Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quản trị doanh nghiệp, nguồn nhân lực đóng vai trò quyết định đối với sự tồn tại và phát triển bền vững của tổ chức. Để thu hút và giữ chân đội ngũ nhân sự có năng lực, các doanh nghiệp cần thiết lập chính sách đãi ngộ toàn diện, kết hợp hài hòa giữa yếu tố vật chất và tinh thần. Báo cáo trích dẫn khảo sát lực lượng lao động toàn cầu của Towers Watson (2014) tại Singapore, cho thấy dù tiền lương là yếu tố then chốt, chỉ có khoảng một phần ba người lao động thỏa mãn với phúc lợi ngoài lương (so với mức trung bình thế giới là 46%) và 36% thỏa mãn với phúc lợi liên quan đến lương (trung bình thế giới là 52%). Điều này chứng minh các chính sách đãi ngộ tài chính và phi tài chính có tác động trực tiếp đến động lực và hiệu suất làm việc của người lao động, đặc biệt là đội ngũ quản lý.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý thị trường đặt ra thách thức lớn về việc nâng cao chất lượng lao động và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nhân sự. Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI) là đơn vị hoạt động lâu năm trong lĩnh vực xây dựng và bất động sản. Trước áp lực cạnh tranh trên thị trường lao động và bối cảnh kinh tế nhiều biến động, công ty cần hoàn thiện chính sách đãi ngộ nhằm đáp ứng nhu cầu của người lao động, tạo động lực làm việc và duy trì lợi thế cạnh tranh.

Tác giả xác định 4 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

  1. Hệ thống hóa lý thuyết về chế độ đãi ngộ nhân sự bao gồm những nội dung gì?
  2. Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI) đã thực hiện chế độ đãi ngộ nhân sự như thế nào?
  3. Chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI có ưu điểm và nhược điểm gì?
  4. Làm thế nào để nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI?

Mục tiêu nghiên cứu:

  • Mục tiêu tổng quan: Xây dựng giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI).
  • Mục tiêu cụ thể:
    1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về chế độ đãi ngộ nhân sự trong doanh nghiệp.
    2. Phân tích thực trạng chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI.
    3. Đề xuất các giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại Công ty BICONSI.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Chế độ đãi ngộ nhân sự tại doanh nghiệp.
  • Phạm vi không gian: Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI).
  • Phạm vi dữ liệu và thời gian: Số liệu hoạt động kinh doanh, cơ cấu lao động và thu nhập giai đoạn 2015 – 2019; đợt thực tập tốt nghiệp được thực hiện trong thời gian 02 tháng (từ tháng 8/2020 đến tháng 11/2020).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm

Tác giả tổng hợp các định nghĩa về đãi ngộ nhân sự từ nhiều công trình học thuật:

  • Lê Quân (2009): Đãi ngộ là sự thừa nhận, nhìn nhận của doanh nghiệp về nỗ lực của nhân viên, là quá trình bù đắp hao phí lao động cả về vật chất lẫn tinh thần.
  • Đinh Thùy Vân (2010): Đãi ngộ nhân sự là hoạt động liên quan tới sự đối đãi, trả công của doanh nghiệp cho người lao động do những cống hiến của họ.
  • Hoàng Văn Hải và cộng sự (2011): Đãi ngộ nhân sự là quá trình chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của người lao động để họ hoàn thành tốt nhiệm vụ, góp phần thực hiện mục tiêu doanh nghiệp.
  • Vũ Thị Hoa (2019): Đãi ngộ nhân sự bao gồm tất cả các khoản bù đắp vật chất và tinh thần mà người lao động được hưởng khi làm việc cho doanh nghiệp.

Hệ thống đãi ngộ nhân sự được phân chia thành hai cấu phần chính:

  1. Đãi ngộ tài chính:
    • Trực tiếp: Tiền lương (trả theo thời gian, trả theo sản phẩm trực tiếp, gián tiếp, khoán, có thưởng), tiền thưởng (thưởng năng suất, tiết kiệm vật tư, sáng kiến cải tiến, kết quả kinh doanh, tiến độ), phụ cấp (trách nhiệm, độc hại nguy hiểm, khu vực, thu hút, lưu động), trợ cấp và cổ phần ưu đãi.
    • Gián tiếp (Phúc lợi): Phúc lợi bắt buộc (5 chế độ bảo hiểm xã hội theo pháp luật Việt Nam: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động/bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất) và phúc lợi tự nguyện (bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm nhân thọ, bảo đảm thu nhập, bảo đảm hưu trí, chế độ nghỉ có hưởng lương, lịch làm việc linh hoạt, các dịch vụ hỗ trợ nhân viên).
  2. Đãi ngộ phi tài chính:
    • Đãi ngộ thông qua công việc: Mức độ phù hợp của công việc với trình độ, tính chất công việc, cơ hội thăng tiến, tính tự chủ và thách thức.
    • Đãi ngộ thông qua môi trường làm việc: Bầu không khí doanh nghiệp, văn hóa ứng xử, điều kiện an toàn vệ sinh lao động, hoạt động đoàn thể, phong trào văn hóa thể thao và quan hệ đồng nghiệp.

Các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến chế độ đãi ngộ gồm: môi trường bên ngoài (thị trường lao động, tình trạng kinh tế, luật pháp, công đoàn, tập quán xã hội), môi trường bên trong (chính sách, văn hóa doanh nghiệp, cơ cấu tổ chức, khả năng tài chính), công việc tại doanh nghiệp (tính chất, độ phức tạp, mức độ rủi ro) và cá nhân người lao động (kết quả thực hiện công việc, thâm niên, kinh nghiệm, tiềm năng phát triển).

Phương pháp nghiên cứu và quy trình thực hiện

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa tài liệu, giáo trình, bài báo khoa học và luận văn liên quan.
  • Phương pháp quan sát thực tế: Trực tiếp tìm hiểu quy trình làm việc và các hoạt động nhân sự trong thời gian thực tập 2 tháng tại BICONSI.
  • Phương pháp phân tích tài liệu và dữ liệu thứ cấp: Xử lý các báo cáo tài chính, báo cáo nhân sự, bảng lương và quy chế nội bộ của BICONSI.
  • Phương pháp đánh giá ma trận: Sử dụng Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (IFE) và Ma trận đánh giá các yếu tố bên ngoài (EFE) để tổng hợp các tác nhân ảnh hưởng đến chính sách đãi ngộ.

Quy trình nghiên cứu gồm 5 bước: (1) Lựa chọn đề tài nghiên cứu; (2) Xác định câu hỏi và phương pháp nghiên cứu; (3) Xây dựng đề cương và lập kế hoạch nghiên cứu; (4) Thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu; (5) Viết báo cáo kết quả nghiên cứu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Hệ thống hóa lý thuyết về chế độ đãi ngộ nhân sự

Chương 1 tập trung làm rõ bản chất, vai trò, hình thức và các nhân tố ảnh hưởng đến chế độ đãi ngộ nhân sự. Vai trò của đãi ngộ được phân tích trên 3 phương diện: đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp (nâng cao hiệu quả, duy trì nhân lực ổn định, hỗ trợ tuyển dụng, tiết kiệm chi phí lao động), đối với người lao động (tạo động lực làm việc, thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần), và đối với xã hội (duy trì và tái sản xuất mở rộng sức lao động).

Chương này cũng tổng quan 5 công trình nghiên cứu trước liên quan trực tiếp đến đề tài:

STT Tác giả và năm công bố Tên công trình Kết quả nghiên cứu chính
1 Đinh Thùy Vân (2010) Hoàn thiện công tác đãi ngộ nhân sự tại Công ty Điện Lực Quảng Ninh Đề xuất giải pháp phát huy thế mạnh và khắc phục khó khăn nhằm hoàn thiện công tác đãi ngộ nhân sự tại doanh nghiệp.
2 Hoàng Văn Hải và cộng sự (2011) Đổi mới chính sách đãi ngộ nhân sự của các doanh nghiệp thời kỳ hậu gia nhập WTO Đưa ra các gợi ý giúp doanh nghiệp đổi mới chính sách đãi ngộ hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực và tạo lợi thế cạnh tranh.
3 S. Martono, Moh. Khoiruddin, Nury Ariani Wulansari (2018) Chế độ đãi ngộ như một yếu tố quyết định hiệu suất làm việc của nhân viên Ứng dụng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM/AMOS), chứng minh thù lao và sự hài lòng công việc tác động tích cực đến hiệu suất nhân viên.
4 Ngô Mỹ Trân và cộng sự (2018) Nghiên cứu sự ảnh hưởng của chế độ đãi ngộ đến động lực làm việc của quản trị viên cấp trung trong các công ty xuất nhập khẩu thủy sản Tỉnh Cà Mau Chỉ ra 6 nhân tố tác động đến động lực làm việc: Lương, thưởng, cơ hội nghề nghiệp và thăng tiến, phúc lợi, thử thách công việc, sự công nhận và môi trường làm việc.
5 Vũ Thị Hoa (2019) Giải pháp hoàn thiện chế độ đãi ngộ tại Công ty lưới điện cao thế miền Bắc - chi nhánh lưới điện cao thế Hải Phòng Xác định 4 nhóm yếu tố ảnh hưởng (môi trường bên ngoài, môi trường bên trong, công việc, cá nhân người lao động) và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Chương 2: Phân tích chế độ đãi ngộ của Công ty BICONSI

Chương 2 trình bày tổng quan về Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI), bao gồm lịch sử hình thành, cơ cấu tổ chức, các lĩnh vực kinh doanh chính (xây dựng, bất động sản) và kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019.

Tác giả đi sâu phân tích tình hình nhân sự năm 2019 thông qua các tiêu chí: phân loại theo hợp đồng lao động, phân loại theo giới tính và phân loại theo trình độ học vấn/chuyên môn. Thực trạng chế độ đãi ngộ tại BICONSI được đánh giá chi tiết qua hai mảng:

  • Đãi ngộ tài chính: Phân tích thang bảng lương các cấp, thu nhập bình quân của người lao động từ năm 2015 đến năm 2019, các hình thức tiền thưởng (thưởng định kỳ, thưởng thành tích, thưởng tiến độ), các khoản phụ cấp hiện hành và chính sách phúc lợi (bắt buộc theo luật định và phúc lợi tự nguyện của công ty).
  • Đãi ngộ phi tài chính: Khảo sát thực trạng môi trường làm việc, điều kiện cơ sở vật chất (như Tòa nhà BICONSI Tower), mối quan hệ nội bộ và các hoạt động khích lệ tinh thần người lao động.

Đồng thời, chương 2 sử dụng Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (bảng 2.8) và Ma trận đánh giá các yếu tố bên ngoài (bảng 2.9) để lượng hóa các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức ảnh hưởng đến chính sách đãi ngộ nhân sự của công ty.

Chương 3: Đề xuất giải pháp

Dựa trên định hướng phát triển của công ty và kết quả phân tích thực trạng ở chương 2, chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ nhân sự tại BICONSI, bao gồm:

  • Nhóm giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ tài chính: Hoàn thiện quy chế tiền lương gắn với hiệu quả công việc, điều chỉnh thang bảng lương, đa dạng hóa các hình thức khen thưởng và bổ sung các gói phúc lợi tự nguyện phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp.
  • Nhóm giải pháp nâng cao chế độ đãi ngộ phi tài chính: Cải thiện điều kiện và môi trường làm việc, thiết lập lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng, làm phong phú nội dung công việc và tăng cường các hoạt động gắn kết tinh thần tập thể.
  • Nhóm giải pháp thích ứng với môi trường: Tận dụng các cơ hội từ thị trường bất động sản và lao động địa phương, đồng thời chủ động kiểm soát các rủi ro từ biến động kinh tế vĩ mô và pháp lý.

Kết quả và đóng góp

Báo cáo tốt nghiệp đạt được một số kết quả và đóng góp cụ thể:

  • Về mặt lý luận: Hệ thống hóa một cách có cấu trúc khung lý thuyết về đãi ngộ nhân sự, phân định rõ ràng giữa đãi ngộ tài chính (trực tiếp, gián tiếp) và đãi ngộ phi tài chính (công việc, môi trường làm việc), đồng thời tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng từ vi mô đến vĩ mô.
  • Về mặt thực tiễn:
    • Phản ánh bức tranh thực trạng về cơ cấu nhân sự, thu nhập bình quân giai đoạn 2015 – 2019 và kết quả sản xuất kinh doanh giai đoạn 2017 – 2019 tại BICONSI.
    • Đánh giá toàn diện các chính sách lương, thưởng, phụ cấp và môi trường làm việc của công ty, chỉ ra những mặt đạt được cũng như các hạn chế còn tồn tại.
    • Ứng dụng công cụ ma trận yếu tố bên trong (IFE) và bên ngoài (EFE) vào việc phân tích môi trường quản trị nhân lực tại một doanh nghiệp xây dựng - bất động sản.
    • Đưa ra các đề xuất giải pháp có tính khả thi, xuất phát trực tiếp từ các dữ liệu và phát hiện thực tế tại đơn vị thực tập.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

  • Thời gian thực tập và thu thập số liệu bị giới hạn trong khoảng 02 tháng (từ tháng 8/2020 đến tháng 11/2020).
  • Phương pháp nghiên cứu chủ yếu dựa trên quan sát, thống kê mô tả và phân tích tài liệu thứ cấp nội bộ, chưa thực hiện khảo sát định lượng diện rộng với thang đo Likert hoặc kiểm định mô hình hồi quy tác động của đãi ngộ đến sự hài lòng/động lực của cán bộ công nhân viên.

Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Mở rộng phạm vi khảo sát ý kiến đánh giá của toàn thể nhân viên tại BICONSI thông qua bảng hỏi định lượng chuẩn hóa.
  • Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng (như phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích hồi quy hoặc mô hình SEM) để đo lường định lượng mức độ tác động của từng thành phần đãi ngộ đến hiệu quả làm việc tại doanh nghiệp.

Giá trị tham khảo

Báo cáo tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nguồn nhân lực: Tham khảo về phương pháp xây dựng đề cương, cách thức phân loại các hình thức đãi ngộ tài chính - phi tài chính và phương pháp phân tích thực trạng nhân sự tại doanh nghiệp.
  • Người làm đề tài khóa luận về quản trị nhân sự trong ngành xây dựng, bất động sản: Cung cấp khung phân tích thực tế, cách tổng hợp các nghiên cứu tiền nhiệm và phương pháp sử dụng ma trận IFE, EFE trong đánh giá chính sách đãi ngộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khảo sát của Towers Watson (2014) tại Singapore được tác giả dẫn chứng nhằm mục đích gì?
Khảo sát được dẫn chứng trong phần lý do chọn đề tài để minh họa rằng tiền lương không phải là yếu tố duy nhất quyết định sự gắn kết; tỷ lệ người lao động thỏa mãn với phúc lợi ngoài lương tại Singapore chỉ đạt khoảng 1/3 (thấp hơn mức trung bình thế giới 46%), từ đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng chính sách đãi ngộ toàn diện cả về tài chính lẫn phi tài chính.

2. Đãi ngộ tài chính gián tiếp (phúc lợi) gồm những loại hình nào theo cơ sở lý thuyết của khóa luận?
Phúc lợi được chia thành hai nhóm: phúc lợi bắt buộc (5 chế độ BHXH theo luật định: ốm đau, tai nạn lao động/bệnh nghề nghiệp, thai sản, hưu trí, tử tuất) và phúc lợi tự nguyện (bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm mất khả năng lao động, bảo đảm thu nhập/hưu trí, tiền trả cho thời gian không làm việc, lịch làm việc linh hoạt và các dịch vụ hỗ trợ giảm giá, tín dụng).

3. Tác giả sử dụng những nguồn dữ liệu nào để phân tích thực trạng tại Công ty BICONSI?
Tác giả thu thập dữ liệu thứ cấp từ tài liệu, sách, tạp chí, khóa luận trước; dữ liệu nội bộ từ các phòng ban của BICONSI (thống kê phân loại lao động năm 2019, kết quả kinh doanh 2017 – 2019, thang bảng lương, phụ cấp, thu nhập bình quân 2015 – 2019) kết hợp với thông tin quan sát thực tế và ý kiến chia sẻ của cán bộ nhân viên trong công ty.

4. Khóa luận sử dụng các công cụ ma trận nào để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến đãi ngộ?
Khóa luận xây dựng hai công cụ phân tích là Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong (Bảng 2.8) và Ma trận đánh giá các yếu tố bên ngoài (Bảng 2.9) để nhận diện các điểm mạnh, điểm yếu nội bộ cũng như cơ hội, thách thức từ môi trường tác động đến chính sách đãi ngộ của BICONSI.

Kết luận

Báo cáo tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Bích Phượng đã hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu đề ra thông qua việc hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về đãi ngộ nhân sự và phân tích thực trạng tại Công ty Cổ phần Xây dựng Tư vấn Đầu tư Bình Dương (BICONSI). Dựa trên dữ liệu thu thập về cơ cấu lao động, thang bảng lương, phụ cấp và thu nhập giai đoạn 2015 – 2019, tác giả đã chỉ ra các yếu tố tác động bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, các nhóm giải pháp nâng cao đãi ngộ tài chính, phi tài chính và thích ứng môi trường đã được xây dựng, đóng góp cơ sở thực tiễn cho công tác quản trị nhân lực tại đơn vị.