Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận của hiệu quả kinh doanh nhập khẩu Chương 3: Phân tích thực trạng hiệu quả kinh doanh nhập khẩu hóa chất ngành sơn từ thị trường Mỹ của Công ty Cổ phần Việt COM Chương 4: Định hướng phát triển và đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động nhập khẩu hóa chất ngành sơn từ thị trường Mỹ của Công Ty Cổ phần Việt COM 11 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HIỆU QUẢ KINH DOANH NHẬP KHẨU 2. Cơ sở lý luận về nhập khẩu trong thương mại quốc tế 2. Khái niệm về nhập khẩu Nhập khẩu là một trong hai bộ phận cấu thành của hoạt động ngoại thương, là hoạt động kinh doanh trên phạm vi quốc tế, là quá trình trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia dựa trên nguyên tắc trao đổi ngang giá lấy tiền tệ làm môi giới. Nó không phải là hành vi buôn bán riêng lẻ mà là một hệ thống các quan hệ buôn bán trong nền kinh tế có cả tổ chức bên trong và bên ngoài.
Từ điển kinh tế học hiện đại của học viện công nghệ Massachuset định nghĩa “Hàng nhập khẩu là hàng hóa và dịch vụ được tiêu dùng ở một nước nhưng mua ở nước khác” Theo khoản 2 điều 28, chương 2 Luật thương mại Việt Nam năm 2005 quy định “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa từ lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật” Do vậy, bản chất của nhập khẩu là việc mua hàng hóa từ các tổ chức kinh tế, các công ty nước ngoài và tiến hành tiêu thụ hàng hóa nhập khẩu tại thị trường nội địa hoặc tái xuất khẩu với mục đích thu lợi nhuận và nối liền sản xuất với tiêu dùng. Mục tiêu hoạt động kinh doanh nhập khẩu là sử dụng có hiệu quả nguồn ngoại tệ để nhập khẩu vật tư, thiết bị kỹ thuật và dịch vụ phục vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng, nâng cao năng suất lao động, tăng giá trị ngày công, và giải quyết sự khan hiếm hàng hóa, vật tư trên thị trường nội địa. Nhập khẩu có vai trò quan trọng trong nền kinh tế của một quốc gia, đảm bảo sự phát triển ổn định của những ngành kinh tế mũi nhọn mỗi nước đồng thời khai thác triệt để lợi thế so sánh của quốc gia, góp phần thực hiện chuyên môn hóa cao trong lao động và cải thiện cán cân thanh toán quốc tế. Đặc điểm của hoạt động nhập khẩu Thị trường nhập khẩu rất đa dạng: Hàng hóa và dịch vụ có thể nhập khẩu từ nhiều nước khác nhau.
Dựa trên lợi thế so sánh: Lợi thế so sánh là một nguyên tắc trong kinh tế học nói rằng mỗi quốc gia sẽ được lợi khi nó chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu những 12 hàng hóa mà mình có thể sản xuất với chi phí tương đối. Lợi thế so sánh của mỗi quốc gia khác nhau mà các doanh nghiệp có nhiều cơ hội để mở rộng, thu hẹp hay thị đổi thị trường nhập khẩu của mình. Đầu vào (nguồn cung ứng trong đó có nguồn nhập khẩu), đầu ra (khách hàng) của doanh nghiệp rất đa dạng thường thay đổi theo nhu cầu tiêu dùng của người trong nước. Nguồn cung ứng và đầu ra có thể ổn định, tập trung hoặc đa dạng phụ thuộc vào điều kiện kinh doanh của công ty, khả năng thích nghi và đáp ứng nhu cầu thị trường cũng như biến động của nguồn cung ứng.
Chịu chi phối bởi nhiều hệ thống pháp luật, thủ tục: Hoạt động nhập khẩu có sự tham gia của nhiều đối tác có quốc tịch khác nhau nên chịu sự chi phối bởi hệ thống pháp luật và thủ tục liên quan của nhiều nước khác nhau. Phương thức thanh toán: Trong kinh doanh nhập khẩu, các bên sử dụng nhiều phương thức thanh toán, việc sử dụng phương thức thanh toán nào là do hai bên tự thỏa thuận được quy định trong điều khoản hợp đồng, có thể là nhờ thu, hàng đổi hàng, L/C,… và trong kinh doanh nhập khẩu thường sử dụng ngoại tệ mạnh chủ yếu là USD để thanh toán. Vì vậy mà thanh toán trong nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào tỷ giá hối đoái giữa đồng tiền nội tệ (VND) và ngoại tệ. Về phương thức vận chuyển: Hoạt động nhập khẩu liên quan trực tiếp đến yếu tố nước ngoài, hàng hóa được vận chuyển qua các biên giới quốc gia, có khối lượng lớn và được vận chuyển qua đường biển, đường hàng không, đường sắt và vận chuyển vào nội bộ bằng các xe có trọng tải lớn.
Vậy nên hoạt động nhập khẩu đòi hỏi chi phí vận chuyển lớn làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Các phương thức giao dịch mua bán trên thị trường quốc tế rất phong phú: Giao dịch thông thường, giao dịch qua trung gian, giao dịch tại hội chợ triển lãm. Điều kiện cơ sở giao hàng: có nhiều hình thức nhưng phổ biến là các điều kiện CIF, FOB, CFR,… 2. Vai trò của hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu tạo điều kiện thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa đất nước 13 Công nghiệp hóa là quá trình chuyển đổi nền kinh tế một cách căn bản từ lao động thủ công sang lao động bằng cơ khí ngày càng hiện đại hơn.
Nhập khẩu có vai trò rất quan trọng trong việc nhập khẩu công nghệ mới trang bị cho các ngành kinh tế như điện và điện tử, công nghiệp đóng tàu, chế biến dầu khí, chế biến nông sản. Từ đó sẽ hướng ngành kinh tế theo hướng công nghiệp hóa. Nhập khẩu giúp bổ sung kịp thời những mặt thiếu cân đối của nền kinh tế, đảm bảo phát triển kinh tế cân đối và ổn định Một nền kinh tế muốn phát triển tốt cần đảm bảo sự cân đối theo những tỷ lệ nhất định như: Cân đối giữa khu vực 1 và khu vực 2; giữa tích lũy và tiêu dùng; giữa hàng hóa lượng tiền trong lưu thông; giữa xuất khẩu và nhập khẩu và cán cân thanh toán quốc tế. Nhập khẩu có tác động rất tích cực thông qua việc cung cấp các điều kiện đầu vào làm cho sản xuất phát triển, mặt khác tạo điều kiện để các quốc gia chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, tận hưởng được những lợi thế từ thị trường thế giới và khắc phục những mặt mất cân đối thúc đẩy kinh tế quốc dân phát triển.
Nhập khẩu góp phần cải thiện và nâng cao mức sống của nhân dân Nhập khẩu có vai trò thỏa mãn nhu cầu trực tiếp của nhân dân về hàng tiêu dùng, mà trong nước không sản xuất được hoặc sản xuất không đủ như thuốc chữa bệnh, đồ điện gia dụng, lương thực, thực phẩm,… Mặt khác nhập khẩu còn trực tiếp góp phần xây dựng những ngành nghề sản xuất hàng tiêu dùng, làm cho cả số lượng lẫn chủng loại hàng hóa tiêu dùng tăng, khả năng lựa chọn của người dân sẽ được mở rộng, đời sống ngày càng tăng lên. * Nhập khẩu có vai trò tích cực đến thúc đẩy xuất khẩu Sự tác động này thể hiện ở chỗ nhập khẩu tạo đầu vào cho sản xuất hàng xuất khẩu, điều này đặc biệt quan trọng đối với các nước đang và kém phát triển, vì khả năng sản xuất của các quốc gia này còn có hạn. Do vậy, nhiều quan niệm còn cho rằng, đây chính là hiện tượng “lấy nhập khẩu nuôi xuất khẩu” và sự phát triển gia công xuất khẩu ở Trung Quốc, Việt là những minh chứng cụ thể. Tạo môi trường thuận lợi cho việc mở rộng thị trường xuất khẩu hàng hóa của một quốc gia ra nước ngoài, thông qua quan hệ nhập khẩu cũng như các hình thức thanh toán đòi hỏi kết hợp nhập khẩu với xuất khẩu.
Phân loại các hình thức nhập khẩu 2. Nhập khẩu trực tiếp Hoạt động nhập khẩu trực tiếp hay còn gọi là hoạt động nhập khẩu tự doanh là việc doanh nghiệp kinh doanh – xuất nhập khẩu hàng hóa do doanh nghiệp mình tự sản xuất hay tự gom được cho khách hàng sau khi đã nghiên cứu kỹ thị trường, tính toán đầy đủ các chi phí và đảm bảo tuân theo chính sách nhà nước và luật pháp quốc tế. Đặc điểm: Doanh nghiệp thực hiện nhập khẩu khẩu phải tự bỏ vốn, tự chịu mọi chi phí, tự chịu mọi trách nhiệm và rủi ro trong kinh doanh 2. Nhập khẩu ủy thác Là hình thức mà trong đó đơn vị tham gia kinh doanh – nhập khẩu đóng vai trò trung gian cho một đơn vị kinh doanh khác tiến hành đàm phán ký kết hợp đồng mua bán hàng hoá với đối tác nước ngoài.
Nhập khẩu uỷ thác là hình thức giữa một doanh nghiệp trong nước có nhu cầu tham gia nhập khẩu hàng hoá nhưng lại không có chức năng tham gia vào nhập khẩu trực tiếp và phải nhờ đến một doanh nghiệp có chức năng nhập khẩu được doanh nghiệp có nhu cầu uỷ quyền. Doanh nghiệp nhập khẩu trung gian này phải làm thủ tục và được hưởng hoa hồng. Đặc điểm: Doanh nghiệp nhận uỷ quyền không phải bỏ vốn, không phải xin hạn ngạch v.v…mà chỉ đứng ra khiếu nại khi có tranh chấp xảy ra. Nhập khẩu hàng đổi hàng Là hình thức nhập khẩu gắn liền với xuất khẩu, người bán đồng thời cũng là người mua.
Đặc điểm: Hình thức nhập khẩu này doanh nghiệp có thể thu lợi nhuận từ hai hoạt động nhập và xuất hàng hóa. Tránh rủi ro biến động ngoại tệ. Hàng hóa nhập khẩu và xuất khẩu có giá trị tương đương nhau. Nhập khẩu gia công Nhập khẩu gia công là hình thức nhập khẩu theo đó bên nhập khẩu (là bên nhận gia công) tiến hành nhập khẩu nguyên vật liệu từ phía người xuất khẩu (bên đặt gia công) về để tiến hành gia công theo những quy định trong hợp đồng ký kết giữa hai bên.
Nhập khẩu liên doanh Là một hình thức nhập khẩu hàng hoá trên cơ sở liên kết tự nguyện giữa các doanh nghiệp (ít nhất là doanh nghiệp có chức năng nhập khẩu) nhằm phối hợp khả năng sản xuất đến xuất nhập khẩu trên cơ sở cùng chịu rủi ro và cùng chia sẻ lợi nhuận. Đặc điểm: Doanh nghiệp hoạt động nhập khẩu chỉ đóng góp một phần chi phí nhất định. Chi phí, thuế, trách nhiệm được phân theo tỷ lệ đóng góp theo thỏa thuận. Nhập khẩu tái xuất Nhập khẩu tái xuất là hình thức mà thương nhân Việt Nam nhập khẩu tạm thời hàng hóa vào Việt Nam, nhưng sau đó lại xuất khẩu chính hàng hóa đó ra khỏi Việt Nam sang một nước khác.