CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÃNH ĐẠO VÀ HIỆU QUẢ LÃNH ĐẠO TRONG DOANH NGHIỆP 1. NHỮNG VẤN ĐỀ VỀ LÃNH ĐẠO 1. Khái niệm - quan niệm vai trò về lãnh đạo Theo John C. Lãnh đạo là gây ảnh hưởng – trg 21: Developing the leader within you- Trong thực tế bất cứ tình huống nào, một nhóm từ hai người trở lên luôn luôn có một người có ảnh hưởng nổi bật, người đó là lãnh đạo.
Ta có thể thấy người lãnh đạo sẽ nỗi lên một cách tự nhiên như trong một đám cháy mọi người mất bình tỉnh không tìm được hướng giải quyết thì có một người hướng dẫn mọi người tổ chức chạy thoát khỏi tai nại, người đó là người có tố chất lãnh đạo. Vì vậy mỗi chúng ta đều gây ảnh hưởng hay bị ảnh hưởng từ người khác : hoặc là nhà lãnh đạo hoặc là người bị lãnh đạo.Maxwell) Lãnh đạo – đây là chủ đề được quan tâm nghiên cứu của các nhà nghiên cứu nhà triết học, và lịch sử học, đồng thời trong thế kỷ 20 mới có những công bố nghiên cứu khoa học rộng rãi thực sự về lãnh đạo mặt dù từ ngàn xưa trong lịch sử loài người đã có những nhìn nhận, công nhận về những nhà lãnh đạo hay việc lãnh đạo trên thế giới trong nhiều lĩnh vực khác nhau ví dụ như Thành Cát Tư Hãn, Napoleon, Hitle… càng về sau các nhà nghiên cứu về lãnh đạo càng nhiều do dựa trên cách tiếp nhận khác nhau như từ xã hội xung quanh, thời điểm nghiên cứu và trên phương diện tư tưởng triết học cá nhân của mình nên các khái niệm định nghĩa cảng rối và chỉ được một bộ phận nào đó công nhận tại một thời điểm nào đó mà thôi. Theo Bass và Stogdill (1990) thì có hàng trăm định nghĩa về lãnh đạo và không có định nghĩa nào được chấp nhận rộng rãi. Trong các nghiên cứu về lãnh đạo từ đầu thế kỷ XX - XXI các học giả và các nhà nghiên cứu trên thế giới đã đưa rất nhiều định nghĩa khác nhau cho hai từ “lãnh đạo” và những khái niệm, định nghĩa này cũng có ít nhiều thay đổi theo thời gian vì tính phù hợp với môi trường phát triễn khoa học và xã hội con người.
Ở đây, các khái niệm, định nghĩa chúng ta cần nhận diện rõ là “nhà lãnh đạo “ (Danh từ) và “ Việc lãnh đạo” (Động từ) có thể được tiếp cận dưới góc độ tố chất, góc độ hành vi, cũng có thể được luan.phap 13 tiếp cận dưới góc độ gây ảnh hưởng hay góc độ sự tương tác qua lại. Thông qua đây cùng xem xét và nghiên cứu một số quan điểm nổi bật về “việc lãnh đạo” hay “nhà lãnh đạo” của các nhà nghiên cứu từ đầu thế kỷ XX – XXI như sau : a) Lãnh đạo là một quá trình qua đó một cá nhân ảnh hưởng đến một nhóm người khác nhằm đạt mục tiêu chung. (northouse 2001) b) Lãnh đạo là khả năng của một cá nhân nhằm gây ảnh hưởng, thúc đẩy, làm cho mọi người góp phần vào hiệu quả và thành công của tổ chức họ đang làm thành viên ( House -1999 ) c) Là công việc của người lãnh đạo nhằm tạo ra các điều kiện cho nhóm làm việc có hiệu quả ( Ginneett -1996) d) Mục đích của việc lãnh đạo là đạt được kết quả nhờ vào những người khác và phương tiện của việc lãnh đạo là khả năng xây dựng được các nhóm có tính cố kết và định hướng rõ ràng. Người lãnh đạo giỏi là người xây dựng được các nhóm làm việc có kết quả qua các hoàn cảnh khác nhau ( Hogan-1994) e) Lãnh đạo là quá trình làm cho mọi người trong tổ chức cảm nhận được những gì họ đang làm, từ đó mọi người sẽ thấu hiểu và cam kết thực hiện những gì họ sẽ làm.
( Drath & Palus- 1994) f) Lãnh đạo là khả năng bứt phá khỏi văn hóa nhằm thực hiện một quá trình thay đổi tiến hóa mang tính thích ứng cao (E.Schein -1992) g) Là các hành động tập trung nguồn lực tạo ra các cơ hội như mong muốn Campbell - 1991) h) Lãnh đạo là quá trình đưa ra mục tiêu để đạt tới thông qua nỗ lực của tập thể (Jacobs & Jaques -1990) i) Là việc biến đổi những người thuộc quyền, tạo ra những viễn cảnh của mục tiêu một cách khả thi và chỉ dẫn, giúp đỡ họ đạt được mục tiêu ấy. (Bass-1985) j) Lãnh đạo là quá trình ảnh hưởng tới những hoạt động của nhóm có tổ chức để đạt tới mục tiêu.phap 14 l) Lãnh đạo là sự tác động nhằm gây ảnh hưởng đối với cấp dưới thông qua các chỉ đạo, chỉ thị của tổ chức đưa ra.Katz & Kahn -1978) m) Lãnh đạo là một quá trình tưởng tác, tập hợp bởi nhiều cá thể với những giá trị và động cơ nào đó, cùng với các nguồn lực về kinh tế, chính sách khác nhau trong bối cảnh mâu thuẩn và cạnh tranh, nhằm thực hiện những mục tiêu do những người lãnh đạo và người thừa hành tiến hành (Burn -1978) n) Lãnh đạo là sự tương tác giữa những con người trong đó một người trình bày những thông tin để những người khác trở nên bị thuyết phục với những kết cục của anh ta.và kết cục này sẽ được hoàn thiện khi đối tượng cư xử theo những điều được đề nghị hoặc được đòi hỏi. (Jacobs-1970) o) Là việc hướng dẫn và điều phối công việc của các thành viên trong nhóm (Fiedler - 1967) p) Lãnh đạo là ảnh hưởng (tác động) mang tính tương tác, được thực hiện trong một tình huống, được chỉ đạo thông qua quá trình thông tin để đạt tới những mục tiêu cụ thể q) Lãnh đạo là dạng đặc biệt của quan hệ được đặc trưng bởi nhận thức của các thành viên nhóm rằng: một thành viên khác của nhóm có quyền đòi hỏi những dạng hành vi đối với các thành viên khác trong hoạt động của họ như là một thành viên nhóm (Janda -1960) r) Là một quá trình trong đó một đối tượng thuyết phục cấp dưới hành động theo như mong muốn (Bennis-1959) s) Là mối liên hệ giữa các cá nhân trong đó những người khác đồng ý làm theo vì họ tự nguyện chứ không phải bị bắt buộc. (Merton-1957) t) Quá trình gây ảnh hưởng đối với các hoạt động của tổ chức nhằm đạt tới mục tiêu đã định.
(Stogdill - 1950) (Nguồn : Tổng hợp của tác giả) Còn theo quan điểm của John C. Maxwell thì lãnh đạo là khả năng thu phục nhân tâm ( Phát triển kỹ năng lãnh đạo. trg 22) Nhìn chung các khái niệm, định nghĩa về lãnh đạo có nhiều cách nhìn nhận khác nhau , nhưng điều quan trọng chúng ta phải hiểu được rằng không có một định nghĩa nào là hoàn toàn đầy đủ. Theo tác giả, các quan niệm này tuy nhấn mạnh những sắc thái khác nhau của lãnh đạo nhưng đều nói lên các yếu tố chung của nó là hiện tượng một cá luan.phap 15 nhân hay một nhóm và quá trình ảnh hưởng của cá nhân hay nhóm đó lên một nhóm khác làm theo định hướng của mình.
Theo quan điểm của tác giả dù nhìn nhận theo cách nào, thì một nhà lãnh đạo phải là người đảm bảo được các yếu tố sau: tạo ra tầm nhìn cho tổ chức, truyền cảm hứng và gây ảnh hưởng để mọi người thực hiện tầm nhìn đó. Ba nhiệm vụ này kết hợp với nhau, tạo nên sự khác biệt của một nhà lãnh đạo với bất kỳ ai. Người nhìn xa trông rộng không phải là người lãnh đạo nếu anh ta không thể truyền cảm hứng để mọi người xung quanh cùng thấy và hiểu để cùng đi theo thực hiện tầm nhìn đó và ngược lại. Người tạo ra và duy trì được ảnh hưởng không phải là người lãnh đạo nếu anh ta không thể tạo ra một tầm nhìn.
Tầm nhìn, cảm hứng và ảnh hưởng cần phải được thực hiện một cách khéo léo và bài bản, đòi hỏi nhà lãnh đạo phải có những phẩm chất và kỹ năng riêng biệt. Vì vậy, công việc lãnh đạo vừa mang tính chất nghệ thuật, lại vừa mang tính chất khoa học. Như vậy, thông qua các khái niệm định nghĩa về nhà lãnh đạo thì theo cách hiểu đơn giản nhất, việc lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng, tác động (bằng cách tạo điều kiện, môi trường, truyền cảm hứng… ) đến người khác để tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của họ nhằm đạt mục tiêu, nhiệm vụ, sứ mạng, của tổ chức đã đặt ra. Vai trò của nhà lãnh đạo nhìn chung có hai vai trò chủ đạo đó là : + Đảm bảo cho nhu cầu của người lao động hài hoà với nhu cầu nhiệm vụ của tổ chức + thực hiện chức năng động viên người lao động hoàn thành nhiệm vụ.
(nguồn: tác giả sưu tầm) Trong thực tế ở một tổ chức hay doanh nghiệp luôn có sự biến động về con người, hoàn cảnh điều kiện công việc… rất đa dạng vì thế tổ chức và người lãnh đạo phải luôn linh hoạt thực hiện tùy vào hoàn cảnh chứ hoàn toàn không cứng nhắc, cố định để có được hiệu quả lãnh đạo tốt nhất. Các trường phái lý thuyết về lãnh đạo: Trong các trường phái đưa ra những lý thuyết về lãnh đạo nhìn chung bao gồm có trường phái sau: Các thuyết về lãnh đạo dựa trên đặc tính cá nhân; các thuyết về lãnh đạo dựa trên hành vi, tính cách ; các thuyết về lãnh đạo theo tình huống; các thuyết luan.phap 16 ảnh hưởng, ngẫu nhiên ; các thuyết về lãnh đạo dựa trên mối quan hệ giữa lãnh đạo và thuộc cấp, nghiệp vụ và một số lý thuyết về lãnh đạo mới. Sự tiếp cận trên cho dù có những xu hướng khác nhau nhưng cốt lõi quan trọng là các trường phái, các lý thuyết này không hoàn toàn có sự tách biệt lẫn nhau và không giới hạn vào thời gian. Được trình bày như sau: 1.
Thuyết Vĩ Nhân : Galton 1869, James 1880 Dựa trên niềm tin cho rằng nhà lãnh đạo là những người đặc biệt, được sinh ra với những phẩm chất bẩm sinh và chỉ để làm lãnh đạo. Việc sử dụng thuật ngữ “người đàn ông” (man) là có chủ đích bởi vì có giai đoạn, lãnh đạo được xem là một khái niệm dành cho nam giới, và trong quân sự. Điều này đã dẫn đến sự ra đời của trường phái lãnh đạo tiếp theo. Thuyết dựa trên đặc tính cá nhân-tố chất Một số đặc điểm về nhân cách có thể làm cho một người nào đó lên nắm giữ vai trò lãnh đạo một cách rất tự nhiên.
Đó là sự kết hợp của những đặc tính, phẩm chất phù hợp tạo nên một nhà lãnh đạo .