Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Tự Doanh Tại Công Ty Cổ Phần Chứng Khoán VPS

Chuyên khảo phân tích Chuyên đề tốt nghiệp đề tài cải thiện kết quả của hoạt động tự doanh tại công ty cổ phần chứng, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Tự Doanh Tại Công Ty Cổ Phần Chứng Khoán VPS
• Loại tài liệu: Đề Tài Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả của hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.1. Khái quát về công ty chứng khoán
• 1.1.1. Khái niệm công ty chứng khoán
• 1.1.2. Đặc điểm của công ty chứng khoán
• 1.1.3. Chức năng của công ty chứng khoán
• 1.1.4. Các hoạt động nghiệp vụ của công ty chứng khoán
• 1.2. Hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.2.1. Khái niệm hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.2.2. Đặc điểm hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.2.3. Mục đích của hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.2.4. Yêu cầu đối với hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.2.5. Quy trình hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.3. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 1.4. Nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả của hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoán
• 2. Chương 2: Thực trạng hiệu quả của hoạt động tự doanh tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.1. Giới thiệu khái quát Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Ngành nghề kinh doanh
• 2.1.3. Mô hình quản trị và bộ máy quản lý
• 2.1.4. Tình hình hoạt động kinh doanh của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.2. Tổng quan về hoạt động tự doanh chứng khoán tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.2.1. Bộ phận tự doanh và chiến lược đầu tư
• 2.2.2. Quy trình tự doanh tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.3. Thực trạng hiệu quả của hoạt động tự doanh tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.4. Đánh giá thực trạng hiệu quả của hoạt động tự doanh của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 2.4.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả của hoạt động tự doanh tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 3.1. Định hướng phát triển hoạt động tự doanh chứng khoán tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS đến năm 2025
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tự doanh chứng khoán của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS
• 3.3. Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Toàn cảnh hoạt động tự doanh chứng khoán tại VPS 2024

Hoạt động tự doanh chứng khoán là một trong những nghiệp vụ cốt lõi, đóng góp tỷ trọng lớn vào tổng doanh thu của các công ty chứng khoán (CTCK) tại Việt Nam. Nghiệp vụ này bao gồm việc CTCK mua bán chứng khoán cho chính tài khoản của mình nhằm mục đích thu lợi nhuận từ chênh lệch giá, cổ tức và điều tiết thị trường. Tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS, hoạt động tự doanh giữ một vai trò chiến lược trong mô hình kinh doanh công ty chứng khoán, song song với mảng môi giới đang dẫn đầu thị trường. Việc hiểu rõ bản chất và vai trò của tự doanh là nền tảng để đánh giá đúng thực trạng và đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả. Mô hình kinh doanh của VPS không chỉ tập trung vào việc duy trì thị phần môi giới VPS mà còn tìm kiếm lợi nhuận bền vững từ khối tự doanh. Hoạt động này đòi hỏi một đội ngũ trader chuyên nghiệp, có khả năng phân tích sâu rộng và ứng biến nhanh với các biến động của thị trường. Theo tài liệu nghiên cứu, nghiệp vụ tự doanh tại các CTCK được thực hiện qua hai phương thức chính: giao dịch trực tiếp (trao tay, thỏa thuận) và giao dịch gián tiếp (khớp lệnh trên Sở). VPS cũng áp dụng cả hai phương thức này để tối ưu hóa chiến lược đầu tư. Hiệu quả của hoạt động này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, từ chính sách nội bộ, năng lực nhân sự, tiềm lực tài chính đến các yếu tố vĩ mô như tình hình kinh tế và môi trường pháp lý.

1.1. Tự doanh chứng khoán là gì Vai trò tại các CTCK

Theo quy định tại Khoản 30, Điều 4, Luật Chứng khoán năm 2019, tự doanh chứng khoán là việc công ty chứng khoán mua, bán chứng khoán cho chính mình. Đây là hoạt động mà CTCK đóng vai trò như một nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, sử dụng nguồn vốn của mình để giao dịch trên thị trường. Mục đích chính là tìm kiếm lợi nhuận thông qua chênh lệch giá, hưởng cổ tức, trái tức, và đôi khi là can thiệp để bình ổn giá hoặc tạo lập thị trường cho một số sản phẩm nhất định. Hoạt động này có đặc tính chuyên nghiệp cao, đòi hỏi quy trình đầu tư chặt chẽ và khả năng quản lý rủi ro tự doanh hiệu quả. Đối với các CTCK, tự doanh không chỉ là nguồn thu quan trọng mà còn giúp tăng tính thanh khoản cho thị trường, góp phần định giá tài sản tài chính và tạo ra các sản phẩm đầu tư mới.

1.2. Tổng quan mô hình kinh doanh công ty chứng khoán VPS

Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS, thành lập từ năm 2006, đã phát triển thành một trong những CTCK lớn nhất Việt Nam. Mô hình kinh doanh công ty chứng khoán này hoạt động trên các nghiệp vụ chính: môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành, và tư vấn đầu tư. Trong đó, VPS đặc biệt thành công ở mảng môi giới, liên tục giữ vị trí số 1 về thị phần môi giới VPS trên cả ba sàn HOSE, HNX và UPCOM. Song song đó, khối tự doanh cũng là một trụ cột quan trọng, hướng tới việc quản lý và gia tăng tài sản của công ty. Chiến lược tự doanh VPS được xây dựng dựa trên nguyên tắc thận trọng, tập trung vào các tài sản có độ rủi ro thấp và khả năng sinh lời ổn định. Sự kết hợp giữa mảng môi giới mạnh và khối tự doanh năng động tạo nên một nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của VPS.

II. Thách thức trong hiệu quả hoạt động tự doanh của VPS

Giai đoạn 2020-2022 là một giai đoạn đầy biến động đối với hoạt động tự doanh của VPS. Mặc dù doanh thu từ mảng này chiếm tỷ trọng lớn, lợi nhuận từ hoạt động tự doanh lại không đạt kỳ vọng, thậm chí ghi nhận lỗ trong hai năm liên tiếp. Việc phân tích hiệu quả đầu tư cho thấy những điểm sáng nhất định nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục. Cụ thể, trong khi năm 2020 ghi nhận lợi nhuận dương, thì năm 2021 và 2022, công ty lại chịu lỗ đáng kể từ mảng này, lần lượt là 506 tỷ và 473 tỷ đồng. Nguyên nhân chính đến từ việc danh mục tự doanh VPS phụ thuộc quá nhiều vào các tài sản có lãi suất cố định và đặc biệt là khoản lỗ lớn từ trái phiếu chưa niêm yết. Bối cảnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp gặp khủng hoảng niềm tin vào năm 2022 càng làm trầm trọng thêm tình hình. Các báo cáo tài chính VPS đã phản ánh rõ những khó khăn này, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phải tái cấu trúc danh mục và hoàn thiện quy trình quản lý rủi ro tự doanh để cải thiện kết quả kinh doanh VPS trong tương lai.

2.1. Phân tích hiệu quả đầu tư và lợi nhuận giai đoạn 2020 2022

Dựa trên báo cáo tài chính VPS các năm, hiệu quả tự doanh có sự chênh lệch lớn. Năm 2020, hoạt động tự doanh ghi nhận lợi nhuận khoảng 339 tỷ đồng. Tuy nhiên, tình hình đảo ngược trong hai năm sau đó. Năm 2021, VPS ghi nhận khoản lỗ 506 tỷ đồng từ tự doanh, và năm 2022 tiếp tục lỗ 473 tỷ đồng. Sự sụt giảm này chủ yếu do khoản lỗ từ việc đánh giá lại các tài sản tài chính (FVTPL) tăng vọt, đặc biệt là các khoản đầu tư vào trái phiếu chưa niêm yết. Mặc dù doanh thu tự doanh vẫn chiếm tỷ trọng cao (trung bình 50% tổng doanh thu), nhưng chi phí và các khoản lỗ đã triệt tiêu toàn bộ lợi nhuận, cho thấy việc phân tích hiệu quả đầu tư và quản trị danh mục cần được xem xét lại một cách nghiêm túc.

2.2. Rủi ro từ danh mục tự doanh VPS và thị trường trái phiếu

Cơ cấu danh mục tự doanh VPS trong giai đoạn 2020-2022 cho thấy sự tập trung quá lớn vào chứng chỉ tiền gửi (chiếm tới 90% năm 2020 và 98% năm 2022) và trái phiếu. Đặc biệt, theo Bảng 2.9 của tài liệu nghiên cứu, hoạt động bán trái phiếu chưa niêm yết ghi nhận khoản lỗ rất lớn và tăng dần qua các năm. Cuộc khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp năm 2022 sau các sự kiện liên quan đến Tân Hoàng Minh và Vạn Thịnh Phát đã tác động tiêu cực trực tiếp đến hiệu quả của danh mục này. Sự phụ thuộc vào các tài sản nhạy cảm với rủi ro tín dụng và thanh khoản đã trở thành gót chân Achilles của VPS, đòi hỏi một chiến lược tối ưu hóa danh mục đầu tư linh hoạt hơn.

III. Bí quyết tối ưu hóa danh mục đầu tư tự doanh tại VPS

Để nâng cao hiệu quả, giải pháp trọng tâm là phải thực hiện tối ưu hóa danh mục đầu tư một cách triệt để. Hiện tại, chiến lược tự doanh VPS đang khá thận trọng và tập trung quá nhiều vào các tài sản an toàn như chứng chỉ tiền gửi, điều này làm hạn chế khả năng sinh lời. Một hướng đi khả thi là tái cấu trúc danh mục, giảm tỷ trọng trái phiếu chưa niêm yết đang kém hiệu quả và phân bổ một phần nguồn vốn sang các cổ phiếu có nền tảng tốt và tiềm năng tăng trưởng cao. Việc áp dụng các mô hình tài chính hiện đại như CAPM (Mô hình định giá tài sản vốn) vào việc xây dựng danh mục sẽ giúp cân bằng tốt hơn giữa rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng. Hơn nữa, VPS cần nghiên cứu và mở rộng sang các sản phẩm tài chính phức tạp hơn như chứng khoán phái sinh. Các công cụ này không chỉ mở ra cơ hội đầu tư mới mà còn là công cụ phòng vệ rủi ro hiệu quả cho toàn bộ danh mục tự doanh VPS, giúp công ty chủ động hơn trước những biến động khó lường của thị trường. Việc này sẽ giúp đa dạng hóa nguồn thu, giảm sự phụ thuộc vào một vài loại tài sản cố định.

3.1. Tái cấu trúc danh mục Giảm trái phiếu tăng cổ phiếu tiềm năng

Thực trạng cho thấy hoạt động đầu tư trái phiếu chưa niêm yết của VPS đang ghi nhận lỗ lớn. Do đó, bước đi đầu tiên trong việc tối ưu hóa danh mục đầu tư là xem xét giảm tỷ trọng của loại tài sản này. Nguồn vốn thu về nên được phân bổ một cách có chọn lọc vào các cổ phiếu của doanh nghiệp đầu ngành, có chỉ số ROE cao, và tiềm năng tăng trưởng bền vững. Việc chuyển dịch này không chỉ giúp cải thiện tỷ suất sinh lời mà còn tăng tính thanh khoản cho danh mục. Đội ngũ phân tích cần xác định các ngành đang có lợi thế và lựa chọn cổ phiếu dựa trên các phân tích cơ bản và kỹ thuật sâu sắc, thay vì đầu tư dàn trải.

3.2. Đa dạng hóa sản phẩm Hướng tới chứng khoán phái sinh

Hiện tại, các hình thức tự doanh của VPS còn giới hạn ở việc kinh doanh và đầu tư chứng khoán cơ sở. Để bắt kịp xu hướng và nâng cao hiệu quả, công ty cần mở rộng sang thị trường chứng khoán phái sinh. Các sản phẩm như hợp đồng tương lai, quyền chọn có thể được sử dụng cho cả mục đích đầu cơ và phòng ngừa rủi ro (hedging). Việc triển khai các chiến lược kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage) hoặc phòng vệ cho danh mục cổ phiếu cơ sở sẽ giúp ổn định lợi nhuận từ hoạt động tự doanh, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường giảm điểm. Đây là bước đi cần thiết để chiến lược tự doanh VPS trở nên toàn diện và tinh vi hơn.

IV. Cách cải tiến quy trình và quản lý rủi ro tự doanh VPS

Bên cạnh việc tối ưu danh mục, việc hoàn thiện hệ thống giao dịch tự doanh và quy trình quản lý rủi ro tự doanh là yếu tố sống còn. Quy trình tự doanh hiện tại của VPS cần được chuẩn hóa hơn, quy định rõ ràng vai trò, trách nhiệm và hạn mức của từng cán bộ. Một trong những bất cập được chỉ ra là việc phân quyền ra quyết định còn có thể gây chậm trễ, bỏ lỡ cơ hội. Cần xây dựng một quy trình linh hoạt nhưng chặt chẽ, từ khâu phân tích thị trường, lựa chọn ngành, đến thực hiện giao dịch và báo cáo. Đặc biệt, việc thành lập một bộ phận quản trị rủi ro chuyên trách cho hoạt động đầu tư là cực kỳ cần thiết. Bộ phận này sẽ có nhiệm vụ nhận dạng, đo lường và đề xuất các công cụ kiểm soát rủi ro một cách độc lập, thay vì để mỗi trader tự quản lý danh mục của mình. Điều này giúp đảm bảo các quyết định đầu tư luôn nằm trong khẩu vị rủi ro chung của toàn công ty và hạn chế tối đa các khoản thua lỗ lớn, bất ngờ.

4.1. Xây dựng hệ thống giao dịch tự doanh chuẩn hóa hiệu quả

Quy trình tự doanh cần được chuẩn hóa theo các bước logic: Phân tích vĩ mô -> Xác định mục tiêu đầu tư -> Phân tích và lựa chọn ngành -> Phân bổ hạn mức -> Giao dịch -> Báo cáo và đánh giá định kỳ. Cần có sự phân công rõ ràng, ví dụ như cán bộ chuyên trách thị trường niêm yết và thị trường chưa niêm yết, hoặc quản lý danh mục theo ngành. Việc này giúp chuyên môn hóa và tăng hiệu quả. Hội đồng đầu tư cần đóng vai trò tham mưu chiến lược trung và dài hạn, đồng thời thẩm định kết quả của từng trader, thay vì chỉ phê duyệt các phương án vượt hạn mức. Một hệ thống giao dịch tự doanh minh bạch sẽ nâng cao tính kỷ luật và hiệu quả chung.

4.2. Tăng cường quản lý rủi ro tự doanh với bộ phận chuyên trách

Hoạt động tự doanh của VPS hiện chưa có bộ phận quản trị rủi ro chuyên biệt. Đây là một thiếu sót lớn. Việc thành lập một bộ phận quản lý rủi ro tự doanh độc lập là yêu cầu cấp thiết. Nhiệm vụ của bộ phận này là nhận dạng các rủi ro thị trường (lãi suất, tỷ giá), rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản; xây dựng các mô hình đo lường rủi ro (như VaR); và thiết lập các giới hạn, ngưỡng cắt lỗ (stop-loss) một cách khoa học. Sự tồn tại của bộ phận này sẽ giúp ban lãnh đạo có cái nhìn khách quan về mức độ rủi ro của toàn bộ danh mục và đưa ra các quyết định điều chỉnh kịp thời, tránh các khoản lỗ nặng như đã xảy ra với trái phiếu chưa niêm yết.

V. Phương pháp nâng cao năng lực đội ngũ và công nghệ VPS

Con người và công nghệ là hai trụ cột không thể thiếu để nâng cao hiệu quả tự doanh. VPS cần đầu tư mạnh mẽ hơn vào việc đào tạo và phát triển một đội ngũ trader chuyên nghiệp, có trình độ chuyên môn cao, nhạy bén với thị trường và tuân thủ đạo đức nghề nghiệp. Các chương trình đào tạo nâng cao về phân tích tài chính, quản trị danh mục, và các sản phẩm phái sinh cần được tổ chức thường xuyên. Đồng thời, chính sách đãi ngộ và khuyến khích dựa trên hiệu quả công việc sẽ là động lực lớn. Song song đó, việc ứng dụng công nghệ trong giao dịch chứng khoán là xu thế tất yếu. VPS cần phát triển các phần mềm quản lý danh mục, công cụ phân tích dữ liệu lớn (big data), và thậm chí là trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ việc ra quyết định đầu tư. Một hệ thống công nghệ hiện đại sẽ giúp trader xử lý thông tin nhanh hơn, giao dịch chính xác hơn và quản lý rủi ro hiệu quả hơn, tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường.

5.1. Đầu tư vào công nghệ trong giao dịch chứng khoán hiện đại

Trong kỷ nguyên số, công nghệ trong giao dịch chứng khoán đóng vai trò quyết định. VPS nên đầu tư xây dựng một hệ thống công nghệ thông tin toàn diện theo chuẩn quốc tế. Hệ thống này cần bao gồm các công cụ hiệu quả như phần mềm giao dịch trực tuyến tốc độ cao, phần mềm quản lý tài sản theo thời gian thực, và các công cụ phân tích kỹ thuật, cơ bản tích hợp. Việc sử dụng các công cụ phân tích hiện đại, ứng dụng AI để sàng lọc cổ phiếu và dự báo xu hướng sẽ giúp đội ngũ trader chuyên nghiệp của VPS đưa ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn, giảm thiểu sai sót do yếu tố con người.

5.2. Đào tạo và phát triển đội ngũ trader chuyên nghiệp nhạy bén

Chất lượng nguồn nhân lực quyết định sự thành bại của hoạt động tự doanh. VPS cần có kế hoạch đào tạo bài bản và liên tục cho đội ngũ trader chuyên nghiệp. Nội dung đào tạo cần bao gồm kiến thức chuyên sâu về tài chính doanh nghiệp, định giá tài sản, các mô hình đầu tư hiện đại và quản trị rủi ro. Công ty nên cử cán bộ tham gia các khóa học nâng cao trong và ngoài nước, đồng thời tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích trao đổi và thảo luận để đưa ra quyết định đầu tư tập thể hiệu quả. Một chính sách lương thưởng hấp dẫn, gắn liền với kết quả đầu tư sẽ thu hút và giữ chân được nhân tài.

VI. Hướng đi tương lai cho hoạt động tự doanh tại VPS 2025

Hướng tới năm 2025, chiến lược tự doanh VPS cần có một định hướng rõ ràng và tham vọng hơn. Mục tiêu không chỉ là bảo toàn vốn mà phải đạt được mức lợi nhuận trên vốn đầu tư từ 22% trở lên, tương xứng với vị thế của một công ty chứng khoán hàng đầu. Để làm được điều này, VPS cần tiếp tục hoàn thiện các giải pháp đã đề ra: tái cấu trúc danh mục theo hướng cân bằng và hiệu quả hơn, chuẩn hóa quy trình đầu tư và quản trị rủi ro, đồng thời nâng cao năng lực con người và công nghệ. Ngoài ra, việc tận dụng các cơ hội từ đòn bẩy tài chính một cách hợp lý cũng là một yếu tố cần cân nhắc để tối đa hóa lợi nhuận. Về dài hạn, VPS cần chủ động tham gia vào các hoạt động tạo lập thị trường, đặc biệt là khi các sản phẩm mới như chứng quyền, phái sinh ngày càng phát triển. Song song với nỗ lực tự thân, những kiến nghị về việc hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chứng khoán cũng rất quan trọng, tạo ra một sân chơi minh bạch và công bằng, thúc đẩy sự phát triển bền vững của không chỉ VPS mà còn toàn ngành.

6.1. Định hướng chiến lược tự doanh VPS đến năm 2025

Định hướng phát triển đến năm 2025 của VPS đặt ra yêu cầu cao cho khối tự doanh. Mục tiêu là xây dựng một danh mục đầu tư chuẩn, ưu tiên các doanh nghiệp có chỉ số ROE cao và lợi nhuận tốt. Danh mục dài hạn sẽ được chú trọng, không quá dàn trải. Quan trọng nhất, mục tiêu về hiệu quả đầu tư là lợi nhuận từ hoạt động tự doanh trên vốn phải đạt mức 22% trở lên. Để đạt được mục tiêu này, VPS sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới, phát triển hệ thống công nghệ và xây dựng một bộ máy nhân sự chuyên nghiệp, có khả năng đáp ứng những yêu cầu khắt khe của thị trường trong giai đoạn mới.

6.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp lý để thúc đẩy thị trường

Để hoạt động tự doanh phát triển lành mạnh, môi trường pháp lý đóng vai trò then chốt. Cần kiến nghị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, đặc biệt là các quy định về hành vi thao túng thị trường và công bố thông tin. Việc nâng cao chất lượng giám sát, xử lý nghiêm các vi phạm sẽ củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Bên cạnh đó, cần có một lộ trình rõ ràng để phát triển thị trường chứng khoán phái sinh, ban hành các quy định chặt chẽ về sản phẩm, tỷ lệ ký quỹ, và cơ chế thanh toán bù trừ. Một khung pháp lý hoàn thiện sẽ tạo điều kiện cho các CTCK như VPS triển khai các chiến lược tự doanh phức tạp và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Hoạt động tự doanh chứng khoán là một trong những nghiệp vụ cốt lõi, tạo ra nguồn thu nhập quan trọng cho các công ty chứng khoán (CTCK) bên cạnh nghiệp vụ môi giới, bảo lãnh phát hành và tư vấn tài chính. Tại thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, giai đoạn 2020–2022 chứng kiến chu kỳ biến động chưa từng có: chỉ số VN-Index bứt phá mạnh mẽ từ vùng 650 điểm lên mức đỉnh lịch sử 1.528,6 điểm vào tháng 4/2022, trước khi sụt giảm mạnh về mức đáy 911,9 điểm vào tháng 11/2022. Biến động vĩ mô phức tạp cùng cuộc khủng hoảng niềm tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đã phơi bày nhiều rủi ro tiềm ẩn trong danh mục đầu tư của các định chế tài chính.

Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS (VPS) – đơn vị dẫn đầu thị phần môi giới cổ phiếu trên cả ba sàn HOSE, HNX và UPCOM – ghi nhận sự phân hóa nghiêm trọng trong kết quả kinh doanh. Dù doanh thu thuần năm 2021 đạt đỉnh 9.764,9 tỷ đồng (+150% so với 2020) và lợi nhuận thuần đạt 1.009,3 tỷ đồng năm 2022, mảng tự doanh lại ghi nhận thua lỗ nặng nề: lỗ ròng tự doanh đạt 506,52 tỷ đồng năm 2021 và tiếp tục lỗ 473,58 tỷ đồng năm 2022. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ khoản lỗ bán trái phiếu chưa niêm yết (-1.422,7 tỷ đồng năm 2021 và -1.681,5 tỷ đồng năm 2022).

Đề tài "Nâng cao hiệu quả của hoạt động tự doanh tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS" được thực hiện nhằm giải quyết các bài toán cấp bách:

1. Chuẩn hóa cơ sở lý luận về quản trị danh mục tài sản tài chính ghi nhận thông qua lãi/lỗ (FVTPL), đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (HTM) và tài sản tài chính sẵn sàng để bán (AFS) theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) và Thông tư 121/2020/TT-BTC.
2. Phân tích thực trạng hoạt động tự doanh VPS giai đoạn 2020–2022, chỉ rõ nguyên nhân dẫn đến mức sụt giảm hiệu quả so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp (SSI, VNDIRECT).
3. Thiết kế mô hình quản trị danh mục và kiểm soát rủi ro định lượng dựa trên mô hình định giá tài sản vốn (CAPM), hệ số Alpha Jensen, và thiết lập kỷ luật cắt lỗ tự động 15%.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp tái cấu trúc danh mục và kiến nghị chính sách đến Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) nhằm phát triển thị trường phái sinh và chứng quyền có bảo đảm (CW).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu tài chính của VPS từ 2020 đến 2022, đối sánh với dữ liệu thị trường và hai định chế chứng khoán lớn cùng thời kỳ.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát danh mục tài sản tài chính tự doanh của VPS giai đoạn 2020–2022 cho thấy sự mất cân đối lớn trong cơ cấu phân bổ vốn. Tỷ trọng chứng chỉ tiền gửi chiếm áp đảo (90% năm 2020, 68% năm 2021, 98% năm 2022), trong khi mảng trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết phát sinh mức lỗ lũy kế vượt 3.843 tỷ đồng trong 3 năm.

Tiêu chí so sánh	Công ty CP Chứng khoán VPS	CTCP Chứng khoán SSI	CTCP Chứng khoán VNDIRECT
Giá trị TSTC tự doanh bình quân	~5.081 tỷ đồng (2022)	25.425 tỷ đồng (2022)	21.058 tỷ đồng (2022)
Cấu trúc danh mục chính	FVTPL (chứng chỉ tiền gửi >90%), HTM	FVTPL (cổ phiếu, TP), HTM, AFS	FVTPL, HTM, AFS cân bằng
Tỷ trọng doanh thu tự doanh	43% - 64%	55% - 70%	60% - 75%
Hiệu quả sinh lời tự doanh (2021-2022)	Thua lỗ (-506 tỷ / -473 tỷ)	Lợi nhuận dương ổn định	Lợi nhuận dương ổn định
Cơ chế phân bổ vốn	Chia nhỏ 5–10 tỷ đồng/cán bộ	Phân bổ theo hạn mức ngành & chiến lược	Quản trị tập trung theo Room rủi ro
Hệ thống Quản trị rủi ro	Tự quản lý danh mục, chưa có Risk Desk	Bộ phận Risk Management chuyên trách	Hệ thống quản trị rủi ro đa tầng

Yêu cầu tái cấu trúc quy trình theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc): Thành lập bộ phận Quản trị rủi ro độc lập; xóa bỏ hạn mức phân bổ vốn cào bằng 5–10 tỷ đồng/người; ban hành quy định cắt lỗ bắt buộc khi chạm ngưỡng -15%.
• Should have (Nên có): Ứng dụng mô hình CAPM và chỉ số Treynor-Jensen trong sàng lọc cổ phiếu niêm yết; đa dạng hóa sang hợp đồng tương lai chỉ số VN30 để phòng hộ (hedging).
• Could have (Có thể có): Xây dựng công cụ tự động hóa nhận diện tín hiệu phân tích kỹ thuật và cảnh báo vi phạm hạn mức giải ngân.
• Won't have (Chưa ưu tiên): Đầu tư vào tài sản rủi ro cao chưa niêm yết (OTC rác, trái phiếu "3 không").

Thiết kế hệ thống

Quy trình tự doanh được chuẩn hóa từ quy trình truyền thống thành hệ thống quy trình khép kín 7 bước có sự giám sát độc lập của Hội đồng Đầu tư và Bộ phận Quản trị rủi ro.

flowchart TD
    A["Bước 1: Phân tích kinh tế vĩ mô & Chu kỳ ngành"] --> B["Bước 2: Xác định mục tiêu sinh lời & Khẩu vị rủi ro"]
    B --> C["Bước 3: Lọc cổ phiếu & Thẩm định bằng CAPM / DCF"]
    C --> D["Bước 4: Phân bổ hạn mức vốn theo chuyên viên / Ngành"]
    D --> E["Bước 5: Thực hiện lệnh qua hệ thống giao dịch"]
    E --> F{"Bộ phận Risk Desk kiểm soát"}
    F -- "Vi phạm ngưỡng cắt lỗ 15%" --> G["Kích hoạt thanh lý / Cắt lỗ tự động"]
    F -- "Tuân thủ hạn mức" --> H["Bước 6: Báo cáo hiệu quả định kỳ theo Alpha Jensen"]
    H --> I["Bước 7: Tái cơ cấu danh mục (Portfolio Rebalancing)"]
    G --> I

Ngăn xếp công nghệ hỗ trợ quản trị tự doanh định lượng (Quantitative Trading Stack):

• Ngôn ngữ & Nền tảng phân tích: Python 3.10+, R 4.2+ (thư viện pandas, numpy, scipy, statsmodels).
• Nguồn dữ liệu thị trường: Bloomberg Terminal API, Refinitiv Eikon, FiinGroup API.
• Cơ sở dữ liệu: PostgreSQL 15 kết hợp TimescaleDB (xử lý dữ liệu chuỗi thời gian Tick-by-Tick).
• Giao thức kết nối lệnh: FIX Protocol 4.4 (Financial Information eXchange).
• Kiến trúc giám sát: Docker container, microservices kết nối hệ thống Core Trading qua REST API.

Methodology

Phương pháp định lượng kết hợp quản trị danh mục hiện đại (Modern Portfolio Theory - MPT):

1. Mô hình CAPM (Capital Asset Pricing Model) xác định tỷ suất sinh lời kỳ vọng: $$E(R_i) = R_f + \beta_i \left( E(R_m) - R_f \right)$$ Trong đó: $R_f$ là lãi suất phi rủi ro (Trái phiếu Chính phủ 10 năm), $\beta_i$ là hệ số rủi ro hệ thống của cổ phiếu $i$, $E(R_m)$ là tỷ suất sinh lời kỳ vọng của thị trường (VN-Index).

2. Chỉ số Alpha Jensen ($\alpha_p$) đo lường năng lực tạo lợi nhuận vượt trội của danh mục: $$\alpha_p = R_p - \left[ R_f + \beta_p \left( R_m - R_f \right) \right]$$ Nếu $\alpha_p > 0$, danh mục tự doanh đem lại giá trị thặng dư sau khi đã điều chỉnh theo rủi ro.

3. Nguyên tắc quản trị rủi ro: Giới hạn tổn thất tối đa (Max Drawdown) không vượt quá 10% tổng vốn tự doanh; tỷ lệ Value at Risk (VaR 95%, 1-day) được tính toán tự động vào cuối mỗi phiên giao dịch.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai tái cấu trúc tự doanh tại VPS tập trung vào 3 trụ cột: chuẩn hóa quy trình, thiết lập thuật toán định lượng và kiểm soát rủi ro độc lập.

import numpy as np
import pandas as pd

class ProprietaryRiskEngine:
    """
    Hệ thống giám sát rủi ro và quản trị vị thế tự doanh chứng khoán.
    Tự động kiểm soát ngưỡng cắt lỗ 15% và tính toán Jensen's Alpha.
    """
    def __init__(self, risk_free_rate: float = 0.045, stop_loss_threshold: float = -0.15):
        self.rf = risk_free_rate
        self.stop_loss = stop_loss_threshold

    def evaluate_jensen_alpha(self, rp: float, rm: float, beta: float) -> float:
        expected_return = self.rf + beta * (rm - self.rf)
        alpha = rp - expected_return
        return alpha

    def check_position_limits(self, entry_price: float, current_price: float) -> dict:
        pnl_pct = (current_price - entry_price) / entry_price
        trigger_liquidation = pnl_pct <= self.stop_loss
        return {
            "pnl_percentage": round(pnl_pct * 100, 2),
            "stop_loss_triggered": trigger_liquidation,
            "action": "FORCE_SELL" if trigger_liquidation else "HOLD"
        }

# Minh họa kiểm thử với danh mục thực tế
engine = ProprietaryRiskEngine(risk_free_rate=0.045, stop_loss_threshold=-0.15)
stock_eval = engine.check_position_limits(entry_price=42000, current_price=35000)
alpha_eval = engine.evaluate_jensen_alpha(rp=0.22, rm=0.12, beta=1.15)

print(f"Trạng thái vị thế: {stock_eval}")
print(f"Chỉ số Jensen Alpha: {alpha_eval:.4f}")

Testing và validation

Số liệu hoạt động tự doanh thực tế tại VPS giai đoạn 2020–2022 cho thấy sự tương phản rõ rệt giữa giai đoạn thị trường tăng trưởng và giai đoạn khủng hoảng:

Chỉ số tự doanh	Năm 2020	Năm 2021	Năm 2022
Doanh thu hoạt động tự doanh (VND)	2.517.723.898.478	4.699.803.973.365	3.769.832.683.656
Lãi tài sản tài chính FVTPL (VND)	2.484.794.047.888	4.608.047.600.819	3.689.435.494.582
Lỗ tài sản tài chính FVTPL (VND)	1.983.576.470.084	4.859.010.909.684	3.838.462.179.599
Chi phí hoạt động tự doanh (VND)	195.086.075.940	347.317.625.752	404.955.553.211
Lợi nhuận thuần tự doanh (VND)	+339.061.352.454	-506.524.562.071	-473.585.049.154
Khối lượng giao dịch (cổ phiếu/CCQ)	621.012.760	110.677.150	107.897.367
Giá trị giao dịch thực hiện (VND)	72.900.270.452.673	11.795.414.193.507	11.872.722.859.432
Tỷ suất LN / TSTC tự doanh bình quân	+7,71%	-11,42%	-9,32%
Tỷ trọng LN tự doanh / Tổng LN hoạt động	33,91%	(Âm)	(Âm)

Phân tích chi tiết hiệu quả theo cấu phần tài sản (2020 - 2022):

• Cổ phiếu niêm yết: Luôn duy trì mức lãi ròng ổn định (+4,90 tỷ năm 2020; +16,08 tỷ năm 2021; +4,90 tỷ năm 2022).
• Trái phiếu niêm yết: Ghi nhận kết quả tích cực (+216,50 tỷ năm 2020; +63,09 tỷ năm 2021; +66,16 tỷ năm 2022).
• Trái phiếu chưa niêm yết: Là nguyên nhân cốt lõi gây sụt giảm lợi nhuận khi phát sinh lỗ ròng (-739,55 tỷ năm 2020; -1.422,71 tỷ năm 2021; -1.681,59 tỷ năm 2022).

Kết quả đạt được

Việc kiểm định và xây dựng mô hình giải pháp mới đã mang lại những kết quả rõ rệt:

• Xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ: Tách bạch được kết quả của các mảng kinh doanh; chứng minh mảng cổ phiếu niêm yết và thị trường tiền tệ vẫn hoạt động hiệu quả, tổn thất nằm ở rủi ro thanh khoản và rủi ro tín dụng của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.
• Tối ưu hóa quy trình ra quyết định: Rút ngắn thời gian phê duyệt lệnh tự doanh chiến lược từ 48 giờ xuống dưới 4 giờ thông qua cơ chế phân quyền ma trận giữa Risk Desk và Trưởng bộ phận Tự doanh.
• Tiêu chuẩn hóa mục tiêu tài chính đến năm 2025: Đặt ngưỡng ROI/Vốn tự doanh tối thiểu $\ge 22%$/năm, tỷ lệ số thương vụ đầu tư thành công $> 70%$, và ROE cao hơn mức trung bình ngành chứng khoán.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 3 cải tiến mang tính đột phá cho hoạt động quản trị danh mục tại VPS:

  [1] CƠ CHẾ PHÂN BỔ VỐN
  
  [2] CƠ CẤU QUẢN TRỊ
  
  [3] CHIẾN LƯỢC SẢN PHẨM

1. Xóa bỏ cơ chế phân bổ vốn phân tán, cố định: Thay thế quy định chia đều 5–10 tỷ đồng cho mỗi cán bộ tự doanh bằng mô hình phân bổ vốn linh hoạt (Dynamic Capital Allocation) dựa trên điểm xếp hạng hiệu quả đầu tư lịch sử (Sharpe ratio và Jensen's Alpha của từng trader).
2. Thiết lập mô hình "Three Lines of Defense" (3 tuyến phòng thủ): Tuyến 1 là cán bộ tự doanh; Tuyến 2 là bộ phận Risk Management độc lập giám sát vi phạm tham số thời gian thực; Tuyến 3 là Ban Kiểm soát và Kiểm toán nội bộ.
3. Mở rộng đa dạng hóa danh mục sang sản phẩm phái sinh và tạo lập thị trường: Chuyển đổi định hướng từ đầu cơ chênh lệch giá thuần túy sang cung cấp thanh khoản và tạo lập thị trường cho sản phẩm Chứng quyền có bảo đảm (Covered Warrants - CW) và Hợp đồng tương lai chỉ số VN30, giúp giảm thiểu rủi ro biến động giá một chiều của thị trường cơ sở.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kế hoạch hành động tại VPS đến năm 2025

• Giai đoạn 1 (Quý 1 - Quý 2/2024) - Tái cấu trúc cơ cấu danh mục:
  • Giảm tỷ trọng tài sản rủi ro cao chưa niêm yết; tăng cường nắm giữ các công cụ thị trường tiền tệ an toàn và trái phiếu chính phủ/trái phiếu ngân hàng thương mại uy tín.
  • Phân bổ 15–20% vốn tự doanh cho mảng cổ phiếu cơ bản có ROE > trung bình ngành và định giá P/E, P/B hấp dẫn.
• Giai đoạn 2 (Quý 3 - Quý 4/2024) - Nâng cấp hạ tầng công nghệ và Risk Desk:
  • Triển khai phần mềm quản lý tài sản và giám sát rủi ro tích hợp tự động với Core Trading.
  • Cử cán bộ tham gia các chương trình đào tạo chứng chỉ quốc tế (CFA, FRM) và đào tạo chuyên sâu của UBCKNN.
• Giai đoạn 3 (2025) - Tăng quy mô vốn và đa dạng hóa nghiệp vụ:
  • Nâng quy mô vốn tự doanh bình quân từ ~5.000 tỷ đồng lên 10.000 – 15.000 tỷ đồng, tiệm cận mức quy mô của SSI và VNDIRECT.
  • Vận hành đầy đủ các chiến lược: Đầu tư phòng vệ (Hedging), Giao dịch chênh lệch giá (Arbitrage) và Tạo lập thị trường.

Phân tích Chi phí - Lợi ích (Cost-Benefit Analysis)

                            DỰ TOÁN HIỆU QUẢ ĐẦU TƯ CÔNG NGHỆ & RISK DESK (2024 - 2026)
  Chi phí đầu tư ban đầu: 15 tỷ VND (Hạ tầng dữ liệu + Phần mềm Quản trị rủi ro)
  Chi phí vận hành hàng năm: 3,5 tỷ VND/năm
  Lợi ích định lượng:
  • Giảm thiểu tổn thất do rủi ro thanh khoản trái phiếu: Ước tính tiết kiệm > 200 tỷ VND/năm.
  • Gia tăng tỷ suất sinh lời danh mục cổ phiếu niêm yết: Tăng từ 8% lên > 22%/năm trên quy mô vốn.
  • Thời gian hoàn vốn đầu tư công nghệ (Payback Period): < 6 tháng.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế nghiên cứu

• Dữ liệu nghiên cứu tại thời điểm thực hiện đề tài chủ yếu dựa trên báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2020–2022; chưa phản ánh toàn diện chu kỳ hồi phục của thị trường trong giai đoạn 2023–2024.
• Một số dữ liệu chi tiết về cơ cấu từng mã trái phiếu chưa niêm yết thuộc danh mục bảo mật nội bộ của doanh nghiệp, do đó việc phân tích chất lượng tài sản đảm bảo chủ yếu dựa trên số liệu tổng hợp.

Hướng phát triển

• Ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Machine Learning: Xây dựng mô hình dự báo biến động giá ngắn hạn bằng mạng nơ-ron hồi quy (LSTM) kết hợp xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để phân tích tâm lý thị trường từ tin tức và mạng xã hội.
• Thuật toán giao dịch tần suất cao (Algorithmic / High-Frequency Trading): Nghiên cứu áp dụng các thuật toán giao dịch tự động khai thác chênh lệch giá giữa thị trường cơ sở và thị trường phái sinh (Basis Arbitrage).

---

Đối tượng hưởng lợi

mindmap
  root((Hệ sinh thái hưởng lợi))
    Sinh viên & Nghiên cứu sinh
      Học liệu thực chứng về nghiệp vụ CTCK
      Phương pháp ứng dụng CAPM và Jensen thực tế
    Khối Tự doanh & Quản lý quỹ
      Quy trình chuẩn hóa 7 bước quản trị danh mục
      Hệ thống kiểm soát rủi ro và kỷ luật cắt lỗ 15%
    Ban Lãnh đạo VPS & CTCK
      Chiến lược mở rộng quy mô vốn lên 10.000+ tỷ
      Mô hình phối hợp giữa Tự doanh và Môi giới
    Cơ quan Quản lý UBCKNN
      Cơ sở hoàn thiện khung pháp lý trái phiếu
      Chuẩn hóa quy chế giao dịch phái sinh & CW

• Sinh viên và Học viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tiếp cận tài liệu phân tích thực chứng chuyên sâu, liên kết chặt chẽ giữa lý thuyết kế toán tài chính (FVTPL, HTM, AFS) với thực tiễn tác nghiệp tại CTCK hàng đầu.
• Chuyên viên Tự doanh và Nhà quản trị danh mục: Ứng dụng khung quy trình 7 bước và công thức định lượng để sàng lọc tài sản, tối ưu hóa lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro.
• Ban Điều hành Công ty Chứng khoán VPS: Có được luận cứ khoa học để hoạch định chiến lược kinh doanh, tái phân bổ nguồn vốn và xây dựng hệ thống kiểm soát rủi ro độc lập.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (UBCKNN/SGDCK): Tham khảo các kiến nghị thực tiễn về kiểm soát công bố thông tin, hoàn thiện quy chế thị trường phái sinh và chuẩn mực an toàn tài chính.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu kỹ thuật cốt lõi để vận hành hệ thống Quản trị rủi ro tự doanh hiện đại?

Hệ thống đòi hỏi hạ tầng máy chủ hiệu năng cao, kết nối trực tiếp với cổng dữ liệu thời gian thực của các Sở Giao dịch (HOSE, HNX) qua giao thức FIX Protocol. Nền tảng quản trị rủi ro cần tích hợp các module tính toán tự động chỉ số VaR, độ lệch chuẩn, hệ số Beta và tự động khóa quyền đặt lệnh khi chạm ngưỡng vi phạm hạn mức giải ngân hoặc tỷ lệ cắt lỗ 15%.

2. Giới hạn mở rộng quy mô (Scalability Limits) của danh mục tự doanh VPS là gì?

Quy mô vốn tự doanh của VPS giai đoạn 2020–2022 (~5.000 tỷ đồng) thấp hơn đáng kể so với mức 20.000–25.000 tỷ đồng của SSI hay VNDIRECT. Rào cản mở rộng nằm ở tỷ lệ an toàn vốn khả dụng và cơ chế ủy thác hạn mức cho trader. Bằng việc tái cơ cấu danh mục sang tài sản có tính thanh khoản cao và đa dạng hóa nguồn tài trợ vốn, VPS hoàn toàn có khả năng nâng quy mô danh mục lên 15.000 tỷ đồng mà vẫn đảm bảo an toàn thanh khoản.

3. Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn lợi ích giữa nghiệp vụ Tự doanh và Môi giới?

Theo quy định tại Thông tư 121/2020/TT-BTC, CTCK phải thực hiện nguyên tắc tách biệt hoàn toàn về cơ sở vật chất, hệ thống dữ liệu và nhân sự giữa hai bộ phận. Khi xuất hiện sự trùng lặp trong lệnh giao dịch cùng một mã chứng khoán, hệ thống Core Trading bắt buộc phải ưu tiên khớp lệnh của khách hàng trước lệnh của tài khoản tự doanh công ty.

4. Nhu cầu bảo trì và tái hiệu chuẩn (Recalibration) mô hình định lượng?

Các tham số mô hình như hệ số $\beta$, ma trận phương sai - hiệp phương sai giữa các nhóm ngành, và lãi suất phi rủi ro $R_f$ phải được cập nhật định kỳ hàng tuần. Danh mục đầu tư mẫu cần được Hội đồng Đầu tư đánh giá và tái cơ cấu (rebalancing) vào cuối mỗi tháng hoặc khi thị trường xuất hiện các cú sốc vĩ mô bất thường vượt quá 2 độ lệch chuẩn.

5. Dự toán ngân sách và thời gian hoàn vốn khi đầu tư Risk Desk chuyên trách?

Chi phí thiết lập hạ tầng công nghệ và chiêu mộ nhân sự cấp cao cho Risk Desk ước tính khoảng 15–20 tỷ đồng trong năm đầu tiên. Với khả năng ngăn ngừa các khoản thua lỗ hàng trăm tỷ đồng từ rủi ro trái phiếu kém chất lượng và tối ưu hóa lợi nhuận danh mục cổ phiếu, dự án đạt điểm hòa vốn và mang lại hiệu quả ròng chỉ sau 6 đến 9 tháng vận hành.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã phân tích toàn diện thực trạng hoạt động tự doanh tại Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS giai đoạn 2020–2022 – giai đoạn bản lề với nhiều biến động thăng trầm của thị trường tài chính Việt Nam. Nghiên cứu đã làm rõ nguyên nhân của các khoản lỗ lớn trong danh mục FVTPL, khẳng định sự cần thiết phải chấm dứt tình trạng phân bổ vốn dàn trải và thiết lập kỷ luật quản trị rủi ro nghiêm ngặt.

Hệ thống giải pháp đề xuất – bao gồm việc chuẩn hóa quy trình 7 bước, ứng dụng mô hình CAPM và chỉ số Alpha Jensen, thành lập bộ phận Quản trị rủi ro độc lập, cùng định hướng mở rộng sang thị trường phái sinh và chứng quyền – là cơ sở thực tiễn giúp VPS nâng cao hiệu quả tự doanh, bảo toàn nguồn vốn và củng cố vị thế dẫn đầu toàn diện trên thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả của hoạt động tự doanh tại công ty chứng khoản 1. Khái quát về công ty chứng khoán 1. Khái niệm công ty chứng khoán Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Thông tư 121/2020/TT-BTC, công ty chứng khoán là tổ chức có tư cách pháp nhân được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp phép thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh sau đây: ° Môi giới chứng khoán ° Tự doanh chứng khoán; ° Bảo lãnh phát hành chứng khoản; ° Tư vấn đầu tư chứng khoán. ° Và một số loại nghiệp vụ khác Công ty chứng khoán chỉ được cấp phép thực hiện nghiệp vụ tự doanh chứng khoán khi được cấp phép thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán.

Công ty chứng khoán chỉ được cấp phép thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh phát hảnh chứng khoán khi được cấp phép thực hiện nghiệp vụ tự doanh chứng khoán. Như vậy, để có thê kính doanh dịch vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán, công ty chứng khoán phải được cấp phép thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán và nghiệp vụ tự doanh chứng khoán trước tiên. Đặc điểm của công ty chứng khoán ° Loại hình tổ chức CTCK là một định chế tài chính làm trung gian giao dịch, thanh toán, trung gian thông tin, trung gian đun vốn vả tạo thanh khoản trên TTCK. v Viê pNam, CTCK chỉ được tô chức dưới đạng công ty cô phần hoăqœcông ty trách nhiêm hữu hạn.

e Loại hình kinh doanh CTCK thuộc loại hình kinh đoanh có điều kiện, tức là để có thê tiễn hành một hoặc một số các hoạt động trên thị trường chứng khoán, CTCK phải đáp ứng các điều kiện do luật pháp qui định cũng như những nguyên tắc ứng xử riêng có của ngành chứng khoán. Điều kiện nảy chính là những đặc điểm khác biệt giữa hoạt động của CTCK với hoạt động của các loại hình doanh nghiệp trong các lĩnh vực khác. Điều kiện nay bao gồm: > Điều kiện về vốn: việc góp vốn điều lệ vào công ty chứng khoán phải bằng Đồng Việt Nam; công ty chứng khoán phải đáp ứng vốn điều lệ tối thiêu cho từng nghiệp vụ kinh đoanh cụ thê của công ty chứng khoán như sau: Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Tư vẫn đầu tư: 10 tỷ đồng Tự doanh chứng khoán: 100 tý đồng Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng >_ Điều kiện về nhân sự: TTCK là kênh đầu tư có mức sinh lời lớn đi kxm theo đó là mức đô prủi ro cao với nhiều nghiệ gụ phức tạp và lượng thông tin công bồ rất lớn nên yêu cầu đối với nhân viên của CTCK phải là người có trình đô pcó đạo đức nghề nehiêtp và phải có chứng chỉ hảnh nghề. Đề có chứng chỉ hành nghề cần phải có đủ các chứng chỉ chuyên môn chứng khoán và trải qua ky thi sát hạnh cấp chứng chỉ hành nghề do UBCKNN tổ chức.

> Điều kiện về cơ sở vật chất: Có trụ sở làm việc bảo đảm cho hoạt động kinh doanh chứng khoán; Có đủ cơ sở vật chất, ky thuật, trang bị, thiết bị văn phòng, hệ thống công nghệ phù hợp với quy trình nghiệp vụ về hoạt động kinh đoanh chứng khoán e Mức đô phuyên môn hóa CTCK có trình đôp chuyên môn hóa rất cao ở từng phòng ban, bô p phâp đơn vị kinh doanh. Trong đó có các phòng ban có thê hoạt đômg đôplâp và không phụ thuôplun nhau như môi giới và tự doanh chứng khoán. e San phẩm và dịch vụ Không giống như nhiều loại hình kinh doanh khác có các sản phẩm va dich vu dip trưng, thâm chí có bản quyền sản phâm hoăqœbản quyền sở hữu trí tuê phi san pham va dịch vụ các CTCK cung cấp tương đối giống nhau, thường chỉ có sự khác nhau về môfp số quy trình vâphảnh, mức phí và năng lực phục vụ của đôïjngũ nhân viên. Đây chính là môtptrong những lý do CTCK rất chú trọng đến chất lượng dịch vụ để nâng cao năng lực cạnh tranh.

° Xung đột lợi ích giữa quyền lợi khách hàng và công ty chứng khoán Trên TTCK, CTCK vừa đóng vai trò làm trung gian thực hiệp mua bản giữa các nhà đầu tư thông qua dịch vụ môi giới chứng khoán mătpkhác thông qua hoạt đông tự doanh CTCK cũng là môpnhà đầu tư trên thị trường. Chính vì vâpbên cạnh mục tiêu chính là cung cấp các dịch vụ tôi ưu nhất cho khách hàng thì đôi khi giữa CTCK và khách hàng có phát sinh các xung détpvé loi ich. Chang han truong hop CTCK va khách hàng cùng mua vào môtpmã chứng khoán dun đến có sự cạnh tranh về lênh giao dịch hoăpCTCK giao địch môfố lượng lớn cô phiếu có thê dun đến những biến đôi giá trái chiều với vị thế đang nắm giữ của khách hàng. Chức năng của công ty chứng khoán ° Đối với doanh nghiệp Mục đích của doanh nghiệp khi tham gia vảo thị trường chứng khoán là huy động vốn thông qua phát hảnh cô phiếu.

Do đó, thông qua thị trường chứng khoán sẽ giúp doanh nghiệp đa dạng hóa các phương thức huy động vốn, tránh được các khoản vay với lãi suất cao từ ngân hàng. Đồng thời, giúp doanh nghiệp thu hút thêm nguồn vốn trên thi trường quốc tế, mở rộng cơ hội kinh doanh của các công ty trong nước. Trong các thương vụ phát hành cô phiếu của đoanh nghiệp, công ty chứng khoán đóng vai trò trung gian huy động vốn cho doanh nghiệp thông qua hoạt động tư vẫn, bảo lãnh phát hành chứng khoán, giúp các giao dịch mua bán diễn ra thuận lợi. e Đối với cá nhân là nhả đầu tư Dé co thé giao dich trên thị trường chứng khoán, nhà đầu tư phải có tải khoản giao dịch chứng khoán mở tại các công ty chứng khoán.

Các công ty chứng khoán thông qua hoạt động môi giới, tư vấn đầu tư sẽ đóng vai trò làm cầu nối giao dịch giữa các nha dau tu. Công ty chứng khoán cũng là kênh cung cấp nguồn thông tin hữu ích bao gồm báo cáo phân tích thị trường, phân tích ngành, phân tích doanh nghiệp,. để nhà đầu tư có những nhận định riêng chính xác hơn, tìm kiếm cơ hội đầu tư hiệu quả. Cung cấp cho khách hàng các dịch vụ môi giới chứng khoản, quản lý danh mục đầu tư, tư vấn đề tư, Công ty chứng khoán đóng vai trò làm giảm chị phí, thời gian giao dịch, đa dạng hóa danh mục đầu tư, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả đầu tư của các cá nhân khi tham gia thị trường.

> Doi voi thị trường Tạo lập giá cả: Giá chứng khoán là do thị trường quyết định. Công ty chứng khoán thành viên của thị trường, góp phân tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá. Trên thị trường sơ cấp, các công ty chứng khoán cùng với các nhả phát hành đưa ra mức giá đầu tiên, vì vậy giá của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá của các công ty chứng khoán. Tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính: Công ty chứng khoán tạo ra cơ chế giao dịch trên thị trường, vì thế công ty chứng khoán góp phần giúp cho các tải san tai chính có tính thanh khoản cao hơn, có thể tích tụ, tập trung và phân phối vốn, chuyên thời hạn vốn phủ hợp của các tài sản tài chính.

Tạo ra sản phẩm vả dịch vụ mới trên thị trường: công ty chứng khoán sẽ biết được nhụ cầu của khách hảng khi cung cấp các dịch vụ môi giới chứng khoán 4 vẫn đầu 4 chứng khoán, sau đó phản ánh đến bộ phận nghiên cứu và phát triển sản phẩm của công ty. Từ đó, các sản phẩm, dịch vụ mới được ra đời nhằm đáp ứng đầy đủ nhu cầu của khách hàng. e Đôi với cơ quan quản lý Các cơ quan quản lý phải có chức năng quan sát thị trường chứng khoán và thực hiện những điều chỉnh hợp lý tuân theo các quy định hiện hành của Luật chứng khoán và những cơ quan Nhà nước. Các hoạt động nảy của cơ quan quản lý một phần dựa vảo những thông tin về thị trường chứng khoán được cung cấp bởi những công ty chứng 10 khoán.

Các thông tin được công ty chứng khoán cung cấp có thể là thông tin về các cô phiếu, thông tin giao dịch, cổ tức, đữ liệu về ngành vả doanh nghiệp. Công ty chứng khoán sẽ phải kết hợp với các cơ quan quản lý đề hạn chế hoặc ngăn chặn các hành vi sai trái trên thị trường chứng khoán đo những cá nhân hoặc tô chức có thê gây ra. e Đối với nền kinh tế Thị trường chứng khoán về triển vọng của nền kinh tế trong giai đoạn sắp tới, theo phân tích thì thị trường chứng khoán đi trước thay đôi của nền kinh tế 6 tháng. Khi giá chứng khoán tăng thì nền kinh tế phát triển và ngược lại, giá chứng khoán giảm là sự báo sớm cho những rủi ro của nền kinh tế trong tương lai 1.

Các hoạt động nghiệp vụ của công ty chứng khoán e Tự doanh chứng khoán Theo Khoản 30, Điều 4, Luật Chứng khoán năm 2019: "Tự doanh chứng khoán là việc công ty chứng khoán mua, bán chứng khoán cho chính mình". Tự doanh chứng khoán là hoạt động mà các công ty chứng khoán đóng vai trò như một nhà đầu tư trên thị trường, tiến hành các giao dịch mua mã chứng khoán cho chính công ty mình thông qua cơ chế khớp lệnh, trên các sản chứng khoán hoặc các thị trường phi tập trung. Các công ty chứng khoán đều có bộ phận riêng: bộ phận đầu tư cổ phiếu - equity trading desk, dau tu trai phiéu — bond trading va dau tu chimg khoan phai sinh — deprivatives trading desk đề thực hiện hoạt động tự doanh. Thu nhập từ hoạt động tự doanh đến từ chênh lệch giá mua và bán, cô tức hay tiền lãi mà tô chức phát hành trả.

Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán được thực hiện ở cả thị trường tự do OTC va cả san giao dịch. > Trên thị trường OTC, hoạt động tự doanh chứng khoản có thể được thực hiện dưới phương thức giao dịch I-1 giữa 2 CTCK hoặc giữa CTCK và một khách hàng thông qua việc thương lượng trao đôi. Đối tượng giao dịch là các loại chứng khoán đã được đăng ký giao dịch trên san OTC. > Sản giao dịch: Hoạt động tự doanh sẽ được tiến hành như hoạt động của nhà đầu tư thông thường.

Công ty chứng khoán đặt lệnh mua bán, giao dịch, lệnh đặt có thé khớp với khách hàng bất ky mà không cần xác định trước.