SỞ GD&ĐT BẮC GIANG CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯỜNG THPT YÊN THẾ Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THUYẾT MINH Mô tả giải pháp và kết quả thực hiện sáng kiến 1. Tên sáng kiến: Xây dựng bộ đề luyện thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng theo hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng 9 năm 2019. Các thông tin cần được bảo mật: không.
Mô tả các giải pháp cũ thường làm. Ôn thi THPT QG tại trường THPT Yên Thế thường được thực hiện qua các bước: tái hiện lại kiến thức cơ bản, nhấn mạnh những vấn đề trọng tâm, dạy kĩ năng làm bài và ôn luyện đề từng phần, ôn luyện đề tổng hợp. Song trong quá trình tiến hành ôn luyện, đặc biệt là quá trình luyện đề, nâng cao kĩ năng làm bài cho học sinh, chúng tôi nhận thấy có một số vấn đề khó khăn đặt ra đối với giáo viên và học sinh: - Đối với giáo viên: + Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, sự bùng nổ của sách tham khảo, ngân hàng đề của mỗi giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy và ôn luyện thi THPT QG không ít. Song việc tổng hợp đề thành hệ thống, mang tính bao quát từ kiến thức tới kĩ năng là chưa có, các đề được luyện thường chỉ phục vụ giải quyết được vấn đề rà soát, kiểm tra kiến thức từng phần hoặc củng cố kĩ năng song không có tính hệ thống.
+ Đề được dùng để luyện tập vì thế trở nên nhỏ lẻ, vụn, thiếu tính liên kết. - Đối với học sinh: + Học sinh được học tập trong môi trường năng động, có sự tham gia của công nghệ thông tin nên việc tiếp cận tài liệu tham khảo và hệ thống đề luyện tập là rất dễ dàng. Các em dễ dàng sau một cú click chuột có thể có cho mình hàng trăm đề, ở tất cả các kĩ năng và các vùng kiến thức. Song vấn đề đặt ra là khả năng tổng hợp khái quát kiến thức và kĩ năng ở các em chưa tốt.
Việc tiếp cận nhiều tài liệu khi chưa vững vàng kiến thức kĩ năng nhiều khi khiến các em bị choán ngợp và dẫn đến tâm lý hoang mang. + Trong quá trình trực tiếp giảng dạy và rèn luyện kĩ năng cho học sinh, chúng tôi nhận thấy phần lớn học sinh còn thụ động trong quá trình xử lý yêu cầu của đề, thiếu kĩ năng cơ bản để thực hiện yêu cầu của đề. Học sinh học bài học nào biết bài học đó, học kĩ năng nào, biết kĩ năng đó, chưa có khả năng hệ thống kiến thức, hệ thống kĩ năng, chưa vững vàng kĩ năng để bao quát xử lý được kiến thức. Sự cần thiết áp dụng giải pháp, sáng kiến Khát vọng là điểm bắt đầu của mọi thành tựu (Napoleon Hill), điều đó đúng với mỗi con người chúng ta trên bước đường tạo dựng sự nghiệp và chạm tay tới thành công, đặc biệt đúng với học sinh cuối cấp THPT.
Cánh cửa tương lai đang chờ các em phía trước. Khát vọng như ngọn lửa, thắp sáng ý chí, nghị lực, đam mê. Và xưa nay, thi đỗ tốt nghiệp và đại học, đạt giải cao trong thi học sinh giỏi các cấp luôn là niềm mong ước lớn, là mục đích phấn đấu, là khát vọng của học sinh lớp 12. Việc học tập, thi cử của các em đã trở thành mối quan tâm của cả gia đình và toàn xã hội.
Nhưng làm thế nào để đỗ đạt theo nguyện vọng, làm thế nào để nâng cao chất lượng giáo dục? Đó luôn là nỗi băn khoăn, trăn trở không chỉ của học sinh mà còn của các thầy cô giáo, của các nhà trường, của toàn ngành giáo dục. Muốn đạt được mục tiêu trên, cần phát huy sức mạnh của nhiều yếu tố, song điều căn cốt nhất là học sinh cần nắm vững kiến thức và kĩ năng của từng môn học. Môn Ngữ văn, là một môn học mang tính đặc thù, giáo dục học sinh bằng con đường từ cảm xúc tới nhận thức, bằng cái thật, cái đúng, cái đẹp của những hình tượng sinh động, đầy sức thuyết phục. Học sinh đến với môn học vừa là quá trình nhận thức, tự nhận thức, vừa tích lũy tri thức, mở rộng hiểu biết, vừa mở rộng đời sống tâm hồn, trưởng thành hơn trong nhận thức, suy nghĩ và hành động.
Hơn thế nữa Ngữ văn là môn học có mặt trong các kì thi tốt nghiệp THPT và thi đại học, cao đẳng của các khối C, D, thi học sinh giỏi các cấp. Môn Ngữ văn vì thế đóng vai trò quan trọng trong nhà trường. Theo hướng dẫn của Bộ giáo dục đào tạo, cấu trúc đề thi tốt nghiệp, đại học, thi học sinh giỏi gồm 2 phần với những yêu cầu khác nhau: đọc hiểu văn bản, viết đoạn văn nghị luận xã hội và viết bài nghị luận văn học. Trong đó bài nghị luận văn học chiếm 50% tổng số điểm toàn bài.
Tuy nhiên, các kiểu, dạng bài của nghị luận văn học lại hết sức phong phú, đa dạng; vì thế yêu cầu học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn cần biết vận dụng kiến thức một cách linh hoạt, cần có phương pháp, kĩ năng phù hợp với từng kiểu bài nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu của đề. Tuy nhiên, tại trường THPT Yên Thế, kết quả thi tốt nghiệp, đại học môn văn chưa được nâng cao, một số học sinh có tâm lí thờ ơ, thậm chí coi thường môn học. Nguyên nhân của tình trạng trên căn bản là học sinh chưa được trang bị đầy đủ về phương pháp học văn, kĩ năng làm văn. Thực tế cho thấy: lượng kiến thức cần học và ôn luyện về môn văn khá nặng, trong khi đó thời lượng trên lớp dành cho môn học lại ít ỏi, thời gian các em được luyện đề không nhiều, nên các em chủ yếu được trang bị về kiến thức chứ chưa được chú ý rèn luyện về kĩ năng.
Vì vậy, học sinh thường chỉ biết học vẹt và tỏ ra lúng túng, bị động trong làm văn. Hầu hết học sinh khi gặp phải các dạng bài nghị luận văn học đều bị lúng túng từ khâu xác định đề bài, xác định kiến thức trọng tâm, phương pháp, cách làm. Tất cả những vướng mắc ấy dẫn đến kết quả điểm thi môn Ngữ văn của nhà trường chưa được nâng cao. Xem xét thực trạng dạy văn học văn và thi tốt nghiệp, đại học, thi học sinh giỏi của trường THPT Yên Thế về môn Ngữ văn nói riêng, với mong muốn nâng cao chất 2 lượng dạy và học, nâng cao kết quả thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng của nhà trường, chúng tôi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm Xây dựng bộ đề luyện thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng theo hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học.
Mục đích của giải pháp sáng kiến. Xuất phát từ thực trạng đã nêu, trên cơ sở kế thừa, phát huy thành tựu nghiên cứu của những người đi trước, sáng kiến kinh nghiệm Xây dựng bộ đề luyện thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng theo hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học., hướng tới các mục đích cơ bản sau: - Cung cấp kĩ năng làm bài nghị luận văn học cho học sinh, giúp các em nhận biết được các kiểu, dạng bài và biết cách vận dụng kiến thức linh hoạt vào từng đề bài cụ thể, nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu của đề. Người viết hệ thống hóa các đề nghị luận theo các kiểu loại lớn; trong mỗi kiểu bài đó lại chia thành các dạng bài khác nhau. Chúng tôi sẽ trang bị phương pháp, kĩ năng và hướng dẫn học sinh ôn tập theo các kiểu bài, dạng bài cụ thể này.
Nhờ đó, học sinh sẽ hoàn toàn tự tin, chủ động, sáng tạo trong làm bài. Đây chính là đóng góp mới của đề tài. - Chúng tôi hi vọng đây là một cẩm nang, một tài liệu rất cần thiết, bổ ích dành cho giáo viên ngữ văn và học sinh THPT đáp ứng tốt nhu cầu của học sinh, của các thầy cô giáo và yêu cầu dạy văn, học văn hiện nay trên địa bàn huyện và tỉnh. Giáo viên ngữ văn THPT được sử dụng tài liệu sẽ tự bồi dưỡng kiến thức và kĩ năng về môn học, nâng cao chất lượng dạy học, nâng cao hiệu quả ôn luyện thi.
- Được nghiên cứu tài liệu này sẽ giúp các em học sinh THPT không chỉ nắm vững kiến thức mà còn biết vận dụng kiến thức một cách linh hoạt; có phương pháp, kĩ năng phù hợp với từng kiểu bài nghị luận văn học nhằm đáp ứng tốt nhất yêu cầu của đề, đạt kết quả cao trong các kì thi. Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến. Nhằm khắc phục những hạn chế còn tồn tại trong quá trình ôn luyện và đạt được mục tiêu nâng cao chất lượng dạy và học, nâng cao kết quả thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng, nâng cao thứ hạng của nhà trường, chúng tôi đề xuất hai giải pháp chính. Thứ nhất là Hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học(Tổng hợp, khái quát những kĩ năng cơ bản cho các dạng đề thường gặp trong các kì thi THPT Quốc gia các năm gần đây); thứ hai là Xây dựng bộ đề luyện thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng theo hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học đã tổng hợp, khái quát.
* Giải pháp 1: - Tên giải pháp: Hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học - Nội dung: Hệ thống các kĩ năng cơ bản để làm bài nghị luận văn học theo từng dạng bài, kiểu bài 3 - Các bước tiến hành thực hiện giải pháp: Nghiên cứu tài liệu, tổng kết kinh nghiệm qua tài liệu, và thực tiễn giảng dạy, tổng hợp, hệ thống hóa kĩ năng làm bài nghị luận văn học. - Kết quả khi thực hiện giải pháp: Xây dựng được hệ thống kĩ năng cơ bản theo các dạng bài làm văn nghị luận văn học. + Sản phẩm được tạo ra từ giải pháp: Phân lí thuyết về kĩ năng làm bài văn nghị luận văn học theo các dạng bài, kiểu bài. (Chi tiết tại phụ lục số 1) * Giải pháp 2: - Tên giải pháp: Xây dựng bộ đề luyện thi Tốt nghiệp và Đại học, Cao đẳng theo hệ thống kĩ năng làm bài nghị luận văn học.
- Nội dung: Xây dựng bộ đề luyện thi theo hệ thống kĩ năng cơ bản cho các kiểu bài, dạng bài nghị luận văn học - Các bước tiến hành thực hiện giải pháp: Trong giải pháp này tác giả đã thực hiện: + Bước 1: Vận dụng hệ thống kĩ năng làm văn nghị luận văn học để xây dựng bộ đề luyện thi Tốt nghiệp, Đại học và Cao đẳng.