ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN TUẤN ANH KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ (Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hòa Bình) LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2015 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN TUẤN ANH KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ (Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hòa Bình) Chuyên ngành : Luật hình sự và tố tụng hình sự Mã số : 60 38 01 04 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí HÀ NỘI - 2015 2 Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc cña riªng t«i. C¸c sè liÖu, vÝ dô vµ trÝch dÉn trong luËn v¨n ®¶m b¶o ®é tin cËy, chÝnh x¸c vµ trung thùc. Nh÷ng kÕt luËn khoa häc cña luËn v¨n ch-a tõng ®-îc ai c«ng bè trong bÊt kú c«ng tr×nh nµo kh¸c. T¸c gi¶ luËn v¨n NguyÔn TuÊn Anh 3 MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục các bảng MỞ ĐẦU 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT HOẠT 6 ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái quát về xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 6 1. Vị trí, vai trò của xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 6 1. Chức năng, nhiệm vụ và các đặc trưng cơ bản của xét xử sơ 9 thẩm vụ án hình sự 1. Khái niệm kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong xét xử 13 sơ thẩm 1. Sự ra đời của Viện kiểm sát nhân dân và chức năng kiểm sát 13 tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự 1. Phạm vi, nội dung của kiểm sát tuân theo pháp luật trong tố 21 tụng hình sự 1. Đặc điểm của kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 23 1. Ý nghĩa của kiểm sát tuân theo pháp luật trong xét xử sơ thẩm 30 1. Đảm bảo tính khách quan trong quá trình giải quyết vụ án 30 1. Đảm bảo áp dụng pháp luật thống nhất 31 1. Bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa 32 1. Bảo đảm xét xử công bằng 32 1. Bảo đảm quyền con người 34 1. Kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm trong luật tố tụng hình sự 35 một số nước 4 1. Tại Hoa Kỳ 35 1. Tại Trung Quốc 36 Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN KIỂM 38 SÁT HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 2. Pháp luật Việt Nam về kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ 38 án hình sự 2. Pháp luật Việt Nam về kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ 38 án hình sự từ năm 1945 đến trước năm 2003 2. Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về kiểm sát hoạt 41 động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 2. Thực tiễn công tác kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án 48 hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hòa Bình 2. Khái quát chung về tỉnh Hòa Bình 48 2. Về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh 49 Hòa Bình 2. Một số kết quả về kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của 50 Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hòa Bình Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG 61 CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT 3. Cơ sở của việc hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nâng 61 cao hiệu quả công tác kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân 3. Hoàn thiện pháp luật về kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm 66 vụ án hình sự của Viện kiểm sát 3. Các giải pháp khác nâng cao chất lượng công tác kiểm sát 70 hoạt động xét xử 3. Nâng cao trình độ của các Kiểm sát viên nói riêng và lực 70 lượng cán bộ ngành kiểm sát nói chung 5 3. Tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật cho ngành Kiểm sát 72 3. Tăng cường công tác quản lý, chỉ đạo trong ngành Kiểm sát 73 3. Làm tốt công tác tổng kết thực tiễn 76 3. Nâng cao hiê ̣u quả phiên tòa rút kinh nghiệm Kiểm sát viên 77 thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử KẾT LUẬN 78 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80 6 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự TTHS : Tố tụng hình sự VKS : Viện kiểm sát VKSND : Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao XHCN : Xã hội chủ nghĩa 7 DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Tên bảng Trang bảng 2.1 Thống kê đánh giá công tác kiểm sát xét xử sơ thẩm vụ 55 án hình sự tại tỉnh Hòa Bình (từ ngày 01/12/2010 đến 30/11/2014) 2.2 Tỉ lệ số vụ đưa ra xét xử với số vụ truy tố 56 2.3 Các kiến nghị của VKS trong giai đoạn xét xử sơ thẩm 57 2.4 Kháng nghị 57 8 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngành kiểm sát nhân dân được thành lập ngày 26/7/1960, đánh dấu sự ra đời của một hệ thống cơ quan nhà nước với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Theo quy định của Hiến pháp năm 1959 và Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) năm 1960. VKSND không chỉ có chức năng thực hành quyền công tố mà thực hiện cả chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trên lĩnh vực hành chính, kinh tế, xã hội và lĩnh vực hoạt động tư pháp, trong đó có hoạt động kiểm sát xét xử sơ thẩm, điều này cho thấy ngay từ những ngày mới thành lập, việc kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm đã được đánh giá là một trong những khâu công tác quan trọng của ngành kiểm sát. Xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của VKSND tới nay, với những quy định của pháp luật hiện hành và đặc biệt là của Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003 đã là cơ sở cho VKSND thực hiện chức năng, quyền hạn và trách nhiệm của mình trong hoạt động kiểm sát xét xử sơ thẩm. Trải qua một thời gian áp dụng, những quy định của BLTTHS 2003 đã cơ bản giúp cho ngành Kiểm sát nhân dân thực hiện được vai trò và nhiệm vụ của mình. Tuy nhiên, thực tiễn tố tụng hình sự (TTHS) cho thấy hoạt động kiểm sát xét xử sơ thẩm còn bộc lộ nhiều hạn chế, còn để xảy ra vi phạm nhất là còn để xảy ra oan sai, hoặc bỏ lọt tội phạm… Hạn chế này do nhiều nguyên nhân, trong đó có sự bất cập của các quy định pháp luật về chức năng kiểm sát của Viện kiểm sát (VKS), năng lực, kinh nghiệm và những điều kiện bảo đảm cho việc thực hiện kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm của VKS. Vì vậy, đã làm giảm sút vai trò VKS trong hoạt động tố tụng, ảnh hưởng đến hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa tội phạm. Trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nhà nước pháp 9 quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN), yêu cầu của cải cách tư pháp, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đang đặt ra đối với việc cải cách, nâng cao vị trí, vai trò của VKS, trong đó có chức năng kiểm sát xét xử trong TTHS. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã chỉ ra, nhiệm vụ trọng tâm vào công tác cải cách tư pháp là "đẩy mạnh việc thực hiện chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, xây dựng hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, bảo vệ công lý, tôn trọng và bảo vệ quyền con người". Khẳng định: Viện kiểm sát được tổ chức phù hợp với hệ thống tổ chức tòa án, bảo đảm tốt hơn các điều kiện để Viện kiểm sát nhân dân thực hiện hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp; tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra [11]. Từ những khẳng định trên cũng như việc giao nhiệm vụ cho ngành Kiểm sát của Đảng đã cho thấy trách nhiệm kiểm sát hoạt động tư pháp là một trách nhiệm lớn lao của ngành kiểm sát và một trong những nhiệm vụ đó sẽ được thể hiện rõ nét qua công tác kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm hình sự bởi vì đây luôn được coi là một trong những hoạt động trọng tâm của ngành kiểm sát. Vậy làm thế nào để ngành kiểm sát có thể thực hiện tốt nhiệm vụ của mình? Những khó khăn và hạn chế gì đang tồn tại trong công tác kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm hình sự và giải pháp để ngành Kiểm sát thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm sát hoạt động xét xử hình sự với nền tảng là BLTTHS 2003…? Đây là những câu hỏi mang tính thực tiễn cao đang được ngành Kiểm sát nhân dân hết sức quan tâm trong công cuộc cải cách tư pháp của nước ta hiện nay. Trong phạm vi luận văn thạc sĩ của mình, với những kinh nghiệm từ thực tiễn công tác tôi quyết định chọn đề tài: "Kiểm sát hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự (trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn địa bàn tỉnh Hòa Bình)" như một lời bàn góp phần giải quyết khó khăn, hạn chế và các giải pháp để tăng cường hoạt động kiểm sát xét xử sơ thẩm hình sự của ngành Kiểm sát nhân dân. Tình hình nghiên cứu Sau khi có các Nghị quyết của Đảng về cải cách tư pháp, đặc biệt là từ năm 2006 đến nay, đã có một số bài viết - đề tài nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của VKSND như: "Một số nội dung cần nghiên cứu để triển khai thực hiện Kết luận 79-KL/TW ngày 28/7/2010 của Bộ Chính trị và Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân năm 2002" của Hoàng Nghĩa Mai, Tạp chí Kiểm sát, số 13, 2011; "Viện kiểm sát nhân dân đổi mới toàn diện và đồng bộ để triển khai thực hiện tốt các quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong tố tụng dân sự và tố tụng hành chính" của Nguyễn Thị Thủy Khiêm, Tạp chí kiểm sát, số 13, 2011; "Một số vấn đề về tổ chức bộ máy và chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong tiến trình cải cách tư pháp" của Lê Hữu Thể đăng trên Tạp chí Kiểm sát, số 04, 2008 v.
