Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự Tại Tỉnh Đồng Nai: Thực Trạng và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích thực tiễn kiểm sát thi hành án hình sự tại tỉnh Đồng Nai, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Bùi Phương Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Đức
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự Từ Thực Tiễn Tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của kiểm sát thi hành án hình sự
• 1.2. Nội dung nhiệm vụ, phương pháp thực hiện công tác kiểm sát thi hành án hình sự
• 1.3. Các điều kiện đảm bảo công tác kiểm sát thi hành án hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN CÔNG TÁC KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI
• 2.1. Tình hình, đặc điểm kinh tế - xã hội và cơ cấu tổ chức tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp có ảnh hưởng đến công tác kiểm sát thi hành án hình sự trên địa bàn tỉnh Đồng Nai
• 2.2. Thực trạng công tác kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai
• 2.3. Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại trong công tác kiểm sát thi hành án hình sự của VKS nhân dân tỉnh Đồng Nai thời gian qua
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI
• 3.1. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát thi hành án hình sự
• 3.2. Phương hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát thi hành án hình sự
• 3.3. Giải pháp bảo đảm việc nâng cao chất lượng công tác kiểm sát thi hành án hình sự
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nâng Cao Chất Lượng Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự Tại Tỉnh Đồng Nai

Nâng cao chất lượng kiểm soát thi hành án hình sự là một nhiệm vụ quan trọng trong hệ thống tư pháp tại tỉnh Đồng Nai. Công tác này không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc thực hiện hiệu quả công tác kiểm soát thi hành án hình sự sẽ giúp nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

1.1. Khái Niệm Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự

Kiểm soát thi hành án hình sự là hoạt động giám sát việc thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án nhằm đảm bảo tính hợp pháp và công bằng trong quá trình thi hành án.

1.2. Vai Trò Của Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự

Kiểm soát thi hành án hình sự đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, đảm bảo rằng các bản án được thực hiện đúng quy định của pháp luật.

II. Những Thách Thức Trong Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự Tại Đồng Nai

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác kiểm soát thi hành án hình sự, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, và sự thiếu hụt về đào tạo nhân lực là những yếu tố cản trở hiệu quả của công tác này.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Và Nhân Lực

Việc thiếu hụt nguồn lực và nhân lực có thể dẫn đến việc không thể thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ kiểm soát thi hành án hình sự, ảnh hưởng đến chất lượng công tác.

2.2. Sự Phối Hợp Giữa Các Cơ Quan Chức Năng

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc kiểm soát thi hành án hình sự chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến việc thiếu thông tin và không kịp thời phát hiện vi phạm.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chất Lượng Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự

Để nâng cao chất lượng kiểm soát thi hành án hình sự, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như tăng cường đào tạo nhân lực, cải thiện quy trình làm việc và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Đào Tạo Nhân Lực Chuyên Ngành

Đào tạo nhân lực chuyên ngành là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao chất lượng kiểm soát thi hành án hình sự, đảm bảo cán bộ có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết.

3.2. Cải Thiện Quy Trình Làm Việc

Cải thiện quy trình làm việc sẽ giúp tăng cường hiệu quả trong công tác kiểm soát thi hành án hình sự, từ đó nâng cao chất lượng công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Đồng Nai

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm soát thi hành án hình sự đã mang lại nhiều kết quả tích cực tại tỉnh Đồng Nai. Các cơ quan chức năng đã có những bước tiến đáng kể trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Các Giải Pháp

Các giải pháp đã được áp dụng đã giúp nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát thi hành án hình sự, giảm thiểu vi phạm pháp luật trong quá trình thi hành án.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn công tác kiểm soát thi hành án hình sự tại Đồng Nai có thể được áp dụng cho các tỉnh thành khác trong cả nước.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Kiểm Soát Thi Hành Án Hình Sự Tại Đồng Nai

Tương lai của công tác kiểm soát thi hành án hình sự tại Đồng Nai phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề ra. Cần tiếp tục cải cách và đổi mới để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển trong tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác kiểm soát thi hành án hình sự.

5.2. Cam Kết Của Các Cơ Quan Chức Năng

Các cơ quan chức năng cần cam kết thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ được giao, đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong công tác kiểm soát thi hành án hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm sát thi hành án hình sự là hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án nhân dân, cơ quan thi hành án hình sự và các cơ quan, tổ chức liên quan, giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm bản án được thực thi nghiêm minh và bảo vệ quyền con người. Trong giai đoạn 2013 - 2017, Tòa án nhân dân hai cấp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đã ban hành 14.195 quyết định thi hành án và quản lý trực tiếp 25.880 người chấp hành hình phạt tù. Đồng Nai là địa bàn cửa ngõ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với diện tích tự nhiên 6.360,06 km2, quy mô dân số đạt 2.974.000 người sinh sống tại 11 đơn vị hành chính cấp huyện, cùng sự phát triển mạnh mẽ của 34 khu công nghiệp tập trung. Đặc điểm này thúc đẩy kinh tế nhưng cũng khiến tình hình tội phạm tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá toàn diện thực trạng công tác kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai trong thời gian 5 năm, từ năm 2013 đến năm 2017. Mục tiêu cụ thể là chỉ ra những kết quả đạt được, phát hiện những hạn chế trong kiểm sát thi hành án phạt tù và các hình phạt ngoài tù, từ đó tìm ra nguyên nhân cốt lõi. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm duy trì mục tiêu 100% bản án có hiệu lực được đưa ra thi hành đúng quy định, giảm thiểu sai sót tư pháp, nâng cao tỷ lệ chấp nhận kiến nghị, kháng nghị lên trên 95% và bảo vệ tối đa các quyền cơ bản của người chấp hành án theo tinh thần cải cách tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 3 lý thuyết nền tảng gồm: Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp theo tinh thần Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; Lý thuyết mục đích của hình phạt kết hợp giữa trừng trị nghiêm khắc và giáo dục cải tạo người phạm tội; và Lý thuyết quản lý hành chính tư pháp trong thi hành án hình sự. Nghiên cứu xây dựng mô hình phân tích hai nhánh hoạt động kiểm sát: kiểm sát thi hành án phạt tù (gồm việc ra quyết định, hoãn, tạm đình chỉ, chế độ giam giữ, xét giảm thời hạn chấp hành án) và kiểm sát thi hành án ngoài hình phạt tù (án treo, cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, trục xuất, quản chế).

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa dựa trên các quy định pháp luật:

• Thi hành án hình sự: Hoạt động hành chính tư pháp thực hiện các bản án, quyết định hình sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án theo Điều 3 Luật Thi hành án hình sự năm 2010.
• Kiểm sát thi hành án hình sự: Chức năng hiến định của Viện kiểm sát nhân dân theo Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 25 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 nhằm bảo đảm pháp luật được chấp hành thống nhất.
• Kháng nghị kiểm sát: Quyền năng pháp lý yêu cầu cơ quan có thẩm quyền đình chỉ, sửa đổi hoặc hủy bỏ quyết định, hành vi vi phạm pháp luật trong thi hành án.
• Kiến nghị kiểm sát: Văn bản yêu cầu cơ quan hữu quan chấm dứt, khắc phục vi phạm và xử lý trách nhiệm cá nhân vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu toàn diện với cỡ mẫu gồm 14.195 quyết định thi hành án hình sự, 274 quyết định ủy thác thi hành án, 122 quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh và hồ sơ quản lý 25.880 bị án chấp hành phạt tù trong toàn bộ giai đoạn 2013 - 2017. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng trên cả 2 cấp kiểm sát gồm Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai và 10 đơn vị Viện kiểm sát nhân dân cấp huyện. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối, phản ánh chính xác 100% các vi phạm và diễn biến thực tế của công tác tư pháp tại địa phương mà không bị sai lệch do chọn mẫu ngẫu nhiên.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả định lượng, phân tích quy phạm pháp luật, tổng kết thực tiễn tư pháp và so sánh luật học. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt quá trình thu thập tài liệu từ tháng 01/2013 đến tháng 12/2017 và cập nhật số liệu tổ chức bộ máy đến tháng 01/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Đồng Nai đã kiểm sát chặt chẽ 14.195 quyết định thi hành án và 274 quyết định ủy thác thi hành án của Tòa án nhân dân các cấp. Qua đó, cơ quan kiểm sát đã ban hành 230 kết luận, 109 kiến nghị và 23 kháng nghị yêu cầu khắc phục vi phạm. Riêng trong năm 2016, Viện kiểm sát đã kiểm sát 390 quyết định thi hành án, kịp thời ban hành 04 kháng nghị, 04 kiến nghị và 02 yêu cầu, tất cả đều được Tòa án nhân dân chấp nhận 100%. Toàn bộ 122 quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh đều được kiểm sát đúng quy trình luật định.

Thứ hai, quy mô thi hành án phạt tù trên địa bàn tỉnh đạt mức rất cao với 25.880 bị án chấp hành hình phạt tù. Trong đó, có 24.760 bị án chấp hành hình phạt tù có thời hạn, chiếm tỷ lệ áp đảo 95,6%; số bị án chấp hành hình phạt tù chung thân là 1.120 người, chiếm 4,4%. Số lượng bị án tăng liên tục qua từng năm tạo áp lực rất lớn lên công tác quản lý trại giam và hoạt động giám sát của cán bộ tư pháp.

Thứ ba, công tác kiểm sát trực tiếp chế độ giam giữ được triển khai với mật độ cao, đạt 317 lượt kiểm sát tại các trại tạm giam và nhà tạm giữ trong 5 năm. Điển hình trong năm 2016, Viện kiểm sát cấp huyện đã trực tiếp kiểm sát 11/11 cơ quan thi hành án hình sự cấp huyện, đạt tỷ lệ 100%, ban hành 97 kết luận, 58 kiến nghị và 27 yêu cầu. Viện kiểm sát cấp tỉnh tiến hành kiểm sát 07 cơ quan thi hành án hình sự và 03 Ủy ban nhân dân cấp xã, ban hành 05 kháng nghị và 14 kiến nghị.

Thứ tư, công tác kiểm sát việc thực hiện chế độ học tập, dạy nghề và thông tin cho phạm nhân đạt 157 lượt kiểm sát định kỳ và đột xuất. Qua đó, Viện kiểm sát đã phát hiện kịp thời các thiếu sót tại cơ sở giam giữ và ban hành 43 kiến nghị yêu cầu chấn chỉnh, bảo đảm chế độ sinh hoạt và quyền lợi hợp pháp của người chấp hành án.

Thảo luận kết quả

Thực tế kiểm sát cho thấy nguyên nhân của các vi phạm bắt nguồn từ sự gia tăng dân số cơ học nhanh chóng cùng sự hoạt động của 34 khu công nghiệp và 45 cụm công nghiệp với diện tích 2.080 ha, kéo theo áp lực tội phạm tăng cao. Về mặt tổ chức, toàn ngành kiểm sát tỉnh có 247 cán bộ nhưng chỉ có 52,6% là Kiểm sát viên. Dù có 86 Thạc sĩ Luật, 112 Cử nhân Luật và 72 đồng chí đạt trình độ Cao cấp lý luận chính trị, lực lượng Kiểm sát viên tại cấp huyện vẫn phải kiêm nhiệm nhiều khâu công tác, dẫn tới một số vi phạm của Tòa án hoặc cơ quan Công an chậm được phát hiện.

Khi so sánh với các nghiên cứu thực tiễn tại Hà Nội trong giai đoạn 2014 - 2016 của các tác giả cùng chuyên ngành, Đồng Nai có mật độ bị án tù có thời hạn cao hơn do đặc thù địa bàn công nghiệp. Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện này có thể được mô hình hóa hiệu quả qua một biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu hình phạt với 95,6% tù có thời hạn và 4,4% tù chung thân, kết hợp một biểu đồ cột biểu diễn số lượng 109 kiến nghị và 23 kháng nghị theo từng năm để phản ánh xu hướng chuẩn hóa pháp luật của cơ quan kiểm sát địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan Thi hành án hình sự Công an tỉnh Đồng Nai. Ban hành quy chế phối hợp sửa đổi nhằm đảm bảo 100% quyết định thi hành án và thông báo ủy thác được gửi đúng thời hạn từ 3 đến 7 ngày làm việc theo đúng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Mục tiêu hoàn thành xây dựng quy chế trong quý 2 năm 2019 do lãnh đạo liên ngành tư pháp cấp tỉnh chủ trì thực hiện.

Thứ hai, kiện toàn cơ cấu tổ chức và bổ sung biên chế Kiểm sát viên chuyên trách cho khâu công tác thi hành án hình sự. Tăng tỷ lệ cán bộ chuyên trách tại 10 Viện kiểm sát cấp huyện lên ít nhất 70% tổng số vụ việc thay vì kiêm nhiệm. Tổ chức 02 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng phát hiện vi phạm giam giữ và quy trình kiểm sát trực tiếp cho 100% cán bộ Phòng 8 và bộ phận kiểm sát cấp huyện trong lộ trình 2019 - 2021.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa 100% hồ sơ thi hành án hình sự. Xây dựng phần mềm dùng chung kết nối dữ liệu giữa Viện kiểm sát với 11 cơ quan thi hành án hình sự cấp huyện và trại tạm giam trước năm 2022. Giải pháp này giúp quản lý biến động của hơn 25.000 hồ sơ phạm nhân theo thời gian thực, giảm 80% thời gian tra cứu thủ công do Phòng Thống kê tội phạm và Phòng 8 phối hợp triển khai.

Thứ tư, tăng cường tần suất kiểm sát đột xuất tại các nhà tạm giữ, trại tạm giam và 173 Ủy ban nhân dân cấp xã. Duy trì chỉ tiêu 100% cơ sở giam giữ được kiểm sát toàn diện định kỳ và tăng thêm ít nhất 20% các cuộc kiểm sát đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm. Phấn đấu nâng tỷ lệ các đơn vị được kiểm sát tiếp thu, khắc phục sai phạm theo kiến nghị, kháng nghị đạt từ 98% trở lên trong giai đoạn 2019 - 2023 do Viện trưởng Viện kiểm sát hai cấp chỉ đạo thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm Kiểm sát viên, Kiểm tra viên ngành Kiểm sát nhân dân: Tài liệu cung cấp hệ thống kỹ năng nghiệp vụ thực tế, phương pháp lập hồ sơ kiểm sát, quy trình ban hành 109 kiến nghị và 23 kháng nghị chuẩn xác nhằm xử lý kịp thời các vi phạm của Tòa án và cơ quan thi hành án.

Nhóm Thẩm phán, Thư ký Tòa án nhân dân các cấp: Tài liệu là cẩm nang hữu ích giúp rà soát quy trình ban hành 14.195 quyết định thi hành án, nắm vững các mốc thời hạn 07 ngày tống đạt văn bản, hạn chế tối đa các sai sót dẫn đến việc bị kháng nghị hoặc kiến nghị hủy bỏ quyết định.

Nhóm cán bộ Cảnh sát thi hành án hình sự và quản lý trại tạm giam, nhà tạm giữ: Công trình làm rõ các tiêu chuẩn pháp lý về chế độ ăn, mặc, ở, chăm sóc y tế và đào tạo nghề cho phạm nhân theo Nghị định 117/2011/NĐ-CP, hỗ trợ việc thiết lập hồ sơ quản lý giam giữ đúng quy chuẩn.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên luật: Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các học phần Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự và Luật Thi hành án hình sự, mang lại nguồn số liệu thực chứng phong phú từ thực tiễn địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của công tác kiểm sát thi hành án hình sự theo quy định pháp luật là gì? Kiểm sát thi hành án hình sự nhằm bảo đảm mọi bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án được thi hành nghiêm minh, kịp thời và đúng pháp luật. Hoạt động này bảo đảm quyền con người, quyền công dân của người chấp hành án, ngăn ngừa hành vi trái pháp luật tại nơi giam giữ và phục vụ trực tiếp cho công tác đấu tranh phòng ngừa tội phạm.

Cơ cấu chấp hành án phạt tù tại tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2013 - 2017 có đặc điểm gì nổi bật? Trong tổng số 25.880 bị án chấp hành hình phạt tù giai đoạn này, có 24.760 người chịu hình phạt tù có thời hạn, chiếm tỷ lệ 95,6%, trong khi số người chấp hành án tù chung thân là 1.120 người, chiếm 4,4%. Số lượng bị án đông và liên tục tăng qua các năm phản ánh tính chất phức tạp của địa bàn tập trung 34 khu công nghiệp.

Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai đã sử dụng các quyền năng pháp lý nào để khắc phục vi phạm? Trong 5 năm khảo sát, Viện kiểm sát hai cấp đã ban hành 230 kết luận, 109 kiến nghị và 23 kháng nghị đối với các cơ quan tư pháp và cơ quan thi hành án. Riêng năm 2016 đã ban hành 04 kháng nghị và 04 kiến nghị đối với Tòa án nhân dân, đạt tỷ lệ chấp nhận khắc phục 100%.

Tại sao cần đẩy mạnh kiểm sát việc dạy nghề và cung cấp thông tin cho phạm nhân? Việc kiểm sát chế độ dạy nghề và thông tin theo Điều 28 Luật Thi hành án hình sự năm 2010 giúp phạm nhân chuẩn bị khả năng tái hòa nhập cộng đồng và giảm nguy cơ tái phạm. Qua 157 lượt kiểm sát, Viện kiểm sát đã phát hiện nhiều bất cập và ban hành 43 kiến nghị khắc phục, bảo đảm tính nhân đạo của chính sách hình sự.

Nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong kiểm sát thi hành án tại cấp huyện là gì? Nguyên nhân chủ yếu do lực lượng cán bộ cấp huyện còn mỏng trong khi khối lượng công việc quản lý 14.195 quyết định thi hành án là rất lớn. Tỷ lệ Kiểm sát viên toàn tỉnh chiếm 52,6% trên 247 cán bộ, nhiều cán bộ cấp huyện phải kiêm nhiệm giữa khâu hình sự và thi hành án, gây ảnh hưởng đến tính kịp thời khi kiểm sát địa bàn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chức năng kiểm sát thi hành án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
• Đánh giá thực chứng 14.195 quyết định thi hành án và công tác quản lý 25.880 phạm nhân trên địa bàn tỉnh Đồng Nai trong giai đoạn 2013 - 2017.
• Khẳng định vai trò giám sát tư pháp thông qua việc ban hành 230 kết luận, 109 kiến nghị và 23 kháng nghị giúp khắc phục triệt để các sai phạm trong thi hành án.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá về hoàn thiện quy chế liên ngành, kiện toàn nhân sự, số hóa hồ sơ và tăng cường kiểm sát đột xuất.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật thực tiễn sâu sắc cho nghiên cứu tư pháp và giảng dạy chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự.

Đóng góp chính của công trình là xây dựng mô hình kiểm sát thực chứng gắn liền với đặc thù một tỉnh công nghiệp phát triển năng động. Kế hoạch tiếp theo cần tập trung thể chế hóa các giải pháp thành quy định nội bộ và quy chế phối hợp liên ngành giai đoạn 2019 - 2023. Các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và cơ quan quản lý tư pháp hãy tham khảo chi tiết toàn văn công trình nghiên cứu để áp dụng hiệu quả vào công tác chuyên môn và đổi mới quản trị tư pháp tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT THI HÀNH ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm của kiểm sát thi hành án hình sự 1. Thi hành án hình sự Thi hành án hình sự là hoạt động có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. Điều này xuất phát từ yêu cầu mang tính Hiến định của Hiến pháp năm 2013 đó là các bản án, quyết định của Tòa án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành [18, Điều 106].

Chính yêu cầu này đã khẳng định hiệu lực thi hành của tất cả các phán quyết của Tòa án khi có hiệu lực pháp luật đồng thời khẳng định ý nghĩa rất quan trọng của vấn đề thi hành án nói chung và THAHS nói riêng. Thi hành án hình sự là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng hình sự, là sự hiện thực hóa bản án kết tội của Tòa án vào trong thực tế và bản án chính là căn cứ để tiến hành hoạt động THAHS. Mục đích của THAHS không chỉ là trừng trị người phạm tội mà còn để cải tạo, giáo dục họ thành người có ích cho xã hội khi họ tái hòa nhập với xã hội và không tiếp tục phạm tội mới. Về mặt từ ngữ, “thi hành là thực hiện điều đã chính thức quyết định” [37,tr.

Như vậy, thi hành án có thể hiểu là thực hiện bản án, quyết định của Tòa án trên thực tế; THAHS là thực hiện các bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật trên thực tế. Thi hành án hình sự là một hoạt động mang tính hành chính - tư pháp hình sự vì nó có những đặc thù riêng khác với hoạt động tố tụng hình sự [36, tr. THAHS là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành theo đặc trưng của quản lý hành chính, phương pháp trong quá trình thi hành án là phương pháp thuyết phục, giáo dục và mệnh lệnh hành chính, việc thi hành án có liên hệ với chính quyền địa phương, theo thủ tục hành chính như trường hợp thi hành án treo, cải tạo không giam giữ thì người chấp hành án treo, cải tạo không giam giữ được giao về UBND phường, xã nơi người chấp hành án cư 7 trú để theo dõi, giám sát, giáo dục. Nếu các hoạt động tố tụng hình sự khác đều hướng đến một phán quyết đúng đắn của Tòa án thì THAHS lại nhằm mục đích thực hiện các nội dung trong phán quyết đó của Tòa án.

Tuy nhiên thi hành án hình sự có mối quan hệ biện chứng với quá trình tố tụng hình sự, không có tố tụng thì không có thi hành án và ngược lại không có thi hành án thì tố tụng trở nên vô nghĩa [36,tr. Phạm vi của THAHS bao gồm thi hành bản án, quyết định về hình phạt tù, tử hình, cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, quản chế, trục xuất, tước một số quyền công dân, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, án treo, biện pháp tư pháp. Tại khoản 3 đến khoản 14 Điều 3 Luật THAHS năm 2010 đã giải thích: Thi hành án phạt tù là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc phạm nhân phải chịu sự quản lý giam giữ, giáo dục, cải tạo để họ trở thành người có ích cho xã hội. Thi hành án tử hình là việc cơ quan có thẩm quyền tước bỏ quyền sống của người chấp hành án theo quy định của Luật này.

Thi hành án treo là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này giám sát, giáo dục người bị phạt tù được hưởng án treo trong thời gian thử thách. Thi hành án phạt cải tạo không giam giữ là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này giám sát, giáo dục người chấp hành án tại xã, phường, thị trấn và khấu trừ thu nhập sung quỹ nhà nước theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thi hành án phạt cấm cư trú là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người chấp hành án không được tạm trú, thường trú ở một số địa phương nhất định theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thi hành án phạt quản chế là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người chấp hành án phải cư trú, làm ăn sinh sống 8 ở một địa phương nhất định dưới sự kiểm soát, giáo dục của chính quyền và nhân dân địa phương theo bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Thi hành án phạt trục xuất là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người chấp hành án phải rời khỏi lãnh thổ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thi hành án phạt tước một số quyền công dân là việc cơ quan có thẩm quyền theo quy định của Luật này tước bỏ một hoặc một số quyền công dân của người chấp hành án theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thi hành án phạt cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định là việc cơ quan có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người phải chấp hành án không được đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định theo bản án đã có hiệu lực pháp luật. Thi hành biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc người đang chấp hành án bị bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình phải điều trị tại cơ sở chữa bệnh bắt buộc theo bản án, quyết định của Tòa án, VKS.

Thi hành biện pháp tư pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này buộc người chưa thành niên phạm tội nhưng không phải chịu hình phạt phải chịu sự giám sát, giáo dục tại xã, phường, thị trấn theo bản án, quyết định của Tòa án. Thi hành biện pháp tư pháp đưa vào trường giáo dưỡng là việc cơ quan, người có thẩm quyền theo quy định của Luật này đưa người chưa thành niên phạm tội nhưng không phải chịu hình phạt vào trường giáo dưỡng để giáo dục theo bản án, quyết định của Tòa án” [17]. Các bản án hoặc quyết định được thi hành bao gồm: bản án hoặc phần bản án của Tòa án cấp sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm; bản án của Tòa án cấp phúc thẩm; quyết định giám đốc thẩm hoặc 9 tái thẩm của Tòa án; bản án hoặc quyết định của Tòa án được thi hành ngay theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự; quyết định của Tòa án Việt Nam tiếp nhận người đang chấp hành án phạt tù ở nước ngoài về Việt Nam chấp hành án và đã có quyết định thi hành; quyết định chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam cho nước ngoài; bản án, quyết định về áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh, giáo dục tại xã, phường,thị trấn, đưa vào trường giáo dưỡng. Từ những phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm: Thi hành án hình sự là việc thực hiện các bản án, quyết định hình sự của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật do cơ quan có thẩm quyền tiến hành góp phần trừng trị người phạm tội cũng như giáo dục, cải tạo họ và phòng ngừa tội phạm.

Kiểm sát thi hành án hình sự Chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tư pháp là một chức năng hiến định. Điều 107 Hiến pháp năm 2013 đã quy định: VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp. VKSND gồm VKSND tối cao và các VKS khác do luật định. VKSND có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất [18].

Như vậy, ngoài chức năng thực hành quyền công tố thì chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp, bảo đảm cho việc áp dụng pháp luật, thực thi pháp luật trên thực tế được thống nhất, chính xác, kịp thời và công minh cũng là một chức năng rất quan trọng của VKSND. Hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật trong lĩnh vực này là hết sức cần thiết và là một yêu cầu khách quan trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự. Bên cạnh đó đây cũng là một trong những hoạt động kiểm sát thực hiện chức năng của VKSND. Luật tổ chức VKSND năm 2014 đã quy định cụ thể chức năng và nhiệm vụ cụ thể đối với công tác kiểm sát thi hành án, cụ thể tại Điều 25 quy định: VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án, cơ quan THAHS, 10 cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ THAHS, người có thẩm quyền, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc THAHS.

Khi kiểm sát THAHS, VKSND có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: Yêu cầu Tòa án ra quyết định THAHS; yêu cầu Tòa án, cơ quan THAHS, cơ quan, tổ chức được giao một số nhiệm vụ THAHS tự kiểm tra việc THAHS và thông báo kết quả cho VKSND; cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan đến việc THAHS; Trực tiếp kiểm sát việc THAHS; kiểm sát hồ sơ THAHS. VKSND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trực tiếp kiểm sát việc thi hành án phạt tù của trại giam đóng tại địa phương; Quyết định trả tự do ngay cho người đang chấp hành án phạt tù không có căn cứ và trái pháp luật; Đề nghị miễn, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ chấp hành án; tham gia việc xét giảm, miễn thời hạn chấp hành án, chấp hành biện pháp tư pháp, rút ngắn thời gian thử thách; Kháng nghị hành vi, quyết định có vi phạm pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong việc THAHS; Kiến nghị, yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chấm dứt, khắc phục vi phạm pháp luật trong THAHS; xử lý nghiêm minh người vi phạm; Khởi tố hoặc yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình sự khi phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm trong THAHS theo quy định của pháp luật; Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác trong kiểm sát THAHS theo quy định của pháp luật về THAHS [17, Điều 25].