Luận văn thạc sĩ nâng cao chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại ngân hàng tmcp đầu tư và phát triển việt nam chi nhánh quảng bình

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nâng cao chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại ngân hàng tmcp đầu tư và phát triển, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Trương Lê Thúy Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Kinh tế Huế
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nâng cao chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC KINH TẾ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG CHO VAY DOANH NGHIỆP XÂY LẮP CỦA NGÂN HÀNG TMCP ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM – CHI NHÁNH QUẢNG BÌNH
• 1.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Bình
• 1.2. Lịch sử hình thành chi nhánh
• 1.3. Chức năng và nhiệm vụ của chi nhánh
• 1.4. Cơ cấu tổ chức bộ máy của chi nhánh
• 1.5. Hoạt động kinh doanh của chi nhánh
• 1.6. Thực trạng chất lượng tín dụng doanh nghiệp xây lắp của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Bình
• 1.6.1. Tình hình cho vay tín dụng doanh nghiệp xây lắp
• 1.6.2. Tình hình thu nợ đối với DNXL
• 1.6.3. Tình trạng nợ quá hạn của DNXL tại BIDV Quảng Bình
• 1.6.4. Tình hình trích lập dự phòng rủi ro tín dụng
• 1.6.5. Tổng dư nợ trên tổng nguồn vốn huy động
• 1.6.6. Vòng quay vốn tín dụng
• 1.6.7. Lợi nhuận cho vay doanh nghiệp xây lắp
• 1.7. Đánh giá của Doanh nghiệp xây lắp về chất lượng tín dụng tại ngân hàng BIDV – CN Quảng Bình
• 1.7.1. Thông tin chung về đối tượng khảo sát
• 1.7.2. Kiểm định độ tin cậy thang đo
• 1.7.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 1.7.4. Phân tích hồi quy
• 1.7.5. Đánh giá của các doanh nghiệp xây lắp về công tác tín dụng cho vay tại ngân hàng BIDV – CN Quảng Bình
• 1.7.6. Đánh giá chung về chất lượng dịch vụ tín dụng cho vay đối với doanh nghiệp xây lắp tại ngân hàng BIDV – CN Quảng Bình
• 1.7.7. Kết quả đạt được
• 1.7.8. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG BIDV – CN QUẢNG BÌNH
• 2.1. Định hướng, mục tiêu nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng BIDV – CN Quảng Bình
• 2.1.1. Định hướng chung về hoạt động tín dụng của BIDV Quảng Bình
• 2.1.2. Định hướng hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp xây lắp
• 2.1.3. Mục tiêu nâng cao chất lượng tín dụng
• 2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng cho vay đối với doanh nghiệp xây lắp tại ngân hàng BIDV – CN Quảng Bình
• 2.2.1. Giải pháp về công tác tiếp cận vốn tín dụng cho vay của ngân hàng
• 2.2.2. Giải pháp về khả năng đáp ứng của ngân hàng
• 2.2.3. Giải pháp về sự quan tâm của ngân hàng
• 2.2.4. Giải pháp về phương tiện hữu hình của ngân hàng
• 2.2.5. Các giải pháp khác
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Đối với ngân hàng BIDV Việt Nam
• 3.2. Đối với ngân hàng nhà nước
• 3.3. Đối với Chính phủ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
• BIÊN BẢN CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
• NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 1+2
• BẢN GIẢI TRÌNH XÁC NHẬN HOÀN THIỆN LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) là một trong những ngân hàng thương mại Nhà nước có bề dày lịch sử lâu đời nhất tại Việt Nam. Trong suốt 53 năm hoạt động, BIDV đã khẳng định vai trò quan trọng trong việc cung cấp tín dụng cho các doanh nghiệp xây lắp (DNXL). Tuy nhiên, thực tế cho thấy rằng chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại BIDV Quảng Bình vẫn còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu cao đã ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Do đó, việc nâng cao chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp là một vấn đề cấp thiết, không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính của ngân hàng mà còn hỗ trợ sự phát triển bền vững của ngành xây dựng tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu để phân tích và đánh giá chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại BIDV Quảng Bình. Phương pháp thu thập số liệu bao gồm cả số liệu thứ cấp từ các báo cáo của ngân hàng và số liệu sơ cấp thông qua khảo sát các doanh nghiệp xây lắp. Phương pháp phân tích số liệu được sử dụng bao gồm thống kê mô tả, phân tích hồi quy và phân tích nhân tố khám phá (EFA). Những phương pháp này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng và đề xuất các giải pháp cải thiện. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về thực trạng và những thách thức mà ngân hàng đang đối mặt trong việc cho vay doanh nghiệp xây lắp.

III. Thực trạng chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp

Thực trạng chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại BIDV Quảng Bình cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tình hình cho vay tín dụng doanh nghiệp xây lắp có sự biến động lớn, với tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu ở mức cao. Các doanh nghiệp xây lắp thường gặp khó khăn trong việc thu hồi nợ, dẫn đến tình trạng trích lập dự phòng rủi ro tín dụng tăng cao. Đánh giá từ phía doanh nghiệp cho thấy họ chưa hoàn toàn hài lòng với chất lượng dịch vụ tín dụng mà ngân hàng cung cấp. Điều này cho thấy cần có những cải tiến trong quy trình cho vay và quản lý rủi ro tín dụng để nâng cao chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại ngân hàng.

IV. Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng

Để nâng cao chất lượng tín dụng cho vay doanh nghiệp xây lắp tại BIDV Quảng Bình, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần cải thiện quy trình tiếp cận vốn tín dụng, đảm bảo rằng các doanh nghiệp xây lắp có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Thứ hai, ngân hàng cần tăng cường khả năng đáp ứng và sự quan tâm đến nhu cầu của khách hàng. Cuối cùng, việc đầu tư vào các phương tiện hữu hình và công nghệ thông tin sẽ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng tín dụng mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía doanh nghiệp xây lắp đối với ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Quảng Bình là một trong những ngân hàng thương mại Nhà nước hàng đầu, có vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp xây lắp (DNXL) trên địa bàn tỉnh. Trong giai đoạn 2015-2017, dư nợ cho vay DNXL chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ của ngân hàng, phản ánh mối quan hệ truyền thống và quan trọng giữa BIDV Quảng Bình và ngành xây dựng cơ bản. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng cho vay DNXL còn tồn tại nhiều hạn chế như tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu ở mức cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tín dụng và thu nhập của ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng chất lượng tín dụng cho vay DNXL tại BIDV Quảng Bình trong giai đoạn 2015-2017, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng nhằm đảm bảo an toàn vốn, tăng hiệu quả kinh doanh và hỗ trợ phát triển ngành xây dựng địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các DNXL có quan hệ tín dụng với BIDV Quảng Bình, với dữ liệu thu thập từ báo cáo nội bộ ngân hàng và khảo sát trực tiếp các doanh nghiệp trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2017.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện quy trình cho vay, nâng cao năng lực thẩm định và quản lý rủi ro tín dụng, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cả ngân hàng và các DNXL. Các chỉ số như tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ nợ xấu, vòng quay vốn tín dụng và mức độ hài lòng của khách hàng được sử dụng làm thước đo đánh giá chất lượng tín dụng, giúp ngân hàng điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chất lượng tín dụng và dịch vụ ngân hàng, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết về chất lượng tín dụng ngân hàng thương mại: Chất lượng tín dụng được hiểu là mức độ an toàn và khả năng sinh lời của các khoản cho vay, được đánh giá qua các chỉ tiêu như tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu, dự phòng rủi ro và lợi nhuận từ hoạt động cho vay.

• Mô hình chất lượng dịch vụ của Parasuraman và cộng sự: Mô hình SERVQUAL với 5 thành phần cơ bản gồm Tin cậy, Đáp ứng, Năng lực phục vụ, Đồng cảm và Phương tiện hữu hình được vận dụng để đánh giá sự hài lòng của DNXL đối với dịch vụ tín dụng của ngân hàng.

• Khái niệm về doanh nghiệp xây lắp (DNXL): DNXL là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thi công xây dựng và lắp đặt thiết bị công trình, có đặc thù về sản phẩm xây lắp quy mô lớn, chu kỳ sản xuất dài và chịu ảnh hưởng lớn từ điều kiện thiên nhiên, khí hậu.

Các khái niệm chính bao gồm: tín dụng cho vay DNXL, chất lượng tín dụng, nợ quá hạn, nợ xấu, sự hài lòng của khách hàng, vòng quay vốn tín dụng, và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng (chủ quan và khách quan).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp để đảm bảo tính khách quan và toàn diện:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo kết quả kinh doanh, báo cáo tín dụng của BIDV Quảng Bình giai đoạn 2015-2017; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 135 DNXL đang sử dụng dịch vụ tín dụng tại ngân hàng trong năm 2017.

• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp thuận tiện được áp dụng, lấy mẫu các DNXL trên địa bàn thành phố Đồng Hới đại diện cho toàn tỉnh Quảng Bình.

• Phương pháp phân tích:

  • Thống kê mô tả để phân tích đặc điểm và xu hướng tín dụng.
  • Phân tích dãy dữ liệu thời gian để đánh giá biến động tín dụng qua các năm.
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của DNXL.
  • Phân tích hồi quy đa biến để đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến chất lượng tín dụng.
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha đảm bảo thang đo có độ tin cậy trên 0,6.

• Timeline nghiên cứu: Phân tích dữ liệu giai đoạn 2015-2017, khảo sát thực địa từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2017, đề xuất giải pháp đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu cao: Tỷ lệ nợ quá hạn của DNXL tại BIDV Quảng Bình trong giai đoạn 2015-2017 dao động khoảng 4-6%, vượt mức khuyến nghị dưới 3% của World Bank. Tỷ lệ nợ xấu cũng duy trì ở mức cao, chiếm khoảng 2-3% tổng dư nợ DNXL, gây áp lực lớn lên dự phòng rủi ro và lợi nhuận ngân hàng.

2. Tổng dư nợ cho vay DNXL chiếm tỷ trọng lớn: Dư nợ cho vay DNXL chiếm khoảng 40-50% tổng dư nợ tín dụng của BIDV Quảng Bình, phản ánh vai trò quan trọng của ngành xây lắp trong danh mục cho vay. Tốc độ tăng trưởng dư nợ DNXL trung bình đạt khoảng 8%/năm, phù hợp với khả năng huy động vốn và quản lý rủi ro của ngân hàng.

3. Vòng quay vốn tín dụng thấp: Vòng quay vốn tín dụng đối với DNXL chỉ đạt khoảng 1,2 vòng/năm, thấp hơn so với các ngành khác, do đặc thù chu kỳ thi công dài và thời gian thanh toán kéo dài của các công trình xây dựng.

4. Mức độ hài lòng của DNXL về dịch vụ tín dụng còn hạn chế: Qua khảo sát 135 DNXL, chỉ khoảng 60% khách hàng đánh giá hài lòng về khả năng tiếp cận vốn vay, 55% hài lòng về sự quan tâm và hỗ trợ của ngân hàng, trong khi đó phương tiện hữu hình và khả năng đáp ứng được đánh giá thấp hơn, lần lượt khoảng 50% và 52%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến chất lượng tín dụng cho vay DNXL chưa cao là do đặc thù ngành xây lắp với chu kỳ sản xuất dài, vốn đầu tư lớn và rủi ro thiên nhiên, khí hậu ảnh hưởng đến tiến độ thi công và khả năng trả nợ. Tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu cao phản ánh sự chưa hiệu quả trong công tác thẩm định, kiểm soát và giám sát khoản vay. Vòng quay vốn tín dụng thấp cho thấy nguồn vốn bị ứ đọng, ảnh hưởng đến khả năng tái đầu tư của ngân hàng.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành ngân hàng thương mại, kết quả này tương đồng với thực trạng chung của các ngân hàng thương mại Nhà nước tại các tỉnh miền Trung, nơi ngành xây dựng cơ bản chiếm tỷ trọng lớn trong dư nợ tín dụng. Mức độ hài lòng của khách hàng phản ánh sự cần thiết cải tiến quy trình cho vay, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường trang thiết bị công nghệ hỗ trợ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu theo năm, bảng so sánh tỷ trọng dư nợ DNXL và vòng quay vốn tín dụng, cũng như biểu đồ cột thể hiện mức độ hài lòng của khách hàng theo các tiêu chí dịch vụ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa quy trình thẩm định và phê duyệt khoản vay: Rút ngắn thời gian xét duyệt khoản vay xuống dưới 7 ngày làm việc, áp dụng công nghệ thông tin để tự động hóa quy trình, giúp nâng cao khả năng tiếp cận vốn và giảm thiểu rủi ro. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý tín dụng BIDV Quảng Bình, thời gian: 2019-2020.

2. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro tín dụng: Thiết lập hệ thống giám sát tiến độ thi công và dòng tiền thanh toán của DNXL, phối hợp chặt chẽ với chủ đầu tư để kiểm soát nguồn trả nợ. Chủ thể thực hiện: Phòng kiểm soát rủi ro BIDV Quảng Bình, thời gian: 2019-2020.

3. Nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của cán bộ tín dụng: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về ngành xây lắp và kỹ năng thẩm định tín dụng, đồng thời xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp nghiêm ngặt. Chủ thể thực hiện: Phòng nhân sự và đào tạo BIDV Quảng Bình, thời gian: 2019.

4. Cải thiện chất lượng dịch vụ khách hàng và trang thiết bị công nghệ: Đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, cải thiện phương tiện hữu hình như cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ khách hàng, đồng thời tăng cường sự quan tâm, hỗ trợ khách hàng trong quá trình vay vốn. Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc BIDV Quảng Bình, thời gian: 2019-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tín dụng ngân hàng thương mại: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng thẩm định, quản lý rủi ro và cải tiến quy trình cho vay đối với DNXL, từ đó nâng cao chất lượng tín dụng và hiệu quả kinh doanh.

2. Lãnh đạo các ngân hàng thương mại Nhà nước và chi nhánh: Tham khảo để xây dựng chính sách tín dụng phù hợp với đặc thù ngành xây lắp, đồng thời phát triển chiến lược quản lý rủi ro và dịch vụ khách hàng.

3. Doanh nghiệp xây lắp: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng, từ đó cải thiện hồ sơ vay vốn, nâng cao khả năng tiếp cận và sử dụng vốn hiệu quả.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, tài chính ngân hàng: Tài liệu tham khảo quý giá về thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trong lĩnh vực xây lắp, góp phần phát triển nghiên cứu học thuật và ứng dụng thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chất lượng tín dụng cho vay DNXL lại quan trọng đối với ngân hàng?
   Chất lượng tín dụng quyết định khả năng thu hồi vốn và sinh lời của ngân hàng. Với DNXL, do đặc thù ngành có rủi ro cao, việc nâng cao chất lượng tín dụng giúp giảm tỷ lệ nợ xấu, bảo vệ nguồn vốn và tăng hiệu quả kinh doanh.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng tín dụng cho vay DNXL?
   Các yếu tố chủ quan như chính sách cho vay, quy trình thẩm định, năng lực cán bộ tín dụng và các yếu tố khách quan như tình hình kinh tế, môi trường pháp lý, đặc thù ngành xây lắp đều ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng.

3. Làm thế nào để giảm tỷ lệ nợ quá hạn trong cho vay DNXL?
   Ngân hàng cần tăng cường kiểm tra, giám sát tiến độ thi công, phối hợp với chủ đầu tư để kiểm soát dòng tiền, đồng thời nâng cao năng lực thẩm định và quản lý rủi ro nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro.

4. Phương pháp khảo sát khách hàng được thực hiện như thế nào?
   Khảo sát sử dụng bảng hỏi với thang đo Likert 5 mức độ, thu thập ý kiến từ 135 DNXL tại Quảng Bình, phân tích bằng phần mềm SPSS để đánh giá mức độ hài lòng và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ tín dụng.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao chất lượng dịch vụ tín dụng?
   Giải pháp bao gồm tối ưu hóa quy trình cho vay, nâng cao năng lực cán bộ, cải thiện công nghệ và trang thiết bị, tăng cường sự quan tâm hỗ trợ khách hàng, đồng thời kiểm soát chặt chẽ rủi ro tín dụng.

Kết luận

• Chất lượng tín dụng cho vay DNXL tại BIDV Quảng Bình trong giai đoạn 2015-2017 còn nhiều hạn chế, thể hiện qua tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu cao, vòng quay vốn tín dụng thấp.
• Mức độ hài lòng của DNXL về dịch vụ tín dụng chưa đạt kỳ vọng, đặc biệt ở các tiêu chí phương tiện hữu hình và khả năng đáp ứng.
• Các nhân tố chủ quan như chính sách cho vay, quy trình thẩm định và năng lực cán bộ tín dụng đóng vai trò quyết định đến chất lượng tín dụng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng tín dụng, tập trung vào cải tiến quy trình, nâng cao năng lực nhân sự, ứng dụng công nghệ và tăng cường giám sát rủi ro.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho BIDV Quảng Bình và các ngân hàng thương mại khác trong việc phát triển hoạt động tín dụng bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

Hành động tiếp theo: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2019-2020, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh chính sách phù hợp. Các cán bộ tín dụng và lãnh đạo ngân hàng nên chủ động áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng tín dụng và dịch vụ khách hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Lý luận cơ bản về chất lượng tín dụng cho vay DNXL của ngân hàng thương mại 1. Tín dụng cho vay DNXL của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm về cho vay DNXL Để hiểu một cách đầy đủ về tín dụng cho vay DNXL, trước tiên chúng ta cần đưa ra định nghĩa về lĩnh vực hoạt động thi công xây lắp.

Theo Nguyễn Vũ Việt và Nguyễn Thị Hòa [16], hoạt động thi công xây lắp được hiểu một cách cơ bản là những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt thiết bị các công trình, hạng mục công trình. Công trình xây dựng là sản phẩm của công nghệ lắp đặt gắn liền với đất (bao gồm cả khoảng không, mặt nước, mặt đất, mặt biển, thềm lục địa) được tạo thành bởi vật liệu xây dựng, thiết bị và lao động. DNXL là các DN thuộc mọi thành phần kinh tế được thành lập theo quy định của pháp luật, có đăng ký ngành nghề kinh doanh trong lĩnh vực thi công, xây lắp. DNXL có hai lĩnh vực hoạt động chủ yếu là (1) hoạt động tìm kiếm hợp đồng xây dựng và (2) hoạt động bàn giao công trình hoàn thành và thanh quyết toán hợp đồng xây dựng với chủ đầu tư công trình.

Các DN hoạt động trong lĩnh vực xây lắp có trách nhiệm: - Đăng ký hoạt động xây dựng tại các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật. - Chịu trách nhiệm trước pháp luật và Chủ đầu tư về các nội dung đã cam kết trong hợp đồng, bao gồm cả số lượng, chất lượng, tính chính xác của sản phẩm theo thời gian thực hiện hợp đồng, có quy định và hướng dẫn sử dụng công trình trước khi bàn giao công trình xây dựng, thực hiện bảo hành chất lượng sản phẩm xây dụng và công trình theo quy định. - Thực hiện chế độ bảo hiểm công trình xây dựng, thực hiện an toàn lao động, bảo vệ môi trường sinh thái trong quá trình xây dựng. Thông tin rộng rãi về năng lực hoạt động của DN để Chủ đầu tư biết và lựa chọn.

Đặc trưng của DNXL So với các ngành sản xuất khác, ngành XDCB có những đặc điểm về kinh tế - kỹ thuật riêng biệt, thể hiện rất rõ nét ở sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm của ngành. Những đặc điểm riêng của ngành và đặc điểm sản phẩm xây lắp sẽ chi phối công tác tổ chức quản lý, điều hành. Việc nghiên cứu nắm rõ các đặc điểm này, giúp Ngân hàng đưa ra những quyết định chính xác, nắm rõ được những hạn chế và đề ra những phương án khắc phục nhằm nâng cao chất lượng cho vay, nâng cao hiệu quả kinh doanh [16]. Về sản phẩm xây lắp - Sản phẩm xây lắp có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc: Mỗi sản phẩm đều có thiết kế riêng theo yêu cầu của nhiệm vụ thiết kế, mặc dù sản phẩm xây lắp có thể giống nhau về hình thức song về kết cấu, quy phạm thì không giống nhau hoàn toàn nếu xây dựng ở những địa điểm khác nhau, nên mặc dù có thể sản xuất hàng loạt theo mẫu thiết kế thống nhất nhưng chi phí xây dựng không thống nhất.

Bên cạnh đó, với đặc điểm quy mô (thể tích) lớn và phức tạp của sản phẩm xây lắp dẫn đến chu kỳ sản xuất dài, vốn đầu tư bỏ vào để xây dựng dễ bị ứ đọng, gây lãng phí, hoặc ngược lại nếu thiếu vốn sẽ làm công tác thi công bị gián đoạn, kéo dài thời gian xây dựng. Do đó, từ đặc điểm này, yêu cầu công tác quản lý tài chính phải có kế hoạch, tiến độ thi công, dự toán cụ thể cho từng công trình, từng hạng mục công trình và dự toán chi tiết theo thiết kế tổ chức thi công, có biện pháp kỹ thuật thi công tốt để rút ngắn thời gian xây dựng, tiết kiệm vật tư, lao động, tiết kiệm chi phí quản lý để hạ giá thành xây dựng [16]. - Sản phẩm xây lắp có tính chất cố định, nơi sản xuất gắn liền với nơi tiêu thụ sản phẩm: Các tư liệu sản xuất (các máy móc, thiết bị thi công, công nhân,.) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm. Đặc điểm này làm khó khăn cho công tác tổ chức sản xuất.

Việc bố trí các công trình tạm phục vụ thi công (lán trại, kho tàng…) phối hợp với các phương tiện, máy móc thiết bị nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp và tốn kém. Do đó, để giảm thiểu lãng phí, thất thoát trên đòi hỏi trước khi khởi công xây dựng công trình phải làm thật tốt công tác chuẩn bị đầu tư và chuẩn bị xây dựng; hiệu quả kinh doanh sẽ phụ thuộc rất lớn vào trình độ tổ chức quản lý của đơn vị xây lắp [16]. 8 - Sản phẩm xây lắp chịu ảnh hưởng của điều kiện thiên nhiên, khí hậu, địa chất, thuỷ văn.: Chất lượng và giá cả (chi phí xây dựng) sản phẩm xây lắp phụ thuộc trực tiếp của các điều kiện tự nhiên. Các DNXL không thể lường trước được hết những khó khăn do tác động của thời tiết, khí hậu.

Rủi ro xảy ra tác động tới tiến độ thi công công trình, giá thành công trình, thậm chí cả chất lượng công trình. Do đó, các DNXL phải lập tiến độ thi công, tổ chức thi công hợp lý, có phương án sử dụng cũng như bảo quản nguyên, nhiên vật liệu để tránh bị tác động xấu của các điều kiện tự nhiên và quản lý hiệu quả chi phí [16]. - Sản phẩm xây lắp được tiêu thụ theo giá dự toán hoặc giá thỏa thuận với chủ đầu tư (giá đấu thầu), do đó tính chất hàng hóa của sản phẩm xây lắp không thể hiện rõ. Đối tượng hạch toán chi phí cụ thể trong xây lắp là các hạng mục công trình, các giai đoạn của hạng mục hay nhóm hạng mục.

Do đó, DNXL phải lập dự toán chi phí và tính giá thành theo từng hạng mục công trình hay giai đoạn của hạng mục công trình [16]. - Sản phẩm xây lắp liên quan đến nhiều ngành khác nhau trong quá trình xây dựng và sử dụng: Tài sản cố định của các ngành khác nhau là sản phẩm của ngành xây lắp. Do vậy, chất lượng sản phẩm xây lắp liên quan đến chất lượng đầu tư của các ngành và hiệu quả đầu tư trong nền kinh tế [16]. Đặc điểm về tổ chức quản lý và sản xuất kinh doanh - Hoạt động kinh doanh của DNXL là hoạt động mang tính đặc thù, sản phẩm của họ là những công trình xây dựng (từ công trình xây dựng công nghiệp đến dân dụng, cầu đường, cơ sở hạ tầng, xây lắp điện…), các DNXL chỉ sản xuất những sản phẩm mà chủ đầu tư đặt hàng và được tiêu thụ khi chủ đầu tư chấp thuận theo các điều kiện đã ký kết.

Hoạt động sản xuất kinh doanh của DNXL phần nào phụ thuộc vào khả năng phát triển, đầu tư và mở rộng của nền kinh tế, nếu đầu tư của nền kinh tế tăng trưởng cao thì thị trường tiêu thụ của DNXL có khả năng được mở rộng. Trên cơ sở đó, hoạt động cho vay của Ngân hàng đối với khách hàng DNXL để tham gia thi công các công trình phục vụ cho nhu cầu phát triển của nền kinh tế cũng có khả năng mở rộng [16]. 9 - Kết quả sản xuất kinh doanh của DNXL được thực hiện khi các công trình xây lắp (sản phẩm xây lắp) được chủ đầu tư chấp thuận và thanh toán, và chỉ khi đó DNXL mới có khả năng trả nợ ngân hàng. Vì vậy, quan hệ tín dụng giữa DNXL và Ngân hàng, hay nói cách khác chất lượng cho vay đối với DNXL sẽ phụ thuộc lớn vào mối quan hệ giữa chủ đầu tư (bên A) và DNXL (bên B), mối quan hệ này thể hiện ở: Chất lượng thực hiện công trình, phương thức nghiệm thu thanh toán của chủ đầu tư, tiến độ xây dựng, nguồn vốn xây dựng cơ bản của chủ đầu tư… [16] c.

Về tình hình tài chính của doanh nghiệp xây lắp - Nhu cầu vốn lưu động thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nhu cầu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh: Do tính chất hoạt động của DNXL nên cơ cấu vốn có đặc thù riêng khác với ngành công nghiệp và các ngành khác, cụ thể là nhu cầu vốn lưu động (vốn kinh doanh doanh ngắn hạn) cho hoạt động SXKD chiếm tỷ trọng lớn nhất. Các Ngân hàng thường cho vay các DNXL chủ yếu để tài trợ vốn lưu động phục vụ thi công các công trình. Đối với nhu cầu đầu tư mới, thay thế và cải tiến máy móc thiết bị, nâng cao năng lực sản xuất, Ngân hàng chỉ tham gia tài trợ một phần, phần còn lại các DNXL phải bỏ vốn tự có của mình [16]. - Tốc độ chu chuyển vốn trong các DNXL thường không cao: Do đặc điểm xây dựng một đơn vị sản phẩm đòi hỏi phải bỏ nhiều chi phí, thời gian thi công kéo dài dẫn đến tình trạng ứ đọng vốn sản xuất ở các hạng mục công trình thi công dở dang.

Khi công trình hoàn thành, công tác nghiệm thu, quyết toán và thanh toán còn phải phụ thuộc vào chủ đầu tư. Các DNXL thường xuyên bị chiếm dụng vốn trong thời gian dài nên tốc độ quay vòng vốn lưu động thường rất thấp, nhu cầu vốn lưu động cần thiết cho thi công lớn. Trong khi đó vốn chủ hữu chiếm tỷ lệ nhỏ trên tổng nguồn vốn nên để đủ vốn hoạt động, các DNXL phải huy động vốn bên ngoài mà chủ yếu là vốn vay ngân hàng [16]. - Khả năng tự chủ về tài chính thấp: Thực tế hiện nay, vốn chủ sở hữu của DNXL thường chỉ chiếm khoảng 5-20% trong tổng nguồn vốn, còn lại là vốn vay ngân hàng và vốn chiếm dụng khác.

Do đó gánh nặng về chi phí lãi vay lớn gây áp lực đến hiệu quả kinh doanh và tình hình tài chính của DN. Lợi nhuận đạt được không cao nên khả năng bổ sung vốn chủ sở hữu và đầu tư nâng cao năng lực sản 10 xuất thi công thường hạn chế. Trong khi đó, do sản lượng thi công tăng lên cùng với yêu cầu cao về chất lượng công trình đòi hỏi phải có những thiết bị thi công hiện đại nên nhu cầu vốn (cả vốn lưu động và vốn đầu tư trung dài hạn) ngày càng tăng. Vì vậy, các DNXL phải vay ngân hàng ngày càng nhiều để tài trợ cho nhu cầu vốn của mình.