CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG THIẾT KẾ CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1.1 Chất lượng và quản lý chất lượng các dự án xây dựng 1.1 Khái niệm và đặc điểm của chất lượng [1] Chất lượng sản phẩm đã có khái niệm từ lâu và được sử dụng rộng rải trong tất cả các lĩnh vực đời sống của con người. Mặc dù đã tiếp cận khái niệm chất lượng sản phẩm từ lâu nhưng hiểu như thế nào lại là vấn đề tương đối rộng và hết sức phức tạp, nó bao hàm tổng hợp các nội dung kỹ thuật, kinh tế, xã hội. Tùy thuộc các góc độ khác nhau, mục tiêu, nhiệm vụ sản xuất kinh doanh khác nhau có thể đưa ra những quan điểm về chất lượng xuất phát từ sản phẩm từ nhà sản xuất hay nhu cầu thị trường. - Quan niệm chất lượng theo sản phẩm : Chất lượng phản ánh bởi các thuộc tính đặc trưng của sản phẩm.
Các đặc tính đặc trưng này là thước đo cụ thể cho chất lượng sản phẩm. Số lượng thuộc tính càng đa dạng thì chất lượng của sản phẩm càng cao. Trên thực tế người tiêu dung không đánh giá cao mặc dù sản phẩm mang nhiều thuộc tính. Các quan niệm này làm tách biệt chất lượng khỏi nhu cầu của khách hàng.
- Theo khuynh hướng sản xuất: Chất lượng là sự thỏa mãn những tiêu chí, yêu cầu kinh tế kỹ thuật đã đặt ra và được thiết kế từ trước. Đây là góc nhìn có tính chi tiết, dễ đo lường đánh giá mức độ chất lợng của sản phẩm. Tuy nhiên quan điểm này nghiên về sự quan trọng của tiêu chí kỹ thuật mà quên mất tiêu chí yêu cầu thích dụng của người sử dụng. - Theo khuynh hướng tạo ra lợi thế cạnh tranh: Chất lượng là những thuộc tính đặc trưng của sản phẩm và dịch vụ mà nhà sản xuất nhờ vào sự khác biệt vượt trội của nó để cạnh tranh với sản phẩm cùng loại ngoài thị trường.
Quan niệm này đòi hỏi nhà sản xuất luôn tìm tòi, cải tiến, sang tạo để sản xuất ra sản phẩm mang nhiều thuộc tính vượt trội hơn nhằm cạnh tranh và thu hút khách hàng. - Quan điểm chất lượng ISO : Chất lượng là tập hợp các đặc tính của một đối tượng đáp ứng những nhu cầu cụ thể hoạc tiềm ẩn. Thỏa mãn nhu cầu là điều kiện quan trọng nhất trong việc đánh giá chất lượng của bất kỳ sản phẩm nào. 5 Từ những quan điểm trên có thể rút ra nhận định chung về chất lượng là sự thỏa mãn các tính chất sau: Thời gian sản xuất.
Tính kinh tế. Tính an toàn và độ tinh cậy. Đặc điểm kỹ thuật và dịch vụ kèm theo. Các tính chất trên mang tính ràng buộc, bù trừ cho nhau được thể hiện qua mô hình hóa các yếu tố chất lượng [1]: Hình 1.
Mô hình hóa các yếu tố chất lượng 1.2 Đặc điểm chung của chất lượng [1] - Chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào sự đáp ứng yêu cầu sử dụng.Một sản phẩm không đáp ứng được yêu cầu sử dụng thì dù cho được sản xuất từ một công nghệ hiện đại vẫn cần đánh giá lại chất lượng. Đây là một tiêu chí mang tính quyết định để nhà sản xuất dựa và nó mà đưa ra phương hướng sản xuất kinh doanh cho sản phẩm của mình. 6 - Để đánh giá chất lượng sản phẩm phải đánh giá một cách tổng quát các phương diện. Các đặc tính của sản phẩm đáp ứng các bên liên quan như người tiêu dung, pháp luật liên quan.
- Chất lượng được hiểu là thuộc tính, đặc tính, đặc trưng hang hóa được áp dụng vào dây chuyền sản xuất và quá trình hoạt động. - Các tiêu chí về chất lượng có thể được xác định rõ rang bằng quy định, tiêu chuẩn. Nhưng cũng có thể có những tiêu chí khác mà trong quá trình sử dụng, người tiêu dùngmới cảm nhận hoặc nhận ra được. - Chất lượng sản phẩm phụ thuộc vào sự đáp ứng yêu cầu sử dụng.
Nhu cầu sử dụng thì luôn thay đổi theo không gian, thời gian, giai đoạn phát triển kinh tế xã hội. Vì vậy chất lợng sản phẩm cũng luôn thay đổi theo.3 Khái niệm và vai trò của quản lý chất lượng xây dựng [1] 1.1 Khái niệm quản lý chất lượng xây dựng Trên thực tế có nhiều khái niệm khác nhau về quản lý chất lượng. Đây là một bộ phận của quản lý nhằm đánh giá chất lượng, hoạt động quản lý trong lĩnh vực Chất lượng gọi là Quản lý chất lượng : - Theo GS.TS Kaoru Ishikawa, chuyên gia quản lý chất lượng Nhật Bản: Quản lý chất lượng xây dựng là nghiên cứu triển khai, thiết kế, thi công và bảo trì công trình có chất lượng, kinh tế nhất, thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng. - Theo tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế ISO 9000: Quản lý chất lượng xây dựng là một hoạt động có chức năng quản lý nhằm đề ra chính sách, mục tiêu, trách nhiệm và thực hiện bằng các phương pháp như hoạch định chất lượng, kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng, cải tiến chất lượng.
- Theo GOST 15467-70: Quản lý chất lượng xây dựng là đảm bảo và duy trì mức chất lượng tất yếu của sản phẩm xây dựng khi quy hoạch, thiết kế, thi công, vận hành khai thác thông qua việc kiểm tra chất lượng có hệ thống, cũng như tác động tới các nhân tố chất lượng, chi phí.Robertson, chuyên gia quản lý chất lượng Anh: Quản lý chất lượng xây dựng là hệ thống quản trị nhằm xây dựng chương trình và sự phối hợp của những đơn vị khác nhau để duy trì và tăng cường chất lượng xây dựng trong các tổ chức quản lý, quy hoạch, thiết kế, thi công,…đảm bảo hiệu quả nhất, thỏa mãn yêu cầu khách hàng. - Theo các tiêu chuẩn công nghiệp Nhật Bản: Quản lý chất lượng xây dựng là hệ thống các phương pháp tạo nên sản phẩm xây dựng có chất lượng cao, thỏa mãn yêu cầu người tiêu dùng. - Theo Philip Crosby, chuyên gia quản lý chất lượng Mỹ: Quản lý chất lượng xây dựng là một phương tiện có tính chất hệ thống đảm bảo việc triển khai tất cả các thành phần của một kế hoạch chất lượng.2 Vai trò, chức năng của công tác quản lý chất lượng [3] Quản lý chất lượng gồm 05 chức năng cơ bản: Chức năng hoạch định, chức năng tổ chức, chức năng kiểm tra, chức năng kích thích, chức năng điều hòa phối hợp. Chức năng hoạch định Hoạch định là yếu tố được chú trọng hàng đầu trong quá trình thực hiện quản lý chất lượng, xác định mục tiêu cần phải thực hiện.
Hoạch định chất lượng là một quá trình nhằm xác định mục tiêu, phương hướng phát triển, trang thiết bị, nguồn nhân vật lực phục vụ cho việc thực hiện mục tiêu chất lượng sản phẩm. Công tác hoạch định chất lượng nhằm mục đích: - Quy trình quản lý chất lượng của sản phẩm với mục tiêu thỏa mãn nhu cầu thị trường tiêu dùng. - Chính sách chất lượng chung của sản phẩm. - Hướng dẫn, chuyển giao kết quả hoạch định cho các đơn vị tiếp nhận.
- Tìm hiểu thị trường nhằm hiểu được yêu cầu của người tiêu dùng về sản phẩm, dịch vụ. Dựa theo những đánh giá trên để xác định yêu cầu chất lượng, chỉ số kỹ thuật của sản phẩm, dịch vụ. 8 - Xác định đối tượng khách hàng sử dụng sản phẩm. - Hệ thống tiêu chuẩn được sử dụng trong quá trình thực hiện quản lý chất lượng.
- Xác định mục tiêu của chất lượng mà sản phẩm cần phải đáp ứng và chính sách chất lượng của cơ sở sản xuất cần đạt được. Chức năng tổ chức Là hoạt động tổ chức, sắp xếp các nguồn lực một cách hợp lý nhất, phù hợp với hệ thống chất lượng của từng doanh nghiệp sản xuất. Tổ chức thực hiện sẽ tiến hành thực hiện các giải pháp kinh tế, tổ chức, kỹ thuật, chính trị, tư tưởng, hành chính nhằm triển khai kế hoạch đã được hoạch định trước, gồm: - Triển khai, phổ biến các thông tin của dự án cho tất cả các thành viên nắm rõ mục tiêu và nhiệm vụ công việc từng người. - Đào tạo, nâng cao kiến thức và cung cấp đầy đủ nguồn tài nguyên để thực hiện kế hoạch cho những người thực hiện nhiệm vụ được giao.
Tổ chức thực hiện kế hoạch đã xác định là một tổ hợp các hoạt động kinh tế, tổ chức, kỹ thuật, chính trị, tư tưởng, hành chính. Chức năng kiểm tra, kiểm soát Kiểm tra, kiểm soát chất lượng là hoạt động quản lý, điều phối các công việc bằng những phương pháp, thiết bị nhằm đảm bảo công việc đề ra được hoàn thành theo đúng kế hoạch. Việc kiểm tra, kiểm soát cần được thực hiện một cách độc lập nhằm đánh giá chính xác kết quả đạt được, gồm 02 vấn đề chính sau: - Nội dung kế hoạch đã đầy đủ thông tin và phù hợp. - Kế hoạch có được thực hiện theo đúng định hướng đề ra.
Trường hợp kết quả đề ra không đạt được thì sẽ được hiểu theo một trong hai hoặc cả hai vấn đề không được thỏa mãn điều kiện. Chức năng kích thích Thực hiện chế độ thưởng phạt rõ ràng về chất lượng với người lao động, được thể hiện thông qua vật chất lẫn tinh thần và các giải thưởng mang tính Quốc gia về đảm bảo nâng cao chất lượng sản phẩm. Tất cả nhằm mục đích kích thích và nâng cao chất lượng công việc, sản phẩm. Chức năng điều chỉnh, điều hòa, phối hợp Với mục đích tạo ra sự đồng bộ, phối hợp nhịp nhàng, khắc phục các vấn đề đang tồn tại và mang đến chất lượng sản phẩm sau cùng đạt mức cao nhất, thu hẹp khoảng cách giữa yêu cầu của khách hàng và chất lượng của sản phẩm.
Trong quá trình quản lý chất lượng nhằm mang đến sự cải tiến và chất lượng sản phẩm hoàn thiện hơn, các công việc được thực hiện theo các hướng sau: - Phát triển sản phẩm mới, hướng tới phong phú đa dạng nguồn hàng hóa sản phẩm. - Đổi mới công nghệ sản xuất. - Cải tiến và hoàn thiện quy trình nhằm hoàn thiện tối đa khiếm khuyết sản phẩm. Để theo kịp sự phát triển của thị trường ngày nay, nhằm mục tiêu hoàn thiện cơ cấu, chất lượng sản phẩm, giá cả và thời gian sản phẩm đến tay người tiêu dùng là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Đặc biệt trong lĩnh vực tư vấn thiết kế xây dựng, công tác quản lý chất lượng có vai trò quan trọng đối với nhà thầu, chủ đầu tư và doanh nghiệp xây dựng, cụ thể: - Đối với Nhà thầu tư vấn: Việc đảm bảo chất lượng công trình đồng thời sử dụng hợp lý nguồn nguyên vật liệu, thiết bị và nhân công.