CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, bản chất, vai trò về quản lý tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm về tài chính và quản lý tài chính doanh nghiệp Tài chính doanh nghiệp (TCDN) là một phạm trù kinh tế ra đời và gắn liền với hoạt động kinh tế tiền - hàng.
Trong quá trình vận đông và phát triển của thị trường, các doanh nghiệp (DN) hoạt động phải cạnh tranh gay gắt trong môi trường kinh doanh đa phương, đa chiều. Hoạt động doanh nghiệp được xem như hoạt động sử dụng và phân phối một lượng tiền tệ nhất định, đó là tiền đề cần thiết và quan trọng gắn liền với hoạt động kinh doanh, đầu tư của doanh nghiệp. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp cũng đồng thời là quá trình hình thành, phân phối và tái sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp là các quan hệ kinh tế biểu hiện bằng hình thức giá trị. Tài chính doanh nghiệp là hệ thống những mối quan hệ kinh tế diễn ra dưới hình thức giá trị giữa doanh nghiệp và môi trường xung quanh dựa trên sự chiếm hữu khác nhau về tư liệu sản xuất và sản phẩm lao động.
Các hoạt động này nhằm mục đích của các cá nhân hoặc tổ chức xã hội, các quan hệ kinh tế đó nảy sinh phạm trù tài chính. Chính trong quá trình đó đã làm nảy sinh hàng loạt những quan hệ kinh tế với các chủ thể khác thông qua sự vận động của vốn, tiền tệ và các quỹ (Giáo trình Tài chính doanh nghiệp - Đại học Kinh tế Quốc dân - Nhiều tác giả - NXB Đại học Kinh tế Quốc dân - 2016, Hà Nội). Khái niệm tài chính, hiểu theo nghĩa thông thường thì đó là những hoạt động huy động, quản lý, sử dụng tiền vốn. Các hoạt động này phát sinh từ hoạt động đầu tư và kết quả tích lũy vốn, để tái hoạt động đầu tư, tức là khả năng tiền sinh tiền.
Từ đó, doanh nghiệp đạt được mục đích lợi nhuận, tăng trưởng và mở rộng sản xuất 6 thông qua hoạt động kinh doanh. Dưới góc độ quản lý tài chính là hoạt động huy động, sử dụng các nguồn vốn, phân phối lại kết quả kinh doanh tạo nên mối quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp với các chủ thể trong nền kinh tế. Có thể hiểu: “Tài chính doanh nghiệp là các quan hệ liên quan tới việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ để hình thành, khai thác sử dụng nguồn vốn phục vụ cho nhu cầu phát triển của tổ chức” (PGS. Lưu Thị Hương - Tài chính doanh nghiệp, NXB Đại học Kinh tế Quốc dân, 2007, tái bản 2015) hay “Tài chính nói chung là hoạt động liên quan đến việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ” (TS.
Nguyễn Thị Minh Kiều - Tài chính doanh nghiệp căn bản, NXB Thống kê, 2009). Như vậy: Tài chính doanh nghiệp là quá trình tạo lập, sử dụng và phân phối quỹ tiền tệ của doanh nghiệp gắn liền với mối quan hệ giá trị giữa doanh nghiệp và chủ thể trong nền kinh tế và các quan hệ phát sinh trong quá trình hoạt động nhằm đạt được mục tiêu đặt ra của doanh nghiệp (Giáo trình Tài chính doanh nghiệp - Đại học Kinh tế Quốc dân - Nhiều tác giả - NXB Đại học Kinh tế Quốc dân - 2015, Hà Nội). Khái niệm về quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài chính là một môn khoa học quản lý nghiên cứu các mối quan hệ tài chính phát sinh trong phạm vi hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ của các doanh nghiệp, để từ đó đề ra các quyết định tài chính nhằm mục đích tối đa hóa lợi nhuận là việc sử dụng các thông tin phản ánh chính xác tình trạng tài chính của một doanh nghiệp để phân tích điểm mạnh điểm yếu của nó và lập các kế hoạch kinh doanh. Việc quản lý tài chính bao gồm việc lập các kế hoạch tài chính dài hạn và ngắn hạn, đồng thời quản lý có hiệu quả vốn hoạt động thực của công ty (Giáo trình Khoa học quản lý, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2008, 2013).
Đây là công việc rất quan trọng đối với tất cả các doanh nghiệp bởi vì nó ảnh hưởng đến cách thức và phương thức mà nhà quản lý thu hút vốn đầu tư để thành lập, duy trì và mở rộng công việc kinh doanh. 7 Quản lý tài chính là bộ phận, một khâu của quản lý kinh tế - xã hội và là khâu quản lý mang tính tổng hợp. Quản lý tài chính được coi là hợp lý, có hiệu quả nếu nó tạo ra một cơ chế quản lý thích hợp, có tác dụng tác động tích cực đến các quá trình hoạt động kinh tế - xã hội theo hướng đã hoạch định tại kế hoạch kinh tế. Việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính ở doanh nghiệp có liên quan trực tiếp đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp do đó cần có sự giám sát chặt chẽ, kiểm tra của các bộ phận có liên quan, các cấp quản lý khác nhau tại doanh nghiệp trong khai thác, sử dụng và nâng cao hiệu quả nguồn lực tài chính.
Quản lý tài chính đối với doanh nghiệp là việc sử dụng các thông tin thu thập được để phân tích, đánh giá và xác định phương án sử dụng tài chính một cách tối ưu để lập các kế hoạch kinh doanh dài hạn nhằm đạt được mục đích đã đề ra của doanh nghiệp trong việc sử dụng tiền vốn, quỹ, tài sản có tại doanh nghiệp, đó là việc tăng giá trị của doanh nghiệp. tối đa hóa lợi nhuận và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường trước các đối thủ khác. Chủ thể quản lý có thể sử dụng tổng thể các phương pháp các hình thức, công cụ để quản lý hoạt động tài chính trong những điều kiện cụ thể nhất định nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Để đạt được mục tiêu, công tác quản lý tài chính tại doanh nghiệp bao gồm ba khâu: Lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch và kiểm tra, giám sát việc thực hiện kế hoạch.
Quản lý tài chính đòi hỏi các chủ thể quản lý phải lựa chọn, đưa ra quyết định tài chính và tổ chức thực hiện cac quyết định đó nhằm đạt được mục tiêu hoạt động quản lý tài chính. Mục tiêu tài chính có thể thay đổi theo từng thời kỳ và chính sách chiến lược của doanh nghiệp nhằm mục đích cụ thể theo kế hoạch đã lập trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Bản chất và vai trò về quản lý tài chính 1. Bản chất của quản lý tài chính doanh nghiệp Trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, để hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đạt hiệu quả mang lại những lợi ích nhất định luôn luôn phản ánh các quan hệ tài chính phát sinh đòi hỏi phải có các mối quan hệ trong kinh doanh và giải quyết tốt ba vấn đề cơ bản tại doanh nghiệp như sau: 8 Thứ nhất: Trên cơ sở loại hình sản xuất kinh doanh, mục tiêu của doanh nghiệp mà tiến hành lựa chọn việc đầu tư cho phù hợp và là cơ sở để dự đoán vốn đầu tư.
Thứ hai: Doanh nghiệp phải xác định kế hoạch từ mục tiêu để đạt được cần phải căn cứ vào tình hình thực tiễn, nguồn vốn có hoặc có thể huy động được để quyết định. Đây chính là quyết định tài chính ngắn hạn và có mối quan hệ chặt chẽ tới quản lý tài sản lưu động của doanh nghiệp. Thứ ba: Lựa chọn nguồn vốn đầu tư cụ thể, có thể khai thác được và dự báo lượng vốn có thể khai thác trong từng giai đoạn nhất định. Trên đây là ba vấn đề quan trọng nhất và cốt lõi nhất trong tài chính doanh nghiệp.
Nghiên cứu tài chính doanh nghiệp thực chất là nghiên cứu cách thức giải quyết ba vấn đề nêu trên. Vai trò của quản lý tài chính trong doanh nghiệp Quản lý tài chính là một trong những hoạt động quản lý quan trọng ở bất kỳ các doanh nghiệp, tổ chức nào trong điều kiện kinh tế thị trường. Tài chính biểu hiện tổng quan và bao quát các hoạt động tại doanh nghiệp. Thông qua quản lý tài chính, chủ thể quản lý không chỉ kiểm soát được toàn bộ chu trình hoạt động của doanh nghiệp mà còn có thể đánh giá được chất lượng hoạt động của doanh nghiệp đó.
Tài chính biểu hiện lợi ích của các chủ thể tham gia, thông qua sử dụng các công cụ kích thích lợi ích của các chủ thể một cách hữu hiệu. Quản lý tài chính ở doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng đến sự tồn tại hoặc phát triển của một doanh nghiệp. Do lĩnh vực kinh doanh với sự phát triển cạnh tranh của thị trường khốc liệt, phức tạp trên nhiều lĩnh vực kinh tế. Yêu cầu và chất lượng dịch vụ, nhu cầu khách hàng đòi hỏi cao, đa dạng dưới mọi hình thái vật chất và tâm lý.
Việc quản lý tài chính tốt sẽ góp phần làm giảm bớt chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, mở rộng quy mô doanh nghiệp. Trong hoạt động quản lý thì quản lý tài chính luôn giữ một vị trí quan trọng quyết định tính độc lập và sự thành công cụ thể của các doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh. Bản thân tài chính doanh nghiệp lại có thể tác động kìm hãm hoạt động hoặc 9 theo hướng thúc đẩy, phát triển. Vì vậy hiệu quả của quản lý tài chính doanh nghiệp được xem là một trong những công cụ có vai trò quan trọng trong quản lý kinh doanh.
Đặc biệt trong môi trường kinh doanh, trong điều kiện cạnh tranh ngày càng khốc liệt thì hoạt động quản lý tài chính ngày càng trở nên quan trọng hơn. Qua phân tích các chỉ tiêu các nhà quản lý có thể phát huy những ưu điểm, khắc phục những tồn tại hạn chế giúp hoạch định chiến lược tài chính ngắn và dài hạn dựa trên sự đánh giá tổng quan, chỉ ra những nhân tố có thể ảnh hưởng đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh như yếu tố lao động, tiền vốn, thị trường, nhu cầu và cách thức xác định quản lý tài chính phù hợp cho từng yếu tố ảnh hưởng đó. Nhu cầu quản lý tài chính luôn có những biến động tùy theo những chu kỳ sản xuất kinh doanh theo sơ đồ hình parabol vì vậy một trong những nhiệm vụ quan trọng của tài chính là lựa chọn những phương án tối ưu nhất trong quản lý tài chính, tiền vốn đạt mục đích hiệu quả nhất, tiết kiệm nhất. Đối tượng của quản lý tài chính doanh nghiệp 1.