Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng hiệu quả kinh doanh của Công ty cổ phần xi măng Bắc Giang. Chương 3: Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của Công ty cổ phần xi măng Bắc Giang. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.
MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Hoạt động kinh doanh Hoạt động kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi. Muốn thắng cuộc trong cạnh tranh trong cơ chế thị trường đòi hỏi các doanh nghiệp phải tổ chức hoạt động kinh doanh có hiệu quả. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp * Quan niệm về hiệu quả Theo đại từ điển Tiếng Việt thì "Hiệu quả là kết quả đích thực" [22].
Khái niệm này đã đồng nhất phạm trù kết quả và hiệu quả. Quan niệm thứ hai cho rằng: "Hiệu quả là một chỉ tiêu phản ánh mức độ thu lại kết quả nhằm đạt được mục đích nào đó tương ứng với một đơn vị nguồn lực phải bỏ ra trong quá trình thực hiện một hoạt động nhất định" [21]. Với cách tiếp cận này, người ta đã gắn nó với mục tiêu nhất định. Các hoạt động được đánh giá là có hiệu quả hay không phải tính đến một mục tiêu, để so sánh và đánh giá.
Hiệu quả có thể được đánh giá ở các góc độ khác nhau, phạm vi và các thời kỳ khác nhau. Do đó, để hiểu rõ hơn bản chất của phạm trù hiệu quả kinh doanh, cần đứng trên từng góc độ cụ thể để phân tích từng loại hiệu quả. Căn cứ vào mục tiêu của mỗi chu kỳ tái sản xuất xã hội, hiệu quả được chia thành hiệu quả kinh doanh và hiệu quả chính trị xã hội [1]. - Hiệu quả kinh doanh mô tả mối quan hệ lợi ích - chi phí mà đối tượng hay chủ thể nhận được trên cơ sở những chi phí đã bỏ ra để có được lợi ích kinh tế đó.
Đối với chủ thể là doanh nghiệp, lợi ích có thể là doanh thu bán 6 hàng, lợi nhuận và những chi phí gắn liền với việc tạo ra lợi ích đó như chi phí sản xuất, vốn. - Hiệu quả chính trị xã hội là hiệu quả mà chủ thể nhận được trong việc thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội. Điều này có thể giải quyết công ăn việc làm, công bằng xã hội, cải thiện điều kiện làm việc và bảo vệ môi trường. Căn cứ vào phạm vi nghiên cứu hay xét theo góc độ chủ thể nhận được kết quả (lợi ích) và bỏ chi phí để có được kết quả đó, hiệu quả bao gồm hiệu quả cá biệt hay hiệu quả kinh tế quốc dân.
- Hiệu quả cá biệt là hiệu quả thu được từ hoạt động của từng doanh nghiệp - đơn vị cấu thành của nền kinh tế. Biểu hiện trực tiếp của hiệu quả này là lợi nhuận mà mỗi doanh nghiệp thu được và chất lượng thực hiện những yêu cầu mà xã hội đặt ra cho nó. - Hiệu quả kinh tế quốc dân là hiệu quả tổng hợp được xét trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân, là hiệu quả của tổng thể các đơn vị cấu thành. Căn cứ vào đối tượng chi phí, hiệu quả được phân chia thành hiệu quả của những chi phí bộ phận và hiệu quả chi phí tổng hợp [19].
- Hiệu quả chi phí bộ phận thể hiện mối tương quan giữa hiệu quả thu được với lượng chi phí của từng yếu tố cần thiết để thực hiện nhiệm vụ ấy (lao động, thiết bị, nguyên vật liệu. - Hiệu quả chi phí tổng hợp thể hiện mối tương quan giữa hiệu quả thu được với tổng chi phí bỏ ra để thực hiện nhiệm vụ. * Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp thường xuyên phải đối mặt với những biến động không ngừng của thị trường, sự cạnh tranh khốc liệt của các đối thủ cạnh tranh. Doanh nghiệp muốn tồn tại trước hết phải sản xuất kinh doanh có hiệu quả.
7 Trên thực tế vẫn còn các ý kiến khác nhau về phạm trù hiệu quả kinh doanh (HQKD) của doanh nghiệp. Có quan niệm cho rằng HQKD là mức độ tiết kiệm chi phí và tăng kết quả kinh tế [20]. Hay HQKD là chỉ tiêu xác định bằng đại lượng so sánh giữa kết quả với chi phí [18]. Tuy nhiên sự so sánh này là chưa đủ vì nó chỉ phản ánh sự đo lường HQKD mà chưa gắn liền với mục tiêu của quản lý.
Đồng thời sự so sánh này mới chỉ là một chỉ tiêu trong trạng thái tĩnh, chưa biểu hiện được tính chất của một đại lượng thường xuyên biến động nên tự thân nó chưa phản ánh được HQKD. Vì vậy, có thể đưa ra khái niệm về hiệu quả kinh doanh như sau: "Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp nhằm đạt được kết quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với chi phí thấp nhất trong một quá trình kinh doanh nhất định" HQKD là một phạm trù kinh tế. Nó phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực, phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì thế nó được dùng làm tiêu chuẩn để đánh giá trình độ và chất lượng kinh doanh của các tổ chức kinh tế.
HQKD là một phạm trù có tính mục tiêu, hệ thống và tổng thể. Khi xác định hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp, thường phải tính toán một hệ thống gồm nhiều chỉ tiêu khác nhau, chi tiết hoá theo thời gian, không gian và theo mối liên hệ của các công đoạn sản xuất kinh doanh. Nhờ đó có thể phát hiện những khâu mạnh, yếu trong chuỗi các hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc đánh giá chất lượng hoạt động kinh doanh bằng các chỉ tiêu hiệu quả phải xét đến việc thực hiện các mục tiêu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Nếu không đạt được các mục tiêu kinh doanh thì hiệu quả hay năng suất dù có cao cũng trở thành vô nghĩa. MỤC ĐÍCH VÀ PHƢƠNG PHÁP PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ KINH DOANH Phân tích hiệu quả kinh doanh là việc đi sâu nghiên cứu theo yêu cầu của hoạt động quản lý kinh doanh. Căn cứ vào tài liệu hạch toán thống kê và các thông tin kinh tế, bằng các phương pháp phân tích đánh giá thích hợp so sánh số liệu và phân giải các mối quan hệ nhằm làm rõ chất lượng, hiệu quả của hoạt động kinh doanh. Phân tích đánh giá hiệu quả kinh doanh có nhiều ý nghĩa: [12, 15, 17] 1.
Mục đích phân tích hiệu quả kinh doanh + Phân tích hiệu quả kinh doanh là việc làm rất quan trọng và cần thiết. Nó không chỉ cần thiết với các nhà quản lý, lãnh đạo doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với các đối tượng không trực tiếp tiến hành hoạt động kinh doanh nhưng có mối quan hệ về lợi ích của doanh nghiệp như: các nhà lãnh đạo, quản lý nhà nước, cơ quan thuế, các nhà đầu tư, các nhà tín dụng tài chính. + Khác với kế toán - có tính pháp lệnh và mang tính chuẩn mực, phân tích hiệu quả kinh doanh hướng vào phục vụ nội bộ doanh nghiệp, rất linh hoạt và đa dạng trong phương pháp kỹ thuật. Số liệu phân tích không có trách nhiệm cung cấp rộng rãi như báo cáo kế toán mà đôi khi ở một vài khía cạnh đó là những bí mật riêng của doanh nghiệp trong điều kiện cạnh tranh của nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường.
Hoạt động phân tích vì vậy mang tính ý thức, có tác dụng giúp doanh nghiệp tự đánh giá mình về thế mạnh, thế yếu để củng cố, phát huy hay khắc phục, cải tiến, quản lý từ đó phát huy mọi tiềm năng của thị trường, khai thác tối đa những nguồn lực của doanh nghiệp nhằm đạt đến hiệu quả cao nhất trong kinh doanh. + Phân tích hiệu quả kinh doanh là công cụ để kiểm soát được toàn bộ quá trình kinh doanh, biết được công việc đề ra đang được tiến hành đến đâu, 9 đã làm được những gì. Đồng thời, đó cũng là công cụ để phát hiện những khả năng tiềm tàng trong hoạt động kinh doanh, là công cụ để cải tiến những cách thức, cơ chế quản lý trong kinh doanh. + Phân tích hiệu quả kinh doanh còn là biện pháp quan trọng để phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh.
Một quyết định đầu tư đi kèm với lợi ích thu được luôn chứa đựng những rủi ro nhất định. Mặt khác trong quá trình tiến hành kinh doanh, môi trường kinh doanh có những biến đổi dẫn tới những rủi ro cũng biến đổi theo chiều hướng tăng lên hay giảm đi. Việc tiến hành phân tích hiệu quả kinh doanh kịp thời giúp các nhà quản lý nhìn nhận được rủi ro này, từ đó có những biện pháp phòng ngừa hoặc đối phó để hạn chế tổn thất, giảm thiểu chi phí không đáng có nhằm thu được lợi nhuận cao nhất. + Việc phân tích đánh giá hiệu quả kinh doanh là cơ sở để đề ra các quyết định, các phương án và biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Đây là ý nghĩa quan trọng. Chúng ta đều biết rằng mục đích của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng là tối đa hoá lợi nhuận, để đạt được mục đích này thì doanh nghiệp phải sản xuất kinh doanh có hiệu quả và không ngừng nâng cao hiệu quả đó. Mặt khác trong môi trường cạnh tranh khắc nghiệt của cơ chế kinh tế thị trường thì việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là điều kiện tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Việc đạt được hiệu quả kinh tế cao sẽ giúp doanh nghiệp đảm bảo khả năng tài chính, tạo điều kiện tích luỹ cho việc đầu tư tái sản xuất mở rộng, khẳng định được vị trí của mình trên thị trường.
Ngoài ra nó còn góp phần ổn định thu nhập cho người lao động, nâng cao mức thu nhập cho người lao động, nâng cao mức sống, thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân. Phƣơng pháp phân tích hiệu quả kinh doanh Nếu chỉ dựa vào các con số trên các báo cáo tài chính thì không thể nói lên được hiệu quả cũng như khả năng của doanh nghiệp. Vì vậy, chúng ta 10 phải sử dụng các phương pháp phân tích kinh tế để làm rõ hơn nội dung, ý nghĩa của các con số. Có nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá hiệu quả kinh doanh, thông thường sử dụng các phương pháp sau: [12,16] 1.