CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG LẬP 1. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính tại trường cao đẳng công lập 1. Lý luận chung về trường cao đẳng công lập 1. Khái niệm về trường cao đẳng công lập Hiện nay, chưa có khái niệm nào về trường cao đẳng công lập được sử dụng trong các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước.
Để tìm hiểu khái niệm này, chúng ta cùng nhau đi tìm hiểu khái niệm về trường cao đẳng và cơ sở giáo dục công lập, từ đó đưa ra khái niệm về trường cao đẳng công lập. Theo đó, cơ sở giáo dục công lập là cơ sở giáo dục do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập và nhà nước trực tiếp tổ chức quản lý. Nguồn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên, chủ yếu do ngân sách nhà nước bảo đảm (Luật Giáo dục, 2019). Cơ sở giáo dục công lập khác với cơ sở giáo dục dân lập thuộc sở hữu của tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế tư nhân hoặc cá nhân, do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế tư nhân hoặc cá nhân đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất.
Hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm 4 cấp học và trình độ đào tạo, trong đó, giáo dục đại học và sau đại học (gọi chung là giáo dục đại học) là cấp học cao nhất. Giáo dục đại học đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học, trình độ thạc sĩ và trình độ tiến sĩ. Mục tiêu của giáo dục đại học là đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức; có kiến thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp, năng lực nghiên cứu và phát triển ứng dụng khoa học và công nghệ tương xứng với trình độ đào tạo; có sức khỏe; có khả năng sáng tạo và trách nhiệm nghề nghiệp, thích nghi với môi trường làm việc; có ý thức phục vụ nhân dân. Cơ sở giáo dục đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân gồm: trường cao đẳng; 6 trường đại học, học viện; đại học vùng, đại học quốc gia; viện nghiên cứu khoa học được phép đào tạo trình độ tiến sĩ.
Trong đó, trường cao đẳng là một loại hình cơ sở giáo dục đại học của Việt Nam. Đây là trường đào tạo trình độ sau trung học nhưng thấp hơn bậc đại học, gọi là bậc cao đẳng, hệ cao đẳng, hay giáo dục cao đẳng (Thông tư số 15/2021/TT-BLĐTBXH, 2021). Từ các khái niệm trên về cơ sở giáo dục công lập và trường cao đẳng có thể hiểu, trường cao đẳng công lập là một loại hình cơ sở giáo dục đại học đào tạo trình độ sau trung học nhưng thấp hơn bậc đại học (gọi là bậc cao đẳng) thuộc sở hữu nhà nước, do nhà nước đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất. Trường Cao đẳng công lập cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục đào tạo, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, mục tiêu chính là góp phần đào tạo, phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao cho sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của đất nước nói chung và phát triển ngành giáo dục đào tạo nói riêng.
Hoạt động của các trường Cao đẳng công lập tuân thủ theo các quy định đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ, đồng thời tuân thủ các quy định về quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập. Đặc điểm của trường cao đẳng công lập - Về địa vị pháp lý: Trường cao đẳng công lập có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng. Trường cao đẳng công lập là cơ sở giáo dục nghề nghiệp, có quyền tự chủ và có trách nhiệm giải trình theo quy định của pháp luật; hoạt động theo quy định của pháp luật giáo dục nghề nghiệp, pháp luật giáo dục, quy định của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội và quy định của pháp luật có liên quan. - Về cơ quan chủ quản: cơ quan chủ quản trường cao đẳng công lập bao gồm (i) Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan trung ương của tổ chức chính trị - xã hội; (ii) Đơn vị trực thuộc bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan trung ương của tổ chức chính trị - xã hội; (iii) Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
7 - Về quy chế tổ chức: quy chế tổ chức, hoạt động của trường cao đẳng công lập do Hiệu trưởng ban hành theo quyết nghị của hội đồng trường, phù hợp với đặc thù của nhà trường, không trái với quy định của pháp luật có liên quan. - Về kinh phí hoạt động: Kinh phí hoạt động của các trường cao đẳng công lập chủ yếu do Ngân sách nhà nước cấp. Bao gồm các khoản kinh phí cho các hoạt động thường xuyên, kinh phí thực hiện các hoạt động khoa học và công nghệ, chương trình mục tiêu quốc gia, vốn đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ theo dự án và kế hoạch hàng năm.Ngoài ra, các trường cao đẳng công lập còn có nguồn thu sự nghiệp từ học phí, lệ phí; thu từ các hoạt động hợp tác đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ. - Về quản lý nhà nước đối với trường cao đẳng công lập: Trường cao đẳng công lập chịu sự quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, đồng thời chịu sự quản lý theo lãnh thổ của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi trường đặt trụ sở chính, phân hiệu.
Vai trò của trường cao đẳng công lập Giáo dục đào tạo là một trong những động lực quan trọng nhất quyết định sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức sâu sắc đào tạo đại học, cao đẳng cùng với khoa học công nghệ là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Sản phẩm cuối cùng của đào tạo đại học, cao đẳng là con người có đầy đủ thể lực, trí lực, tâm lực, là yếu tố quyết định sự tiến bộ và phát triển của đất nước. Do đó cùng với các cơ sở đại học, học viện, trường cao đẳng công lập đóng vai trò rất quan trọng trong công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước.
Vai trò của các trường cao đẳng công lập được thể hiện ở các khía cạnh sau: - Việc hình thành và phát triển hệ thống các các trường cao đẳng công lập giúp gánh vác một phần tải trọng giáo dục đại học của cả nước, mở rộng cơ 8 hội học tập của nhân dân. Nhiều trường cao đẳng công lập đã khẳng định được chất lượng, tạo được niềm tin trong xã hội. Việc hình thành và phát triển các trường cao đẳng công lập trong thời gian qua đã góp phần nâng cao năng lực giáo dục đại học, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của xã hội và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong giáo dục đại học ở Việt Nam. - Các trường cao đẳng công lập đã huy động được nguồn lực khá lớn và đa dạng ngoài ngân sách nhà nước cho giáo dục đại học.
Việc thành lập các trường cao đẳng công lập trong thời gian qua không chỉ tạo cơ hội cho người dân được tiếp nhận tri thức mới, đảm bảo công ăn việc làm cho hàng nghìn giảng viên, mà còn huy động được nguồn lực tài chính khá lớn cho giáo dục đại học. Qua đó hiện thực hóa chủ trương xã hội hóa giáo dục của Đảng và Nhà nước. - Sự ra đời và hoạt động của các trường công lập nói chung, các trường cao đẳng công lập nói riêng thể hiện vai trò của Nhà nước đối với giáo dục đại học. Nhà nước thông qua hoạt động của các trường đại học, cao đẳng công lập để điều tiết các nguồn lực xã hội sao cho có hiệu quả nhất, từ đó điều tiết cơ cấu đào tạo nhân lực hợp lý, duy trì và phát triển giáo dục đào tạo.
Thông qua các trường đại học, cao đẳng công lập, Nhà nước muốn đầu tư nhằm đảm bảo lợi ích công về giáo dục đại học. Lợi ích này lan tỏa ra toàn xã hội, đảm bảo tất cả mọi người đều có cơ hội bình đẳng tiếp cận với giáo dục đại học. - Cùng với các trường đại học công lập, các trường cao đẳng công lập là nơi triển khai các chính sách đầu tư phát triển giáo dục đại học của đất nước. Các trường đại học, cao đẳng công lập thuộc sở hữu Nhà nước, được Chính phủ hoặc chính quyền ở các địa phương cấp ngân sách để triển khai các chính sách phát triển giáo dục đại học của chính quyền các cấp.
Ngoài ra, các trường đại học, cao đẳng công lập được Nhà nước giao kinh phí, tài sản, cơ sở vật chất để thực hiện các mục tiêu và chính sách ưu tiên đầu tư cho giáo dục đào tạo của đất nước. - Cùng với các trường đại học công lập, các trường cao đẳng công lập giữ vai trò định hướng cho hoạt động và sự phát triển của hệ thống giáo dục đại 9 học của quốc gia. Nó định hướng cho phát triển các chương trình đào tạo bằng cách bổ sung, hoàn thiện các chương trình đã có sẵn, xây dựng các chương trình đào tạo mới phù hợp với xu thế phát triển của xã hội; định hướng cho nghiên cứu khoa học thông qua việc xây dựng các nhóm nghiên cứu, duy trì các hướng nghiên cứu cơ bản, triển khai các hướng nghiên cứu mới,… 1. Khái quát chung về Quản lý tài chính tại trường cao đẳng công lập 1.
Một số khái niệm liên quan b) Khái niệm Quản lý Quản lý là hoạt động tồn tại trong mọi chế độ xã hội. Bất kỳ ở đâu, lúc nào con người có nhu cầu kết hợp với nhau để đạt mục đích chung đều xuất hiện hoạt động quản lý. Quản lý được hiểu là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý để chỉ huy, điều khiển, liên kết các yếu tố tham gia vào hoạt động thành một chỉnh thể thống nhất, điều hoà hoạt động của các khâu một cách hợp quy luật nhằm đạt đến mục tiêu xác định trong điều kiện biến động của môi trường (Đỗ Thị Hải Hà, 2010).