LÝ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM. Năm học 2019 - 2020 đối với ngành giáo dục của nước ta gặp rất nhiều khó khăn, thách thức. Đại dịch Covid 19 đã khiến cho công tác dạy và học bị ảnh hưởng nặng nề; quãng thời gian nghỉ dịch dài đã tác động trực tiếp tới công tác dạy và học của các nhà trường phổ thông trên toàn quốc. Học sinh phải nghỉ học dài ngày để phòng chống dịch Covid 19 cho nên có hiện tượng “hổng kiến thức” ở một bộ phận học sinh sau khi quay trở lại trường học tập sau kỳ nghỉ chống dịch.
Do bối cảnh của dịch bệnh Covid 19, kế hoạch năm học 2019-2020 đã phải điều chỉnh, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã công bố tinh giản chương trình Học kỳ 2 và triển khai dạy học qua Internet và trên truyền hình. Kỳ thi THPT sẽ được tổ chức muộn hơn mọi năm, tổ chức vào ngày 9,10/ 8/2020; thời điểm này cả Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học đã có hiệu lực thi hành (Luật Giáo dục Đại học có hiệu lực từ 01/7/2019 và Luật Giáo dục có hiệu lực từ 01/7/2020). Do vậy, sẽ không tổ chức kỳ thi THPT quốc gia như mọi năm mà tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2020 đang đến gần, làm thế nào để các em trường THPT Lạng Giang số 3 học tập tốt môn Ngữ văn đồng thời có thể nâng cao kết quả và chất lượng ôn thi tốt nghiệp THPT quả là một vấn đề quan trọng, có tính cấp thiết ảnh hưởng đến chỉ tiêu, chất lượng và thương hiệu của nhà trường.
Trong kì thi THPT Quốc gia năm 2019, môn Ngữ văn của trường THPT Lạng Giang số 3 có điểm bình quân thấp đạt 5.42 xếp thứ 30/46 trường THPT tên toàn tỉnh Bắc Giang so với năm 2018 đã giảm 20 bậc. Qua tìm hiểu nguyên nhân của vấn đề trên để tìm cách khắc phục, bản thân cá nhân tôi nhận thấy ngoài phần trách nhiệm của giáo viên trong công tác giảng dạy thì nguyên nhân chủ yếu và mấu chốt chính là học sinh khối 12 của trường THPT Lạng Giang số 3 thiếu đi kĩ năng, phương pháp làm bài, trong đó khâu yếu nhất chính là phương pháp, kĩ năng làm bài nghị luận văn học trong đề thi THPT Quốc gia 2 môn Ngữ văn. Hầu hết học sinh khi gặp phải các dạng bài nghị luận văn học đều bị lúng túng từ khâu xác định đề bài, xác định kiến thức trọng tâm, phương pháp, cách làm dẫn đến kết quả điểm thi môn Ngữ văn thấp. Điều đó đã ảnh hưởng đến kết quả chung của các em trong kì thi THPT Quốc gia năm 2019.
Xuất phát từ thực trạng trên của học sinh trường THPT Lạng Giang số 3 khi làm bài nghị luận văn học trong đề thi THPT Quốc gia, với cương vị, trách nhiệm của tổ trưởng chuyên môn và cũng là giáo viên đang giảng dạy trực tiếp môn Ngữ văn 12, tôi viết sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp làm các dạng bài Nghị luận văn học trong đề thi nhằm nâng cao chất lượng điểm thi môn Ngữ văn của học sinh trường THPT Lạng Giang số 3 trong kỳ thi Tốt nghiệp THPT năm 2020” với mục đích nâng cao chất lượng công tác dạy và học, nhất là công tác ôn luyện môn Ngữ văn của học sinh khối 12, cải thiện điểm số, nâng cao thứ hạng điểm thi trung bình môn Ngữ văn của học sinh trường THPT Lạng Giang số 3 từ vị trí 30/46 lên thứ hạng cao hơn trong khối các trường THPT trên toàn tỉnh. Đồng thời, thông qua sáng kiến kinh nghiệm còn là điều kiện, cơ hội được trao đổi, học hỏi từ các đồng nghiệp trong trường, trong tỉnh về phương pháp, kĩ năng, cách thức làm các dạng bài Nghị luận văn học trong đề thi môn Ngữ văn; đây cũng chính là sự thể hiện cụ thể hóa mục tiêu của quá trình đổi mới phương pháp dạy học theo tinh thần của Nghị quyết số 29 NQ/TW “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, đồng thời chuẩn bị mọi điều kiện tốt nhất để triển khai chương trình Giáo dục phổ thông mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo. TÍNH MỚI, TÍNH SÁNG TẠO CỦA SÁNG KIẾN. Sáng kiến kinh nghiệm “Phương pháp làm các dạng bài Nghị luận văn học trong đề thi nhằm nâng cao chất lượng điểm thi môn Ngữ văn của học sinh trường THPT Lạng Giang số 3 trong kỳ thi Tốt nghiệp THPT năm 2020” nhằm đưa ra các giải pháp có tính mới, tính sáng tạo, phù hợp với tình hình giáo viên và học sinh của trường THPT Lạng Giang số 3 nhằm giúp cho học sinh có 3 kĩ năng, phương pháp làm bài nghị luận văn học trong đề thi Tốt nghiệp THPT năm 2020 cụ thể như sau: Thứ nhất, có rất nhiều chuyên đề, bài viết hướng dẫn cách làm một bài văn nghị luận văn học trong đề thi, tuy nhiên đa số viết dưới dạng kiến thức hàn lâm, hoặc nêu khái quát chung nên học sinh rất khó nắm bắt kiến thức, đặc biệt với học sinh trung bình, yếu.
Vì thế, sáng kiến này sẽ hướng dẫn các em cách thức tiếp nhận các dạng bài, các kiểu đề Nghị luận văn học trong chương trình Ngữ văn 12 nói riêng và chương trình Ngữ văn THPT nói chung một cách chi tiết, cụ thể, dễ hiểu, dễ làm nhằm giúp các em học yếu, trung bình môn Ngữ văn cũng có thể có tiếp cận làm đề để đạt điểm từ trung bình đến khá. Thứ hai, điểm mới của sáng kiến này chính là việc hệ thống hóa kiến thức, kĩ năng, phương pháp, các dạng bài nghị luận văn học được đặt trong một chỉnh thể nhằm giúp cho học sinh nắm bắt các bước, các thao tác làm bài văn nghị luận văn học (xác định đề, phân tích đề, lập dàn ý, xây dựng đoạn văn,.) để viết thành một bài văn hoàn chỉnh. Thứ ba, sáng kiến sẽ tiết kiệm thời gian cho học sinh trong việc ôn luyện bởi quãng thời gian nghỉ phòng chống dịch Covid 19 dài (02 tháng nghỉ dịch Co vid 19) khiến cho việc ôn tập của học sinh bị gián đoạn, ảnh hưởng đến chất lượng, kết quả thi của học sinh. Do đó, sáng kiến còn khắc phục được “lỗ hổng” kiến thức cho học sinh; đồng thời giúp cho giáo viên trong tổ bộ môn nắm rõ, nắm chắc kiến thức của Văn nghị luận – nghị luận văn học, phương pháp, kĩ năng để giúp học sinh làm các dạng bài nghị luận văn học đạt kết quả cao.
Thứ tư, sáng kiến này đối với giáo viên và học sinh trường THPT Lạng Giang số 3 còn mang tính thực tiễn, tính ứng dụng trong công tác ôn luyện môn Ngữ văn dành cho học sinh khối 12, nhất là trong thời điểm dịch Covid 19 ảnh hưởng lớn đến việc học tập của học sinh và việc giảng dạy của giáo viên, thời gian nghỉ dịch dài ngày, học sinh phải ở nhà thực hiện lệnh giãn cách xã hội, các em chỉ có thể học trên mạng Internet thông qua các phần mềm dạy học như Room, Meeting, Team,. đây là những giải pháp tình thế, hiệu quả chưa cao, vì thế đã ảnh hưởng đến chất lượng học tập của các môn nói chung và môn Ngữ 4 văn nói riêng. Do đó, sáng kiến còn nhằm đưa ra những giải pháp mang tính căn cơ, định hướng kiến thức, hình thành kĩ năng, phương pháp ôn tập cho học sinh vừa hiệu quả lại vừa thiết thực trong hoàn cảnh công tác dạy và học bị ảnh hưởng nặng nề của dịch Covid 19 năm 2020. NỘI DUNG SÁNG KIẾN 2.
THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH VỀ VẤN ĐỀ Vấn đề giảng dạy Ngữ văn có một vai trò đặc biệt quan trọng trong nhà trường THPT vì văn học là tri thức của đời sống. Tiếp nhận vốn tri thức văn học là tiếp nhận vốn tri thức có khả năng đem lại cho con người vốn hiểu biết sâu rộng trong cuộc sống. Từ xưa tới nay môn Ngữ văn được coi là có những nhiệm vụ như rèn luyện ngôn ngữ, rèn luyện tư duy hình tượng, giúp học sinh nhận thức sâu sắc về xã hội. Hơn thế nữa văn chương có khả năng giáo dục nhân cách và đạo đức của con người.
Giúp con người tìm lại được chính mình. Tuy nhiên vấn đề dạy và học Ngữ văn trong nhà trường THPT hiện nay vẫn chưa đáp ứng được những vấn đề trên. Đối với công tác dạy và học môn Ngữ văn của giáo viên và học sinh trường THPT Lạng Giang số 3 những năm gần đây bên cạnh những mặt thuận lợi còn gặp không ít những khó khăn, trở ngại. Chất lượng tuyển sinh đầu vào thấp, một bộ phận học sinh không có nhiệt huyết, tình yêu dành cho môn Ngữ văn.
Thực trạng này đến từ nhiều phía trong đó nổi bật ở hai khía cạnh giáo viên và học sinh. Về giáo viên. Thứ nhất, nhiều giáo viên Ngữ văn bộ môn đều nhận thấy vai trò của việc rèn luyện kĩ năng, phương pháp, cách thức làm bài văn nghị luận văn học bởi nó quyết định đến chất lượng của công tác ôn luyện cho học sinh, tuy nhiên nhiều giáo viên trong tổ khi dạy đến mảng này đều gặp phải những khó khăn nhất định như: việc thống hóa kiến thức, phương pháp, kĩ năng tiếp cận các dạng đề nghị luận văn học, hướng dẫn cách làm bài nghị luận văn học cho học sinh,. còn hạn chế, điều đó dẫn đến kết quả của việc ôn luyện chưa cao.
Thứ hai, trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều, tỷ lệ học sinh trung bình, yếu còn nhiều; mặt khác, nhiều giáo viên chưa biết quan tâm đến 5 từng đối tượng học sinh, chưa có sự phân hóa đối tượng để ôn luyện dẫn đến tâm lý chán nản, “sợ Văn”. Thứ ba, việc ôn luyện các dạng đề nghị luận văn học của giáo viên còn hạn chế; tiêu chí xây dựng đề kiểm tra, đề thi môn Ngữ văn đều căn cứ trên chuẩn kiến thức và kỹ năng. Nhiều giáo viên chưa thực sự coi trọng công tác ra đề, luyện đề trên các dạng bài để học sinh có thói quen làm các kiểu đề khác nhau, điều này dẫn đến chất lượng điểm thi môn Ngữ văn qua nhiều năm còn mang tính “thời vụ” chưa có chiều sâu, bền vững. Thứ tư, qua công tác ôn luyện môn Ngữ văn 12 nhiều năm, tôi nhận thấy có một thực trạng đó là nhiều giáo viên có tâm lý “đoán đề” , cầu may, chỉ chăm chăm dạy vào phần dạng đề quen thuộc hay thi mà không dạy kĩ cho học sinh phương pháp, kĩ năng để tiếp cận các dạng bài khác nhau.