phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn được kết cấu gồm 4 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hóa đơn; Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu; Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý hóa đơn đối với Chi cục thuế thành phố Vĩnh Yên tỉnh Vĩnh Phúc; Chƣơng 4: Giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý hóa đơn tại Chi cục Thuế thành phố Vĩnh Yên trong thời gian tới. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HÓA ĐƠN 1. Khái niệm về hóa đơn “Hoá đơn là chứng từ được in sẵn thành mẫu, in từ máy tính tiền, in thành vé có mệnh giá theo quy định của Nhà nước, xác nhận khối lượng, giá trị của hàng hoá, dịch vụ mua, bán, trao đổi, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch mua, bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ”. (Nguồn: Điều 3, Nghị định số 89/2002/NĐ-CP ngày 07/11/2002 của Chính phủ Quy định về việc in, phát hành, sử dụng, quản lý hoá đơn) “Hóa đơn là chứng từ do người bán lập, ghi nhận thông tin bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật”.
(Nguồn: Điểm 1, Điều 3, Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 của Chính phủ Quy định về hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ) Theo Luật kế toán “Chứng từ kế toán là những giấy tờ và vật mang tin phản ánh nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh và đã hoàn thành, làm căn cứ ghi sổ kế toán”. Quy định trên cũng có nghĩa: Hoá đơn là chứng từ kế toán do người bán lập, xác nhận quan hệ mua, bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ, thanh toán, là căn cứ ghi sổ kế toán, kê khai thuế, quyết toán tài chính, và các vấn đề khác theo quy định của pháp luật. Đồng thời, Hoá đơn là một loại chứng từ gốc đặc biệt quan trọng cả trên phương diện quản lý tài chính doanh nghiệp (DN) và trên phương diện quản lý thuế của cơ quan nhà nước. Về phía người bán, hàng hóa, dịch vụ, hóa đơn là chứng từ gốc xác định doanh thu (giá) tính nhiều sắc thuế quan trọng liên quan đến DN như: thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên, thuế xuất khẩu.
Như vậy, nếu người bán không Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 7 lập hóa đơn khi bán hàng mà cơ quan quản lý thuế không phát hiện được thì họ có thể trốn nhiều sắc thuế cùng lúc. Nếu người bán ghi giá bán trên hóa đơn thấp hơn giá trị thực giao dịch thì cũng dẫn đến giảm nghĩa vụ thuế của người bán nhưng thất thu ngân sách nhà nước (NSNN). Việc lập hóa đơn chậm so với thời điểm bán hàng hóa, dịch vụ cũng là một cách thức trì hoãn nộp thuế cho nhà nước. Về phía người mua hàng hóa, dịch vụ, hóa đơn là chứng từ gốc để xác định thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, chi phí tính thuế TNDN.
Nếu người bán và người mua thông đồng xuất hoá đơn nhưng không có hàng, tự in hay đặt in hoá đơn nhưng không gửi Thông báo phát hành hoá đơn, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp (mua bán hóa đơn, sử dụng hóa đơn giả…) dẫn đến tăng thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, tăng chi phí được trừ, và do vậy, làm giảm thuế GTGT phải nộp hoặc tăng số thuế GTGT được hoàn và giảm thuế TNDN phải nộp. Trong trường hợp tăng số thuế được hoàn thì không những thất thu thuế mà còn chiếm đoạt bất hợp pháp tiền NSNN. Hành vi trên làm lũng loạn nền Tài chính quốc gia, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý thuế, quản lý hoá đơn. Theo quy định tại Mục 1 và Mục 2 Điều 14 Chương III, Thông tư số 64/2013/TT-BTC Ngày 15/5/2013 của Bộ Tài chính ban hành hướng dẫn thi hành Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 của Chính phủ quy định về hoá đơn bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ.
Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2013 và thay thế Thông tư số 153/2010/TT-BTC ngày 28/9/2010 hướng dẫn thi hành Nghị định số 51/2010/NĐ-CP ngày 14/5/2010 của Chính phủ: “Người bán phải lập hóa đơn khi bán hàng hóa, dịch vụ, bao gồm cả các trường hợp hàng hoá, dịch vụ dùng để khuyến mại, quảng cáo, hàng mẫu; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 8 hàng hoá, dịch vụ dùng để cho, biếu, tặng, trao đổi, trả thay lương cho người lao động và tiêu dùng nội bộ (trừ hàng hoá luân chuyển nội bộ để tiếp tục quá trình sản xuất); xuất hàng hoá dưới các hình thức cho vay, cho mượn hoặc hoàn trả hàng hoá.Trường hợp khi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ từ 200.000 đồng trở lên mỗi lần, người mua không lấy hóa đơn hoặc không cung cấp tên, địa chỉ, mã số thuế (nếu có) thì vẫn phải lập hóa đơn và ghi rõ “người mua không lấy hoá đơn” hoặc “người mua không cung cấp tên, địa chỉ, mã số thuế”.nếu người mua không yêu cầu lấy hoá đơn, cuối ngày đơn vị phải lập chung một hoá đơn cho tổng doanh thu người mua không lấy hoá đơn phát sinh trong ngày. Các siêu thị, trung tâm thương mại thành lập theo quy định của pháp luật được lập chung một (01) hóa đơn GTGT cho tổng doanh thu người mua không lấy hóa đơn phát sinh trong ngày (không phân biệt tổng giá trị thanh toán trên 200.000 đồng hay dưới 200. Chỉ tiêu người mua trên hoá đơn ghi rõ là khách hàng mua lẻ không lấy hoá đơn. Trường hợp khách hàng mua hàng tại các siêu thị, trung tâm thương mại (không phân biệt tổng giá trị thanh toán trên 200.000 đồng hay dưới 200.000 đồng) có yêu cầu xuất hóa đơn, các siêu thị, trung tâm thương mại phải lập hóa đơn GTGT cho từng khách hàng theo quy định.
Các siêu thị, trung tâm thương mại phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của số liệu về hàng bán ra với doanh số lập hoá đơn và hàng tồn kho. Dữ liệu bán hàng phải đảm bảo lưu trữ để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra của Cơ quan thuế và các cơ quan chức năng khác”. Nên hoá đơn cũng có nghĩa là tiền, thậm chí quan trọng hơn tiền bởi vì, hoá đơn tài chính nếu vượt ngoài tầm kiểm soát của Nhà nước thì còn nguy hiểm hơn cả việc làm tiền giả rất nhiều. Người ta có thể Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 9 tùy tiện nâng giá trị công trình xây dựng bằng cách đưa các hoá đơn tài chính không phản ánh đúng thực tế để hợp thức hoá gian lận.
Đối với doanh nghiệp, hoá đơn vừa là cơ sở dữ liệu để hạch toán ghi sổ kế toán, cũng là bằng chứng chủ yếu phục vụ cho công tác thanh tra, kiểm tra thuế tính chất quyết định đến nghĩa vụ nộp thuế của doanh nghiệp. Vì vậy, Nhà nước phải quản lý hoá đơn. Việc quản lý hoá đơn có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ đối với Nhà nước mà cả đối với bản thân doanh nghiệp. Việc quản lý hoá đơn không tốt có thể dẫn đến việc phản ánh sai lệch kết quả sản xuất kinh doanh, nghĩa vụ đối với Nhà nước của doanh nghiệp; Các đối tượng xấu có thể lợi dụng các kẽ hở trong quy định về hoá đơn để gian lận, rút tiền của ngân sách nhà nước(NSNN); quản lý hoá đơn không tốt sẽ tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp, ảnh hưởng xấu đến môi trường sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Đối với Nhà nước, việc quản lý hoá đơn không tốt sẽ dẫn đến các thông tin về doanh nghiệp bị sai lệch, ảnh hưởng đến việc hoạch định các chính sách vĩ mô của Nhà nước, phát sinh tệ tham nhũng, làm ảnh hưởng đến nền Tài chính quốc gia, giảm uy tín và hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế. Vấn đề là phải quản lý hoá đơn như thế nào? Những tồn tại gì do cơ chế chính sách thuế, chính sách hoá đơn? Sự tác động qua lại và những ảnh chúng đối với công tác Quản lý thuế. Thực tế thi hành các Luật thuế, sơ hở trong công tác quản lý hoá đơn để lập các hồ sơ gian lận, mua bán gian lận hoá đơn, bòn rút tiền Nhà nước. Vấn đề hoá đơn đã trở thành vấn nạn của nền kinh tế.
Mục tiêu chủ yếu của việc quản lý hoá đơn nhằm: - Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tự quản lý tốt hoạt động sản xuất, kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật, nâng cao ý thức tuân thủ Pháp luật. Thông qua hoá đơn, doanh nghiệp dễ dàng hạch toán được các luồng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn/ 10 hàng hoá, dịch vụ cũng như sự vận động của các luồng tiền, vốn trong kinh doanh, xác định đúng kết quả kinh doanh, lãi, lỗ của doanh nghiệp; thực hiện tốt các quy định của Luật thuế và làm tròn nghĩa vụ với Nhà nước. - Tạo sự bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong sản xuất kinh doanh và trong việc thi hành các Luật thuế. Sự minh bạch trong các quy định về hoá đơn đảm bảo sự nhất quán trong quá trình thực hiện văn bản, từ đó, tạo ra sự bình đẳng trong cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, trong quá trình thực thi các luật thuế.
- Góp phần thực hiện thắng lợi các luật thuế. Hoá đơn là căn cứ để các doanh nghiệp kê khai thuế, khấu trừ thuế, là căn cứ để hoàn thuế GTGT, là căn cứ để hạch toán vào chi phí hợp lý khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp(TNDN), là căn cứ để thực hiện thanh, quyết toán thuế, vì vậy, công tác quản lý hoá đơn chính là cơ sở cho sự thành công của các Luật thuế. (Nguồn: Tham khảo bài “Một số vấn đề về hóa đơn, chứng từ” của Thạc sỹ Dương Thị Ninh - Vụ Chính sách Thuế, Bộ Tài chính, đăng trên www. Vai trò chức năng của hóa đơn Nhìn ở góc độ vai trò chức năng của hóa đơn thì ta thấy: Hoá đơn là một bộ phận của ấn chỉ thuế, được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật, phù hợp với các Luật thuế.
Hóa đơn được sử dụng để mua, bán hàng hóa - dịch vụ, là chứng từ để đảm bảo chất lượng hàng hóa dịch vụ, điều kiện xác nhận thanh toán và sở hữu hàng hóa của đơn vị mua đối với hàng hóa trong hóa đơn.