phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 9 tiết. 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN 1. Khái niệm, chủ thể và đối tƣợng giáo dục ý thức chính trị 1. Một số khái niệm cơ bản * Giáo dục Sự hình thành và phát triển của xã hội loài người tất yếu đưa tới sự xuất hiện nhu cầu hiểu biết, nhận thức và khả năng tư duy, những nhu cầu đó không thể tách rời khỏi những điều kiện sản xuất cụ thể, tách rời cuộc sống cộng đồng.
Chính trong những điều kiện, cuộc sống đó đã làm nảy sinh sự giao lưu, truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm giữa các thế hệ loài người và tất yếu làm nảy sinh hoạt động giáo dục. Do đó, giáo dục là hiện tượng nảy sinh, tồn tại, phát triển và gắn liền với xã hội loài người. Hiện tượng này biểu hiện ở chỗ, thế hệ trước truyền lại những kinh nghiệm xã hội cho thế hệ sau, thế hệ sau lĩnh hội có chọn lọc những kinh nghiệm xã hội đó để tham gia vào mọi hoạt động xã hội, qua đó góp phần hình thành và phát triển nhân cách cá nhân. Khẳng định về vấn đề này, tác giả Phạm Huy Kỳ cho rằng:“Giáo dục là một hiện tượng xã hội, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội những tri thức, kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình lịch sử - xã hội của các thế hệ loài người.
Nhờ có giáo dục mà trình độ nhận thức và cải tạo thế giới của con người ngày càng được nâng lên từ thế hệ này đến thế hệ khác, nhờ đó mà xã hội loài người không ngừng phát triển” [16, tr. Theo Từ điển Tiếng Việt, nhà xuất bản Đà Nẵng: “Giáo dục là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra” [35, tr. Theo Từ điển Tiếng Việt, nhà xuất bản Giáo dục, cho rằng: “Giáo dục, 1. Hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được 9 những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra.
Hệ thống các biện pháp và cơ quan giảng dạy giáo dục của một nước” [34, tr. Như vậy, có thể hiểu, giáo dục là sự hình thành nhân cách được tổ chức một cách có hệ thống, có mục đích, có tổ chức thông qua các hoạt động và các quan hệ giữa chủ thể và đối tượng, qua đó giúp đối tượng hình thành những cơ sở khoa học của thế giới quan, niềm tin, lý tưởng, động cơ, tình cảm, thái độ, chiếm lĩnh những kinh nghiệm xã hội của loài người, góp phần nâng cao năng lực nhận thức, phát triển tư duy và hoàn thiện nhân cách của đối tượng. * Ý thức chính trị Ý thức chính trị là một hình thái ý thức chỉ xuất hiện và tồn tại trong các xã hội có giai cấp và nhà nước, phản ánh nhận thức, thái độ và các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia, cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước. Bàn về vấn đề này, tác giả Phạm Đình Khuê cho rằng: “Ý thức chính trị - một bộ phận của hình thái ý thức xã hội trong xã hội có giai cấp và nhà nước, là hệ thống quan điểm, lý luận phản ánh các quan hệ chính trị, kinh tế, xã hội giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia, cũng như thái độ của một giai cấp, tầng lớp về địa vị lịch sử, nhiệm vụ chính trị, chiến lược, sách lược của giai cấp đó trong tiến trình phát triển của lịch sử nói chung, trong phát triển của quốc gia của dân tộc mình nói riêng cũng như thái độ với quyền lực nhà nước” [14, tr.
Theo tác giả, Trần Toàn Trung: “Ý thức chính trị là sự hiểu biết, quan tâm đến những vấn đề liên quan tới chính trị, nhà nước. Cụ thể hơn, ý thức chính trị là thái độ đối với các thể chế chính trị (nhà nước, đảng phái); là nhận thức về những nội dung chính trị quan trọng (chế độ chính trị, đường lối chính trị, quyết sách chính trị…); là sự hiểu biết của cá nhân với tính cách là một giai cấp trong mối quan hệ với các giai cấp - tầng lớp cơ bản (kẻ thù, bạn đồng minh), dân tộc…nảy sinh từ quá trình xây dựng chế độ chính trị của một quốc gia” [36, tr. Ý thức chính trị là những tình cảm, thái độ chính trị, quan điểm, tư tưởng chính trị hay lý luận chính trị của cộng đồng xã hội, hoặc của các tầng lớp, giai cấp 10 trong xã hội, phản ánh mọi mặt của đời sống chính trị. Do đó, về mặt kết cấu, ý thức chính trị là sự thống nhất và tác động qua lại của những yếu tố cơ bản sau đây: Tri thức chính trị được xem là yếu tố cơ bản, quan trọng nhất của ý thức chính trị, nó đem lại sự hiểu biết sâu sắc về bản chất, tính tất yếu, tính quy luật của các quan hệ chính trị và sự kiện chính trị, tạo ra cơ sở, tiền đề để từ đó hình thành nên tình cảm, niềm tin chính trị cũng như lý tưởng chính trị - xã hội trong mỗi cá nhân; Tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị giữ vai trò hết sức quan trọng trong đời sống chính trị, bởi nếu tri thức chính trị không biến thành tình cảm, niềm tin và ý chí chính trị trong hoạt động thì nó cũng không có vai trò gì đối với đời sống hiện thực của mỗi cá nhân; Lý tưởng chính trị - xã hội là quan niệm về một chế độ xã hội được coi là hoàn thiện nhất, phù hợp với lợi ích kinh tế và chính trị của một giai cấp, tập đoàn xã hội nào đó.
Lý tưởng không chỉ là động lực kích thích hoạt động chính trị mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương thức, phương tiện hoạt động chính trị. Tóm lại, ý thức chính trị là hình thái ý thức chỉ xuất hiện và tồn tại trong các xã hội có giai cấp và nhà nước, phản ánh nhận thức, thái độ và mối quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia, cũng như thái độ của các giai cấp đối với quyền lực nhà nước; là sự thống nhất và hòa quyện của các nhân tố tri thức, tình cảm, niềm tin, ý chí và lý tưởng chính trị - xã hội của mỗi cá nhân trong đời sống chính trị - xã hội ở mỗi hình thái kinh tế - xã hội nhất định. * Giáo dục ý thức chính trị Giáo dục ý thức chính trị là một bộ phận của mục tiêu giáo dục toàn diện cho người học, cũng là hoạt động giáo dục mang tính đặc thù diễn ra trên lĩnh vực tư tưởng. Điều này được V.Lênin nhấn mạnh: “Về mặt phương châm của toàn bộ công tác giáo dục của chúng ta, chúng ta không thể cố giữ quan điểm cũ rích cho là giáo dục không cần chính trị, chúng ta không thể tổ chức công tác giáo dục tách rời chính trị được, lối nói giáo dục “tách rời chính trị” hoặc “không cần đến chính trị” đó là lối nói giả dối của giai cấp tư sản…Trong tất cả các nước tư sản, mối quan hệ 11 giữa bộ máy chính trị với giáo dục đều hết sức vững chắc, tuy xã hội tư sản không thể công khai thừa nhận điểm đó” [39, tr.
Tuy nhiên, mục đích giáo dục ý thức chính trị không chỉ dừng lại ở việc hình thành tư tưởng, kiến thức chính trị mà quan trọng hơn hướng đối tượng giáo dục đi đến mục đích cao hơn là hình thành niềm tin và phát huy hành động chính trị, tính tích cực chính trị trong đời sống chính trị - xã hội. Đồng thời thông qua hoạt động giáo dục, chủ thể sẽ góp phần hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan tích cực trong bản thân mỗi đối tượng. Xuất phát từ tính đặc thù là bộ phận trong công tác tư tưởng của Đảng, do vậy nội dung của hoạt động giáo dục ý thức chính trị là phải tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; phổ biến quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giáo dục truyền thống dân tộc và lý tưởng xã hội chủ nghĩa; giáo dục đạo đức, lối sống thẩm mỹ; giáo dục ý thức xây dựng và bảo vệ Đảng, Nhà nước, hình thành nên thái độ tích cực chính trị, thế giới quan khoa học, nhân sinh quan tích cực, rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, củng cố niềm tin vào sự nghiệp cách mạng do Đảng khởi xướng và lãnh đạo. Tóm lại, giáo dục ý thức chính trị là hoạt động truyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước cùng với những giá trị truyền thống của dân tộc, đạo đức, lối sống, thẩm mỹ.
Qua đó nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin, bản lĩnh chính trị, định hướng các giá trị chính trị tích cực, thúc đẩy tính tích cực chính trị - xã hội của đối tượng giáo dục. * Giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên là hoạt động truyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước cùng với những giá trị truyền thống của dân tộc, đạo đức, lối sống, thẩm mỹ cho sinh viên. Qua đó, hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan tích cực và phương pháp tư duy biện chứng; nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin, bản lĩnh chính trị, định hướng các 12 giá trị chính trị tích cực, phát huy tính tích cực chính trị của sinh viên trong hoạt động thực tiễn chính trị - xã hội.
