại các mỏ ở Hải Phòng, Quảng Ninh thuộc cuối hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Lượng than tại đây chiếm 90% trên cả nước. Đặc điểm quan trọng nhất của các mỏ than ở Việt Nam thuộc khu vực hành lang kinh tế là phần nhiều các mỏ than đều ở lộ thiên dễ khai thác. Tuy nhiên phần than ở sâu trong lòng đất cũng khá dồi dào.

Chỉ riêng ở Quảng Ninh trữ lượng than ở dưới sâu -350 m đã có khoảng 6,5 - 7 tỷ tấn [19]. Than ở Việt Nam có 5 loại chính: - Than antraxit - Than mỡ - Than bùn - Than ngọn lửa dài - Than nâu. Than antraxit (than đá): Trữ lượng than đá được đánh giá là 3,5 tỷ tấn trong đó ở vùng Quảng Ninh trên 3,3 tỷ tấn (tính đến độ sâu - 300m); còn lại gần 200 triệu tấn là nằm rải rác ở các tỉnh: Thái nguyên, Hải Dương, Bắc Giang. Trữ lƣợng các mỏ than Quảng Ninh (1000 tấn) Trữ lượng khai Trữ lượng khai Trữ lượng khai Tổng trữ lượng thác giếng thác lộ thiên thác lò bằng đứng Trữ lượng đã 3.808 thăm dò Trữ lượng mỏ 1.127 đang khai thác Trữ lượng các mỏ chuẩn bị 333.407 khai thác Than mỡ: Trữ lượng tiềm năng được đánh giá sơ bộ là 27 triệu tấn, trong đó trữ lượng địa chất là 17,6 triệu tấn, chủ yếu tập trung ở 2 mỏ Làng Cẩm (Thái Nguyên) và mỏ Khe Bố (Nghệ An).

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Than bùn: Than bùn ở Việt Nam nằm rải rác từ Bắc đến Nam, nhưng chủ yếu tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long (với hai mỏ than lớn là U-Minh-Thượng và U- Minh-Hạ). Than ngọn lửa dài: Chủ yếu tập trung ở mỏ Na Dương (Lạng Sơn), với trữ lượng địa chất trên 100 triệu tấn. Hiện nay khai thác được thực hiện bằng phương pháp lộ thiên, than khai thác chủ yếu phục vụ sản xuất xi măng ở Hải Phòng và Bỉm Sơn với sản lượng trên dưới 100 nghìn tấn/năm. Nhưng do nhà máy Xi măng Hải Phòng sẽ ngừng hoạt động, nhà máy xi măng Bỉm Sơn được cải tạo với công nghệ mới, nên không dùng than Na Dương từ 1999 trở đi.

Than Na Dương là loại than có hàm lượng lưu huỳnh cao, có tính tự cháy, nên việc khai thác, vận chuyển, chế biến sử dụng rất khó khăn và hạn chế. Than nâu: Tập trung chủ yếu ở đồng bằng Bắc Bộ, trữ lượng dự báo 100 tỷ tấn. Theo đánh giá sơ bộ, than có chất lượng tốt, có thể sử dụng cho sản xuất điện, xi măng và công nghiệp hoá học. Nhưng để có thể khai thác được, cần tiến hành thăm dò ở khu vực Bình Minh - Khoái châu Hưng Yên, để đánh giá một cách chính xác trữ lượng, chất lượng than, điều kiện kiến tạo của vỉa than, nghiên cứu công nghệ khai thác thiết kế.

Nói chung việc khai thác than này rất khó khăn về mặt địa hình, dân cư trong vùng và về phương pháp khai thác v. Theo đánh giá của một số nhà nghiên cứu địa chất và khai thác, đối với than nâu ở đồng bằng sông Hồng thì có thể đưa vào đầu tư xây dựng mỏ và khai thác từ 2015-2020 trở đi. Công nghệ khai thác than nƣớc ta [17] Những năm gần đây ngành than Việt Nam đã mạnh dạn cải tiến công tác quản lí và áp dụng công nghệ tiên tiến vào khâu thăm dò, khai thác, sàng tuyển than làm thay đổi hẳn diện mạo ngành khai thác than: công nghệ địa chấn, công nghệ khoan hiện đại vừa lấy mẫu than, mẫu đá vừa phân tích được mẫu nước, mẫu khí. Trong các lò khai thác thì sử dụng cột thủy lực đơn, đi cùng khoan nổ mìn hoặc máy khấu liên hợp trong các vỉa than dày đến 2,5m; độ dốc đến 35o.

Hiện trạng môi trƣờng các khu vực khai thác than nƣớc ta Về ô nhiễm môi trường không khí: Môi trường không khí các khu vực khai thác khoáng sản và lân cận thường xuyên bị ô nhiễm do bụi, khí độc, khí nổ và tiếng ồn phát sinh ở hầu hết các khâu sản xuất. Đặc biệt khu vực Cẩm Phả, Uông Bí, Mạo Khê và các phường Hà Khánh, Hà Lầm, Hà Trung, Hà Tu, Hà Phong - TP Hạ Long. Nhìn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chung, hàm lượng bụi tại các khu vực khai thác than, chế biến than đều vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,2 - 5,2 lần (trung bình trong 24 giờ); hàm lượng bụi tại các khu dân cư lân cận các khu vực sản xuất, chế biến than tại Quảng Ninh vượt tiêu chuẩn cho phép 3,3 lần (trung bình 24 giờ) [29]. Về nước thải mỏ: Tại vùng than, theo số liệu kê khai, nộp phí bảo vệ môi trường đối với nước thải công nghiệp của các đơn vị thuộc ngành than thì tổng lượng nước thải mỏ năm 2009 đã kê khai là 38.

Tuy nhiên, lượng nước thải này chưa tính đến nước rửa trôi từ các bãi thải mỏ. Hai thông số điển hình tác động đến môi trường là tính axit và cặn lơ lửng, bên cạnh đó là hàm lượng Fe và Mn. Độ pH của nước thải mỏ dao động từ 3,1 - 6,5, hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,7 - 2,4 lần, cá biệt có nơi vượt đến 8,09 lần. Nước thải mỏ gây nhiều ảnh hưởng đến hệ thống sông, suối, hồ, vùng ven biển như gây bồi lấp, làm mất nguồn sinh thủy, suy giảm chất lượng nước.

Do tác động lâu ngày, trong đó có tác động của khai thác than trái phép trong một thời gian dài, một số hồ thủy lợi vùng Đông Triều, Quảng Ninh đã bị chua hóa, làm ảnh hưởng đến chất lượng nước phục vụ nông nghiệp [29]. Tác động đến địa hình, cảnh quan: Những biến đổi mạnh nhất diễn ra chủ yếu ở những khu vực có khai thác than lộ thiên. Các bãi đổ thải tạo nên những quả đồi ở Cọc Sáu cao 280 m, Nam Đèo Nai có độ cao 200 m, Đông Cao Sơn cao 250 m, Đông Bắc Bàng Nâu cao 150 m và Núi Béo cao 240 m. và nhiều bãi thải trên các sườn đồi.

Bãi thải thường có sườn dốc tới 350. Nhiều moong khai thác lộ thiên tạo nên địa hình âm có độ sâu từ - 50 m đến - 150 m dưới mực nước biển trung bình (các mỏ Cọc Sáu, Hà Tu, Núi Béo. Vấn đề chiếm dụng đất trồng trọt và cây xanh: Diện tích đất canh tác và thảm thực vật mà các mỏ khai thác than lộ thiên chiếm dụng là khá lớn. Tính riêng khu vực Hòn Gai - Cẩm Phả hiện nay có khoảng 30 mỏ than lớn nhỏ đang hoạt động sử dụng gần 4500 ha (trong đó có 04 mỏ đèo Nai, Cao Sơn, Cọc Sáu và Hà Tu là 3200ha).

Tại khu vực Hòn Gai, Nam đường 18A (Cẩm Phả) trong giai đoạn 1970 -1997, các hoạt động khai thác than đã làm mất khoảng 2900 ha (trung bình mỗi năm mất 100 - 110 ha) đất rừng các loại, trong đó khoảng 2000 ha bị mất do mở vỉa, đổ đất đá thải. Độ che phủ rừng tự nhiên từ 33,7% (1970) giảm xuống còn 6,7% (1985) và 4,7% (1997) [20]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Biến động độ che phủ rừng tự nhiên khu vực Hòn Gai - Cẩm Phả (%) Năm 1970 1985 1997 Rừng tự nhiên 33,7 6,7 4,7 Rừng trồng+Rừng tự nhiên 40,6 14,5 14,4 Nguồn: [21] Bãi thải cao cũng gây các nguy cơ sạt lở, vùi lấp diện tích đất nông nghiệp.

Số liệu tại khu vực Cẩm Phả diện tích đất nông nghiệp bị vùi lấp cụ thể như sau: Bảng 1.