Quản Lý Tài Chính Tại Các Trường Đại Học Công Lập Trực Thuộc Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo Ở TP.HCM

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc bộ giáo dục và đào tạo trên địa bàn, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Trương Thị Hiền
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Quản Lý Tài Chính Tại Các Trường Đại Học Công Lập Ở TP.HCM Trong Điều Kiện Tự Chủ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI CHÍNH CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRỰC THUỘC BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TẠI TP.HCM GIAI ĐOẠN 2011-2015
• 1.1. Khái quát một số nét cơ bản các trường Đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn TP.
• 1.2. Trường Đại học Sư phạm TP.
• 1.3. Trường Đại học Luật TP.
• 1.4. Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.
• 1.5. Trường Đại học Kinh tế TP.
• 1.6. Quản lý tài chính của các trường Đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo tại TP.HCM trong điều kiện tự chủ
• 1.6.1. Thực trạng công tác quản lý tài chính tại bốn trường Đại học công lập trực thuộc Bộ GD&ĐT trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2011-2015
• 1.6.2. Quản lý nguồn kinh phí
• 1.6.3. Quản lý các khoản chi
• 1.6.4. Quản lý phân phối kết quả tài chính
• 1.6.5. Quản lý thu nhập bình quân của cán bộ, GV giai đoạn 2011 - 2015
• 1.6.6. Thực trạng về sử dụng các công cụ quản lý tài chính
• 1.6.7. Công tác kế hoạch hóa tại các trường ĐHCL
• 1.6.8. Quy chế chi tiêu nội bộ của các trường ĐHCL
• 1.6.9. Công tác hạch toán kế toán tại các trường
• 1.6.10. Bộ máy quản lý tài chính của các trường
• 1.6.11. Hệ thống kiểm soát tài chính nội bộ và công khai tài chính
• 1.6.12. Áp dụng mô hình thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) trong quản lý tài chính của các trường Đại học công lập tại TP.
• 1.6.13. Mức độ tự chủ tài chính của 04 trường ĐHCL trực thuộc Bộ GD&ĐT trên địa bàn TP.
• 1.6.14. Đánh giá về cơ chế tự chủ tài chính và quản lý tài chính của các trường ĐHCL trực thuộc Bộ GD&ĐT trên địa bàn TP.
• 1.6.14.1. Những kết quả đạt được
• 1.6.14.2. Những hạn chế của công tác quản lý tài chính tại 04 trường ĐHCL trực thuộc Bộ GD&ĐT trong điều kiện tự chủ
• 1.6.14.3. Nguyên nhân của những hạn chế trên
• 1.7. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRỰC THUỘC BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRÊN ĐỊA BÀN TP. HCM TRONG ĐIỀU KIỆN TỰ CHỦ
• 2.1. Định hướng hoàn thiện quản lý tài chính tại 4 trường đại học công lập trực thuộc Bộ GD&ĐT tại TP Hồ chí Minh trong điều kiện tự chủ
• 2.2. Các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ GD&ĐT trên địa bàn TP.HCM trong điều kiện tự chủ
• 2.2.1. Nhóm giải pháp về huy động các nguồn tài chính
• 2.2.2. Nhóm giải pháp về quản lý sử dụng tài chính hiệu quả và tiết kiệm
• 2.2.3. Nhóm giải pháp về phân phối các kết quả tài chính
• 2.2.4. Đổi mới việc áp dụng các công cụ quản lý tài chính
• 2.2.5. Hoàn thiện dự toán thu chi tài chính của nhà trường
• 2.2.6. Hoàn thiện quy chế CTNB
• 2.2.7. Hoàn thiện hệ thống kế toán quản trị trong nhà trường
• 2.2.8. Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ
• 2.2.9. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ quản lý tài chính
• 2.2.10. Áp dụng mô hình thẻ bảng điểm cân bằng trong thực hiện mục tiêu chiến lược của các trường đại học công lập
• 2.2.11. Kiến nghị với nhà nước
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3
• 3.1. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: BÁO CÁO KẾT QUẢ KHẢO SÁT SINH VIÊN TỐT NGHIỆP CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Tài Chính Đại Học Công Lập Tự Chủ HCM

Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đóng vai trò quốc sách hàng đầu. Nâng cao chất lượng đào tạo là mục tiêu then chốt. Nguồn lực tài chính là yếu tố không thể thiếu để thực hiện mục tiêu này. Các trường Đại học Công lập (ĐHCL) cần nguồn tài chính để khai thác các nguồn lực khác như nhân lực và vật lực, nâng cao chất lượng đào tạo, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học (NCKH) và mở rộng hợp tác. Tuy nhiên, nguồn lực dồi dào không đảm bảo thành công. Phân bổ hợp lý là yếu tố quyết định để phát huy thế mạnh của trường. Mục tiêu cụ thể của GDĐH Việt Nam là tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả đào tạo, đáp ứng nhu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Các trường ĐH cần xác định mục tiêu phát triển phù hợp với sứ mệnh và đặc điểm của mình trong quá trình hội nhập.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nguồn Tài Chính Trong Giáo Dục Đại Học

Nguồn lực tài chính là nền tảng để các trường ĐHCL thực hiện sứ mệnh đào tạo và NCKH. Thiếu nguồn tài chính, các trường khó có thể đầu tư vào cơ sở vật chất (CSVC), nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên (GV) và mở rộng hợp tác quốc tế. Việc đảm bảo nguồn tài chính ổn định và bền vững là yếu tố then chốt để phát triển GDĐH. Sự phụ thuộc quá nhiều vào NSNN cần được giảm thiểu bằng cách đa dạng hóa các nguồn thu. Việc quản lý hiệu quả nguồn tài chính giúp các trường nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

1.2. Mục Tiêu Phát Triển Giáo Dục Đại Học Việt Nam Đến Năm 2030

Mục tiêu đến năm 2030 là nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực. Điều này đòi hỏi sự đổi mới toàn diện trong GDĐH, bao gồm cả công tác quản lý tài chính (QLTC). Các trường ĐH cần chủ động xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, gắn với hội nhập quốc tế. Việc chuẩn hóa, hiện đại hóa và dân chủ hóa hệ thống GD&ĐT là yếu tố quan trọng. Tự chủ tài chính (TCTC) là một trong những giải pháp then chốt để nâng cao tính năng động và sáng tạo của các trường ĐH. Tuy nhiên, tự chủ cũng đi kèm với trách nhiệm giải trình và minh bạch trong QLTC.

II. Thách Thức Quản Lý Tài Chính Khi Tự Chủ Đại Học Tại TP

Trong bối cảnh đổi mới GDĐH, xã hội hóa và mở rộng quyền TCTC, nhiệm vụ QLTC tại các trường ĐHCL trở nên phức tạp. Các trường không còn được ỷ lại vào bao cấp từ Ngân sách Nhà nước (NSNN), mà cần chủ động tìm kiếm và huy động nguồn lực. Việc phân bổ nguồn lực phải hợp lý, đảm bảo hiệu quả và trách nhiệm cao. Tự chủ đại học và TCTC là yêu cầu và thách thức lớn đối với công tác quản trị. Thành phố Hồ Chí Minh, nơi tập trung nhiều trường ĐHCL, đang trong quá trình đổi mới và nâng cao chất lượng toàn diện. Điều này đòi hỏi QLTC phải không ngừng đổi mới trên nhiều phương diện. Các sai phạm trong QLTC thời gian gần đây gây bức xúc trong dư luận, đặt ra yêu cầu cấp thiết về minh bạch và hiệu quả trong QLTC.

2.1. Yêu Cầu Đổi Mới Quản Lý Tài Chính Trong Bối Cảnh Tự Chủ

Cơ chế TCTC đòi hỏi các trường ĐHCL phải thay đổi tư duy và phương pháp QLTC. Từ việc thụ động nhận NSNN, các trường phải chủ động tìm kiếm nguồn thu, xây dựng kế hoạch tài chính và chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng. Quản trị rủi ro tài chính trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Các trường cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ để đảm bảo minh bạch và ngăn ngừa sai phạm. Việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ QLTC là yếu tố then chốt để đáp ứng yêu cầu mới.

2.2. Vấn Đề Sai Phạm Tài Chính Gây Bức Xúc Dư Luận Xã Hội

Những thông tin về sai phạm trong QLTC tại các trường ĐHCL gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của ngành giáo dục. Điều này cho thấy sự yếu kém trong hệ thống kiểm soát và giám sát tài chính. Cần có các biện pháp mạnh mẽ để chấn chỉnh tình trạng này, đảm bảo sự minh bạch và công bằng trong QLTC. Việc xử lý nghiêm các sai phạm sẽ góp phần củng cố niềm tin của xã hội vào GDĐH.

III. Phương Pháp Huy Động Nguồn Tài Chính Cho Đại Học Tự Chủ

Để thực hiện TCTC hiệu quả, các trường ĐHCL cần đa dạng hóa nguồn thu. Nguồn thu từ học phí, NCKH, dịch vụ tư vấn, hợp tác doanh nghiệp cần được khai thác tối đa. Việc xây dựng thương hiệu mạnh và thu hút tài trợ từ các tổ chức, cá nhân cũng là một giải pháp quan trọng. Các trường cần chủ động xây dựng chính sách học bổng và hỗ trợ tài chính cho sinh viên để đảm bảo cơ hội tiếp cận GDĐH cho mọi đối tượng. Hợp tác quốc tế trong NCKH và đào tạo cũng mang lại nguồn thu đáng kể.

3.1. Đa Dạng Hóa Nguồn Thu Học Phí Nghiên Cứu Dịch Vụ

Học phí là nguồn thu quan trọng nhưng cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội. Các trường cần xây dựng chính sách học phí minh bạch, công khai và có lộ trình tăng hợp lý. Nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ là nguồn thu tiềm năng, đặc biệt đối với các trường có thế mạnh về khoa học kỹ thuật. Dịch vụ tư vấn, đào tạo ngắn hạn và các hoạt động dịch vụ khác cũng đóng góp vào nguồn thu của trường. Sự kết hợp hài hòa giữa các nguồn thu sẽ giúp các trường giảm thiểu rủi ro và đảm bảo nguồn tài chính ổn định.

3.2. Thu Hút Tài Trợ Từ Doanh Nghiệp Và Cựu Sinh Viên

Xây dựng mối quan hệ bền vững với doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để thu hút tài trợ. Các trường có thể hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo, NCKH và tuyển dụng. Cựu sinh viên thành đạt là nguồn tài trợ tiềm năng. Việc xây dựng mạng lưới cựu sinh viên mạnh mẽ và tổ chức các hoạt động gây quỹ sẽ giúp các trường huy động nguồn lực từ cộng đồng. Sự tham gia của doanh nghiệp và cựu sinh viên không chỉ mang lại nguồn tài chính mà còn giúp các trường gắn kết hơn với thực tiễn xã hội.

IV. Giải Pháp Quản Lý Chi Tiêu Hiệu Quả Trong Trường Đại Học Tự Chủ

Quản lý chi tiêu hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo TCTC thành công. Các trường cần xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ (CTNB) chặt chẽ, minh bạch và phù hợp với đặc thù của từng đơn vị. Việc kiểm soát chi tiêu phải được thực hiện thường xuyên và nghiêm ngặt. Ưu tiên chi cho các hoạt động đào tạo, NCKH và phát triển đội ngũ. Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong QLTC để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí.

4.1. Xây Dựng Quy Chế Chi Tiêu Nội Bộ CTNB Minh Bạch

CTNB phải được xây dựng trên cơ sở tuân thủ các quy định của pháp luật và phù hợp với đặc điểm của trường. Quy chế cần quy định rõ các định mức chi tiêu, quy trình phê duyệt và trách nhiệm của từng cá nhân, bộ phận. Việc công khai CTNB và các thông tin liên quan đến tài chính giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. CTNB cần được rà soát và điều chỉnh thường xuyên để đảm bảo phù hợp với tình hình thực tế.

4.2. Ưu Tiên Chi Cho Đào Tạo Nghiên Cứu Và Phát Triển Đội Ngũ

Chi cho đào tạo, NCKH và phát triển đội ngũ là đầu tư cho tương lai của trường. Cần ưu tiên bố trí nguồn lực cho các hoạt động này để nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực NCKH. Việc thu hút và giữ chân nhân tài là yếu tố then chốt để phát triển bền vững. Chính sách đãi ngộ hợp lý và môi trường làm việc tốt sẽ giúp các trường thu hút được những giảng viên và nhà khoa học giỏi.

V. Ứng Dụng BSC Trong Quản Lý Tài Chính Đại Học Công Lập HCM

Mô hình thẻ điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC) là công cụ hữu hiệu để QLTC một cách toàn diện. BSC giúp các trường xác định mục tiêu chiến lược, đo lường hiệu quả hoạt động và điều chỉnh kế hoạch phù hợp. Ứng dụng BSC giúp các trường cân bằng giữa các mục tiêu tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ và học hỏi phát triển. Việc xây dựng các chỉ số đo lường (KPI) phù hợp là yếu tố then chốt để BSC phát huy hiệu quả.

5.1. Giới Thiệu Mô Hình Thẻ Điểm Cân Bằng Balanced Scorecard

BSC là một hệ thống quản lý chiến lược, giúp tổ chức chuyển đổi tầm nhìn và chiến lược thành các mục tiêu cụ thể, đo lường được. BSC bao gồm bốn khía cạnh chính: tài chính, khách hàng, quy trình nội bộ và học hỏi phát triển. Mỗi khía cạnh có các mục tiêu và chỉ số đo lường (KPI) riêng. Việc liên kết các mục tiêu và KPI trong BSC giúp đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả trong QLTC.

5.2. Xây Dựng KPIs Phù Hợp Với Mục Tiêu Chiến Lược Của Trường

KPIs phải phản ánh được các mục tiêu chiến lược của trường và đo lường được hiệu quả hoạt động. Ví dụ, trong khía cạnh tài chính, KPIs có thể là tăng trưởng doanh thu, tỷ suất lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn. Trong khía cạnh khách hàng, KPIs có thể là mức độ hài lòng của sinh viên, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp có việc làm. Trong khía cạnh quy trình nội bộ, KPIs có thể là thời gian xử lý thủ tục hành chính, số lượng công trình NCKH được công bố. Trong khía cạnh học hỏi phát triển, KPIs có thể là số lượng giảng viên tham gia đào tạo nâng cao, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin.

VI. Kết Luận Và Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Lý Tài Chính Đại Học HCM

QLTC trong điều kiện TCTC là một quá trình liên tục đổi mới và hoàn thiện. Các trường ĐHCL cần chủ động xây dựng chiến lược tài chính phù hợp, đa dạng hóa nguồn thu, quản lý chi tiêu hiệu quả và ứng dụng các công cụ quản lý hiện đại. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận và sự tham gia của toàn thể cán bộ, giảng viên là yếu tố quan trọng để QLTC đạt hiệu quả cao. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện thuận lợi cho các trường ĐHCL thực hiện TCTC thành công.

6.1. Tổng Kết Các Vấn Đề Cần Giải Quyết Trong Quản Lý Tài Chính

Việc phụ thuộc quá nhiều vào NSNN, thiếu minh bạch trong QLTC, quy chế chi tiêu chưa phù hợp, đội ngũ cán bộ QLTC còn hạn chế về năng lực, hệ thống kiểm soát nội bộ chưa hiệu quả là những vấn đề cần được giải quyết. Cần có các giải pháp đồng bộ và toàn diện để khắc phục những hạn chế này. Tăng cường trách nhiệm giải trình và công khai thông tin tài chính là yếu tố quan trọng để xây dựng lòng tin của xã hội.

6.2. Kiến Nghị Với Nhà Nước Về Chính Sách Hỗ Trợ Tự Chủ Tài Chính

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về TCTC, đảm bảo sự rõ ràng và minh bạch. Chính sách hỗ trợ tài chính cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của từng loại hình trường. Tăng cường giám sát và kiểm tra hoạt động QLTC tại các trường ĐHCL. Khuyến khích sự tham gia của xã hội trong việc giám sát và đánh giá hiệu quả QLTC. Tạo điều kiện thuận lợi cho các trường ĐHCL hợp tác quốc tế trong QLTC và đào tạo cán bộ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Trương Thị Hiền với đề tài "Quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện tự chủ" được thực hiện tại Học viện Tài chính vào năm 2017, thuộc chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng (mã số 62.01). Công trình được hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Thị Lan và TS. Lê Văn Ái.

Về tính cấp thiết, luận án xuất phát từ chủ trương đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học của Đảng và Nhà nước, trọng tâm là đẩy mạnh xã hội hóa và chuyển đổi cơ chế quản lý sang giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính cho các trường đại học công lập. Trong bối cảnh nguồn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước có xu hướng thu hẹp dần về tỷ trọng chi thường xuyên, các cơ sở giáo dục đại học không thể tiếp tục vận hành theo phương thức bao cấp hành chính thụ động mà buộc phải nâng cao hiệu lực phân bổ nguồn lực. Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh – trung tâm giáo dục và kinh tế năng động – công tác quản lý tài chính nội bộ tại các trường trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đứng trước nhiều áp lực về quy mô, chất lượng đào tạo, tiền lương cán bộ và hiện tượng sai phạm tài chính được dư luận phản ánh. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là sự thiếu vắng các công trình khảo sát trực diện và hệ thống hóa quá trình ra quyết định tài chính từ chính chủ thể quản trị nội bộ nhà trường trong mối tương quan với khung khổ pháp lý nhà nước tại địa bàn này.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là phân tích, đánh giá thực trạng quản lý tài chính tại 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, qua đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính trong điều kiện tự chủ tài chính đến năm 2020. Luận án xác định câu hỏi nghiên cứu trung tâm: "Làm thế nào để tăng cường hiệu quả của công tác quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trong điều kiện tự chủ?". Để giải quyết câu hỏi này, tác giả thiết lập 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ cơ sở khoa học về quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trong điều kiện tự chủ.
2. Phân tích và đánh giá thực tiễn quản lý tài chính trong điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ về tài chính tại 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011–2015.
3. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh phù hợp với cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là công tác quản lý tài chính nội bộ của các trường đại học công lập. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào 04 cơ sở giáo dục đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM, Trường Đại học Luật TP.HCM, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM và Trường Đại học Sư phạm TP.HCM. Phạm vi thời gian đánh giá thực trạng bao quát giai đoạn 2011–2015 (thời kỳ thực hiện theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP trước khi chuyển tiếp sang Nghị định 16/2015/NĐ-CP) và đề xuất định hướng, giải pháp tài chính cho giai đoạn 2015–2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu của luận án được chia tách thành hai nhóm công trình trong nước và quốc tế nhằm định vị khoảng trống học thuật:

Trong nước, tác giả phân tích các luận án và đề tài khoa học tiêu biểu:

• Luận án của Nguyễn Minh Tuấn (2015) tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nghiên cứu tác động của quản lý tài chính đến chất lượng giáo dục đại học thông qua các yếu tố trung gian như đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và chương trình đào tạo; đề xuất xóa bỏ cơ chế bộ chủ quản và áp dụng tiêu chuẩn quản lý ISO.
• Luận án của Trần Đức Cân (2012) tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân làm rõ bản chất của cơ chế tự chủ tài chính theo hướng vận hành của doanh nghiệp và thiết lập 06 tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính gồm: tính hiệu lực, hiệu quả, linh hoạt, công bằng, ràng buộc tổ chức và sự chấp nhận của cộng đồng.
• Luận án của Vũ Thị Thanh Thủy (2012) phân tích thực trạng cơ chế tự chủ tài chính, phỏng vấn sâu 06 cán bộ quản lý tài chính của 06 trường đại học công lập, đồng thời tính toán suất chi phí đào tạo chuẩn (unit costs) cho chương trình tiên tiến.
• Luận án của Nguyễn Thu Hương nghiên cứu hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với chương trình đào tạo chất lượng cao, đề xuất quản lý chi phí theo hoạt động và định mức kinh tế kỹ thuật.
• Đề tài cấp Bộ của Lê Xuân Trường (2010, mã số B2010-4) đánh giá các quy định quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp đại học, cao đẳng theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP.

Ở phạm vi quốc tế, tác giả tổng thuật các nghiên cứu về kinh tế giáo dục đại học:

• Arthur M. Hauptman (2006) phân tích công thức phân bổ ngân sách nhà nước dựa trên quy mô, chất lượng và sự cần thiết tăng học phí gắn với tính minh bạch.
• Báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB, 2002) phân tích dữ liệu 86 quốc gia, chỉ ra nghịch lý giữa tỷ lệ tuyển sinh cao và tỷ lệ chi ngân sách thấp, nhấn mạnh yêu cầu chia sẻ chi phí giáo dục.
• Bryan Cheung (2006) đề cập mô hình tạo lập nguồn thu ngoài ngân sách và kiểm soát hợp đồng tương tự quản trị doanh nghiệp.
• Tony Holloway (2006) khuyến nghị ứng dụng các công cụ quản lý tài chính hiện đại của khối doanh nghiệp vào đại học nhằm thích ứng với biến động môi trường.
• UNICEF (2000) và D. Bruce Johnstone (1998) nghiên cứu việc dịch chuyển gánh nặng chi phí từ người nộp thuế sang người thụ hưởng dịch vụ giáo dục, xem chênh lệch thu chi là thặng dư công vụ phục vụ tái đầu tư.
• Robert S. Kaplan và David P. Norton (2001) cung cấp cơ sở áp dụng mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC) trong các tổ chức sự nghiệp công lập để lượng hóa mục tiêu chiến lược thay cho công cụ hành chính truyền thống.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn công trình trước đây tiếp cận cơ chế quản lý tài chính từ giác độ vĩ mô, tức góc nhìn của cơ quan quản lý nhà nước qua các văn bản pháp quy chung. Luận án của Trương Thị Hiền lựa chọn đi sâu vào giác độ vi mô, khảo sát thực tiễn nội bộ tại 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên một địa bàn kinh tế trọng yếu là Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án kết nối giữa sự can thiệp của Nhà nước với hành vi ban hành các quyết định tài chính nội bộ của nhà trường, khảo sát cơ cấu chi tiêu thực tế, phân phối chênh lệch thu chi và đề xuất ứng dụng mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) vào quản trị đại học công lập tự chủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý thuyết và khái niệm, luận án định vị trường đại học công lập là đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, cung ứng dịch vụ giáo dục công cho xã hội. Quản lý tài chính tại trường đại học công lập được định nghĩa là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm tra, kiểm soát các hoạt động huy động, phân phối và sử dụng các nguồn lực tài chính theo quy định của pháp luật nhằm hoàn thành các mục tiêu đào tạo, nghiên cứu khoa học.

Khung lý thuyết của luận án xác định 04 nguyên tắc quản lý tài chính cơ bản:

• Nguyên tắc công khai, minh bạch.
• Nguyên tắc lấy mục tiêu nâng cao chất lượng hoạt động thực hiện nhiệm vụ chính trị làm tiêu chí đánh giá kết quả quản lý tài chính.
• Nguyên tắc bảo toàn và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính.
• Nguyên tắc tuân thủ các quy định của Nhà nước về quản lý tài chính.

Luận án hệ thống hóa 07 công cụ quản lý tài chính chủ yếu trong nhà trường: (1) Hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước; (2) Công cụ kế hoạch hóa; (3) Quy chế chi tiêu nội bộ; (4) Công tác hạch toán kế toán và hệ thống báo cáo tài chính; (5) Bộ máy cán bộ quản lý tài chính; (6) Hệ thống kiểm soát tài chính nội bộ kết hợp kiểm toán độc lập, kiểm toán nhà nước; (7) Mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC). Ngoài ra, luận án phân tích cơ chế phân phối kết quả tài chính thông qua công thức tính chênh lệch thu chi thường xuyên và việc trích lập 04 quỹ theo quy định của đơn vị sự nghiệp: Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, Quỹ bổ sung thu nhập, Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập, tổng hợp, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước (Luật Ngân sách Nhà nước, Pháp lệnh phí và lệ phí, Nghị định 43/2006/NĐ-CP, Nghị định 16/2015/NĐ-CP); phương pháp so sánh lịch sử để nghiên cứu kinh nghiệm quản lý tài chính đại học công lập của các quốc gia trong khu vực gồm Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan; phương pháp tham vấn ý kiến chuyên gia quản lý tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công lập và các trường đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phương pháp định lượng: Thống kê mô tả, phân tổ dữ liệu, phân tích chỉ số tài chính, phương pháp mô hình hóa và đồ thị hóa nhằm phản ánh biến động các nguồn kinh phí, cơ cấu chi phí, mức độ tự đảm bảo chi thường xuyên và thu nhập của người lao động.
• Nguồn tư liệu và dữ liệu: Báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán ngân sách, quy chế chi tiêu nội bộ, số liệu quy mô sinh viên và giảng viên giai đoạn 2011–2015 của 04 trường đại học (Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, Trường Đại học Luật TP.HCM, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, Trường Đại học Kinh tế TP.HCM); số liệu khảo sát việc làm của sinh viên tốt nghiệp tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (được đưa vào phần phụ lục của luận án).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trong điều kiện tự chủ

Chương 1 xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công lập ngành giáo dục đại học. Luận án phân tích 04 nhóm quan hệ tài chính cơ bản của trường đại học công lập: quan hệ với Nhà nước (giao dự toán ngân sách và nghĩa vụ thuế), quan hệ với xã hội và người học (thu học phí, lệ phí, hợp đồng đào tạo, tài trợ từ doanh nghiệp), quan hệ nội bộ (phân bổ dự toán cho các đơn vị trực thuộc, chi trả lương, thu nhập tăng thêm) và quan hệ với đối tác quốc tế (viện trợ, dự án hợp tác nghiên cứu, liên kết đào tạo).

Nội dung quản lý tài chính được cụ thể hóa thành ba khâu then chốt:

1. Quản lý nguồn kinh phí: Phân loại thành kinh phí ngân sách nhà nước cấp (thường xuyên, chương trình mục tiêu, nhiệm vụ khoa học công nghệ, vốn đầu tư xây dựng cơ bản), nguồn thu học phí, lệ phí theo khung giá nhà nước, và các nguồn thu sự nghiệp dịch vụ khác (đào tạo ngắn hạn, chuyển giao công nghệ, khai thác cơ sở vật chất, lãi tiền gửi). Công thức xác định học phí được trích xuất: $$\text{Học phí} = \text{Chi phí thường xuyên tối thiểu} - \text{Hỗ trợ của Nhà nước}$$
2. Quản lý các khoản chi: Kiểm soát chặt chẽ các nhóm mục chi thanh toán cho cá nhân, chi hàng hóa dịch vụ mua ngoài, chi sửa chữa và mua sắm tài sản cố định, chi hoạt động chuyên môn nghiệp vụ.
3. Quản lý phân phối kết quả tài chính và thu nhập tăng thêm: Kết quả tài chính cuối năm được lượng hóa qua chênh lệch thu chi: $$\text{Chênh lệch thu chi} = (\text{Thu sự nghiệp} + \text{NSNN cấp chi thường xuyên, nhiệm vụ đặt hàng}) - (\text{Chi thường xuyên} + \text{Chi thực hiện nhiệm vụ đặt hàng})$$ Phần chênh lệch dương được phân bổ vào 04 quỹ theo tỷ lệ do quy chế chi tiêu nội bộ và mức độ tự chủ của đơn vị quy định. Chi thu nhập tăng thêm cho người lao động bị khống chế tối đa không quá 3 lần quỹ lương cấp bậc, chức vụ đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên; hệ số thu nhập tăng thêm của lãnh đạo đơn vị tối đa không vượt quá 2 lần mức bình quân chung của người lao động.

Chương này cũng phân tích việc áp dụng mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) vào trường đại học thông qua việc liên kết 04 viễn cảnh: tài chính, khách hàng (người học, nhà tuyển dụng), quy trình nội bộ và học hỏi - phát triển; đồng thời đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan trong việc đa dạng hóa nguồn tài chính ngoài học phí và tăng cường trách nhiệm giải trình.

Chương 2: Thực trạng quản lý tài chính của các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo tại TP.HCM giai đoạn 2011-2015

Chương 2 tập trung khảo sát toàn diện thực trạng tại 04 trường: Đại học Sư phạm TP.HCM, Đại học Luật TP.HCM, Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM và Đại học Kinh tế TP.HCM trong giai đoạn 2011–2015.

Luận án làm rõ quy mô sinh viên, tỷ lệ giảng viên trên sinh viên và cơ cấu tài chính thực tế của từng đơn vị qua các bảng số liệu tổng hợp:

Chỉ tiêu tài chính / quản lý (Giai đoạn 2011–2015)	Đặc điểm ghi nhận tại 04 trường nghiên cứu
Nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp	Có xu hướng giảm dần về tỷ trọng trong tổng nguồn thu; phân bổ chủ yếu cho hoạt động thường xuyên, nhiệm vụ khoa học công nghệ và một số dự án đầu tư xây dựng cơ bản.
Nguồn thu sự nghiệp (học phí, lệ phí)	Chiếm tỷ trọng áp đảo (từ 70% đến trên 85% tổng nguồn thu của các trường khối kinh tế, luật, kỹ thuật); là nguồn lực cốt lõi đảm bảo các hoạt động thường xuyên.
Nguồn thu dịch vụ, hợp đồng nghiên cứu	Tỷ trọng còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng học thuật và cơ sở vật chất của các đơn vị trên địa bàn kinh tế trọng điểm.
Cơ cấu các khoản chi	Chi thanh toán cho cá nhân (lương, phụ cấp, thu nhập tăng thêm) chiếm tỷ lệ cao nhất trong tổng chi thường xuyên, tiếp đến là chi mua sắm hàng hóa dịch vụ và chi hoạt động chuyên môn.
Trích lập quỹ và phân phối chênh lệch thu chi	Hàng năm các trường đều có chênh lệch thu lớn hơn chi; ưu tiên trích lập Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp và Quỹ bổ sung thu nhập để chi trả thu nhập tăng thêm cho cán bộ, giảng viên.
Mức độ tự đảm bảo chi thường xuyên	Phân hóa rõ nét: Trường ĐH Kinh tế TP.HCM và ĐH Luật TP.HCM đạt mức độ tự đảm bảo chi hoạt động thường xuyên cao; Trường ĐH Sư phạm TP.HCM vẫn phụ thuộc lớn vào ngân sách do đặc thù ngành đào tạo sư phạm không thu học phí.

Về việc vận dụng các công cụ quản lý tài chính:

• Công tác lập dự toán thu chi tại các trường về cơ bản vẫn dựa trên số liệu lịch sử của năm trước (incremental budgeting), chưa gắn kết chặt chẽ với kết quả đầu ra hay khối lượng công việc cụ thể.
• Quy chế chi tiêu nội bộ đã được xây dựng và sửa đổi hàng năm, tạo cơ sở pháp lý nội bộ cho việc chi trả thù lao giảng dạy và tiết kiệm chi phí, tuy nhiên một số định mức chi còn mang tính bình quân, chưa phản ánh tương xứng mức độ đóng góp khoa học của giảng viên.
• Công tác hạch toán kế toán tuân thủ chế độ kế toán hành chính sự nghiệp, nhưng thông tin kế toán chủ yếu phục vụ lập báo cáo tài chính tài phán và quyết toán ngân sách với cơ quan cấp trên, chưa phát triển hệ thống kế toán quản trị để tính toán chi phí đào tạo trên từng đơn vị sản phẩm (từng ngành học hoặc sinh viên).
• Kiểm soát nội bộ chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm, hiệu quả phát hiện rủi ro tài chính còn hạn chế, các trường chủ yếu dựa vào kiểm toán độc lập đối với các dự án xây dựng cơ bản và kiểm toán nhà nước theo niên độ.
• Mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) hầu như chưa được vận dụng trên thực tế; các trường quản lý mục tiêu đơn lẻ, thiếu sự gắn kết giữa chỉ tiêu tài chính và chỉ tiêu phát triển chuyên môn dài hạn.

Luận án khái quát các hạn chế chính: Nguồn thu phụ thuộc nặng nề vào quy mô học phí truyền thống; chính sách học phí bị khống chế trần nên không bù đắp đủ chi phí đào tạo thực tế; nguồn thu từ nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đạt tỷ lệ rất nhỏ; đầu tư cơ sở vật chất dàn trải; thu nhập cán bộ giảng viên phân bổ chưa thực sự gắn với năng suất lao động cá nhân.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn TP.HCM trong điều kiện tự chủ

Chương 3 đề xuất định hướng và hệ thống giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính đến năm 2020 bám sát các khía cạnh đã phân tích:

1. Nhóm giải pháp về huy động các nguồn tài chính: Đa dạng hóa nguồn thu ngoài ngân sách bằng cách đẩy mạnh các chương trình đào tạo chất lượng cao, chương trình liên kết quốc tế, mở rộng dịch vụ đào tạo ngắn hạn theo nhu cầu doanh nghiệp; thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học, đề tài chuyển giao công nghệ; tối ưu hóa việc khai thác cơ sở vật chất, mặt bằng phụ trợ và quản lý nguồn lãi tiền gửi ngân hàng theo quy định.
2. Nhóm giải pháp về quản lý sử dụng tài chính hiệu quả và tiết kiệm: Tái cấu trúc cơ cấu chi theo hướng tăng dần tỷ trọng chi cho hoạt động chuyên môn, hiện đại hóa trang thiết bị giảng dạy và học liệu; thực hiện khoán chi hành chính đến các khoa, phòng, ban; kiểm soát chặt chẽ quy trình đấu thầu mua sắm tài sản công và sửa chữa cơ sở vật chất.
3. Nhóm giải pháp về phân phối kết quả tài chính: Điều chỉnh tỷ lệ trích lập các quỹ theo hướng ưu tiên thích đáng cho Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp để tái tạo năng lực đào tạo; xây dựng tiêu chí phân phối Quỹ bổ sung thu nhập và trả thu nhập tăng thêm gắn liền với kết quả đánh giá khối lượng, chất lượng công việc (KPIs), xóa bỏ cơ chế chia thu nhập cào bằng theo thâm niên.
4. Đổi mới các công cụ quản lý tài chính:

• Chuyển đổi phương thức lập dự toán thu chi truyền thống sang quy trình lập dự toán theo kết quả đầu ra (kèm sơ đồ quy trình Hình 3.1 trong văn bản).
• Hoàn thiện quy chế chi tiêu nội bộ đảm bảo công khai, minh bạch, có sự tham gia thảo luận của tập thể cán bộ viên chức.
• Thiết lập hệ thống kế toán quản trị trong nhà trường để xác định chính xác chi phí đơn vị cho từng chuyên ngành đào tạo.
• Kiện toàn ban kiểm soát nội bộ chuyên trách, phân định rõ chức năng giám sát tài chính với ban thanh tra nhân dân.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và phẩm chất nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ phòng Tài chính - Kế toán.
• Áp dụng thử nghiệm mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) nhằm kết nối chỉ tiêu tài chính với các mục tiêu chiến lược của nhà trường.

5. Kiến nghị với Nhà nước: Luận án kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành sớm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn Luật Giáo dục đại học và Nghị định 16/2015/NĐ-CP; xóa bỏ cơ chế cơ quan chủ quản để trao quyền tự chủ thực chất; điều chỉnh khung trần học phí tiếp cận chi phí đào tạo thực tế; ban hành định mức kinh tế kỹ thuật trong đào tạo đại học làm căn cứ giao ngân sách theo hình thức đặt hàng dịch vụ công.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án hệ thống hóa và làm sáng tỏ khái niệm, bản chất, nội dung quản lý tài chính tại các trường đại học công lập trong điều kiện chuyển đổi sang cơ chế tự chủ tài chính; chỉ rõ đặc trưng hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, phân tích các mối quan hệ tài chính nội bộ và bên ngoài của trường đại học công lập; luận giải sự cần thiết và xây dựng khung vận dụng mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) như một công cụ quản lý chiến lược tích hợp trong giáo dục đại học công lập.

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp bức tranh số liệu thực tế về thực trạng quản lý nguồn kinh phí, cơ cấu chi tiêu, phân phối kết quả tài chính và sử dụng công cụ quản lý tại 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011–2015. Công trình nhận diện rõ các điểm nghẽn về cơ cấu nguồn thu đơn điệu, sự dàn trải trong chi tiêu, những bất cập của quy chế chi tiêu nội bộ và tình trạng hình thức của công tác kiểm soát tài chính nội bộ.

Về mặt giải pháp, luận án đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ từ khâu huy động, phân bổ, sử dụng nguồn lực đến phân phối kết quả tài chính; phác thảo quy trình lập dự toán thu chi dựa trên kết quả đầu ra và kiến nghị chính sách cụ thể đối với cơ quan quản lý nhà nước nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho tự chủ đại học.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án thể hiện ở phạm vi khảo sát thực nghiệm mới chỉ giới hạn ở 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng so sánh với các trường đại học trực thuộc các bộ ngành khác (như Bộ Y tế, Bộ Công thương) hoặc các đại học quốc gia trên cùng địa bàn. Giai đoạn thu thập số liệu chi tiết dừng ở mốc 2011–2015, là giai đoạn chuyển tiếp thể chế giữa Nghị định 43/2006/NĐ-CP và Nghị định 16/2015/NĐ-CP, nên việc đánh giá tác động toàn diện của cơ chế tự chủ hoàn toàn theo các đề án thí điểm tự chủ theo Nghị quyết 77/NQ-CP mới dừng ở mức định hướng phân tích bước đầu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ luận án là mở rộng địa bàn và mẫu khảo sát sang các trường đại học công lập thuộc nhiều bộ ngành chủ quản khác nhau; nghiên cứu ứng dụng thực nghiệm chi tiết mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC) và hệ thống kế toán quản trị tính toán chi phí đào tạo đơn vị (unit costs) cho từng ngành học cụ thể khi trường đại học vận hành tự chủ hoàn toàn cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận chi tiết về quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp giáo dục, khung phân tích cơ cấu thu chi, và phương pháp luận ứng dụng mô hình Balanced Scorecard (BSC) vào khu vực công.
• Đối với cán bộ lãnh đạo, ban giám hiệu và cán bộ làm công tác kế toán - tài chính tại các trường đại học công lập: Các phân tích về quy chế chi tiêu nội bộ, quản trị rủi ro kiểm soát nội bộ, cách thức phân bổ quỹ bổ sung thu nhập và quy trình lập dự toán theo kết quả đầu ra là tư liệu thực tiễn để rà soát, tái cấu trúc quản trị tài chính đơn vị.
• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, cơ quan xây dựng chính sách): Phần tổng kết thực trạng và nhóm kiến nghị trong Chương 3 cung cấp cơ sở thực tiễn phục vụ việc hoàn thiện các nghị định về tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập, đổi mới cơ chế phân bổ ngân sách nhà nước và khung giá dịch vụ đào tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát thực trạng quản lý tài chính tại những trường đại học cụ thể nào?
Luận án khảo sát 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2011–2015, gồm: Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, Trường Đại học Luật TP.HCM, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM và Trường Đại học Kinh tế TP.HCM.

2. Công thức xác định mức thu học phí và phân phối chênh lệch thu chi được trình bày như thế nào trong luận án?

• Mức học phí được xác định theo nguyên tắc bù đắp chi phí: $\text{Học phí} = \text{Chi phí thường xuyên tối thiểu} - \text{Hỗ trợ của Nhà nước}$.
• Chênh lệch thu chi cuối năm được tính bằng: $(\text{Thu sự nghiệp} + \text{NSNN cấp chi thường xuyên, nhiệm vụ đặt hàng}) - (\text{Chi thường xuyên} + \text{Chi thực hiện nhiệm vụ đặt hàng})$. Phần chênh lệch dương được trích lập vào 04 quỹ: Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, Quỹ bổ sung thu nhập, Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi.

3. Khung khống chế chi trả thu nhập tăng thêm cho người lao động tại đơn vị sự nghiệp được nêu trong luận án là bao nhiêu?
Theo quy định được trích dẫn trong luận án, đối với trường tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động, tổng mức chi thu nhập tăng thêm trong năm tối đa không quá 3 lần quỹ tiền lương cấp bậc, chức vụ do Nhà nước quy định sau khi đã trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp. Đồng thời, hệ số thu nhập tăng thêm của chức danh lãnh đạo đơn vị tối đa không quá 2 lần hệ số bình quân thực hiện của người lao động.

4. Những công cụ quản lý tài chính chủ yếu nào được tác giả phân tích trong luận án?
Luận án phân tích 07 công cụ: (1) Hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước; (2) Công cụ kế hoạch hóa; (3) Quy chế chi tiêu nội bộ; (4) Công tác hạch toán kế toán và báo cáo tài chính; (5) Bộ máy cán bộ quản lý tài chính; (6) Hệ thống kiểm soát tài chính nội bộ kết hợp kiểm toán độc lập và kiểm toán nhà nước; (7) Mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (Balanced Scorecard - BSC).

5. Luận án đã tham khảo bài học kinh nghiệm quốc tế từ những quốc gia nào?
Phần tổng quan kinh nghiệm quốc tế tại Chương 1 khảo cứu thực tiễn quản lý và đổi mới tài chính đại học công lập của 05 quốc gia: Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan, tập trung vào việc đa dạng hóa nguồn tài trợ, tự chủ tài chính gắn liền với cơ chế giải trình minh bạch.

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của Trương Thị Hiền đã giải quyết hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính tại 04 trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2011–2015. Bằng cách tiếp cận quản lý vi mô từ nội bộ nhà trường, tác giả đã chỉ rõ thực trạng phụ thuộc nguồn thu học phí, cơ cấu chi tiêu thực tế và những điểm nghẽn trong công tác dự toán cũng như kiểm soát nội bộ. Các giải pháp đề xuất bao gồm đa dạng hóa nguồn tài chính, tái cấu trúc chi tiêu, gắn thu nhập với kết quả công việc, lập dự toán theo kết quả đầu ra và vận dụng mô hình Thẻ bảng điểm cân bằng (BSC). Công trình là tài liệu chuyên khảo có giá trị tư liệu đối với các nhà quản trị đại học, các nhà nghiên cứu tài chính công và cơ quan hoạch định chính sách giáo dục đại học trong tiến trình đổi mới tự chủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở khoa học về QLTC tại các trường ĐHCL trong điều kiện tự chủ Chương 2: Thực trạng QLTC của các trường ĐHCL trực thuộc Bộ GD&ĐT trên địa bàn TP.HCM trong điều kiện tự chủ 11 Chương 3: Các giải pháp hoàn thiện công tác QLTC tại các trường ĐHCL trực thuộc Bộ GD&ĐT trên địa bàn TP.HCM trong điều kiện tự chủ. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP TRONG ĐIỀU KIỆN TỰ CHỦ 1. Quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị SNCL là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước. Các đơn vị SNCL hiện nay không những đông đảo về mặt số lượng, mà còn đa dạng về các loại hình và lĩnh vực hoạt động.

Nếu xét theo tiêu chí mức độ TCTC của các đơn vị SNCL có thể phân chia đơn vị SNCL thành 4 loại: Đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên; và đơn vị được Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên. Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật, đang là vấn đề thu hút nhiều sự quan tâm trong giai đoạn hiện nay. Để luận giải một cách cặn kẽ QLTC trong các đơn vị SNCL, trước hết phải hiểu rõ thuật ngữ “quản lý”. Trên thực tế tồn tại nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm “quản lý”, từ các nhà khoa học trong và ngoài nước cho đến các nhà quản lý trong các đơn vị, mỗi trường phái, mỗi lĩnh vực có cách lý giải riêng, đều đưa ra các khái niệm khác nhau về “quản lý” và nhìn chung thì quản lý nó là một khái niệm gắn với quyền lực ở một mức độ nhất định.Taylor: “Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất” [52].

Fayon lại định nghĩa quản lý theo các chức năng của nó “Quản lý là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra” [52]. Harol Koontz cho rằng: "Quản lý là một nghệ thuật nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, chỉ huy, phối hợp, hướng dẫn hoạt động của những người khác" [60]. Theo Peter F Druker: "Suy cho cùng, quản lý là thực tiễn. Bản chất của nó không nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng nó không nằm ở sự logic mà ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thành tích" [52].

Paul Hersey và KenBlanc Heard trong cuốn “Quản lý nguồn nhân lực” thì nêu: “Quản lý là một quá trình cùng làm việc giữa nhà quản lý và người bị quản lý nhằm 13 thông qua hoạt động của cá nhân, của nhóm, huy động các nguồn lực khác để đạt mục tiêu của tổ chức.” [93] Ở Việt Nam Từ điển tiếng Việt có đưa ra khái niệm: “Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”. “Quản lý là việc đạt tới mục đích của tổ chức một cách có kết quả và hiệu quả thông qua quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các nguồn lực của tổ chức"[29]. Hay "Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục tiêu đã đề ra"[28].