Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Tại Huyện Sốp Cộp, Tỉnh Sơn La

Tài liệu nghiên cứu cải thiện kết quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện sốp cộp tỉnh sơn la, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Lò Văn Thành
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Quang Thoại
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng Cao Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Tại Huyện Sốp Cộp, Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ sở lý luận về hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp
• 1.1.3. Hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp
• 1.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp
• 1.2.1. Một số nghiên cứu có liên quan đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp
• 1.2.2. Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp của một số địa phương tại Việt Nam
• 1.2.3. Bài học rút ra đối với công tác nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm cơ bản của huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Những thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.2.4. Các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng về hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
• 3.1.1. Tình hình phát triển các HTX nông nghiệp của huyện Sốp Cộp
• 3.1.2. Thực trạng cho các HTX nông nghiệp của huyện Sốp Cộp
• 3.2. Hiệu quả sản xuất, kinh doanh của một số hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
• 3.2.1. Hiệu quả kinh tế của HTX nông nghiệp
• 3.2.2. Hiệu quả xã hội của HTX NN
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
• 3.3.1. Các yếu tố bên trong
• 3.3.2. Các yếu tố bên ngoài
• 3.4. Đánh giá chung về hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sốp Cộp
• 3.4.1. Những thành công
• 3.4.2. Những tồn tại hạn chế và nguyên nhân
• 3.5. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La
• 3.5.1. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước với các HTX NN, tạo điều kiện về cuộc sống vật chất cho các HTX NN phát triển
• 3.5.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của HTX
• 3.5.3. Phát triển thành lập HTX từ những tổ hợp tác, mô hình kinh tế, trang trại
• 3.5.4. Nâng cao chất lượng xã viên trong các HTX
• 3.5.5. Giải pháp về đầu tư CSHT và ứng dụng KHCN vào sản xuất
• 3.5.6. Giải pháp đẩy mạnh xây dựng thương hiệu sản phẩm, lô gô HTX NN và tuyên truyền về sản phẩm
• 3.5.7. Xây dựng và đẩy mạnh vai trò liên minh HTX nông nghiệp huyện Sốp Cộp
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Hoạt Động Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Hợp tác xã (HTX) là một thành phần kinh tế quan trọng, bao gồm những người lao động tự nguyện góp vốn, cùng kinh doanh và tự quản lý. Phát triển HTX nông nghiệp không chỉ thúc đẩy kinh tế hộ mà còn góp phần vào tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Điều này tạo sự ổn định về chính trị - xã hội thông qua việc làm, tăng thu nhập và xóa đói giảm nghèo. HTX là nhân tố quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, huy động nguồn lực, tạo việc làm, cải thiện đời sống và giữ vững ổn định chính trị, xã hội. Đây là chỗ dựa tin cậy cho các hộ sản xuất nhỏ và kinh tế hộ gia đình, góp phần hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Mục đích của HTX là phát huy sức mạnh của các thành viên, tăng sức cạnh tranh và nâng cao thu nhập cho xã viên và người lao động, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đây là yêu cầu của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản Về Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Theo Liên minh HTX thế giới, HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ. Luật Hợp tác xã 2012 định nghĩa HTX là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã. HTX NN là tổ chức kinh tế tập thể do nông dân, hộ gia đình nông dân có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật HTX để phát huy sức mạnh tập thể của từng thành viên tham gia HTX, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của đất nước.

1.2. Vai Trò Của Hợp Tác Xã Trong Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

HTX đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nông nghiệp bền vững thông qua việc áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến, quản lý tài nguyên hiệu quả và bảo vệ môi trường. HTX giúp các thành viên tiếp cận các nguồn lực như vốn, kỹ thuật và thị trường, đồng thời tạo ra một môi trường hợp tác và chia sẻ kiến thức. Điều này giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giảm thiểu rủi ro trong sản xuất nông nghiệp. HTX cũng góp phần vào việc xây dựng cộng đồng nông thôn vững mạnh và nâng cao đời sống của người nông dân.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Sơn La

Mặc dù có nhiều tiềm năng, HTX nông nghiệp ở huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tiềm lực kinh tế còn yếu, tài sản vốn ít, năng lực quản lý điều hành còn thấp, và hiệu quả hoạt động chưa cao. Sự liên kết, hợp tác giữa các HTX chưa chặt chẽ, cơ sở vật chất kỹ thuật còn nghèo nàn và lạc hậu. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý điều hành còn hạn chế, và hiệu quả sản xuất - kinh doanh đạt thấp. Cần có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những vấn đề này và tạo điều kiện cho HTX phát triển bền vững.

2.1. Hạn Chế Về Nguồn Vốn Và Cơ Sở Vật Chất Kỹ Thuật

Một trong những thách thức lớn nhất đối với HTX nông nghiệp là sự thiếu hụt về nguồn vốn và cơ sở vật chất kỹ thuật. Điều này hạn chế khả năng đầu tư vào công nghệ mới, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các HTX thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn vay từ ngân hàng và các tổ chức tài chính khác. Cơ sở vật chất kỹ thuật như hệ thống tưới tiêu, kho bãi và máy móc thiết bị còn thiếu và lạc hậu, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và bảo quản nông sản.

2.2. Năng Lực Quản Lý Và Điều Hành Còn Yếu

Năng lực quản lý và điều hành của đội ngũ cán bộ HTX còn hạn chế là một thách thức khác. Nhiều cán bộ quản lý chưa có đủ kiến thức và kinh nghiệm về quản lý kinh tế, marketing và quản trị rủi ro. Điều này ảnh hưởng đến khả năng xây dựng kế hoạch kinh doanh hiệu quả, quản lý tài chính và phát triển thị trường. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý HTX.

2.3. Thiếu Liên Kết Giữa Sản Xuất Và Tiêu Thụ Nông Sản

Sự thiếu liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ nông sản là một vấn đề nan giải. Các HTX thường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định cho sản phẩm của mình. Điều này dẫn đến tình trạng giá cả bấp bênh, gây thiệt hại cho người nông dân. Cần có các giải pháp để tăng cường liên kết giữa HTX với các doanh nghiệp chế biến, phân phối và xuất khẩu nông sản, xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Nhà Nước Với HTX NN

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ phía nhà nước. Điều này bao gồm việc tạo điều kiện về cuộc sống vật chất cho các HTX phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và phát triển HTX từ những tổ hợp tác, mô hình kinh tế, trang trại. Đồng thời, cần nâng cao chất lượng xã viên trong các HTX và có các giải pháp về đầu tư cơ sở hạ tầng và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Về Vốn Và Thuế Cho Hợp Tác Xã

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ về vốn và thuế cho HTX để giúp họ có thêm nguồn lực để đầu tư vào sản xuất và kinh doanh. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và miễn thuế sử dụng đất. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho HTX tiếp cận các nguồn vốn từ các quỹ hỗ trợ phát triển nông nghiệp và nông thôn.

3.2. Đào Tạo Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Cho Cán Bộ HTX

Việc đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ HTX. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản lý kinh tế, marketing, quản trị rủi ro và kỹ năng lãnh đạo. Các chương trình đào tạo này cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của từng loại hình HTX và nhu cầu thực tế của địa phương.

3.3. Hỗ Trợ Xây Dựng Thương Hiệu Và Phát Triển Thị Trường

Nhà nước cần hỗ trợ xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường cho các sản phẩm của HTX. Điều này có thể bao gồm việc hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, quảng bá sản phẩm trên các phương tiện truyền thông và tham gia các hội chợ triển lãm. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho HTX tiếp cận các kênh phân phối hiện đại như siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các trang thương mại điện tử.

IV. Ứng Dụng Khoa Học Kỹ Thuật Vào Sản Xuất Nông Nghiệp HTX

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả của HTX nông nghiệp. Điều này bao gồm việc sử dụng các giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất cao, kháng bệnh tốt, áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến và sử dụng các thiết bị, máy móc hiện đại. Đồng thời, cần khuyến khích các HTX tham gia vào các chương trình nghiên cứu và chuyển giao công nghệ để tiếp cận các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất.

4.1. Chuyển Giao Công Nghệ Sản Xuất Nông Nghiệp Tiên Tiến

Cần đẩy mạnh việc chuyển giao công nghệ sản xuất nông nghiệp tiên tiến cho các HTX. Điều này có thể bao gồm việc tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo và tham quan các mô hình sản xuất hiệu quả. Đồng thời, cần xây dựng các trung tâm trình diễn công nghệ để giới thiệu các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới nhất cho người nông dân.

4.2. Đầu Tư Vào Nghiên Cứu Và Phát Triển Giống Cây Trồng Vật Nuôi

Việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống cây trồng vật nuôi mới là rất quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần có các chương trình nghiên cứu dài hạn để tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, kháng bệnh tốt và phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương.

4.3. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Sản Xuất

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất giúp các HTX nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu chi phí. Các HTX có thể sử dụng các phần mềm quản lý để theo dõi quá trình sản xuất, quản lý kho bãi và quản lý tài chính. Đồng thời, có thể sử dụng các ứng dụng di động để cung cấp thông tin về thị trường, thời tiết và các kỹ thuật canh tác cho người nông dân.

V. Phát Triển Chuỗi Giá Trị Nông Sản Cho Hợp Tác Xã Sơn La

Để nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông sản của HTX, cần phát triển chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất đến tiêu thụ. Điều này bao gồm việc xây dựng các liên kết chặt chẽ giữa HTX với các doanh nghiệp chế biến, phân phối và xuất khẩu nông sản. Đồng thời, cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.

5.1. Xây Dựng Liên Kết Giữa HTX Và Doanh Nghiệp Chế Biến

Cần xây dựng liên kết chặt chẽ giữa HTX và các doanh nghiệp chế biến nông sản. Điều này giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm của HTX và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Các HTX có thể ký kết các hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp chế biến để đảm bảo giá cả và số lượng sản phẩm.

5.2. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm Nông Sản

Việc nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản là yếu tố then chốt để cạnh tranh trên thị trường. Các HTX cần áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến, kiểm soát chất lượng chặt chẽ và tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm. Đồng thời, cần xây dựng các hệ thống truy xuất nguồn gốc để đảm bảo uy tín và chất lượng sản phẩm.

5.3. Phát Triển Thị Trường Tiêu Thụ Nông Sản

Việc phát triển thị trường tiêu thụ nông sản là rất quan trọng để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm của HTX. Các HTX cần tìm kiếm các thị trường mới, mở rộng kênh phân phối và tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần xây dựng các mối quan hệ đối tác với các nhà phân phối và các tổ chức thương mại để mở rộng thị trường tiêu thụ.

VI. Kết Luận Và Tầm Quan Trọng Phát Triển HTX Nông Nghiệp

Phát triển HTX nông nghiệp là một nhiệm vụ quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, các HTX và người nông dân. Đồng thời, cần tập trung vào việc giải quyết các thách thức hiện tại và tận dụng các cơ hội để phát triển HTX một cách bền vững.

6.1. Tổng Kết Các Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả HTX

Các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX bao gồm việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển HTX từ các mô hình kinh tế hiện có, nâng cao chất lượng xã viên, đầu tư cơ sở hạ tầng và ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.

6.2. Đề Xuất Các Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển HTX

Các chính sách hỗ trợ phát triển HTX bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, giảm thuế, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho HTX tiếp cận các nguồn vốn và các dịch vụ hỗ trợ khác.

6.3. Tầm Nhìn Về Phát Triển HTX Nông Nghiệp Bền Vững

Tầm nhìn về phát triển HTX nông nghiệp bền vững là xây dựng các HTX mạnh, có năng lực cạnh tranh cao, hoạt động hiệu quả và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Các HTX cần trở thành những tổ chức kinh tế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và hoạt động theo các nguyên tắc dân chủ, minh bạch và công bằng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông nghiệp giữ vai trò trụ cột trong cấu trúc kinh tế của huyện Sốp Cộp, tỉnh Sơn La, chiếm 40,2% cơ cấu giá trị sản xuất toàn huyện vào năm 2019. Với tổng diện tích tự nhiên đạt 148.193 ha, địa bàn sở hữu tiềm năng quỹ đất rộng lớn khi có tới 81.087,1 ha (tương đương 55,17%) diện tích đất chưa sử dụng, trong đó có khoảng 7.000 ha có thể khai thác trực tiếp vào sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương đạt mức ấn tượng 10,5% vào năm 2019 và thu nhập bình quân đầu người tăng từ 24,35 triệu đồng năm 2017 lên 28,2 triệu đồng năm 2019, mô hình kinh tế hợp tác xã nông nghiệp tại đây vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Hoạt động của các hợp tác xã phần lớn còn mang tính hình thức, năng lực tài chính mỏng, quy mô sản xuất phân tán và khả năng liên kết thị trường còn lỏng lẻo.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề then chốt: Đánh giá thực trạng hiệu quả sản xuất kinh doanh và nhận diện các rào cản phát triển của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sốp Cộp. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa khung lý luận về kinh tế tập thể, phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2017 - 2019, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế và xã hội của các hợp tác xã nông nghiệp giai đoạn 2021 - 2025. Không gian nghiên cứu bao phủ toàn bộ 8 xã của huyện biên giới Sốp Cộp với thời gian thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp từ năm 2017 đến cuối năm 2020. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 26% năm 2019 lên trên 40% và tối ưu hóa chuỗi giá trị nông sản vùng biên cương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế tập thể hiện đại và khung pháp lý của Luật Hợp tác xã năm 2012. Hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới được định nghĩa là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập nhằm tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất kinh doanh, lấy việc cung ứng dịch vụ phục vụ kinh tế hộ gia đình làm trọng tâm thay vì chỉ tối đa hóa lợi nhuận đơn thuần.

Về mặt đo lường hiệu quả, đề tài vận dụng lý thuyết hiệu quả sản xuất kinh doanh của Manfred Kuhn thông qua công thức tương quan giữa kết quả đầu ra và chi phí đầu vào, kết hợp với lý thuyết tối ưu hóa phân bổ nguồn lực trên đường giới hạn khả năng sản xuất của Paul Nordhaus. Luận văn chuẩn hóa 4 khái niệm nền tảng bao gồm: (1) Hiệu quả kinh tế của hợp tác xã (được đo lường bằng tỷ suất sinh lời trên vốn bình quân, doanh thu thuần và mức chia lãi theo vốn góp); (2) Hiệu quả xã hội (mức độ đáp ứng nhu cầu dịch vụ đầu vào - đầu ra cho xã viên và tỷ lệ giải quyết việc làm); (3) Đa dạng hóa dịch vụ nông nghiệp theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO); (4) Khung phân tích nhân tố ảnh hưởng nội bộ và bên ngoài theo các nghiên cứu kinh tế học nông nghiệp tiêu biểu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ niên giám thống kê, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội giai đoạn 2017 - 2019 của Ủy ban nhân dân huyện Sốp Cộp, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, và báo cáo tài chính của các hợp tác xã đang hoạt động. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra xã hội học với bảng hỏi chuẩn hóa, triển khai từ tháng 6 đến tháng 10 năm 2020.

Cỡ mẫu khảo sát được xác định là 120 mẫu, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích. Đối tượng khảo sát bao gồm cán bộ quản lý nhà nước cấp huyện, khuyến nông 8 xã, đại diện ban giám đốc và thành viên của các hợp tác xã nông nghiệp đại diện cho cả vùng núi cao (như Mường Lèo, Mường Lạn) và vùng núi thấp (như Sốp Cộp, Mường Và). Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích so sánh động thái qua các năm, phân tích cơ cấu chi phí - lợi nhuận và phương pháp tổng hợp đánh giá ma trận nhân tố. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác cả chỉ tiêu định lượng tài chính lẫn các yếu tố định tính về mức độ hài lòng của xã viên trong điều kiện địa bàn miền núi đặc thù. Toàn bộ quy trình nghiên cứu được triển khai thực hiện từ tháng 5 đến tháng 11 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra bức tranh thực trạng hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sốp Cộp giai đoạn 2017 - 2019 thông qua các phát hiện trọng tâm sau:

Thứ nhất, tốc độ tăng trưởng kinh tế chung duy trì mức cao nhưng đóng góp từ khối hợp tác xã nông nghiệp còn khiêm tốn. Tốc độ tăng trưởng toàn huyện đạt 10,5% vào năm 2019, giá trị sản xuất đạt 1.225,6 tỷ đồng (tăng 3% so với kế hoạch và tăng trưởng bình quân 5,58%/năm). Tuy nhiên, tổng doanh thu và lợi nhuận sau thuế bình quân của các hợp tác xã nông nghiệp đạt mức thấp, tỷ lệ chia lãi theo vốn góp trên 1.000 đồng vốn điều lệ chỉ đạt mức tượng trưng, chưa tạo được động lực kinh tế đủ mạnh để thu hút sự gắn kết lâu dài của nông hộ.

Thứ hai, tiềm năng tài nguyên đất đai và nguồn nhân lực bị lãng phí nghiêm trọng. Trong khi tổng diện tích tự nhiên là 148.193 ha thì quỹ đất chưa sử dụng lên tới 81.087,1 ha (chiếm 55,17%), đất nông nghiệp thực tế chỉ chiếm 17,73% với 26.256 ha. Về nhân lực, dân số trong độ tuổi lao động năm 2018 là 31.658 người (chiếm 64,79% dân số), nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2018 chỉ đạt 25% và năm 2019 đạt 26%. Trình độ học vấn và chuyên môn của đội ngũ giám đốc hợp tác xã phần lớn chưa qua đào tạo bài bản về quản trị kinh doanh, dẫn đến khả năng lập kế hoạch sản xuất kinh doanh còn hạn chế.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ về hạ tầng giao thông và năng lực liên kết chuỗi giá trị. Trục giao thông chính liên xã đạt tỷ lệ cứng hóa khoảng 95% bảo đảm xe ô tô đi lại 4 mùa, song hệ thống đường trục từ xã về các bản với tổng chiều dài 372 km mới chỉ đạt tỷ lệ cứng hóa 32,7%. Sự chia cắt địa hình kết hợp với hạ tầng nội bản yếu kém khiến chi phí vận chuyển nông sản tăng cao từ 20% đến 30% so với vùng đồng bằng, làm suy giảm sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng trên bắt nguồn từ việc chuyển đổi mô hình hợp tác xã tại địa phương phần lớn mang tính hành chính, chưa xuất phát từ nhu cầu tự thân và sự tham gia góp vốn thực chất của các thành viên. Năng lực tài chính hạn chế, không có tài sản thế chấp giá trị cao khiến trên 80% hợp tác xã khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng trung và dài hạn từ hệ thống ngân hàng thương mại.

Khi so sánh với mô hình liên kết chuỗi giá trị lúa Bắc thơm số 7 quy mô 300 ha tại huyện Ý Yên (tỉnh Nam Định) giúp tăng hiệu quả kinh tế từ 15% đến 20%, hoặc mô hình hợp tác xã trồng dâu tằm 20 ha với hơn 100 hộ dân tại huyện Văn Bàn (tỉnh Lào Cai) mang lại thu nhập bình quân trên 8 triệu đồng/người/tháng, có thể thấy rõ điểm yếu chí tử của Sốp Cộp nằm ở khâu liên kết doanh nghiệp đầu mối và xây dựng thương hiệu nông sản. Trong luận văn, các tương quan về cơ cấu vốn góp, biến động doanh thu và hiệu quả kinh tế giữa hộ tham gia hợp tác xã so với hộ sản xuất đơn lẻ được minh họa trực quan thông qua hệ thống bảng số liệu thống kê chi tiết và biểu đồ so sánh, phản ánh rõ nét tính vượt trội về năng suất cây trồng (như mô hình bí xanh, cây ăn quả) khi nông dân được hỗ trợ kỹ thuật và dịch vụ tập trung.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sốp Cộp đến năm 2025, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính hành động cao:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị hợp tác xã. Tổ chức đào tạo chuẩn hóa nghiệp vụ quản lý, kế toán và tiếp thị số cho 100% cán bộ quản lý hợp tác xã nông nghiệp. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo trong khu vực kinh tế tập thể từ 26% năm 2019 lên mức 40% vào năm 2025. Áp dụng chính sách thu hút trí thức trẻ tốt nghiệp đại học, cao đẳng chuyên ngành nông nghiệp và kinh tế về làm việc có thời hạn tại các hợp tác xã. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Sốp Cộp chủ trì, phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh Sơn La và Trường Đại học Lâm nghiệp.

Thứ hai, đẩy mạnh đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật và chuyển giao khoa học công nghệ. Tăng cường phân bổ nguồn vốn đầu tư công để nâng tỷ lệ cứng hóa đường liên bản từ 32,7% lên tối thiểu 50% trước năm 2025. Hỗ trợ xây dựng 5 đến 8 mô hình ứng dụng công nghệ cao, chứng nhận tiêu chuẩn VietGAP cho các vùng trồng cây ăn quả và lúa đặc sản. Hỗ trợ trang thiết bị sơ chế, kho bảo quản lạnh phục vụ nông sản sau thu hoạch. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện.

Thứ ba, phát triển chuỗi liên kết giá trị và đẩy mạnh xúc tiến thương mại nông sản. Thiết lập quan hệ liên kết sản xuất - tiêu thụ sản phẩm giữa hợp tác xã với các doanh nghiệp chế biến nông sản lớn; xây dựng nhãn hiệu chứng nhận, bộ nhận diện thương hiệu và mã vùng trồng cho tối thiểu 3 sản phẩm chủ lực đạt chứng nhận OCOP 3 sao trở lên trước năm 2024. Phấn đấu nâng tỷ lệ sản lượng nông sản tiêu thụ qua hợp đồng kinh tế đạt trên 45%. Chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc các hợp tác xã nông nghiệp phối hợp Phòng Kinh tế và Hạ tầng huyện Sốp Cộp.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Triển khai gói tín dụng ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội với hạn mức vay vốn linh hoạt từ 300 đến 500 triệu đồng cho mỗi dự án phát triển sản xuất khả thi của hợp tác xã. Rà soát, kiên quyết giải thể các hợp tác xã ngưng hoạt động kéo dài, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục giao đất, cho thuê đất đối với quỹ đất 7.000 ha có tiềm năng nông nghiệp. Chủ thể thực hiện: Phòng Tài chính - Kế hoạch, các tổ chức tín dụng và Ủy ban nhân dân các xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng sau:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh, huyện. Luận văn cung cấp luận cứ thực chứng và dữ liệu kinh tế - xã hội cụ thể tại 8 xã của huyện Sốp Cộp, giúp Ủy ban nhân dân huyện và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng các đề án phát triển kinh tế tập thể, kế hoạch tái cơ cấu ngành nông nghiệp phù hợp với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thứ hai, ban giám đốc và thành viên các hợp tác xã nông nghiệp tại các huyện miền núi. Nghiên cứu cung cấp tài liệu tham khảo thực tế về quy trình đổi mới quản trị, phương pháp phân tích chi phí - lợi nhuận trong từng khâu dịch vụ và kinh nghiệm thực tiễn từ các mô hình liên kết chuỗi giá trị thành công để ứng dụng trực tiếp vào sản xuất kinh doanh.

Thứ ba, học viên cao học, sinh viên và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đề tài là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu thực địa, khung chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 và phương pháp xử lý dữ liệu khảo sát tại vùng sâu, vùng xa.

Thứ tư, các doanh nghiệp thu mua chế biến nông sản, tổ chức phi chính phủ và các ban quản lý dự án phát triển nông thôn. Luận văn cung cấp bức tranh chi tiết về hiện trạng tài nguyên đất đai (với hơn 81.000 ha đất chưa sử dụng), điều kiện giao thông hạ tầng và tập quán sản xuất của nông hộ, hỗ trợ việc thẩm định và triển khai các dự án đầu tư nông nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất của hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới theo Luật Hợp tác xã năm 2012 khác gì so với mô hình cũ? Hợp tác xã kiểu mới chuyển trọng tâm từ việc trực tiếp chỉ huy toàn bộ quá trình sản xuất tập trung sang cung cấp các dịch vụ đầu vào và đầu ra hỗ trợ cho kinh tế hộ thành viên. Hợp tác xã hoạt động trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, bình đẳng, phân phối lợi nhuận chủ yếu theo mức độ sử dụng dịch vụ và tỷ lệ vốn góp của tối thiểu 7 thành viên sáng lập.

Tại sao tỷ lệ 55,17% đất chưa sử dụng tại Sốp Cộp vừa là tiềm năng vừa là thách thức lớn? Diện tích 81.087,1 ha đất chưa sử dụng mở ra dư địa lớn để quy hoạch khoảng 7.000 ha đất sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, phần lớn diện tích này nằm ở vùng núi cao có độ dốc trên 25 độ, địa hình hiểm trở và thiếu hệ thống thủy lợi, đòi hỏi nguồn vốn đầu tư cải tạo mặt bằng và hạ tầng giao thông rất lớn.

Hạ tầng giao thông nội bản đạt tỷ lệ cứng hóa 32,7% ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả kinh doanh của hợp tác xã? Tỷ lệ cứng hóa đường từ trung tâm xã về các bản chỉ đạt 32,7% trên tổng số 372 km đường đất khiến phương tiện vận tải trọng tải lớn không thể tiếp cận vùng nguyên liệu trong mùa mưa. Điều này làm tăng chi phí vận chuyển nông sản từ 20% đến 30%, gây hư hao sản phẩm sau thu hoạch và làm giảm biên lợi nhuận của hợp tác xã.

Các hợp tác xã nông nghiệp tại Sốp Cộp có thể học hỏi điều gì từ mô hình huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định? Hợp tác xã tại Sốp Cộp có thể áp dụng bài học về việc liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp đầu mối để bao tiêu sản phẩm theo chuỗi giá trị lúa chất lượng cao 300 ha, kết hợp chuyển giao đồng bộ quy trình VietGAP và cơ giới hóa khâu làm đất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế từ 15% đến 20% cho thành viên.

Giải pháp nào khả thi nhất để tháo gỡ điểm nghẽn thiếu vốn điều lệ của các hợp tác xã hiện nay? Giải pháp đột phá là lồng ghép các nguồn vốn từ Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới với chính sách vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội quy mô 300 đến 500 triệu đồng/dự án, đồng thời công khai minh bạch tài chính để vận động xã viên tăng mức vốn góp cổ phần nội bộ.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phương pháp luận về đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của hợp tác xã nông nghiệp trong bối cảnh thực thi Luật Hợp tác xã năm 2012 tại địa bàn miền núi.
• Phân tích chi tiết thực trạng phát triển kinh tế huyện Sốp Cộp giai đoạn 2017 - 2019, làm rõ mối tương quan giữa tốc độ tăng trưởng GRDP 10,5% và giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 1.225,6 tỷ đồng với hiệu quả hoạt động của khối kinh tế tập thể.
• Nhận diện chính xác 4 rào cản cốt lõi: quy mô vốn nhỏ, trình độ lao động qua đào tạo thấp (26%), hạ tầng giao thông nội bản hạn chế (32,7%) và năng lực xúc tiến thương mại nông sản còn yếu.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện bao gồm đào tạo nhân lực, đầu tư hạ tầng khoa học kỹ thuật, liên kết chuỗi giá trị và cơ chế chính sách tín dụng với lộ trình thực hiện cụ thể đến năm 2025.
• Đóng góp nguồn cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy phục vụ công tác quy hoạch, khai thác tiềm năng 81.087,1 ha đất chưa sử dụng nhằm thúc đẩy kinh tế nông nghiệp biên giới phát triển bền vững.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2021 đến năm 2025, các cơ quan chức năng huyện Sốp Cộp cần khẩn trương cụ thể hóa các khuyến nghị nghiên cứu thành các chương trình hành động chi tiết và đề án hỗ trợ thực tế. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và ban điều hành hợp tác xã hãy khai thác triệt để các kết quả và mô hình đề xuất trong luận văn để cùng chung tay nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp 1. Một số khái niệm 1. Hợp tác xã Theo Liên minh HTX thế giới, HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hoá thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ (Phạm Thị Cần và ctg, 2003).

Tổ chức lao động quốc tế - ILO (2002), cũng đã định nghĩa, HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng, quyền lợi, nghĩa vụ sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào HTX. Phù hợp với nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung (Phạm Thị Cần và ctg 2003). Khái niệm Hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã 2003: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật.

7 Theo Luật Hợp tác xã 2012, thì khái niệm này đã được thay đổi như sau: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã. Liên hiệp hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 04 hợp tác xã tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng nhu cầu chung của hợp tác xã thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý Liên hiệp hợp tác xã”. So với Luật Hợp tác xã năm 2003 thì Luật hợp tác xã năm 2012 đã làm rõ được bản chất của HTX là một tổ chức kinh tế thuộc thành phần kinh tế tập thể thành lập trên tinh thần tự nguyện,nhằm lợi ích chung của các thành viên. Luật hợp tác xã năm 2012 đã bỏ quy định “HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp”, quy định này đã gây ra hai luồng ý kiến.

Đa số ý kiến cho rằng, hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do các thành viên tự nguyện thành lập nhằm đáp ứng nhu cầu chung của mình mà từng thành viên đơn lẻ không thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả hơn. Một số ít ý kiến khác cho rằng: Cần khẳng định “hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp” như được quy định tại Luật Hợp tác xã năm 2003 vì thực chất hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp đặc thù, cần được bảo đảm hoạt động bình đẳng với mọi loại hình doanh nghiệp khác và có quyền kinh doanh một số ngành nghề mà pháp luật không cấm. Hợp tác xã nông nghiệp Cũng theo quy định tại Điều 3, Luật HTX Việt Nam năm 2012: HTX NN là tổ chức kinh tế tập thể do nông dân, hộ gia đình nông dân có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật HTX để phát huy sức mạnh tập thể của từng thành viên tham gia HTX, cùng giúp 8 nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Theo Hồ Văn Vĩnh (2009), HTX NN là tổ chức kinh tế do những người nông dân tự nguyện thành lập nhằm mục đích trợ giúp các hoạt động nông nghiệp của họ thông qua việc cung cấp các dịch vụ giá rẻ do lợi thế về quy mô và phân công chuyên môn hóa lao động, dựa trên nền tảng kinh tế của hộ nông dân, mà đa số họ là những người yếu thế về trình độ học vấn, trình độ kỹ thuật công nghệ và khả năng hạn hẹp về vốn, theo nguyên tắc tự nguyện, dân chủ, cùng có lợi và cần có sự hỗ trợ của Nhà nước.

Như vậy, luận án đã kế thừa những khái niệm về HTX, HTX NN và rút ra khái niệm cho HTX NN: Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu của người dân, hộ gia đình nông dân có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức nhằm mục đích hỗ trợ cho nhau trong quá trình sản xuất thông qua việc cung cấp các dịch vụ giá rẻ nhờ lợi thế quy mô và phân công lao động góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần, từ đó phát triển kinh tế, xã hội cho địa phương trên nguyên tắc minh bạch và cùng có lợi. Sau đó thành viên và cán bộ quản lý HTX NN lập kế hoạch hoạt động sản xuất và kinh doanh để thực hiện từng mục tiêu mà HTX NN đã xác định. 9 * Khái niệm về đa dạng hóa hoạt động hợp tác xã Theo FAO (2000), đa dạng hóa là sự giới thiệu những hoạt động hay sản phẩm mới cho HTX. Nó có thể dẫn tới việc mở ra các thị trường mới nhưng chỉ ở nơi có nhu cầu về loại hình sản phẩm hay dịch vụ đó.

Để tiến hành đa dạng hóa hoạt động, HTX phải có kế hoạch và nghiên cứu thị trường cẩn thận, không nhất thiết phải phát triển sản phẩm mới mà chỉ cần đa dạng chính những sản phẩm và dịch vụ sẵn có sao cho tận dụng được những nguồn lực của HTX và đáp ứng được nhu cầu của thành viên. Sự đa dạng hóa hoạt động HTX có thể sẽ phải thay đổi điều lệ HTX trong một phạm vi nào đó. Hiệu quả Hiệu quả (tiếng Anh: Efficiency) được xác định bởi tỉ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả kinh tế của một hiện tượng (hoặc quá trình) kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn) để đạt được mục tiêu xác định.

Từ khái niệm này, có thể hình thành công thức biểu diễn khái quát phạm trù hiệu quả kinh tế như sau: Là phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt được mục tiêu xác định. Công thức: H = K/C Trong đó: H: Là hiệu quả; K: Là kết quả đạt được; C: Là hao phí nguồn lực cần thiết gắn với kết quả đó. Như vậy, hiệu quả kinh tế phản ánh chất lượng hoạt động kinh tế và được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được với chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Hiệu quả sản xuất kinh doanh Theo P.

Nordhaus thì: "Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loạt hàng hoá mà không cắt giảm một loạt 10 sản lượng hàng hoá khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó"2. Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Việc phân bổ và sử dụng các nguồn lực sản xuất trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả cao.

Có thể nói mức hiệu quả ở đây mà tác giả đưa ra là cao nhất, là lý tưởng và không thể có mức hiệu quả nào cao hơn nữa. Với quan điểm của nhà kinh tế học người Anh, Adam Smith cho rằng: “Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa”3. Trong quan điểm này nhà kinh tế người Anh đã đánh đồng hiệu quả và kết quả mà thật ra giữa chúng có sự khác biệt. Theo ông thì các mức chi phí khác nhau mà mang lại cùng một kết quả thì có hiệu quả như nhau.

Như vậy Adam Smith mới chỉ quan tâm đến kết quả đầu ra mà chưa quan tâm đến các yếu tố đầu vào. Một số quan điểm lại cho rằng hiệu quả kinh tế được xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Điển hình cho quan điểm này là tác giả Manfred Kuhn, theo ông: "Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh"4. Đây là quan điểm được nhiều nhà kinh tế và quản trị kinh doanh áp dụng vào tính hiệu quả kinh tế của các qúa trình kinh tế.

Hiệu quả kinh doanh = Kết quả kinh doanh đạt được / Chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó Hai tác giả Whohe và Doring lại đưa ra hai khái niệm về hiệu quả kinh tế. Đó là hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị hiện vật và hiệu quả kinh tế tính bằng đơn vị giá trị. Theo hai ông thì hai khái niệm này hoàn toàn khác nhau. "Mối quan hệ tỷ lệ giữa sản lượng tính theo đơn vị hiện vật (chiếc, kg.) và lượng các nhân tố đầu vào (giờ lao động, đơn vị thiết bị, nguyên vật liệu.) được gọi là tính hiệu quả có tính chất kỹ thuật hay hiện vật"5, "Mối quan hệ tỷ lệ giữa chi phí kinh doanh phải chỉ ra trong điều kiện thuận lợi nhất và chi 11 phí kinh doanh thực tế phải chỉ ra được gọi là tính hiệu quả xét về mặt giá trị",6 và "Để xác định tính hiệu quả về mặt giá trị người ta còn hình thành tỷ lệ giữa sản lượng tính bằng tiền và các nhân tố đầu vào tính bằng tiền" 7.