Chương 1: Lý luận chung về tín dụng chính sách và chất lượng tín dụng chính sách Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng tín dụng hộ nghèo tại NHCSXH huyện Tân Lạc Chương 4: Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng hộ nghèo tại NHCSXH huyện Tân Lạc 4 CHƢƠNG I TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH VÀ CHẤT LƢỢNG TÍN DỤNG CHÍNH SÁCH 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài Vấn đề nâng cao chất lượng tín dụng trong hệ thống ngân hàng nói chung và NHCSXH nói riêng đã được nhiều tác giả, nhiều tổ chức nghiên cứu, làm rõ trong các đề tài, dự án, hội thảo, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Trong đó có thể kể đến một số nghiên cứu nổi bật sau đây: Tác giả Nguyễn Thị Thu Đông (2012) trong nghiên cứu “Nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam trong quá trình hội nhập” đã đi sâu nghiên cứu thực trạng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam giai đoạn 2006-2010 từ đó đưa ra định hướng và giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế [5]. Tác giả Lê Đăng Hoàn (2013) với đề tài “Nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp trong khu công nghiệp tại một số thành phố lớn ở Việt Nam” lại có một cách tiếp cận khác.
Đó là khẳng định và làm rõ vai trò của các khu công nghiệp trong sự phát triển chung của nền kinh tế. Đồng thời hệ thống hóa và phân tích các vấn đề lý luận về khu công nghiệp, các doanh nghiệp hoạt động trong khu công nghiệp. Từ đó đề ra hệ thống giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp tại một số thành phố lớn ở Việt Nam [9]. Tác giả Tống Thị Mai Loan (2006) trong nghiên cứu “Rủi ro tín dụng trong cho vay ở Ngân hàng chính sách xã hội.
Thực trạng và giải pháp quản lý” đã đi sâu nghiên cứu các vấn đề rủi ro trong cho vay, nguy cơ nợ quá hạn, nợ xấu, qua đó đưa ra các giải pháp mang tính quản trị nhằm hạn chế các rủi ro tín dụng đối với nguồn vốn ưu đãi [12]. 5 Tác giả Nguyễn Thị Thu (2013) với đề tài “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Lào Cai” đã nghiên cứu thực trạng sử dụng vốn vay của hộ nghèo, từ đó đánh giá hiệu quả tín dụng đồng thời đề ra các nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chương trình cho vay hộ nghèo [22]. Nhóm tác giả Hoàng Hữu Hòa, Nguyễn Lê Hiệp (2007) với nghiên cứu “Tác động của vốn vay tín dụng đối với xóa đói giảm nghèo ở Huyện Hương Thủy, Tỉnh Thừa Thiên Huế” đã phân tích mối quan hệ của vốn vay đối với việc gia tăng tư liệu sản xuất của hộ nghèo; Tác động của tín dụng đối với việc tạo việc làm cho hộ nghèo và Tác động của vốn vay đến thu nhập của hộ nghèo. Từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của tín dụng đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo [8].
Cũng nghiên cứu về chất lượng tín dụng của Ngân hàng chính sách xã hội. Tác giả Nguyễn Thị Bích Diệu (2012) với đề tài “Nâng cao chất lượng tín dụng của Ngân hàng chính sách xã hội Hà Nội” đã tiến hành phân tích thực trạng tín dụng tại NHCSXH thành phố Hà Nội qua đó đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng tại NHCSXH thành phố Hà Nội [4]. Tác giả Đào Thị Thúy Hằng (2011) trong đề tài “Nâng cao chất lượng cho vay đối với hộ nghèo tại Chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội Thành phố Hải Phòng”. Đã đi sâu nghiên cứu tín dụng cho nhóm đối tượng hộ nghèo, đánh giá thực trạng và hiệu quả tín dụng từ đó đề xuất nhóm giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với nhóm đối tượng nghiên cứu [7].
Tác giả Phạm Thị Châu (2007) với nghiên cứu “Tín dụng Ngân hàng Chính sách xã hội với công tác xóa đói giảm nghèo tại Lâm Đồng” đã tiến hành phân tích thực trạng các chương trình tín dụng chính sách đang thực hiện tại Chi nhánh NHCSXH tỉnh Lâm Đồng. Đánh giá những hiệu quả đạt 6 được và nêu ra những hạn chế còn tồn tại từ đó rút ra bài học kinh nghiệm trong quá trình thực hiện các chương trình tín dụng chính sách. Tuy nhiên, đề tài vẫn còn hạn chế khi việc tổ chức điều tra khảo sát với số lượng mẫu ít và chưa đủ tính đại diện do đó kết quả nghiên cứu có độ tin cậy chưa cao [2]. Mặc dù đã có rất nhiều nghiên cứu của các tác giả trong nước về chất lượng tín dụng ngân hàng nói chung và tín dụng chính sách đối với công tác xóa đói giảm nghèo nói riêng.
Nhưng vẫn còn thiếu những đề tài đi sâu nghiên cứu về chất lượng tín dụng chương trình cho vay hộ nghèo. Do vậy, việc nghiên cứu thực trạng tín dụng cho vay hộ nghèo để từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng hộ nghèo là cần thiết và phù hợp 1.2 Khái niệm tín dụng và tín dụng chính sách * Khái niệm tín dụng: Tín dụng là quan hệ vay mượn, quan hệ sử dụng vốn lẫn nhau giữa người đi vay và người cho vay dựa trên nguyên tắc hoàn trả. Tính chất của tín dụng: Tín dụng trước hết chỉ là sự chuyển giao quyền sử dụng một số tiền (hiện kim) hoặc tài sản (hiện vật) từ chủ thể này sang chủ thể khác, chứ không làm thay đổi quyền sở hữu chúng; Tín dụng bao giờ cũng có thời hạn và phải được “hoàn trả”; Giá trị của tín dụng không những được bảo tồn mà còn được nâng cao nhờ lợi tức tín dụng. Tín dụng là mối quan hệ tín dụng phải thỏa mãn những đặc trưng sau: - Thứ nhất: là quan hệ chuyển nhượng mang tính chất tạm thời.
- Thứ hai: tính hoàn trả. - Thứ ba: quan hệ tín dụng dựa trên sự tin tưởng giữa người đi vay và người cho vay. Từ các khái niệm trên cho thấy bản chất tín dụng là một giao dịch về tiền hoặc giấy tờ có giá trị như tiền dựa trên cơ sở có khả năng hoàn trả. Cơ sở để quyết định một khoản tín dụng là lòng tin của chủ nợ về khả năng thanh 7 toán của các con nợ, là sự tín nhiệm, sự tin tưởng lẫn nhau.
Trong đó hành động hoàn trả là đặc trưng bản chất của tín dụng, là dấu hiệu tiêu biểu để phân biệt tín dụng với các dạng hỗ trợ tài chính không phải hoàn trả gốc và lãi. Tín dụng ngân hàng là quan hệ tín dụng giữa các ngân hàng với các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, các tổ chức và cá nhân được thực hiện dưới hình thức ngân hàng đứng ra huy động vốn bằng tiền và cho vay (cấp tín dụng) đối với các đối tượng nói trên. Tín dụng ngân hàng có thể mở rộng cho mọi đối tượng trong xã hội, nó có thể xâm nhập vào các ngành, với nhiều loại hình và quy mô hoạt động lớn, vừa và nhỏ, không những xâm nhập vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh mà còn xâm nhập vào nhiều lĩnh vực như dịch vụ, đời sống. Tín dụng ngân hàng có tác dụng rất lớn trong việc thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế xã hội.
* Tín dụng chính sách: Tín dụng chính sách là hệ thống các biện pháp tín dụng liên quan đến việc thực hiện các chương trình tín dụng ưu đãi của Chính phủ để thực hiện các mục tiêu về tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo và phúc lợi xã hội. Hiện nay, NHCSXH được Nhà nước giao nhiệm vụ thực hiện chương trình tín dụng cho vay ưu đãi đến hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác.3 Chất lƣợng tín dụng chính sách và các yếu tố ảnh hƣởng 1.1 Chất lƣợng tín dụng ngân hàng *Khái niệm về chất lượng tín dụng ngân hàng: Trong nền kinh tế thị trường, bất kỳ một loại hàng hoá nào sản xuất ra cũng phải là những hàng hoá mang tính cạnh tranh. Điều đó có nghĩa là mọi loại hàng hoá sản xuất ra đều phải có chất lượng. Chất lượng của bất kỳ một loại hàng hoá nào cũng đều được thể hiện bằng giá trị sử dụng của nó.
Muốn tạo ra được những loại hàng hoá mang giá trị sử dụng cao thì đòi hỏi người sản xuất ra chúng phải trả lời được 3 câu hỏi quan trọng. Đó là: Sản xuất ra 8 cái gì? Sản xuất cho ai? Và sản xuất như thế nào? Và các nhà kinh tế đã nhận xét rằng: “Chất lượng là sự phù hợp mục đích của người sản xuất và người sử dụng về một loại hàng hoá nào đó” hay “Chất lượng là năng lực của một sản phẩm hoặc dịch vụ thoả mãn nhu cầu khách hàng”. Từ những nhận xét như vậy, có thể quan niệm chất lượng tín dụng Ngân hàng là việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng, đáp ứng nhu cầu tồn tại, phát triển ngân hàng và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.2 Chất lƣợng tín dụng chính sách Chất lượng tín dụng chính sách là chất lượng của các khoản tín dụng ưu đãi của Chính phủ, được đánh giá là có chất lượng tốt khi vốn vay sử dụng đúng mục đích đem lại hiệu quả, đảm bảo trả nợ cho ngân hàng đúng hạn vừa bù đắp được chi phí vừa đem lại hiệu quả kinh tế và phúc lợi xã hội Chất lượng tín dụng chính sách được đánh giá thông qua các yếu tố: Hiệu quả trong mối quan hệ nguyên tắc tín dụng; Hiệu quả trong mối quan hệ rủi ro tín dụng và Hiệu quả trong mối quan hệ kinh tế xã hội Hiệu quả trong mối quan hệ nguyên tắc tín dụng Hoàn trả đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi: đây là nguyên tắc cơ bản xuyên suốt hoạt động tín dụng dù là tín dụng thương mại hay tín dụng chính sách. Ngân hàng chính sách là một tổ chức tín dụng của Nhà nước, nhằm tạo ra kênh tín dụng ưu đãi một phần lãi suất và các điều kiện tín dụng khác để hỗ trợ hộ nghèo và các đối tượng chính sách chứ không phải là một tổ chức tài trợ bao cấp.