CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu Trong quá trình tồn tại và phát triển đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ luôn cần một lượng vốn lớn để mở rộng hoạt động và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, việc tiếp cận được nguồn vốn tín dụng của ngân hàng thương mại dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp khá nhiều khó khăn do chưa đáp ứng được các điều kiện vay vốn do ngân hàng yêu cầu. Hiện nay có khá nhiều các công trình nghiên cứu và bài viết nghiên cứu về vấn đề này chi tiết như sau: - Luận văn thạc sỹ kinh tế “Nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Sở giao dịch I” của tác giả Lê Văn Đức – Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2018. Luận văn đã phân tích điểm mạnh, điểm yếu, khó khăn và thuận lợi của Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Sở giao dịch I trong quá trình cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hà Nội vay vốn và đánh giá tình hình thực tế hoạt động tín dụng; đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
- Luận văn thạc sỹ “Cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Sầm Sơn” của tác giả Nguyễn Văn Nam – Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2017. Luận án đã phân tích thực trạng tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Sầm Sơn và đề 5 xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ thời gian tới. - Luận văn thạc sỹ “Nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Đại Dương – Chi nhánh Hải Dương” của tác giả Ngô Thị Thu Hương – trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015. Luận văn đã làm rõ tính cấp thiết của viêc nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đưa ra các giải pháp và kiến nghị về việc nâng cao chất lượng tín dụng đối tượng nêu trên thông qua phân tích thực trạng hoạt động cho vay tại ngân hàng TMCP Đại Dương – Chi nhánh Hải Dương.
- Luận văn thạc sỹ “Hiệu quả hoạt động cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam” của tác giả Đặng Thị Thanh Mai – Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015. Luận văn nêu ra các mặt tích cực trong hoạt động cho vay đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam. Luận văn đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay với đối tượng khách hàng là doanh nghiệp nhỏ và vừa, giải pháp tăng cường công tác marketing, các kênh tiếp cận với DNVVN. - Luận án tiến sỹ kinh tế “Tăng trưởng tín dụng Ngân hàng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn” của tác giả Nguyễn Văn Lê – Học viện Ngân hàng năm 2014.
Luận án đánh giá khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp vừa vả nhỏ khi nền kinh tế khó khăn, mất ổn định và nêu lên một số tiêu chí đánh giá cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động này. Luận án nghiên cứu kinh nghiệm của Đài Loan, Hàn Quốc và Ireland về tăng trưởng tín dụng Ngân hàng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ khi các nước này cũng phải đối mặt với tình trạng kinh tế 6 vĩ mô bất ổn nhằm rút ra một số bài học kinh nghiệm cho các Ngân hàng thương mại và các cơ quan quản lý Nhà nước về hoạt động ngân hàng. Từ những cơ sở lý luận cơ bản, tác giả đã tập trung đánh giá một cách tổng thể thực trạng tăng trưởng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong thời gian qua theo nhiều cách tiếp cận khác nhau gồm định tính và định lượng. Trong môi trường điều kiện kinh tế bất ổn, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ bị ảnh hưởng nhưng nhu cầu về vốn vẫn luôn gia tăng và sẽ tăng mạnh khi các yếu tố kinh tế vĩ mô đi vào ổn định.
Đây là cơ sở để các Ngân hàng thương mại mở rộng hoạt động cho vay đối với đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Luận án đã đưa ra các nhóm giải pháp mang tính chiến lược và nhóm giải pháp cụ thể cho việc tăng trưởng tín dụng với đối tượng khách hàng là doanh nghiệp vừa và nhỏ trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn. - Luận văn thạc sỹ của tác giả Ngô Thị Thu Mai năm 2014 – Đại học Kinh tế Quốc dân với đề tài “Nâng cao chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội – Chi nhánh Thái Nguyên”. Luận văn đã làm rõ tính cấp thiết của việc nâng cao chất lượng cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, phân tích thực trạng từ đó đưa ra các giải pháp và kiến nghị phát triển cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Thái Nguyên.2 Khoảng trống nghiên cứu của luận văn Đa phần các nghiên cứu đã hệ thống được toàn bộ cơ sở lý luận cơ bản về vai trò của hoạt động tín dụng đối với các ngân hàng thương mại, các hình thức cho vay của ngân hàng thương mại, các tiêu chí đo lường sự phát triển hoạt động tín dụng đối với đối tượng là khách hàng vừa và nhỏ và các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng với nhóm đối tượng này; các đề tài nghiên 7 cứu cũng đã đưa ra thực trạng hoạt động tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ ở một số ngân hàng cụ thể.
Mặc dù vậy, các nghiên cứu về việc nâng cao chất lượng tín dụng doanh nghiệp vừa và nhỏ phụ thuộc vào mỗi chi nhánh ngân hàng, mỗi địa điểm và khoảng thời gian nghiên cứu do đó không còn phù hợp với ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đống Đa. Bên cạnh đó, bước sang giai đoạn năm 2018, Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoạt động, phát triển do đó các nghiên cứu đã trở nên không còn phù hợp với giai đoạn kinh tế hiện tại. Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài “Nâng cao chất lượng tín dụng đối với Doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Chi nhánh Đống Đa” để nghiên cứu với mong muốn có thể nâng cao chất lượng tín dụng đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đống Đa nói riêng và nâng cao vị thế của ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam nói chung trong bối cảnh phát triển và cạnh tranh gay gắt hiện nay.2 Cơ sở lý luận về tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ của ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm, đặc điểm và rủi ro của doanh nghiệp vừa và nhỏ a. Định nghĩa doanh nghiệp vừa và nhỏ Theo Điều 3 Nghị định 56/2009/NĐ-CP cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể được xác định qua các tiêu chí như sau: 8 Quy mô Doanh nghiệp siêu nhỏ Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa Khu vực Số lao động Tổng nguồn vốn Số lao động Tổng nguồn vốn Số lao động từ trên 200 I.
Nông, lâm nghiệp 20 tỷ đồng trở từ trên 10 người từ trên 20 tỷ đồng 10 người trở xuống người đến 300 và thủy sản xuống đến 200 người đến 100 tỷ đồng người từ trên 200 II. Công nghiệp và 20 tỷ đồng trở từ trên 10 người từ trên 20 tỷ đồng 10 người trở xuống người đến 300 xây dựng xuống đến 200 người đến 100 tỷ đồng người từ trên 10 tỷ III. Thương mại và 20 tỷ đồng trở từ trên 10 người từ trên 10 tỷ đồng 10 người trở xuống đồng đến 50 dịch vụ xuống đến 50 người đến 50 tỷ đồng tỷ đồng b. Đặc điểm khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ - Ưu điểm: Lượng vốn đầu tư ít nên việc thành lập không đòi hỏi cao, bộ máy tổ chức sản suất kinh doanh và quản lý gọn nhẹ, tiết kiệm chi phí.
Bên cạnh đó, việc hoạt động của doanh nghiệp khá độc lập tự chủ do có ít công nhân, họ có thể thoả thuận dễ dàng tiền lương và điều chỉnh hoạt động sản xuất. DNVVN có quy mô nhỏ so với các doanh nghiệp lớn. Đặc điểm này giúp cho DNVVN linh hoạt, thích ứng với biến động của thị trường, có khả năng tiếp cận và đáp ứng được nhu cấu nhỏ lẻ tốt hơn các doanh nghiệp lớn. Bên cạnh đó, DNVVN có thể thường xuyên thay đổi công nghệ mới hiện đại để nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như theo kịp nhu cầu của thị trường.
- Nhược điểm: DNVVN có năng lực tài chính hạn chế, bất lợi cho sản xuất kinh doanh. Muốn quá trình sản xuất được thuận lợi thì doanh nghiệp phải tiến hành các hoạt động tín dụng. Nguồn tín dụng chủ yếu là từ ngân hàng và vay trên thị trường tài chính. Tuy nhiên, do quy mô nhỏ, thiếu tài sản thế chấp, năng lực tài chính chưa cao nên việc vay vốn ngân hàng cũng gặp nhiều khó khăn.
Do quy mô doanh nghiệp nhỏ nên không hấp dẫn các lao động có trình độ. Do đó, năng suất lao động tại các DNVVN thấp hơn các doanh nghiệp 9 lớn. Bù lại, bộ phận doanh nghiệp này góp phần giải quyết công ăn việc làm cho một số lượng lớn lao động nhàn rỗi trong xã hội, giải quyết tình trạng thất nghiệp trong nền kinh tế. Với những đặc điểm nổi bật của các DNVVN ở Việt Nam như trên, cộng với môi trường canh tranh gay gắt như hiện nay thì việc hỗ trợ phát triển DNVVN là nhiệm vụ hết sức cần thiết đảm bảo cho sự phát triển lâu dài của nền kinh tế.