I. Tổng quan chất lượng tín dụng ngành công nghiệp hỗ trợ VN
Ngành công nghiệp hỗ trợ (CNHT) đóng vai trò xương sống cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo định nghĩa trong Quyết định số 12/2011/QĐ-TTg, công nghiệp hỗ trợ là các ngành sản xuất vật liệu, phụ tùng, linh kiện để cung cấp cho ngành công nghiệp lắp ráp sản phẩm hoàn chỉnh. Sự phát triển của lĩnh vực này quyết định năng lực tự chủ sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành công nghiệp. Tuy nhiên, một trong những yếu tố cốt lõi để các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, vốn đa phần là doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), có thể phát triển là khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng. Do đó, việc nâng cao chất lượng tín dụng đối với ngành CNHT tại các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam không chỉ là bài toán riêng của ngành ngân hàng mà còn là một nhiệm vụ chiến lược cấp quốc gia. Chất lượng tín dụng trong bối cảnh này được hiểu là một phạm trù tổng hợp, phản ánh khả năng đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo an toàn cho ngân hàng thông qua việc kiểm soát rủi ro, giảm thiểu nợ xấu và tối ưu hóa lợi nhuận. Một khoản tín dụng chất lượng cao phải đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn vay của khách hàng, giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Ngược lại, chất lượng tín dụng thấp không chỉ gây tổn thất cho NHTM mà còn kìm hãm sự phát triển của các doanh nghiệp CNHT, làm suy yếu nội lực của nền kinh tế.
1.1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ
Theo Luận án của Nguyễn Văn Nhật (2021), doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ (CNHT) được định nghĩa là các đơn vị sản xuất vật liệu, phụ tùng, linh kiện, và bán thành phẩm để cung cấp cho các ngành lắp ráp sản phẩm cuối cùng. Đặc điểm nổi bật của ngành này là sự đa dạng về lĩnh vực, từ cơ khí, điện tử đến dệt may, da giày. Đa số các doanh nghiệp này là các DNVVN, hoạt động với quy mô nhỏ, công nghệ ở mức trung bình và có mối liên kết chặt chẽ trong một chuỗi cung ứng lớn hơn. Sự phát triển của CNHT là một quá trình phân công lao động xã hội tất yếu, giúp chuyên môn hóa sản xuất và tăng hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu của Ohno K (2007) cũng chỉ ra rằng, một sản phẩm hoàn chỉnh cần sự tham gia của nhiều doanh nghiệp khác nhau, tạo nên một hệ thống CNHT đa cấp, phát triển theo hình cây. Chính đặc điểm này làm cho việc phát triển công nghiệp phụ trợ trở thành nền tảng cho sự phát triển của các ngành công nghiệp chính.
1.2. Vai trò của ngân hàng thương mại trong chuỗi cung ứng CNHT
Vai trò của ngân hàng thương mại không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn. Các NHTM là mắt xích tài chính quan trọng, giúp bôi trơn và kết nối toàn bộ chuỗi cung ứng của ngành CNHT. Bằng cách cung cấp các giải pháp tín dụng phù hợp, NHTM giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đầu tư máy móc, mở rộng nhà xưởng, và đáp ứng các đơn hàng lớn. Hơn nữa, thông qua hoạt động thẩm định tín dụng, ngân hàng gián tiếp đánh giá và sàng lọc các phương án kinh doanh khả thi, góp phần nâng cao chất lượng chung của các dự án trong ngành. Một chính sách tín dụng thông minh và linh hoạt sẽ tạo động lực cho các doanh nghiệp CNHT tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia, từ đó tiếp cận công nghệ và thị trường quốc tế, từng bước tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.
1.3. Các chỉ tiêu chính đánh giá chất lượng tín dụng ngành CNHT
Chất lượng tín dụng đối với ngành CNHT được đánh giá qua một hệ thống chỉ tiêu định lượng và định tính. Các chỉ tiêu định lượng cốt lõi bao gồm: Tốc độ tăng trưởng dư nợ, phản ánh khả năng mở rộng tín dụng của ngân hàng. Tỷ lệ nợ xấu ngành công nghiệp hỗ trợ, một thước đo quan trọng về mức độ rủi ro. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro, thể hiện khả năng đối phó với tổn thất của ngân hàng. Và tỷ trọng thu nhập từ hoạt động tín dụng, cho thấy mức độ sinh lời. Việc theo dõi chặt chẽ các chỉ tiêu này giúp NHTM nhận diện sớm các vấn đề tiềm ẩn, từ đó điều chỉnh chính sách tín dụng và hoạt động quản lý rủi ro tín dụng một cách kịp thời. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu dưới 3% được xem là mức an toàn, là mục tiêu mà các NHTM luôn hướng tới.
II. Rào cản tín dụng đối với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ
Mặc dù Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi như Nghị định 111/2015/NĐ-CP, việc tiếp cận vốn vay ngân hàng vẫn là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Những rào cản này xuất phát từ cả phía doanh nghiệp và ngân hàng, tạo ra một vòng luẩn quẩn kìm hãm sự phát triển. Nguyên nhân chính đến từ đặc thù của các doanh nghiệp CNHT. Hầu hết là các DNVVN, có năng lực tài chính doanh nghiệp còn hạn chế, hệ thống quản trị chưa chuyên nghiệp và thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính. Điều này gây khó khăn cho quá trình thẩm định tín dụng của ngân hàng. Thêm vào đó, nhiều doanh nghiệp không có đủ tài sản đảm bảo theo yêu cầu, hoặc giá trị tài sản đảm bảo (chủ yếu là nhà xưởng, máy móc) khó định giá và có tính thanh khoản thấp. Những yếu tố này làm tăng rủi ro trong mắt các tổ chức tín dụng, dẫn đến việc họ yêu cầu lãi suất cao hơn hoặc thậm chí từ chối cho vay. Về phía ngân hàng, chính sách tín dụng hiện hành đôi khi còn cứng nhắc, chưa thực sự phù hợp với chu kỳ sản xuất kinh doanh đặc thù của ngành CNHT. Quy trình thẩm định phức tạp và kéo dài cũng làm lỡ cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp. Tình trạng nợ xấu ngành công nghiệp hỗ trợ có xu hướng gia tăng, đặc biệt sau các cú sốc kinh tế như đại dịch Covid-19, càng khiến các NHTM thận trọng hơn trong việc cấp tín dụng cho lĩnh vực này.
2.1. Hạn chế về năng lực tài chính doanh nghiệp và tài sản đảm bảo
Một trong những rào cản lớn nhất là năng lực tài chính doanh nghiệp còn yếu kém. Nhiều doanh nghiệp CNHT có quy mô vốn nhỏ, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu cao, và dòng tiền không ổn định. Báo cáo tài chính thường thiếu chi tiết và độ tin cậy không cao, khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc đánh giá chính xác sức khỏe tài chính và hệ số tín nhiệm của khách hàng. Bên cạnh đó, vấn đề tài sản đảm bảo là một điểm nghẽn cố hữu. Các doanh nghiệp này thường sở hữu các tài sản chuyên dụng, khó chuyển đổi thành tiền mặt. Theo Luận án của Nguyễn Văn Nhật (2021), việc thiếu tài sản đảm bảo có giá trị cao là một trong những nguyên nhân chính khiến hồ sơ vay vốn của các DNVVN bị từ chối, mặc dù phương án kinh doanh của họ có thể rất tiềm năng. Điều này đòi hỏi các giải pháp tín dụng sáng tạo hơn, không chỉ dựa vào tài sản thế chấp truyền thống.
2.2. Rủi ro trong thẩm định tín dụng và quản lý nợ xấu
Quy trình thẩm định tín dụng đối với doanh nghiệp CNHT phức tạp hơn so với các ngành khác. Cán bộ ngân hàng cần có kiến thức sâu về kỹ thuật, công nghệ và đặc thù của từng phân khúc trong chuỗi cung ứng. Sự thiếu hụt thông tin thị trường và thông tin về khách hàng làm tăng nguy cơ ra quyết định sai lầm. Hậu quả là rủi ro nợ xấu gia tăng, buộc ngân hàng phải trích lập dự phòng cao hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Việc quản lý rủi ro tín dụng không hiệu quả có thể dẫn đến những tổn thất lớn, làm suy giảm niềm tin của ngân hàng vào tiềm năng của ngành CNHT. Do đó, việc xây dựng một hệ thống thông tin khách hàng đầy đủ và một đội ngũ thẩm định chuyên nghiệp là yếu tố sống còn để cải thiện chất lượng tín dụng.
2.3. Bất cập từ chính sách vĩ mô và môi trường kinh doanh
Mặc dù đã có các chính sách hỗ trợ, việc triển khai trong thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc. Các chính sách hỗ trợ lãi suất hay bảo lãnh tín dụng đôi khi chưa đến được đúng đối tượng do thủ tục hành chính phức tạp. Môi trường kinh doanh còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, sự biến động của thị trường nguyên vật liệu đầu vào và đầu ra sản phẩm gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch sản xuất kinh doanh ổn định. Sự liên kết lỏng lẻo giữa các doanh nghiệp trong nước và các doanh nghiệp FDI cũng hạn chế khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu của các doanh nghiệp CNHT. Những bất cập này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan nhà nước và các NHTM để tạo ra một hệ sinh thái thuận lợi cho việc phát triển công nghiệp phụ trợ.
III. Cách NHTM tối ưu chính sách và quy trình tín dụng hiệu quả
Để nâng cao chất lượng tín dụng đối với ngành công nghiệp hỗ trợ, các ngân hàng thương mại cần một cách tiếp cận chủ động và toàn diện, bắt đầu từ việc cải tổ chính nội tại hoạt động của mình. Đây không chỉ là việc nới lỏng điều kiện cho vay, mà là một quá trình tái cấu trúc thông minh để cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả. Trọng tâm của các giải pháp này nằm ở việc xây dựng một chính sách tín dụng chuyên biệt, một quy trình thẩm định khoa học và một hệ thống quản trị rủi ro hiện đại. Các NHTM cần thoát khỏi tư duy cấp tín dụng truyền thống chỉ dựa vào tài sản đảm bảo. Thay vào đó, cần chú trọng hơn vào việc phân tích dòng tiền, đánh giá tính khả thi của phương án kinh doanh, và tiềm năng phát triển của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong chuỗi cung ứng. Luận án của Nguyễn Văn Nhật (2021) nhấn mạnh, kết quả hồi quy cho thấy yếu tố "Quy trình tín dụng" (hệ số 0,223) và "Phương án kinh doanh" (hệ số 0,189) có tác động mạnh nhất đến chất lượng tín dụng. Điều này khẳng định việc cải tiến quy trình nghiệp vụ là giải pháp mang lại hiệu quả cao nhất. Việc áp dụng công nghệ số vào mọi khâu, từ thu thập thông tin, chấm điểm tín dụng đến giám sát sau giải ngân, sẽ giúp ngân hàng giảm chi phí, tăng tốc độ xử lý và đưa ra quyết định chính xác hơn.
3.1. Xây dựng chính sách tín dụng chuyên biệt cho ngành CNHT
Một chính sách tín dụng chung cho mọi loại hình doanh nghiệp không còn phù hợp. NHTM cần thiết kế các gói sản phẩm tín dụng "đo ni đóng giày" cho từng phân ngành CNHT (cơ khí, điện tử, dệt may...). Các gói này cần có cơ chế lãi suất linh hoạt, thời hạn vay phù hợp với chu kỳ sản xuất, và các điều kiện về tài sản đảm bảo được nới lỏng hơn. Thay vì chỉ tập trung vào tài sản cố định, ngân hàng có thể chấp nhận các loại tài sản khác làm đảm bảo như hàng tồn kho, các khoản phải thu, hoặc dựa trên bảo lãnh của doanh nghiệp đầu chuỗi. Chính sách này cũng cần xác định rõ các lĩnh vực CNHT ưu tiên, phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp phụ trợ của Chính phủ, để tập trung nguồn lực và đưa ra các ưu đãi hấp dẫn hơn.
3.2. Cải tiến quy trình thẩm định tín dụng và giám sát vốn vay
Quy trình thẩm định tín dụng cần được số hóa và chuẩn hóa để đảm bảo tính khách quan và hiệu quả. Các NHTM nên xây dựng hệ thống chấm điểm hệ số tín nhiệm nội bộ, kết hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau (báo cáo tài chính, lịch sử tín dụng, thông tin ngành, dữ liệu giao dịch...). Điều này giúp lượng hóa rủi ro và đưa ra quyết định nhanh chóng. Song song với đó, công tác giám sát sau cho vay phải được tăng cường. Ngân hàng cần theo dõi chặt chẽ hiệu quả sử dụng vốn vay của khách hàng, đảm bảo vốn được dùng đúng mục đích. Việc giám sát dòng tiền qua tài khoản ngân hàng, kiểm tra thực địa định kỳ, và duy trì đối thoại thường xuyên với doanh nghiệp sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và có biện pháp can thiệp kịp thời, ngăn ngừa phát sinh nợ xấu.
3.3. Áp dụng công nghệ vào quản lý rủi ro tín dụng hiện đại
Công nghệ là chìa khóa để hiện đại hóa hoạt động quản lý rủi ro tín dụng. Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Học máy (Machine Learning) có thể giúp phân tích các bộ dữ liệu lớn (Big Data) để dự báo khả năng vỡ nợ của khách hàng với độ chính xác cao. Các hệ thống cảnh báo sớm rủi ro (Early Warning System) sẽ tự động theo dõi các chỉ số tài chính và phi tài chính của doanh nghiệp, gửi cảnh báo cho cán bộ tín dụng khi có dấu hiệu tiêu cực. Chuyển đổi số không chỉ giúp NHTM nâng cao năng lực quản trị rủi ro mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội trong việc cung cấp các giải pháp tín dụng an toàn và hiệu quả cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cả hai bên.
IV. Bí quyết nâng cao năng lực tài chính và thể chế cho CNHT
Việc nâng cao chất lượng tín dụng đối với ngành công nghiệp hỗ trợ không thể chỉ đến từ nỗ lực đơn phương của các NHTM. Một giải pháp bền vững đòi hỏi sự chuyển mình mạnh mẽ từ chính các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và một môi trường thể chế, chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước. Về phía doanh nghiệp, việc chủ động nâng cao năng lực tài chính doanh nghiệp và tính minh bạch trong quản trị là điều kiện tiên quyết để xây dựng lòng tin với các tổ chức tín dụng. Doanh nghiệp cần chuẩn hóa hệ thống kế toán, lập báo cáo tài chính trung thực, và xây dựng các phương án kinh doanh chi tiết, khả thi. Tham gia vào các chương trình đào tạo về quản trị doanh nghiệp, quản lý tài chính sẽ giúp các chủ doanh nghiệp, đặc biệt là các DNVVN, có tư duy chiến lược và kỹ năng cần thiết để vận hành hiệu quả. Về phía Nhà nước, vai trò kiến tạo và hỗ trợ là cực kỳ quan trọng. Các chính sách vĩ mô cần được thiết kế và thực thi một cách đồng bộ, tạo ra một hệ sinh thái thuận lợi. Điều này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý cho các hình thức bảo lãnh tín dụng, đơn giản hóa thủ tục để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn vay ngân hàng ưu đãi, và thúc đẩy hình thành các cụm liên kết ngành.
4.1. Nâng cao năng lực tài chính và minh bạch thông tin doanh nghiệp
Để cải thiện hệ số tín nhiệm, các doanh nghiệp CNHT phải tập trung vào việc củng cố nền tảng tài chính. Điều này bao gồm việc tăng vốn chủ sở hữu, quản lý hiệu quả dòng tiền, và tối ưu hóa cơ cấu chi phí. Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa minh bạch. Việc công khai, rõ ràng các thông tin về hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính không chỉ giúp ngân hàng dễ dàng hơn trong quá trình thẩm định tín dụng mà còn giúp doanh nghiệp thu hút được các nhà đầu tư và đối tác chiến lược khác. Tự giác kiểm toán báo cáo tài chính hàng năm bởi một đơn vị độc lập là một bước đi chuyên nghiệp, giúp tăng đáng kể độ tin cậy của doanh nghiệp trong mắt các định chế tài chính.
4.2. Vai trò của chính sách hỗ trợ lãi suất và bảo lãnh tín dụng
Các chính sách của Chính phủ như hỗ trợ lãi suất và bảo lãnh tín dụng có vai trò như một đòn bẩy tài chính quan trọng. Chương trình hỗ trợ lãi suất giúp giảm gánh nặng chi phí vốn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn đầu tư ban đầu hoặc khi gặp khó khăn. Tuy nhiên, để chính sách này phát huy hiệu quả, cần có cơ chế xét duyệt minh bạch và nhanh chóng, tránh tình trạng quan liêu. Bên cạnh đó, việc phát triển các quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNVVN một cách chuyên nghiệp và hiệu quả sẽ giúp giải quyết bài toán thiếu tài sản đảm bảo. Khi có sự bảo lãnh từ một bên thứ ba uy tín, các NHTM sẽ tự tin hơn trong việc cấp tín dụng, từ đó khơi thông dòng vốn cho các doanh nghiệp tiềm năng.
4.3. Phát triển cụm liên kết ngành để tăng cường năng lực cạnh tranh
Mô hình cụm liên kết ngành là một giải pháp tín dụng và phát triển kinh doanh hiệu quả đã được chứng minh ở nhiều quốc gia. Khi các doanh nghiệp CNHT tập hợp lại thành một cụm, họ có thể chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm, công nghệ và giảm chi phí đầu vào. Sự liên kết chặt chẽ trong một chuỗi cung ứng nội khối giúp tăng cường sức mạnh đàm phán và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với ngân hàng, việc cho vay cả một cụm liên kết sẽ giảm thiểu rủi ro so với cho vay từng doanh nghiệp riêng lẻ. Ngân hàng có thể đánh giá rủi ro dựa trên sức khỏe của cả chuỗi, đồng thời dễ dàng kiểm soát dòng tiền luân chuyển giữa các doanh nghiệp trong cụm. Đây là hướng đi chiến lược giúp phát triển công nghiệp phụ trợ một cách bền vững.
V. Kết quả nghiên cứu Nhân tố ảnh hưởng tín dụng ngành CNHT
Luận án "Nâng cao chất lượng tín dụng đối với ngành công nghiệp hỗ trợ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam" của tác giả Nguyễn Văn Nhật (2021) đã cung cấp những phân tích định lượng sâu sắc về thực trạng và các yếu tố tác động đến vấn đề này. Dựa trên dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2011-2020, nghiên cứu chỉ ra rằng chất lượng tín dụng cho ngành CNHT tại Việt Nam đã có những kết quả nhất định nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Tốc độ tăng trưởng tín dụng đối với ngành có sự biến động, thậm chí giảm trong năm 2020 do ảnh hưởng của đại dịch. Đáng chú ý, tỷ lệ nợ xấu ngành công nghiệp hỗ trợ và tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng có xu hướng tăng, đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý rủi ro tín dụng của các NHTM. Một trong những đóng góp quan trọng nhất của luận án là việc xây dựng và kiểm định mô hình hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng. Kết quả cho thấy, các yếu tố thuộc về ngân hàng như "Quy trình tín dụng" và "Chính sách tín dụng" cùng với các yếu tố từ phía khách hàng như "Phương án kinh doanh" và "Năng lực tài chính doanh nghiệp" có tác động mạnh mẽ và ý nghĩa thống kê. Những phát hiện này không chỉ có giá trị về mặt học thuật mà còn là cơ sở khoa học quan trọng để các NHTM và các nhà hoạch định chính sách xây dựng các giải pháp tín dụng và hỗ trợ phù hợp, hiệu quả.
5.1. Phân tích tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ nợ xấu giai đoạn 2011 2020
Phân tích dữ liệu thứ cấp cho thấy bức tranh không hoàn toàn sáng sủa. Mặc dù có chủ trương ưu tiên, dư nợ tín dụng đối với lĩnh vực CNHT chưa cao và tăng trưởng không ổn định. Đặc biệt, tỷ lệ nợ xấu đối với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn 2011-2020 cho thấy xu hướng gia tăng, phản ánh những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động cho vay. Theo nghiên cứu, sự sụt giảm số lượng doanh nghiệp CNHT do ảnh hưởng của Covid-19 và các khó khăn nội tại đã làm giảm thị phần vay vốn tại các NHTM. Điều này cho thấy việc chỉ có chính sách ưu đãi là chưa đủ, mà cần có những giải pháp căn cơ để cải thiện cả "cung" và "cầu" tín dụng, đảm bảo dòng vốn được đưa vào nền kinh tế một cách hiệu quả và an toàn.
5.2. Mô hình các nhân tố tác động đến chất lượng tín dụng
Mô hình hồi quy tuyến tính từ dữ liệu khảo sát 600 cán bộ ngân hàng đã xác định 6 nhân tố chính ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng. Theo thứ tự tác động từ mạnh đến yếu, đó là: Quy trình tín dụng (0,223), Phương án kinh doanh của khách hàng (0,189), Năng lực tài chính khách hàng (0,143), Chính sách tín dụng của ngân hàng (0,136), Chính sách phát triển CNHT của nhà nước (0,116), và Quản lý rủi ro của ngân hàng (0,026). Kết quả này khẳng định rằng, để cải thiện chất lượng tín dụng, các NHTM cần tập trung vào việc hoàn thiện quy trình nội bộ và nâng cao năng lực thẩm định phương án kinh doanh, thay vì chỉ quá phụ thuộc vào tài sản đảm bảo. Đồng thời, năng lực nội tại của doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ chính sách vĩ mô cũng đóng vai trò không thể thiếu.
5.3. Bài học kinh nghiệm từ mô hình tín dụng quốc tế Thái Lan Nhật Bản
Nghiên cứu cũng đã phân tích kinh nghiệm quốc tế và rút ra nhiều bài học quý báu. Tại Thái Lan, các NHTM thành công nhờ gắn kết việc cho vay với các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng và cho vay theo mô hình tổ, nhóm để tăng cường trách nhiệm tập thể. Tại Nhật Bản, Chính phủ đóng vai trò bảo hộ, xây dựng các chính sách hỗ trợ lãi suất và cho vay dài hạn đối với các DNVVN, đồng thời phát triển đa dạng các tổ chức tài chính chuyên biệt. Bài học cho Việt Nam là cần có sự kết hợp hài hòa giữa nguồn lực nhà nước và cơ chế thị trường. Các NHTM cần đa dạng hóa sản phẩm, gắn kết dịch vụ tín dụng và phi tín dụng, và đặc biệt là phát triển mô hình cho vay theo chuỗi giá trị để kiểm soát rủi ro tốt hơn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
VI. Định hướng phát triển tín dụng bền vững cho ngành CNHT
Để nâng cao chất lượng tín dụng đối với ngành công nghiệp hỗ trợ một cách bền vững, cần một chiến lược dài hạn với sự phối hợp đồng bộ của ba bên: ngân hàng, doanh nghiệp và Chính phủ. Tương lai của tín dụng cho ngành CNHT không nằm ở việc cấp vốn ồ ạt, mà là việc xây dựng một mối quan hệ đối tác tin cậy, nơi ngân hàng đóng vai trò là nhà tư vấn tài chính, đồng hành cùng sự phát triển của doanh nghiệp. Định hướng chung là chuyển dịch từ mô hình tín dụng dựa trên tài sản sang mô hình dựa trên dòng tiền, hiệu quả dự án và tiềm năng tăng trưởng. Các NHTM cần tiếp tục đầu tư vào công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao để nâng cao năng lực thẩm định tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng. Các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ phải xem việc nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính là yếu tố sống còn để tiếp cận vốn vay ngân hàng. Chính phủ cần đóng vai trò kiến tạo, xây dựng một khung pháp lý thuận lợi, các chính sách hỗ trợ thực chất và thúc đẩy môi trường kinh doanh cạnh tranh, lành mạnh. Chỉ khi đó, dòng vốn tín dụng mới thực sự trở thành động lực mạnh mẽ, giúp ngành CNHT Việt Nam lớn mạnh, tự chủ và tham gia thành công vào chuỗi giá trị toàn cầu.
6.1. Tóm lược các giải pháp tín dụng chiến lược cho doanh nghiệp CNHT
Các giải pháp tín dụng chiến lược trong tương lai cần tập trung vào ba trụ cột chính. Thứ nhất, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, phát triển các hình thức cho vay theo chuỗi, tài trợ thương mại, và cho thuê tài chính. Thứ hai, tăng cường các dịch vụ phi tín dụng như tư vấn quản trị tài chính, kết nối kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ số tín nhiệm. Thứ ba, đẩy mạnh hợp tác giữa các NHTM với các hiệp hội ngành nghề, các quỹ đầu tư mạo hiểm và các tổ chức hỗ trợ DNVVN để tạo ra một hệ sinh thái tài chính toàn diện. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp các doanh nghiệp CNHT không chỉ tiếp cận được vốn mà còn sử dụng vốn một cách hiệu quả nhất, đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn vay.
6.2. Xu hướng phát triển công nghiệp phụ trợ trong chuỗi giá trị toàn cầu
Bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt là xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng sau đại dịch. Đây là cơ hội lớn cho ngành công nghiệp phụ trợ Việt Nam. Để nắm bắt cơ hội này, các doanh nghiệp CNHT cần nguồn vốn lớn để đầu tư công nghệ, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Do đó, vai trò của tín dụng ngân hàng càng trở nên quan trọng. Dòng vốn tín dụng cần được định hướng vào các lĩnh vực có tiềm năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu như điện tử, linh kiện ô tô, và các sản phẩm công nghệ cao. Các NHTM cần chủ động tìm hiểu và nắm bắt các xu hướng này để xây dựng các chính sách tín dụng đón đầu, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra biển lớn.
6.3. Kiến nghị chính sách vĩ mô thúc đẩy toàn diện ngành CNHT
Để tạo ra cú hích mạnh mẽ, cần có các kiến nghị chính sách vĩ mô mang tính đột phá. Chính phủ cần xây dựng một chiến lược quốc gia tổng thể về phát triển công nghiệp phụ trợ, trong đó xác định rõ vai trò và trách nhiệm của từng bộ, ngành. Cần có chính sách thuế, đất đai ưu đãi thực sự hấp dẫn để thu hút đầu tư vào lĩnh vực này. Đồng thời, cần đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến các chương trình hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng. Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục có những chỉ đạo định hướng các NHTM ưu tiên nguồn vốn cho ngành CNHT, đồng thời tạo cơ chế linh hoạt trong việc xử lý nợ xấu phát sinh từ lĩnh vực ưu tiên này. Một môi trường pháp lý ổn định và chính sách hỗ trợ nhất quán sẽ là nền tảng vững chắc nhất để nâng cao chất lượng tín dụng một cách bền vững.
