MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hệ thống NHTM đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế bởi đây là kênh trung gian huy động vốn và cũng là kênh cung cấp vốn cho nền kinh tế. Trong các hoạt động của NHTM, hoạt động cho vay là một trong những nghiệp vụ quan trọng nhất, nó đem lại nguồn lợi nhuận chính trong kinh doanh của NHTM. Khi hiệu quả cho vay đạt ở mức cao sẽ tạo ra động lực cho mọi hoạt động kinh doanh của ngân hàng cùng hoạt động sản xuất của toàn bộ nền kinh tế.
Ngƣợc lại, khi đồng vốn tín dụng không đƣợc sử dụng tốt sẽ làm cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng không ổn định và suy yếu. Tuy vậy, hoạt động cho vay luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, gây tổn thất lớn thậm chí dẫn đến phá sản ngân hàng. Chính vì thế mà chất lƣợng tín dụng luôn là vấn đề mà NHTM nào cũng phải đặc biệt quan tâm trong mọi giai đoạn phát triển của mình để hạn chế thấp nhất những rủi ro, tổn thất đó. Hòa cùng sự đổi mới của các ngân hàng thƣơng mại, Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam (Maritime Bank) trong những năm qua cũng đang dần từng bƣớc hoàn thiện hoạt động kinh doanh trong bối cảnh nền kinh tế đang còn gặp nhiều khó khăn, sự chuyển đổi cơ chế quản lý trong lĩnh vực ngân hàng đang diễn ra hết sức phong phú và đa dạng.
Tuy nhiên hiện nay Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam vẫn đang tập trung vào tối đa hóa lợi nhuận mà chƣa chú trọng đúng mức vào chất lƣợng tín dụng. Điều này sẽ gây ra rủi ro tín dụng và tổn thất cho Ngân hàng. Trong bối cảnh khó khăn của nền kinh tế, sự cạnh tranh gay gắt giữa các NHTM, việc nâng cao chất lƣợng tín dụng sẽ là một trong những điều kiện để phát triển bền vững cho Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam. Nguyên nhân từ tầm quan trọng và sự cấp bách của vấn đề, cũng nhằm áp dụng những kiến thức đã học đƣợc tại khoa Tài chính-ngân hàng của Đại học Kinh Tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội, đề tài “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam” đƣợc chọn để nghiên cứu.
Câu hỏi nghiên cứu: Thực trạng hoạt động tín dụng và chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam nhƣ thế nào? Hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong việc nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam là gì Giải pháp nào để nâng cao chất lƣợng tín dụng tại ngân hàng này? 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về tín dụng và chất lƣợng tín dụng trong NHTM. - Đánh giá chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam. - Đề xuất các giải pháp hợp lý cho việc nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu: thực trạng chất lƣợng và giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam Phạm vi nghiên cứu: Chất lƣợng tín dụng là phạm trù rộng, bao hàm nhiều nội dung, trong đó có nội dung quan trọng thể hiện ở tỷ lệ nợ quá hạn và tỷ lệ nợ xấu. Luận văn thực hiện đánh giá chất lƣợng tín dụng từ góc nhìn khách quan bên ngoài, chú trọng phân tích chỉ tiêu nợ quá hạn, nợ xấu của Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam. Đề tài nghiên cứu số liệu ngân hàng qua 3 năm: 2012 – 2013 – 2014. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng chủ yếu phƣơng pháp thu thập thông tin, thống kê, so sánh nghiên cứu.
Nguồn dữ liệu chủ yếu là thứ cấp: Trong quá trình nghiên cứu luận văn, tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp để thống kê, phân tích, tổng hợp, sử dụng các tài liệu liên quan đến hoạt động ngân hàng nhƣ báo cáo tài chính, báo cáo thƣờng niên… 6. Cấu trúc luận văn Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về tín dụng và 2 chất lƣợng tín dụng của các ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Phƣơng pháp và thiết kế nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng Hàng Hải Việt Nam Chƣơng 4: Giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng của Ngân hàng Hàng Hải Việt Nam Kết luận 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÍN DỤNG VÀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG CỦA CÁC NHTM 1. 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Đề tài nghiên cứu luận văn là về chất lƣợng tín dụng ngân hàng, vì vậy ngƣời viết đã tìm các tài liệu luận văn có liên quan đến chủ đề chất lƣợng tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng…của nhiều ngân hàng và của một số chi nhánh thuộc Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam dựa theo mục tiêu của nghiên cứu. - Lê Quốc Khánh (2012) trong luận văn “Giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng tại Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam” đƣa ra giải pháp cụ thể nâng cao chất lƣợng tín dụng cho ngân hàng: Một là, xây dựng chính sách khách hàng phù hợp: Xây dựng các chính sách phù hợp theo từng đối tƣợng khách hàng; khách hàng truyền thống tốt; Đánh giá thực trạng dƣ nợ nhóm 2, nợ cơ cấu, lãi treo.
Hai là, xây dựng chính sách tín dụng hợp lý, phù hợp với điều kiện. Ba là hoàn thiện quy trình cấp tín dụng. Quy định rõ lại chức năng của của các bộ phận quan hệ khách hàng, quản trị tín dụng, quản lý rủi ro; Trƣớc khi ban hành các quy trình mới nên rà soát lại hệ thống văn bản pháp luật đƣợc áp dụng trong quy trình. Bốn là, củng cố hệ thống thanh tra kiểm tra, giám sát, kiểm toán nội bộ.
Năm là, nâng cao chất lƣợng thẩm định dự án, phƣơng án sản xuất kinh doanh. Tuy vậy với những phƣơng án mà tác giả ở trên đề xuất, chƣa khai thác hết các khía cạnh và một số yếu tố nhƣ công tác quản trị ngân hàng, phƣơng pháp xử lý nợ xấu còn bị bỏ ngỏ chƣa đƣợc phân tích. - Đỗ Viết Duyên (2013) với đề tài “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Hà Nam” đã chỉ ra đƣợc một số biện pháp cụ thể ngăn ngừa nợ xấu tuy nhiên việc phân tích tỷ lệ nợ xấu, nợ quá hạn còn sơ sài, không có so sánh với chỉ tiêu để đánh giá cụ thể tỷ lệ nhƣ vậy là thấp hay cao, dẫn đến nhận xét về chất lƣợng tín dụng còn chung chung. 4 - Cũng với giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng, Nguyễn Phƣơng Nhung trong “Giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng ngắn hạn tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam” còn nêu ra các giải pháp nâng cao trình độ nghiệp vụ của các nhân viên tín dụng và nhận xét “yếu tố con người đóng vai trò quyết định đến chất lượng tín dụng sau này”.
Luận văn đã đề ra đƣợc một số giải pháp nâng cao chất lƣợng tín dụng nhƣng những giải pháp còn mang nhiều tính lý thuyết, chƣa có biện pháp cụ thể theo các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng tín dụng. - Để đánh giá đƣợc sự cần thiết phải nâng cao chất lƣợng tín dụng, tham khảo trong luận văn của Phan Lê Duẩn (2010) với đề tài “Nâng cao chất lƣợng quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thƣơng mại cổ phần Hàng Hải Hà Nội” đã nêu ra đƣợc những ảnh hƣởng của rủi ro tín dụng với bản thân ngân hàng, khách hàng gửi tiền cũng nhƣ vay vốn và rộng hơn với nền kinh tế đất nƣớc. Tác giả phân tích “Rủi ro tín dụng xảy ra có thể gây tổn thất lan truyền đến mọi tổ chức và cá nhân khác”. Từ đó thấy đƣợc sự cần thiết nâng cao chất lƣợng tín dụng, hạn chế các rủi ro trong quá trình cho vay.
Luận văn cũng về đề tài về Ngân hàng TMCP Hàng Hải (chi nhánh Hà Nội) cũng là một nguồn tài liệu để ngƣời viết có thêm một cách nhìn của tác giả khác về chất lƣợng tín dụng trong một giai đoạn của các ngân hàng thuộc hệ thống Ngân hàng Hàng Hải Việt Nam. - Trong bài viết “Tìm hiểu về kinh nghiệm xử lý nợ xấu của Hàn Quốc”, “Thành công và thất bại trong công tác xử lý nợ xấu tại Cộng hòa Séc và Hungary - Những điểm rút ra cho Việt Nam”, đăng trên website của NHNN Việt Nam đã có đánh giá những bài học kinh nghiệm của nƣớc ngoài và qua đó rút ra bài học xử lý cho chính phủ Việt Nam. Bài viết đƣợc tham khảo để đề xuất một số khuyến nghị với NHNN nhằm giảm rủi ro tín dụng, nâng cao chất lƣợng tín dụng các NHTM. - Một trong những yếu tố ảnh hƣởng đến tín dụng ngân hàng, nợ xấu là bài toán các ngân hàng cần giải quyết ở mức tối ƣu nhằm nâng cao chất lƣợng tín dụng.
Trong bài báo của Nguyễn Thị Mùi đăng trên tạp chí tài chính thuộc Bộ Tài chính đƣa ra những nguyên nhân của nợ xấu: do cách phân loại nợ; thông tin về khách hàng vừa thiếu, vừa không chuẩn xác; hoạt động thâu tóm, mua bán, sáp nhập, các 5 công ty sân sau, sở hữu chéo trong ngân hàng. đã tạo ra những vòng luẩn quẩn của dòng tiền; nợ xấu còn có nguyên nhân sâu xa từ đạo đức nghề nghiệp của một số nhân viên ngân hàng và khách hàng. Qua đó tác giả nêu ra đƣợc một số đề xuất cơ chế xử lý nợ xấu ngân hàng. Dựa vào đó, các đề xuất ấy cũng là một phần trong giải pháp nâng cao tín dụng của ngân hàng Việt Nam.
Tóm lại, trong quá trình viết luận văn, tôi đã cố gắng tìm hiểu nhiều nguồn nghiên cứu tham khảo để thứ nhất có đƣợc nhiều góc nhìn từ các nhà nghiên cứu khác về chất lƣợng tín dụng ngân hàng và các yếu tố có liên quan và sau đó là sàng lọc những ý kiến mà tôi đánh giá cao nhằm nghiên cứu sâu hơn và cố gắng đƣa đƣợc đánh giá toàn diện hơn về vấn đề đã đƣợc đƣa ra nhƣng có thể chƣa hoàn thiện. Mục đích của luận văn là đề ra những giải pháp nâng cao tín dụng Ngân hàng TMCP Hàng Hải cho phù hợp với tình hình kinh tế xã hội hiện nay.