CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ CHẤT LƯỢNG VIÊN CHỨC KHỐI PHÒNG, BAN TRONG CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Khái quát về viên chức khối phòng, ban tại bệnh viện công lập 1. Khái niệm viên chức Ở Việt Nam, trong quá trình hoạt động của nền hành chính Nhà nước, viên chức đã xuất hiện từ rất sớm và gắn liền với những hoạt động thường ngày ở ĐVSNCL. Tuy nhiên, trong khoảng thập kỷ qua, khái niệm về viên chức đã được xem xét như một chủ thể độc lập.
Năm 1998, Pháp lệnh Cán bộ công chức ban hành, là văn bản pháp lý cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với cán bộ, công chức. Dưới Pháp lệnh là Nghị định số 95/1998/NĐ- CP ngày 17 tháng 11 năm 1998 quy định tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức. Nghị định đã thể chế hóa khái niệm công chức, nhưng không có phân biệt rõ ràng khái niệm viên chức. Pháp lệnh Cán bộ công chức sửa đổi năm 2003 đã xác định được đối tượng làm việc tại những đơn vị sự nghiệp Nhà nước được định danh là "viên chức".
Đây được xem là điểm tiến bộ hơn khá xa so với Pháp lệnh năm 1998 và sửa đổi năm 2000 đã không nhắc đến. Như vậy, khái niệm "viên chức" ra đời sau lần sửa đổi Pháp lệnh năm 2003. Tuy nhiên, Pháp lệnh cũng không phân định rõ ràng giữa khái niệm "cán bộ", "công chức" và "viên chức". Các khái niệm trên đã được Luật Cán bộ, công chức và Luật Viên chức của Nhà nước Việt Nam bước đầu phân định rõ.
Luật Cán bộ, công chức được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 4 ban hành ngày 13 tháng 11 năm 2008. Luật này 12 có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2010. Bên cạnh những khái niệm "cán bộ", "công chức" là khái niệm "viên chức". Điều 2 Luật Viên chức 2010 quy định: "Viên chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc trong ĐVSNCL theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL theo quy định của pháp luật".
Viên chức là người làm những công việc hoặc nhiệm vụ có yêu cầu đòi hỏi năng lực, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ tại những ĐVSNCL ở những lĩnh vực: Giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, văn hoá, thể dục thể thao, du lịch, lao động - thương binh và xã hội, thông tin - truyền thông, tài nguyên - môi trường, dịch vụ. như bác sĩ, giáo viên, giảng viên đại học., hưởng lương từ quỹ lương của ĐVSNCL theo quy định của pháp luật. Khái niệm viên chức ngành y tế Khái niệm về viên chức ngành y tế được định nghĩa như sau: "Viên chức ngành y tế là công dân Việt Nam, được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại các ĐVSNCL hoạt động ngành nghề, lĩnh vực y tế theo quy định của pháp luật" [15]. Viên chức ngành y tế có những đặc điểm cơ bản của viên chức ngành như: - Thứ nhất, viên chức là người làm việc trong ĐVSNCL.
Viên chức cũng có các quyền và nghĩa vụ của viên chức. - Thứ hai, đặc điểm lao động của viên chức khác với đặc điểm lao động của cán bộ, công chức. Bởi vì, đặc điểm lao động của viên chức là hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ, còn đặc điểm lao động của cán bộ, công chức là mang tính công vụ. - Thứ ba, quyền của viên chức theo hướng mở rộng hơn cán bộ, công chức.
Bởi vì, đặc điểm lao động của viên chức là hoạt động mang tính chuyên môn nghiệp vụ, được đảm bảo điều kiện để viên chức có thể phát triển được tài 13 năng, sức cống hiến cũng như khả năng đóng góp vào xã hội trong điều kiện tình hình mới như hiện nay. Một số quyền mới được quy định tại Điều 14 Luật Viên chức năm 2010 (Quyền của viên chức trong lĩnh vực nghề nghiệp và làm việc sau thời gian quy định) [15]. - Thứ tư, viên chức giữ chức vụ quản lý là cá nhân được bổ nhiệm đảm nhận chức danh quản lý có thời hạn, thực hiện trách nhiệm quản lý, tổ chức thực hiện một hoặc một số nhiệm vụ trong đơn vị sự nghiệp công nhưng không phải là viên chức và được hưởng phụ cấp chức danh quản lý. - Thứ năm, viên chức phụ trách chuyên môn là người được tuyển dụng tương ứng với chức danh nghề nghiệp, theo cơ chế hợp đồng lao động và lương được trả từ nguồn quỹ lương của ĐVSNCL.
Ngoài ra, viên chức trong các bệnh viện công lập có đặc điểm riêng của ngành y tế như sau: - Y tế không có tính quyền lực chính trị, đơn thuần là hoạt động nghề nghiệp mang tính chất chuyên môn, kỹ thuật cao nhằm đáp ứng những nhu cầu cơ bản về phát triển sức khỏe tương xứng (thể chất) với nhu cầu chung của cộng đồng và xã hội (phát triển thể chất, phòng bệnh, tuyên truyền nâng cao nhận thức.); đào tạo và nghiên cứu khoa học kỹ thuật nhằm phát triển chuyên môn ngành y tế (đào tạo, chuyển giao khoa học kỹ thuật, phát triển chuyên môn). - Viên chức luôn có trách nhiệm, thái độ tận tâm, đạo đức đối với nghề nghiệp của mình nhằm đáp ứng các nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. - Trong quá trình công tác, viên chức ngành y tế phải luôn luôn tuân thủ, chấp hành những quy định của đạo đức nghề nghiệp, quy tắc ứng xử của ngành. Khái niệm viên chức khối phòng, ban tại bệnh viện công lập Từ khái niệm viên chức ngành y tế, có thể thấy: "Viên chức khối phòng, ban tại các bệnh viện công lập là người được tuyển dụng theo vị trí việc làm, theo chế độ hợp đồng lao động, được chi trả tiền lương từ nguồn quỹ lương của bệnh viện theo quy định của pháp luật".
Viên chức khối phòng, ban ở bệnh viện công lập có những đặc điểm chung giống viên chức ngành y tế, tuy nhiên cũng có một số đặc điểm riêng biệt: - Thứ nhất, viên chức khối phòng, ban ở bệnh viện công lập là người được giao thực hiện nhiệm vụ quản lý của bệnh viện công lập, có trách nhiệm triển khai thực hiện một hoặc một số công việc trong bệnh viện công lập. Viên chức khối phòng, ban ở bệnh viện công lập có thể là viên chức chuyên môn của bệnh viện công lập, nhưng cũng có khi không là viên chức chuyên môn ngành y tế. - Thứ hai, viên chức khối phòng, ban ở bệnh viện công lập là người được tuyển dụng phù hợp với vị trí việc làm, theo chức năng, nhiệm vụ hoạt động của bệnh viện công lập. - Thứ ba, viên chức khối phòng, ban ở bệnh viện công lập là đội ngũ lao động chuyên nghiệp, có tính chuyên môn hóa cao.
Các bệnh viện được thành lập và hoạt động theo các nguyên tắc trên nhằm tổ chức, quản lý các hoạt động cung cấp dịch vụ y tế theo quy định pháp luật, thực hiện trách nhiệm phụng sự nhân dân của Nhà nước, góp phần bảo đảm chăm lo sức khỏe cho người dân. Với đặc điểm trên, cần phải có đội ngũ viên chức khối phòng, ban có tính chất chuyên môn hóa, phù hợp với vị trí việc làm là những người thực hiện công việc thường xuyên, đột xuất, có trình độ chuyên môn và được bồi dưỡng các kỹ năng, nghiệp vụ quản lý phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và từng mức độ vị trí khác nhau. Do vậy, viên chức khối phòng, ban trong bệnh viện công lập 15 phải am hiểu về quy định pháp luật, thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật và nắm chắc chuyên môn nghiệp vụ, phải hiểu biết lĩnh vực chuyên môn của bệnh viện. Vì vậy, theo quy định của Nhà nước, người được tuyển dụng phải có đầy đủ các tiêu chuẩn như: Trình độ chuyên môn, độ tuổi, phẩm chất chính trị, đạo đức.
Trong điều kiện hiện nay, viên chức khối phòng, ban trong bệnh viện phải có trình độ chuyên môn hóa cao, được đào tạo bài bản, có hệ thống, đặc biệt phải thường xuyên được bồi dưỡng, cập nhật thường xuyên những thông tin kiến thức chuyên môn nghiệp vụ. Không thể đảm bảo các bệnh viện công lập hoạt động ổn định, hiệu quả nếu đội ngũ viên chức khối phòng, ban không được đào tạo, bồi dưỡng căn bản theo hướng chuyên nghiệp hóa quản lý bệnh viện. - Thứ tư, đội ngũ viên chức khối phòng, ban phải bảo đảm số lượng, không ngừng nâng cao chất lượng. Hiện nay, xu hướng tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ tại các ĐVSNCL, tại các bệnh viện công lập, tuy nhiên vẫn yêu cầu không ngừng nâng cao chất lượng phục vụ.
Việc tuyển dụng và xử lý người lao động dôi dư tại những bệnh viện công lập thường liên quan đến các chính sách, chế độ xã hội phức tạp. Chính vì thế, những bệnh viện công lập chưa thể tuyển dụng được người lao động mới. Trước tình hình thực tế khách quan như vậy, viên chức khối phòng, ban trong khối bệnh viện công lập phải thường xuyên được bồi dưỡng nâng cao trình độ. Giải pháp hữu hiệu, phù hợp trong điều kiện hiện nay là có hệ thống chính sách tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng, bố trí, bổ nhiệm, luân chuyển, khen thưởng phù hợp nhằm hạn chế tối đa sự cách biệt giữa số lượng và chất lượng NNL tại mỗi ĐVSNCL.
16 Nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức khối phòng, ban hiện có trong bệnh viện công lập thông qua đào tạo, bồi dưỡng viên chức nhằm thỏa mãn yêu cầu ngày một cao của các bệnh viện công lập. Chú trọng chất lượng tuyển dụng viên chức, đánh giá chính xác năng lực của viên chức phù hợp vị trí việc làm. Hạn chế ở mức thấp nhất các sai sót trong tuyển dụng viên chức khối phòng, ban ở những bệnh viện công lập. Chất lượng viên chức khối phòng, ban tại bệnh viện công lập 1.
Khái niệm chất lượng Theo Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành năm 2006, chất lượng là: "Cái làm thành phẩm chất, giá trị của mỗi con người, một sự vật, một sự việc" [13, tr. Đây là cách đánh giá một con người, một sự việc, một sự vật theo cái riêng, có tính đặc thù của nó. Ngoài ra, trong thực tế có khá nhiều khái niệm về chất lượng, song có thể hiểu một cách ngắn gọn nhất thì chất lượng là "phù hợp với yêu cầu", có nghĩa là thực hiện được công việc gì đó mà đạt được yêu cầu của cá nhân, đơn vị, tổ chức đề ra.