CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Tổng quan về công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm, đặc điểm của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một trong những yếu tố không thể thiếu thúc đẩy thị trường chứng khoán hoạt động một cách có hiệu quả. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm công ty chứng khoán. Theo quyết định số 27/2007/QĐ-BTC ngày 24/4/2007 của Bộ trưởng Bộ tài chính về việc ban hành quy chế tổ chức và hoạt động công ty chứng khoán thì: “Công ty chứng khoán là tổ chức có tư cách pháp nhân hoạt động kinh doanh chứng khoán, bao gồm một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động: môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán.” Hiện nay, vấn đề tổ chức và hoạt động của công ty chứng khoán được quy định trong Luật chứng khoán 2006 (sửa đổi và bổ sung năm 2010). Mặc dù Luật chứng khoán Việt Nam không có định nghĩa về công ty chứng khoán nhưng thông qua các quy định cụ thể trong Luật chứng khoán có thể khái quát định nghĩa về công ty chứng khoán như sau: “Công ty chứng khoán là công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn được thành lập, hoạt động theo Luật chứng khoán và các các quy định của pháp luật có liên quan để thực hiện một, một số hoặc toàn bộ nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán dưới đây theo giấy phép do UBCKNN cấp: Môi giới chứng khoán, tự doanh chứng khoán, bảo lãnh phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán”.
Như vậy, công ty chứng khoán được hiểu là “tổ chức tài chính trung gian được thành lập hợp pháp và thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán”. Do hoạt động trên thị trường chứng khoán – một thị trường có mức độ nhảy cảm cao và có ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế nên công ty chứng khoán thuộc loại hình kinh doanh có điều kiện. Những điều kiện này hình thành nên đặc điểm hoạt động của công ty chứng khoán. Các đặc điểm này bao gồm: MAI THỊ PHƯƠNG CKA - K12 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN NGÂN HÀNG v Đặc điểm về vốn: Công ty chứng khoán muốn thành lập phải đáp ứng yêu cầu về vốn pháp định mà luật pháp quy định.
Quy định này nhằm đảm bảo cho công ty chứng khoán có tiềm lực tài chính đủ mạnh để thực hiện tốt các hoạt động nghiệp vụ và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. v Đặc điểm về nhân sự và đội ngũ lãnh đạo: Chứng khoán là lĩnh vực hoạt động có nhiều nghiệp vụ phức tạp, có độ rủi ro cao, mức độ ảnh hưởng tới đời sống kinh tế xã hội lớn nên đòi hỏi những người hành nghề chứng khoán phải có trình độ nhất định, có tư cách đạo đức nghề nghiệp và có chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền cấp. v Đặc điểm về cơ sở vật chất kỹ thuật: Công ty chứng khoán phải đáp ứng các yêu cầu về trụ sở hoạt động, trang thiết bị… để đảm bảo thực hiện tốt các nghiệp vụ. v Đặc điểm về xung đột lợi ích giữa quyền lợi khách hàng và công ty chứng khoán: Do công ty chứng khoán có thể tiến hành nhiều hoạt động kinh doanh chứng khoán cùng một lúc (môi giới, tự doanh, tư vấn đầu tư chứng khoán) nên có thể dẫn tới xung đột lợi ích giữa khách hàng và công ty chứng khoán.
Chính vì vậy, để đảm bao quyền lợi cũng như công bằng giữa các chủ thể trên thị trường chứng khoán, công ty chứng khoán phải tuân thủ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp: tiến hành giao dịch công bằng và trung thực vì lợi ích khách hàng, ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước lệnh của công ty… 1.2 Nguyên tắc hoạt động của công ty chứng khoán Hoạt động của công ty chứng khoán có ảnh hưởng tới quyền lợi của nhà đầu tư vì vậy trong quá trình hoạt động công ty chứng khoán phải tuân thủ những nguyên tắc sau đây: v Nguyên tắc tài chính: Công ty chứng khoán phải đảm bảo nguồn tài chính trong cam kết kinh doanh với khách hàng, đảm bảo yêu cầu về vốn, cơ cấu vốn và nguyên tắc hạch toán, báo cáo theo quy định của pháp luật, đảm bảo tách biệt tài sản của khách hàng với tài sản của công ty để tránh rủi ro cho khách hàng. v Nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp: Để đảm bảo tính trung thực và công bằng trong công việc của nhân viên chứng khoán, nhân viên công ty chứng khoán MAI THỊ PHƯƠNG CKA - K12 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN NGÂN HÀNG phải đảm bảo tuân thủ bộ nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp do Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán ban hành. - Giao dịch công bằng và trung thực vì lợi ích khách hàng. - Nhân viên chứng khoán phải là người có kỹ năng, tận tụy với công việc và có tinh thần trách nhiệm.
- Ưu tiên thực hiện lệnh của khách hàng trước lệnh của công ty. - Có nghĩa vụ bảo mật thông tin của khách hàng. - Không tham gia các hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi cấp giấy phép. - Không tiến hành các hoạt động có thể làm cho khách hàng và công chúng hiểu sai về giá cả, giá trị và bản chất của chứng khoán hoặc các hoạt động gây thiệt hại cho khách hàng.
- Với các hoạt động mà công ty chứng khoán cung cấp cho khách hàng, phải có hợp đồng với khách hàng trước khi thực hiện dịch vụ cho họ.3 Vai trò của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán có vị trí, vai trò rất quan trọng trong thị trường chứng khoán. Lịch sử hình thành và phát triển thị trường chứng khoán đã chứng minh một thị trường chứng khoán không thể thiếu loại chủ thể này, nó cần cho cả người phát hành và người đầu tư chứng khoán. Nó là một trong những nhân tố quyết định đến sự phát triển, sự sôi động của thị trường chứng khoán nói riêng và nền kinh tế nói chung. Thông qua các nghiệp vụ của mình, công ty chứng khoán có vai trò làm cầu nối giữa cung - cầu chứng khoán, vai trò góp phần điều tiết và bình ổn thị trường và cung cấp các dịch vụ cho thị trường chứng khoán.
v Vai trò làm cầu nối giữa cung – cầu chứng khoán: Công ty chứng khoán tham gia vào hầu hết quá trình luân chuyển của chứng khoán, từ khâu phát hành trên thị trường sơ cấp đến khâu trao đổi mua bán trên thị trường thứ cấp. Ø Trên thị trường sơ cấp: Thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành, công ty chứng khoán đóng vài trò trung gian kết nối giữa nhà đầu tư và nhà phát hành. Các công ty chứng khoán giúp các tổ chức phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán, phân phối chứng khoán, tìm kiếm khách hàng có vốn nhàn rỗi, có nhu cầu đầu tư và cung cấp thông tin về tổ chức phát hành cho các nhà đầu tư để họ có quyết MAI THỊ PHƯƠNG CKA - K12 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN NGÂN HÀNG định mua bán chứng khoán phát hành. Công ty chứng khoán với nghiệp vụ chuyên môn cao, kinh nghiệm nghề nghiệp và bộ máy tổ chức thích hợp sẽ giúp các tổ chức phát hành huy động vốn một cách nhanh chóng.
Và như vậy, các công ty chứng khoán đã trở thành kênh dẫn vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu. Ø Trên thị trường thứ cấp: Thông qua nghiệp vụ môi giới, công ty chứng khoán làm nhiệm vụ kết nối giữa các nhà đầu tư, cung cấp cho khách hàng thông tin, tư vấn đầu tư và thực hiện nhu cầu mua bán cho khách hàng. Từ đó, giúp nhà đầu tư tiết kiệm chi phí thông tin, chi phí giao dịch và có quyết định đầu tư đúng đắn, đồng thời giúp cải thiện tính thanh khoản của chứng khoán. v Vai trò góp phần điều tiết và bình ổn thị trường: Thị trường chứng khoán khủng hoảng không chỉ ảnh hưởng đến các nhà đầu tư mà còn ảnh hưởng đến các công ty chứng khoán và toàn bộ nên kinh tế.
Chính vì vậy, khi tham gia vào thị trường công ty chứng khoán phải can thiệp giúp thị trường hạn chế sự bất ổn thông qua hoạt động của mình, đặc biệt là nghiệp vụ tự doanh. Công ty chứng khoán thực hiện nhiệm vụ này thông qua các động thái mua chứng khoán vào (khi giá giảm quá thấp) và bán ra (khi giá tăng quá cao). Với vai trò này, công ty chứng khoán góp phần tích cực vào sự tồn tại phát triển bền vững của thị trường chứng khoán. v Vai trò cung cấp các dịch vụ cho thị trường chứng khoán: Do đòi hỏi của nhà đầu tư và sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, các công ty chứng khoán không ngừng phát triển, đa dạng hóa và nâng cao chất lượng các dịch vụ của mình.
Thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành công ty chứng khoán giúp các tổ chức phát hành chuẩn bị các thủ tục phát hành, tư vấn xác định giá phát hành chứng khoán. Ngoài ra công ty chứng khoán còn cung cấp cho khách hàng rất nhiều dịch vụ hữu ích khác như: tư vấn đầu tư, hỗ trợ đặt lệnh, lưu ký chứng khoán, thực hiện chuyển khoản, cho ứng trước, cho vay để đầu tư, cung cấp cho khách hàng các dịch vụ tài chính …Với các dịch vụ đa dạng của mình công ty chứng khoán đem lại sự thỏa mãn tối đa cho các nhà đầu tư, góp phần quan trọng vào sự phát triển của thị trường chứng khoán và trở thành “chất xúc tác” không thể thiếu cho hoạt động của thị trường chứng khoán.4 Các hoạt động cơ bản của của công ty chứng khoán MAI THỊ PHƯƠNG CKA - K12 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP HỌC VIỆN NGÂN HÀNG Các công ty chứng khoán thực hiện các nghiệp vụ cơ bản sau: Nghiệp vụ môi giới chứng khoán Nghiệp vụ tự doanh Nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán Nghiệp vụ tư vấn đầu tư chứng khoán Ngoài ra các công ty chứng khoán cũng thực hiện một số nghiệp vụ phụ trợ khác. v Nghiệp vụ môi giới chứng khoán: Môi giới chứng khoán là việc làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng. Các công ty chứng khoán chỉ đơn thuần làm trung gian để hưởng hoa hồng, khách hàng là người yêu cầu thực hiện và hoàn toàn chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của giao dịch đó.
Hoạt động môi giới có 3 chức năng cơ bản: cung cấp thông tin và tư vấn cho khách hàng, thực hiện nhu cầu mua bán chứng khoán cho khách hàng và đáp ứng nhu cầu tâm lý khi cần thiết.