Luận văn thạc sĩ: Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020.

• Tác giả: Bùi Bích Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thành Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Tế Đối Ngoại Tỉnh Thanh Hóa Đến Năm 2020: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái niệm kinh tế đối ngoại và các hình thức của kinh tế đối ngoại
• 1.2. Khái niệm kinh tế đối ngoại
• 1.3. Những hình thức chủ yếu của kinh tế đối ngoại
• 1.4. Ngoại thương
• 1.5. Đầu tư quốc tế
• 1.6. Hợp tác khoa học - kỹ thuật
• 1.7. Tín dụng quốc tế
• 1.8. Các hình thức dịch vụ thu ngoại tệ
• 1.9. Chính sách của Đảng, nhà nước Việt Nam về nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại
• 1.10. Xu thế phát triển kinh tế đối ngoại của thế giới
• 1.11. Xu hướng toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới
• 1.12. Xu thế phát triển của kinh tế quốc tế
• 1.13. Tác động của khoa học - kỹ thuật
• 1.14. Tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế đối ngoại
• 1.15. Đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước Việt Nam về nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại
• 1.16. Đường lối kinh tế đối ngoại trong vai trò lãnh đạo của Đảng giai đoạn hiện nay
• 1.17. Quan điểm chính sách kinh tế đối ngoại của nước ta trong việc mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
• 2.1. Những điều kiện phát triển kinh tế đối ngoại của tỉnh Thanh Hóa
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Nguồn lao động
• 2.4. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.5. Thực tiễn phát triển kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011-2015
• 2.6. Khái quát và đánh giá chung tình hình phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2011 - 2015
• 2.7. Tổng quan tình hình kinh tế đối ngoại của Thanh Hóa giai đoạn 2011-2015
• 2.8. Những kết quả đạt được
• 2.9. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG CHUNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ ĐỐI NGOẠI TỈNH THANH HÓA ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Định hướng phát triển kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020
• 3.2. Định hướng phát triển xuất khẩu hướng đến năm 2020
• 3.3. Định hướng thu hút vốn đầu tư hướng đến năm 2020
• 3.4. Định hướng hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực khác
• 3.5. Giải pháp phát triển kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa
• 3.5.1. Giải pháp lâu dài
• 3.5.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.5.3. Giải pháp về cơ chế và chính sách đối với hoạt động kinh tế đối ngoại
• 3.5.4. Tăng cường hoạt động chuyển giao công nghệ
• 3.5.5. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của kinh tế đối ngoại
• 3.5.6. Giải pháp trước mắt
• 3.5.7. Nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu
• 3.5.8. Giải pháp để tăng cường thu hút các nguồn vốn đầu tư
• 3.5.9. Giải pháp về hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa

Nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020 là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Tỉnh Thanh Hóa, với vị trí địa lý thuận lợi và nguồn tài nguyên phong phú, có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế đối ngoại. Tuy nhiên, việc khai thác hiệu quả các lợi thế này vẫn còn nhiều thách thức. Để đạt được mục tiêu này, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và vai trò của kinh tế đối ngoại

Kinh tế đối ngoại là tổng thể các quan hệ kinh tế giữa một quốc gia với các quốc gia khác. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện đời sống nhân dân.

1.2. Tình hình kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa hiện nay

Tình hình kinh tế đối ngoại của tỉnh Thanh Hóa trong những năm qua đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, giá trị các hoạt động kinh tế đối ngoại vẫn còn thấp so với trung bình cả nước, cần có những biện pháp cải thiện.

II. Những thách thức trong phát triển kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng tỉnh Thanh Hóa vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, chính sách chưa đủ mạnh và thiếu sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng là những rào cản lớn.

2.1. Cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực

Cơ sở hạ tầng giao thông, logistics chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế đối ngoại. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư nước ngoài.

2.2. Chính sách và quản lý kinh tế

Chính sách kinh tế đối ngoại hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Cần có sự cải cách mạnh mẽ trong quản lý và điều hành.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa

Để nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại, tỉnh Thanh Hóa cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc cải thiện chính sách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng là những yếu tố then chốt.

3.1. Cải cách chính sách kinh tế

Cần xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia vào hoạt động xuất khẩu. Chính sách cần linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu, phù hợp với nhu cầu thị trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại đã mang lại những kết quả tích cực cho tỉnh Thanh Hóa. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến trong việc mở rộng thị trường và tăng cường xuất khẩu.

4.1. Kết quả đạt được từ các giải pháp

Các giải pháp đã giúp tăng trưởng xuất khẩu của tỉnh Thanh Hóa, đồng thời thu hút được nhiều dự án đầu tư nước ngoài, góp phần nâng cao giá trị kinh tế địa phương.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Từ thực tiễn phát triển kinh tế đối ngoại, tỉnh Thanh Hóa đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, từ đó có thể áp dụng cho các giai đoạn phát triển tiếp theo.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa

Kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa có nhiều tiềm năng để phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự đồng bộ trong các giải pháp và sự quyết tâm từ các cấp chính quyền và doanh nghiệp.

5.1. Định hướng phát triển kinh tế đối ngoại đến năm 2020

Tỉnh Thanh Hóa cần xác định rõ các mục tiêu cụ thể trong phát triển kinh tế đối ngoại, từ đó xây dựng kế hoạch hành động chi tiết để thực hiện.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho kinh tế đối ngoại

Cần có tầm nhìn dài hạn cho phát triển kinh tế đối ngoại, không chỉ tập trung vào xuất khẩu mà còn mở rộng hợp tác quốc tế trong nhiều lĩnh vực khác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, kinh tế đối ngoại trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia. Tỉnh Thanh Hóa, với vị trí địa lý chiến lược ở cửa ngõ Bắc Trung Bộ, có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế đối ngoại. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hiệu quả hoạt động kinh tế đối ngoại của tỉnh vẫn còn hạn chế so với mặt bằng chung cả nước và các tỉnh có điều kiện tương tự. Giai đoạn 2011-2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của Thanh Hóa đạt khoảng 11,4%, GDP năm 2015 ước đạt 34.901 tỷ đồng, đứng thứ 8 cả nước. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng, đánh giá các lợi thế và hạn chế trong hoạt động kinh tế đối ngoại của tỉnh Thanh Hóa, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động này đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2015, với định hướng phát triển đến năm 2020, nhằm góp phần đưa Thanh Hóa trở thành tỉnh có thu nhập trung bình và tiến tiến trong khu vực. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạch định chính sách phát triển kinh tế đối ngoại, tăng cường thu hút đầu tư, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh trên trường quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế đối ngoại và toàn cầu hóa kinh tế, trong đó có lý thuyết lợi thế so sánh và lợi thế tuyệt đối để phân tích các hình thức kinh tế đối ngoại như ngoại thương, đầu tư quốc tế, hợp tác khoa học - kỹ thuật, tín dụng quốc tế và các dịch vụ thu ngoại tệ. Lý thuyết toàn cầu hóa kinh tế được sử dụng để làm rõ xu hướng phát triển kinh tế thế giới và tác động của khoa học công nghệ đến sự thay đổi cơ cấu ngành và tổ chức sản xuất. Các khái niệm chính bao gồm: kinh tế đối ngoại, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), viện trợ phát triển chính thức (ODA), hợp tác quốc tế, và hiệu quả kinh tế đối ngoại. Mô hình nghiên cứu tập trung vào phân tích các yếu tố nội sinh và ngoại sinh ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế đối ngoại của tỉnh Thanh Hóa, đồng thời đánh giá tác động của các chính sách và điều kiện phát triển kinh tế đối ngoại trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng và định tính dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê của tỉnh Thanh Hóa, Tổng cục Thống kê Việt Nam, các tổ chức quốc tế và các văn bản pháp luật liên quan đến kinh tế đối ngoại. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các dự án đầu tư FDI, các số liệu xuất nhập khẩu, thu hút vốn ODA và các chỉ số kinh tế xã hội của tỉnh giai đoạn 2011-2015. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu toàn bộ để đảm bảo tính đại diện và đầy đủ. Phân tích số liệu được thực hiện bằng các kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích xu hướng và đánh giá hiệu quả kinh tế. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2017, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng, đánh giá nguyên nhân và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng vốn đầu tư FDI: Giai đoạn 2011-2015, Thanh Hóa thu hút được 60 dự án FDI với tổng vốn đăng ký 12,7 tỷ USD, đứng thứ 6 cả nước. Tỷ trọng vốn FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng từ 13,5% năm 2011 lên 51,8% năm 2015, cho thấy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ cấu vốn đầu tư.

2. Tăng trưởng xuất khẩu: Giá trị xuất khẩu của tỉnh tăng liên tục trong giai đoạn 2006-2015, với sự đa dạng hóa các mặt hàng xuất khẩu, trong đó các sản phẩm chế biến và gia công chiếm tỷ trọng ngày càng cao, góp phần cải thiện cán cân thương mại và tăng thu ngoại tệ.

3. Nguồn nhân lực và chất lượng lao động: Thanh Hóa có nguồn lao động dồi dào với dân số trên 3,6 triệu người, mật độ dân số trung bình 316 người/km2. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt khoảng 18,9% năm 2015, còn thấp so với yêu cầu phát triển kinh tế hiện đại.

4. Cơ sở hạ tầng và tài nguyên: Tỉnh có vị trí địa lý thuận lợi với 102 km bờ biển, hệ thống giao thông đa dạng (đường bộ, đường sắt, đường thủy, sân bay Thọ Xuân), tài nguyên thiên nhiên phong phú (rừng, khoáng sản, nguồn nước). Tuy nhiên, việc khai thác và phát huy các lợi thế này chưa đạt hiệu quả tối ưu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trong phát triển kinh tế đối ngoại của Thanh Hóa bao gồm chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và thiếu chiến lược tổng thể về kinh tế đối ngoại. So với các tỉnh phát triển trong khu vực, Thanh Hóa còn chậm trong việc thu hút đầu tư công nghệ cao và phát triển các ngành dịch vụ quốc tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc tăng tỷ trọng vốn FDI đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên cần chú trọng nâng cao chất lượng dự án đầu tư và phát triển nguồn nhân lực để tận dụng hiệu quả nguồn vốn này. Các biểu đồ về vốn FDI, tỷ trọng vốn đầu tư và giá trị xuất khẩu có thể minh họa rõ nét xu hướng phát triển và những điểm cần cải thiện. So sánh với các nghiên cứu về kinh tế đối ngoại của các tỉnh như Hải Phòng, Hà Nội cho thấy Thanh Hóa cần đẩy mạnh cải cách chính sách, nâng cao năng lực quản lý và phát triển hạ tầng để bắt kịp xu thế hội nhập kinh tế quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Triển khai các chương trình đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng công nghệ cao, quản lý kinh tế đối ngoại nhằm nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên trên 30% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện là các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

2. Hoàn thiện và phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế đối ngoại: Đầu tư nâng cấp hệ thống giao thông, cảng biển, sân bay và hạ tầng khu công nghiệp, đặc biệt là Khu kinh tế Nghi Sơn, nhằm thu hút các dự án đầu tư quy mô lớn, công nghệ cao trong vòng 3-5 năm tới. Chủ thể thực hiện là UBND tỉnh phối hợp với Bộ Giao thông Vận tải và các nhà đầu tư.

3. Đẩy mạnh thu hút đầu tư FDI có chất lượng: Xây dựng chính sách ưu đãi hấp dẫn, minh bạch, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, tập trung vào các ngành công nghiệp chế biến, công nghệ cao và dịch vụ quốc tế. Mục tiêu tăng vốn FDI đăng ký lên 15 tỷ USD đến năm 2020. Chủ thể thực hiện là Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh và Sở Kế hoạch và Đầu tư.

4. Mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Tăng cường hợp tác quốc tế, tham gia các hiệp định thương mại tự do, phát triển các ngành xuất khẩu chủ lực, nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm. Thời gian thực hiện trong 5 năm, chủ thể là Sở Công Thương và các doanh nghiệp xuất khẩu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tỉnh Thanh Hóa: Giúp xây dựng chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại phù hợp với điều kiện thực tế và xu hướng toàn cầu.

2. Các doanh nghiệp đầu tư và xuất khẩu: Cung cấp thông tin về tiềm năng, cơ hội và thách thức trong hoạt động kinh tế đối ngoại tại Thanh Hóa, hỗ trợ quyết định đầu tư và mở rộng thị trường.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo để phát triển chương trình đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế đối ngoại và phát triển nguồn nhân lực.

4. Các nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức tài chính quốc tế: Hiểu rõ môi trường đầu tư, chính sách ưu đãi và tiềm năng phát triển kinh tế đối ngoại của tỉnh để đưa ra quyết định hợp tác đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế đối ngoại là gì và tại sao quan trọng với Thanh Hóa?
   Kinh tế đối ngoại là tổng thể các quan hệ kinh tế của một quốc gia với các quốc gia khác hoặc tổ chức quốc tế. Với Thanh Hóa, kinh tế đối ngoại giúp thu hút vốn đầu tư, mở rộng thị trường xuất khẩu, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân.

2. Thanh Hóa đã thu hút được bao nhiêu vốn FDI trong giai đoạn 2011-2015?
   Tỉnh đã thu hút 60 dự án FDI với tổng vốn đăng ký khoảng 12,7 tỷ USD, đứng thứ 6 cả nước, thể hiện sự tăng trưởng mạnh mẽ trong thu hút đầu tư nước ngoài.

3. Những hạn chế chính trong phát triển kinh tế đối ngoại của Thanh Hóa là gì?
   Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, thiếu chiến lược tổng thể và chưa tận dụng hết lợi thế vị trí địa lý, dẫn đến hiệu quả kinh tế đối ngoại chưa cao.

4. Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại được đề xuất là gì?
   Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư FDI chất lượng cao và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là những giải pháp trọng tâm.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp có thể tận dụng cơ hội từ kinh tế đối ngoại tại Thanh Hóa?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động tiếp cận các hiệp định thương mại, tận dụng chính sách ưu đãi đầu tư và hợp tác với các đối tác quốc tế để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

Kết luận

• Thanh Hóa có nhiều lợi thế về vị trí địa lý, nguồn nhân lực và tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế đối ngoại.
• Giai đoạn 2011-2015, tỉnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong thu hút vốn FDI và tăng trưởng xuất khẩu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
• Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế về chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng và chiến lược phát triển kinh tế đối ngoại cần được khắc phục.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao chất lượng lao động, hoàn thiện hạ tầng, thu hút đầu tư có chọn lọc và mở rộng thị trường xuất khẩu.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư phát huy tiềm năng kinh tế đối ngoại của Thanh Hóa trong giai đoạn hội nhập sâu rộng đến năm 2020 và xa hơn.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp tại Thanh Hóa cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật thông tin nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại, góp phần phát triển bền vững tỉnh nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 03 chƣơng: Chƣơng I: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng II: Thực tiễn phát triển kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa Chƣơng III: Định hƣớng chung và những giải pháp phát triển kinh tế đối ngoại tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm kinh tế đối ngoại và các hình thức của kinh tế đối ngoại 1. Khái niệm kinh tế đối ngoại Ngày nay, khi lực lƣợng sản xuất ngày càng phát triển, phân công lao động xã hội ngày càng mở rộng thì các mối quan hệ trên mọi lĩnh vực của một quốc gia không chỉ dừng lại ở trong phạm vi quốc gia đó mà vƣơn ra phạm vi thế giới. Các mối quan hệ này về mặt kinh tế gọi là các mối quan hệ kinh tế quốc tế.

Quan hệ kinh tế quốc tế nhìn nhận từ giác độ một nền kinh tế của một nƣớc đƣợc gọi là quan hệ kinh tế đối ngoại. Vậy kinh tế đối ngoại là gì? Theo khái niệm về kinh tế đối ngoại của Giáo trình Kinh tế chính trị Mac - Lênin do Nhà Xuất bản Chính trị Quốc gia đƣa ra nhƣ sau:"Kinh tế đối ngoại của một quốc gia là 1 bộ phận của kinh tế quốc tế, là tổng thể các quan hệ kinh tế, khoa học, kỹ thuật công nghệ của một quốc gia nhất định với các quốc gia khác còn lại hoặc với các tổ chức kinh tế quốc tế khác, đƣợc thực hiện dƣới nhiều hình thức, hình thành và phát triển trên cơ sở phát triển của lực lƣợng sản xuất và phân công lao động quốc tế" [10, tr. Mặc dù kinh tế đối ngoại và kinh tế quốc tế là 2 khái niệm có mối quan hệ với nhau, song không nên đồng nhất chúng với nhau. Kinh tế đối ngoại là quan hệ kinh tế mà chủ thể của nó là một quốc gia với bên ngoài với nƣớc khác hoặc với các tổ chức quốc tế khác.

Còn kinh tế quốc tế là mối quan hệ kinh tế với nhau giữa hai hoặc nhiều nƣớc là tổng thể quan hệ kinh tế của cộng đồng quốc tế. Quan hệ kinh tế quốc tế đã xuất hiện rất sớm. Lịch sử đã ghi nhận "con đƣờng tơ lụa", đó chính là thƣơng mại quốc tế, một hình thức chủ yếu của quan hệ kinh tế quốc tế tồn tại cho đến ngày nay. Thƣơng mại quốc tế mang lại lợi ích cho các nƣớc tham gia.

Cơ sở của những lợi ích đó bắt nguồn từ chỗ mỗi nƣớc có lợi thế riêng. Những lợi thế này do điều kiện tự nhiên khác nhau, do trình độ phát triển kinh tế, xã hội, trình độ chuyên môn hóa lao động. Sau này, các nhà 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kinh tế học đã khái quát lại thành lý thuyết lợi thế (lợi thế tuyệt đối, lợi thế so sánh). Đó là cơ sở lý thuyết cho sự lựa chọn thƣơng mại quốc tế, mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế.

Tuy nhiên, trƣớc đây quan hệ kinh tế quốc tế không thể phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng nhƣ ngày nay, bởi vì những điều kiện cần thiết cho mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế nhƣ các phƣơng tiện giao thông, vận tải, thông tin liên lạc. chƣa phát triển cao. Trái lại, thời đại ngày nay, quan hệ kinh tế quốc tế (khi xem xét dƣới góc độ khác gọi là quan hệ kinh tế đối ngoại) phát triển rất mạnh mẽ cả chiều rộng và chiều sâu, trở thành một xu thế tất yếu mà không một quốc gia nào có thể phát triển nếu đứng ngoài xu thế đó. Trong thời đại ngày nay, toàn cầu hóa kinh tế lôi cuốn mọi quốc gia vào dòng xoáy của nó, dù là quốc gia tiên tiến hay lạc hậu, phát triển hay chậm phát triển.

Toàn cầu hóa kinh tế tạo ra những thời cơ và những thách thức mới; quốc gia nào nắm bắt đƣợc thời cơ, vƣợt qua đƣợc thách thức sẽ phát triển nhanh hơn, ngƣợc lại sẽ bị tụt hậu xa hơn. Trong bối cảnh đó, mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế trở thành tất yếu đối với mọi quốc gia và không một quốc gia nào có thể đứng ngoài dòng xoáy của nó. Toàn cầu hóa kinh tế vừa tạo ra cơ hội vừa tạo ra thách thức cho mỗi quốc gia. Vì vậy, mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại trở thành tất yếu khách quan và là một trong các nhiệm vụ kinh tế cơ bản trong thời kỳ quá độ ở nƣớc ta và đƣợc nhấn mạnh nhiều lần trong các văn kiện quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc.

Việt Nam đã từng bƣớc hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới, mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ với các nƣớc, tham gia tích cực và có trách nhiệm tại các diễn đàn, tổ chức quốc tế. Có thể nói, hội nhập kinh tế quốc tế đã góp phần gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, tiếp thu tinh hoa của văn minh nhân loại, cải thiện đời sống nhân dân, củng cố niềm tin của mọi tầng lớp nhân dân và cộng đồng quốc tế vào sự nghiệp phát triển và đổi mới của đất nƣớc, góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, nâng cao vị thế của nƣớc ta trên trƣờng quốc tế. Những hình thức chủ yếu của kinh tế đối ngoại 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kinh tế đối ngoại gồm nhiều hình thức nhƣ: Hợp tác sản xuất nhận gia công, xây dựng xí nghiệp chung, khu công nghiệp khu kỹ thuật cao, hợp tác khoa học - công nghệ trong đó có hình thức đƣa lao động và chuyên gia đi làm việc ở nƣớc ngoài; ngoại thƣơng, hợp tác tín dụng quốc tế, các hoạt động dịch vụ nhƣ du lịch quốc tế, giao thông vận tải, thông tin liên lạc quốc tế, dịch vụ thu đổi chuyển ngoại tệ, đầu tƣ quốc tế… [10, tr. 266] Trong các hình thức kinh tế đối ngoại, ngoại thƣơng, đầu tƣ quốc tế và dịch vụ thu ngoại tệ là hình thức chủ yếu và có hiệu quả nhất cần đƣợc coi trọng.

Ngoại thương Có nhiều khái niệm khác nhau về ngoại thƣơng, song xét về đặc trƣng thì ngoại thƣơng đƣợc định nghĩa là việc mua, bán hàng hóa và dịch vụ qua biên giới quốc gia. Các định nghĩa này đƣợc sử dụng nhiều nhất khi nhìn vào các chức năng của ngoại thƣơng, tức vai trò của nó nhƣ chiếc cầu nối giữa cung và cầu hàng hóa dịch vụ thị trƣờng trong và ngoài nƣớc về số lƣợng, chất lƣợng và thời gian sản xuất. Trong nhiều trƣờng hợp, trao đổi hàng hóa và dịch vụ đƣợc đi kèm việc trao đổi các yếu tố sản xuất (ví dụ lao động và vốn), nhất là ngoại thƣơng trong điều kiện hội nhập khu vực và quốc tế [1, tr. Các nhà kinh tế học còn dùng định nghĩa ngoại thƣơng nhƣ là một công nghệ khác để sản xuất hàng hóa và dịch vụ (thậm chí cả yếu tố sản xuất).

Nhƣ vậy, ngoại thƣơng đƣợc hiểu là một quá trình sản xuất gián tiếp. Trong hoạt động ngoại thƣơng: Xuất khẩu là việc bán hàng hóa, dịch vụ cho nƣớc ngoài và nhập khẩu là việc mua hàng hóa, dịch vụ của nƣớc ngoài. Điều kiện để ngoại thƣơng sinh ra, tồn tại và phát triển là: Có sự tồn tại và phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ kèm theo đó là sự xuất hiện của tƣ bản thƣơng nghiệp; 2, sự ra đời của Nhà nƣớc và sự phát triển của phân công lao động quốc tế giữa các nƣớc. Ngoại thƣơng là hoạt động kinh tế đã có từ lâu đời: Dƣới chế độ chiếm hữu nô lệ và tiếp đó là chế độ phong kiến.

Trong các xã hội nô lệ và phong kiến, do kinh 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tế tự nhiên còn chiếm địa vị thống trị, nên ngoại thƣơng chỉ phát triển với quy mô nhỏ bé. Lƣu thông hàng hóa giữa các quốc gia chỉ dừng lại ở một phần nhỏ sản phẩm sản xuất ra và chủ yếu là để phục vụ cho tiêu dùng cá nhân của giai cấp thống trị đƣơng thời. Ngoại thƣơng chỉ thực sự phát triển trong thời đại tƣ bản chủ nghĩa. Ngoại thƣơng trở thành động lực phát triển quan trọng của phƣơng thức sản xuất tƣ bản chủ nghĩa.

Ngày nay sản xuất đã đƣợc quốc tế hóa, không một quốc gia nào có thể tồn tại và phát triển kinh tế mà lại không tham gia vào phân công lao động quốc tế và trao đổi hàng hóa với bên ngoài. Đồng thời, ngày nay ngoại thƣơng không chỉ mang ý nghĩa đơn thuần là buôn bán với bên ngoài, mà thực chất là cùng với các quan hệ kinh tế đối ngoại khác tham gia vào phân công lao động quốc tế. Do vậy cần coi ngoại thƣơng không chỉ là một nhân tố bổ sung cho kinh tế trong nƣớc mà cần coi sự phát triển kinh tế trong nƣớc phải thích nghi với lựa chọn phân công lao động quốc tế. Bí quyết thành công trong chiến lƣợc phát triển kinh tế của nhiều nƣớc là nhận thức đƣợc mối quan hệ hữu cơ giữa kinh tế trong nƣớc và mở rộng quan hệ kinh tế với bên ngoài.

Vấn đề quan trọng ở đây là, một mặt phải khai thác đƣợc mọi lợi thế của hoàn cảnh chủ quan trong nƣớc phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế. Mặt khác phải tính toán lợi thế tƣơng đối có thể dành đƣợc và so sánh với cái giá phải trả. Thuận lợi có thể tạo ra đƣợc nhờ tham gia vào buôn bán và phân công lao động quốc tế bao giờ cũng tăng thêm khả năng phụ thuộc bên ngoài. Vì vậy, nói đến phát triển ngoại thƣơng và các quan hệ kinh tế đối ngoại khác là nói đến khả năng liên kết kinh tế, hội nhập với kinh tế khu vực và quốc tế; đòi hỏi có khả năng xử lý thành công mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau.

Có thể nói ngoại thƣơng là một trong những hình thức chủ yếu và có hiệu quả nhất trong các hình thức của kinh tế đối ngoại. Đối với các nƣớc, đặc biệt là những nƣớc đang phát triển nhƣ nƣớc ta, ngoại thƣơng có tác dụng to lớn: góp phần làm tăng của cải và sức mạnh tổng hợp, tăng tích luỹ của mỗi nƣớc nhờ sử dụng có hiệu quả lợi thế so sánh giữa các quốc gia trong trao đổi quốc tế; là một động lực thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế; "điều tiết thừa, thiếu" của mỗi nƣớc; nâng cao trình độ 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công nghệ và cơ cấu ngành nghề trong nƣớc; tạo công ăn việc làm và nâng cao đời sống của ngƣời lao động, nhất là trong các ngành xuất khẩu.