BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM NGUYỄN QUỲNH TỨ LY LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2004 1 LÔØI MÔÛ ÑAÀU I. Söï caàn thieát cuûa ñeà taøi nghieân cöùu Keá toaùn ra ñôøi, toàn taïi vaø phaùt trieån cuøng vôùi neàn vaên minh cuûa nhaân loaïi, noù laø coâng cuï quaûn lyù kinh teá quan troïng, coù nhieäm vuï tính toaùn phaûn aùnh quùa trình hoaït ñoäng kinh teá vaø keát quûa hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh. Trong neàn kinh teá thò tröôøng, keá toaùn laø phong vuõ bieåu xaùc ñònh nguoàn thoâng tin trung thöïc ñeå xaùc ñònh hieäu quûa kinh teá vaø caùc phöông aùn quaûn lyù, giuùp caùc nhaø ñaàu tö, caùc chuû doanh nghieäp, caùc taàng lôùp nhaân daân lao ñoäng söû duïng toát nhaát nguoàn voán vaø tieàn tieát kieäm cuûa mình ñeå laøm lôïi cho caùc caù nhaân, caùc doanh nghieäp vaø toaøn boä neàn kinh teá.
Soá lieäu keá toaùn trung thöïc ñöôïc thoâng tin roäng raõi seõ laø tieàn ñeà cho vieäc hình thaønh vaø phaùt trieån caùc thò tröôøng, ñaëc bieät laø thò tröôøng taøi chính, taïo loøng tin cho nhaân daân, Ñaûng, chính phuû ñeå xaây döïng moät neàn kinh teá ngaøy caøng giaøu maïnh. Trong quùa trình chuyeån ñoåi cô cheá ôû nöôùc ta hieän nay, coâng taùc keá toaùn caøng trôû neân quan troïng, nhöng cuõng gaëp nhieàu khoù khaên phöùc taïp trong vieäc tìm toøi ñoåi môùi ñeå ñaùp öùng yeâu caàu quaûn lyù kinh teá taøi chính. Nhöõng naêm qua cuøng vôùi quaù trình phaùt trieån kinh teá vaø quaù trình ñoåi môùi cuûa cô cheá kinh teá, heä thoáng keá toaùn Vieät Nam ñaõ khoâng ngöøng hoaøn thieän vaø phaùt trieån goùp phaàn tích cöïc coù hieäu quûa vaøo coâng cuoäc ñoåi môùi neàn kinh teá ñaát nöôùc, ñaëc bieät laø heä thoáng baùo caùo taøi chính, moät boä phaän caáu thaønh cuûa heä thoáng keá toaùn, vôùi vai troø laø phöông tieän ñeå truyeàn ñaït nhöõng thoâng tin taøi chính coù ích cho ngöôøi söû duïng ñeå ñeà ra caùc quyeát ñònh kinh teá. Tuy ñaõ ñöôïc caûi caùch vaø hoaøn thieän, nhöng heä thoáng keá toaùn noùi chung vaø heä thoáng baùo caùo taøi chính hieän haønh noùi rieâng vaãn coøn boäc loä moät soá nhöôïc ñieåm chöa phuø 2 hôïp vôi cô cheá kinh teá, chöa ñaùp öùng ñöôïc nhu caàu thoâng tin cuûa caùc ñoái töôïng söû duïng vaø chöa thöïc söï laø coâng cuï höõu ích trong vieäc ñeà ra caùc quyeát ñònh kinh teá.
Treân cô sôû nhaän thöùc veà lyù luaän, thöïc tieãn vaø trong phaïm vi nghieân cöùu moâ hình baùo caùo taøi chính hieän haønh taïi Vieät Nam, toâi mong muoán tham gia moät soá yù kieán nhoû beù nhaèm goùp phaàn hoaøn thieän hôn nöõa heä thoáng baùo caùo taøi chính ôû Vieät Nam ñeå phuø hôïp vôùi nhu caàu söû duïng thoâng tin trong neàn kinh teá thò tröôøng hieän nay. Muïc ñích nghieân cöùu cuûa ñeà taøi Treân cô sôû nghieân cöùu heä thoáng baùo caùo taøi chính aùp duïng cho caùc doanh nghieäp ôû Vieät Nam hieän nay, tình hình thöïc teá vieäc laäp baùo caùo taøi chính taïi caùc doanh nghieäp Vieät Nam vaø heä thoáng baùo caùo taøi chính treân theá giôùi, nhìn nhaän nhöõng öu ñieåm vaø nhöôïc ñieåm cuûa heä thoáng baùo caùo taøi chính hieän haønh ôû Vieät Nam. Töø ñoù ñöa ra moät soá yù kieán vaø phöông höôùng hoaøn thieän heä thoáng baùo caùo taøi chính. Phöông phaùp nghieân cöùu Phöông phaùp nghieân cöùu ñöôïc söû duïng xuyeân suoát trong ñeà taøi laø phöông phaùp duy vaät bieän chöùng.
Döïa vaøo phöông phaùp naøy, vaán ñeà ñaùnh giaù nhöõng öu khuyeát ñieåm cuûa heä thoáng baùo caùo taøi chính hieän haønh ôû Vieät Nam trong giai ñoaïn hieän nay ñöôïc xem nhö laø moät hieän töôïng khaùch quan, luoân luoân bieán ñoåi vaän ñoäng vaø do ñoù heä thoáng baùo caùo taøi chính cuõng caàn thöôøng thöôøng xuyeân hoaøn thieän cho phuø hôïp. Ñoàng thôøi keát hôïp söû duïng ñoàng boä phöông phaùp phaân tích, phöông phaùp ñoái chieáu so saùnh. 3 CHÖÔNG I TOÅNG QUAN VEÀ HEÄ THOÁNG BAÙO CAÙO TAØI CHÍNH 1. Keá toaùn vaø muïc tieâu cuûa keá toaùn trong neàn kinh teá thò tröôøng 1.1 Caùc quan ñieåm vaø ñònh nghóa veà keá toaùn Coù theå ñònh nghóa keá toaùn töø hai quan ñieåm lôùn.
Ñònh nghóa veà keá toaùn coù theå nhaán maïnh ñeán söû duïng thoâng tin keá toaùn, hoaëc coù theå nhaán maïnh ñeán hoaït ñoäng cuûa nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc keá toaùn, nhöõng ngöôøi thöïc hieän kyõ thuaät vaø phöông phaùp tính toaùn. Veà söû duïng thoâng tin keá toaùn. Keá toaùn ñöôïc ñònh nghóa laø moät phöông phaùp cung caáp thoâng tin caàn thieát cho quaûn lyù coù hieäu quûa vaø ñaùnh giaù hoaït ñoäng cuûa moïi toå chöùc. Ñoù laø nhöõng thoâng tin caàn thieát cho : - Coâng taùc laäp keá hoaïch, kieåm tra vaø ra quyeát ñònh trong quaûn lyù.
- Khaû naêng thanh toaùn cuûa toå chöùc ñoái vôùi caùc nhaø ñaàu tö, tín duïng, cô quan Nhaø nöôùc vaø caùc toå chöùc khaùc. Coù theå khaùi quaùt töø ñònh nghóa treân thaønh hai ñieåm chính : - Troïng taâm phuïc vuï, hoaëc tieâu ñieåm cuûa keá toaùn laø toå chöùc. Moïi thoâng tin keá toaùn cung caáp ñeàu nhaèm phuïc vuï toå chöùc. - Thoâng tin keá toaùn raát caàn thieát cho hoaït ñoäng cuûa doanh nghieäp.
Nhöõng thoâng tin naøy ñöôïc duøng trong vieäc ra quyeát ñònh ôû beân trong toå chöùc ( bôûi 4 nhöõng ngöôøi giöõ vai troø quaûn lyù ) vaø caû beân ngoaøi toå chöùc ( bôûi nhöõng nhaø ñaàu tö trong vieäc boû tieàn vaøo kinh doanh ñeå mong thu ñöôïc lôïi nhuaän, bôûi caùc nhaø tín duïng trong vieäc cho doanh nghieäp vay tieàn…) Veà hoaït ñoäng keá toaùn. Ñònh nghóa thöù hai döïa treân coâng vieäc cuûa moät ngöôøi laøm keá toaùn. Trong keá toaùn, keát quûa hoaït ñoäng kinh teá cuûa doanh nghieäp ñöôïc thu thaäp, phaân tích, ño löôøng, saép xeáp, ghi cheùp, toùm taét vaø phaûn aùnh döôùi daïng thoâng tin. Ñieàu naøy cho thaáy coâng vieäc cuûa ngöôøi keá toaùn laø moät coâng vieäc toång hôïp ñoøi hoûi nhieàu hoaït ñoäng khaùc nhau.
Chuû yeáu bao goàm : - Xaùc ñònh soá lieäu naøo lieân quan, thích öùng vôùi caùc quyeát ñònh ñöa ra. - Xöû lyù vaø phaân tích caùc soá lieäu lieân quan. - Chuyeån caùc soá lieäu ñoù thaønh thoâng tin phuïc vuï cho vieäc ra quyeát ñònh. Caên cöù vaøo ñieàu leä toå chöùc keá toaùn Vieät Nam thì “ Keá toaùn laø coâng vieäc ghi cheùp, tính toaùn baèng con soá döôùi hình thöùc giaù trò, hieän vaät vaø thôøi gian lao ñoäng, chuû yeáu laø döôùi hình thöùc giaù trò ñeå kieåm tra tình hình vaän ñoäng cuûa caùc loaïi taøi saûn, quaù trình vaø keát quûa hoaït ñoäng saûn xuaát kinh doanh, söû duïng voán vaø kinh phí cuûa Nhaø nöôùc cuõng nhö töøng toå chöùc xí nghieäp” Toùm laïi coù theå ñònh nghóa keá toaùn nhö laø söï ñònh daïng, ño löôøng, ghi nhaän vaø chuyeån giao thoâng tin taøi chính cuûa caùc thöïc theå kinh teá cho nhöõng ñoái töôïng caàn söû duïng.2 Muïc tieâu cuûa keá toaùn trong neàn kinh teá thò tröôøng Töø theá kyû XVIII theo sau cuoäc caùch maïng kyõ ngheä laø söï xuaát hieän caùc coâng ty coå phaàn vaø ñaëc bieät laø thò tröôøng taøi chính, thò tröôøng chöùng khoaùn ñaõ ñaët ra cho vieäc thöïc haønh keá toaùn caùc yeâu caàu ña daïng vaø phöùc taïp hôn.
Coäng theâm söï xuaát 5 hieän cuûa khuynh höôùng chuyeân moân hoaù vaø phaân chia trong phaïm vi cô caáu cuûa heä thoáng keá toaùn cuõng ñaõ aûnh höôõng ñeán söï phaân ngaønh trong keá toaùn. Trong giai ñoaïn naøy, caên cöù vaøo muïc tieâu ñaùp öùng thoâng tin, ngöôøi ta phaân chia heä thoáng keá toaùn trong doanh nghieäp thaønh hai loaïi : Keá toaùn taøi chính vaø keá toaùn quaûn trò. Muïc tieâu cuûa keá toaùn taøi chính laø saép xeáp ghi nhaän, phaân tích vaø dieãn ñaït caùc söï kieän kinh teá, phaùp lyù vaø giao dòch thöông maïi baèng moät ñôn vò ño löôøng tieàn teä, nhaèm cung caáp nhöõng döõ lieäu caàn thieát cho vieäc laäp caùc baùo caùo keá toaùn nhö : Baûng caân ñoái keá toaùn, baùo caùo keát quûa hoaït ñoäng kinh doanh….Ñoái töôïng söû duïng thoâng tin thöôøng laø ban giaùm ñoác vaø nhöõng ngöôøi beân ngoaøi doanh nghieäp, chuû yeáu laø caùc nhaø ñaàu tö, caùc chuû nôï, caùc cô quan quaûn lyù chöùc naêng cuûa Nhaø nöôùc ñeå ñaûm baûo tính trung thöïc vaø taïo ra moät söï yeân taâm cho nhöõng ngöôøi söû duïng. Muïc tieâu cuûa keá toaùn quaûn trò laø saép xeáp, ghi nhaän, phaân tích vaø truyeàn ñaït caùc thoâng tin coù lieân quan ñeán vieäc laäp keá hoaïch, kieåm soaùt caùc boä phaän trong doanh nghieäp.
Noù ñöôïc ñònh höôùng vaøo vieäc tính toaùn, phaân tích caùc chi phí, keát quûa vaø caùc moái töông quan, kieåm soaùt vaø phaân ñònh caùc traùch nhieäm giöõa caùc boä phaän trong doanh nghieäp trong vieäc thöïc hieän caùc döï toaùn chi tieâu, quyeát ñònh giaù baùn, saûn löôïng….Thoâng tin thöôøng ñöôïc cung caáp chuû yeáu cho ban giaùm ñoác ñeå hình thaønh caùc quyeát ñònh caàn thieát vaø ñeå kieåm soaùt caùc boä phaän trong doanh nghieäp, ñöôïc söû duïng trong noäi boä, khoâng cung caáp cho beân ngoaøi. Treân bình dieän toång quaùt, muïc tieâu cuûa keá toaùn laø thu thaäp vaø truyeàn ñaït caùc thoâng tin caàn thieát ñeå ñöa ra caùc quyeát ñònh coù lieân quan ñeán quaûn trò, ñaàu tö, taøi trôï, tín duïng, cho vay trong moät doanh nghieäp. Xeùt moät caùch cuï theå hôn, muïc tieâu cuûa keá toaùn laø cung caáp döõ lieäu coù lieân quan ñeán : 6 - Vieäc söû duïng caùc taøi nguyeân ( Taøi saûn ) cuûa doanh nghieäp, caùc nghóa vuï vaø traùch nhieäm ñoái vôùi taøi nguyeân vaø voán chuû sôû höõu. - Caùc bieán ñoäng veà voán do aûnh höôõng cuûa caùc haønh vi kinh teá, phaùp lyù vaø caùc giao dòch thöông maïi.
- Caùc thaønh quûa ñaït ñöôïc cuûa doanh nghieäp trong moät thôøi kyø kinh doanh nhaát ñònh. Baûn chaát vaø vai troø cuûa heä thoáng baùo caùo taøi chính 1.1 Baûn chaát cuûa heä thoáng baùo caùo taøi chính Theo heä thoáng keá toaùn doanh nghieäp Vieät Nam, baùo caùo taøi chính ñöôïc xaùc ñònh laø loaïi baùo caùo toång hôïp veà tình hình taøi saûn, nguoàn voán cuõng nhö tình hình veà keát quûa hoaït ñoäng kinh doanh cuûa doanh nghieäp trong moät thôøi kyø nhaát ñònh, ñöôïc theå hieän thoâng qua moät heä thoáng caùc chæ tieâu coù moái lieân heä vôùi nhau do Nhaø nöôùc quy ñònh thoáng nhaát vaø mang tính phaùp leänh. Coù caùc yeáu toá cô baûn hình thaønh baûn chaát cuûa baùo caùo taøi chính laø : - Nhöõng söï kieän ñaõ xaûy ra trong quaù khöù. - Nguyeân taéc keá toaùn cuûa cheá ñoä quy ñònh hoaëc ñöôïc thöøa nhaän.
Theo vieän kieåm toaùn vieân coâng chöùng Hoa kyø ( AICPA ) “ Heä thoáng baùo caùo taøi chính ñöôïc laäp nhaèm muïc ñích phuïc vuï cho vieäc xem xeùt ñònh kyø veà quaù trình hoaït ñoäng cuûa nhaø quaûn lyù, veà tình hình ñaàu tö trong kinh doanh vaø nhöõng keát quûa ñaït ñöôïc trong thôøi kyø baùo caùo.