Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về chất lượng đào tạo thạc sĩ tại các trường đại học kinh tế. Thực trạng chất lượng đào tạo thạc sĩ tại Trường đại học Kinh tế quốc dân giai đoạn 2011-2016. Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo thạc sĩ tại Trường đại học Kinh tế quốc dân. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐÀO TẠO THẠC SĨ TẠI CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ 1.
Một số vấn đề về đào tạo thạc sĩ tại các trƣờng Đại học kinh tế 1. Trường đại học kinh tế: Chức năng, nhiệm vụ và vai trò 1.1 Khái niệm trường đại học kinh tế: Trường đại học (tiếng Anh: University) là một cơ sở giáo dục bậc cao tiếp theo bậc trung học dành cho những học sinh có khả năng và nguyện vọng học tập tiếp lên trên. Trường đại học cung cấp cho sinh viên học vấn cao và cấp các bằng cấp khoa học trong nhiều các lĩnh vực ngành nghề. Các trường đại học có thể cung cấp các chương trình bậc đại học và sau đại học.
Trường đại học theo mô hình hiện đại đầu tiên được thành lập ở Việt Nam là Đại học Đông Dương được thành lập năm 1906. Cùng với sự phát triển và hội nhập của nền kinh tế - xã hội, các trường đại học Việt Nam trong thời gian gần đây phát triển mạnh về số lượng, quy mô, phương thức hoạt động và đóng góp một phần rất quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Căn cứ vào chủ thể quản lý, các trường đại học được chia thành các trường đại học công lập và các trường đại học dân lập. Ở Việt Nam, trường đại học công lập là trường do chính quyền thành lập và quản lý, nguồn kinh phí đảm bảo cho các trường đại học công lập hoạt động phụ thuộc vào chính sách đầu tư tài chính và mức độ xã hội hóa nguồn lực dành cho giáo dục đại học.
Căn cứ vào nguồn tài chính của các trường đại học công lập được chia thành 3 loại: Trường đại học công lập nguồn tài chính do ngân sách nhà nước cấp hoàn toàn; trường đại học công lập tự chủ một phần và trường đại học tự chủ hoàn toàn nguồn tài chính. Luật Giáo dục Đại học năm 2012 quy định: “Cơ sở giáo dục đại học công lập do Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm chi thường xuyên”. 9 Khái niệm, mô hình và địa vị pháp lý của trường đại học công lập có sự khác nhau trong hệ thống giáo dục đại học ở mỗi quốc gia. Trường đại học dân lập là cơ sở giáo dục đại học do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế kinh tế (dưới đây gọi chung là tổ chức) xin thành lập và huy động các nhà giáo, nhà khoa học, nhà đầu tư cùng đóng góp công sức, kinh phí và cơ sở vật chất ban đầu từ nguồn ngoài ngân sách nhà nước.
Trường đại học Dân lập là pháp nhân được tự chủ về tổ chức bộ máy, tuyển dụng lao động và tài chính. Tài sản của trường đại học Dân lập thuộc quyền sở hữu tập thể của những người góp vốn đầu tư, các giảng viên, cán bộ và nhân viên nhà trường. Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập trường đại học dân lập trên cơ sở đề nghị của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đại học Dân lập thuộc hệ thống giáo dục quốc dân của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chịu sự quản lý nhà nước về giáo dục của Bộ giáo dục và Đào tạo và các cơ quan quản lý giáo dục theo sự phân công, phân cấp của Chính phủ đồng thời chịu sự quản lý hành chính theo lãnh thổ của Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung Ương (dưới đây gọi tắt là Ủy ban nhân dân tỉnh) nơi đặt trụ sở.
Trường đại học Dân lập có tư cách pháp nhân, có con dấu và được mở tài khoản tại Ngân hàng Thương mại hoặc Kho bạc Nhà nước để giao dịch. Trường đại học Dân lập bình đẳng với trường đại học Công lập về nhiệm vụ và quyền hạn của nhà trường, của giảng viên và sinh viên, trong việc thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp đào tạo và các quy định liên quan đến tuyển sinh, dạy và học, thi, kiểm tra, công nhận tốt nghiệp, cấp văn bằng; được hưởng các chính sách ưu đãi đối với các cơ sở giáo dục – đào tạo ngoài công lập theo quy định của Chính phủ. Căn cứ vào lĩnh vực đào tạo, các trường đại học được chia thành các khối ngành chính là: Khối các trường kinh tế và quản trị kinh doanh (gọi tắt là các trường Đại học kinh tế); khối các trường kỹ thuật; khối các trường Đại học XH và nhân văn. Trường đại học kinh tế là trường đại học trong hệ thống các trường đại học của quốc gia, có chức năng đào tạo và cung cấp cho xã hội các sản phẩm đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu khoa học, tư vấn, ứng dụng và chuyển giao công nghệ có chất 10 lượng cao về lĩnh vực kinh tế, quản lý và quản trị kinh doanh, góp phần quan trọng vào tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia.
Chức năng và nhiệm vụ của trường đại học kinh tế: Điều lệ trường đại học quy định về: Nhiệm vụ và quyền hạn; tổ chức và quản lý các trường đại học; hoạt động đào tạo, hoạt động khoa học và công nghệ, hoạt động hợp tác quốc tế; giảng viên và người học; tài chính và tài sản; quan hệ giữa trường đại học, gia đình và xã hội; tổ chức thực hiện Điều lệ trường đại học Điều lệ này được áp dụng đối với các trường đại học, học viện đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ (gọi chung là trường đại học) thuộc các loại hình công lập, tư thục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Các trường đại học thành viên của các trường đại học quốc gia áp dụng Điều lệ này và qui chế tổ chức và hoạt động của đại học quốc gia và các cơ sở giáo dục đại học thành viên do Thủ tướng Chính phủ ban hành. Các trường đại học thành viên của đại học vùng và các cơ sở giáo dục đại học thành viên do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Trường đại học có vốn đầu tư nước ngoài thực hiện các qui định về hoạt động của trường đại học, quyền lợi của người học tại Điều lệ này; các nội dung khác thực hiện các qui định về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục đại học, riêng về tiêu chuẩn giảng viên, cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý nhà trường không được thấp hơn tiêu chuẩn tương ứng quy định tại Điều lệ này.
Cơ quan trực tiếp quản lý trường đại học công lập là cơ quan, tổ chức được giao quản lý trường đại học theo quy định của pháp luật, bao gồm: Các Bộ, Ban, ngành trung ương; Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh); các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, các tập đoàn kinh tế; các đại học Quy chế tổ chức và hoạt động của trường đại học do Hiệu trưởng ban hành theo quyết nghị của Hội đồng trường (đối với trường công lập) hoặc Hội đồng quản trị (đối với trường tư thục) trên cơ sở cụ thể hóa các quy định tại Điều lệ này, phù hợp với điều kiện đặc thù của nhà trường, không trái với các quy định pháp luật có liên quan và được công bố công khai. Trường Đại học kinh tế thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn: 11 Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển, triển khai hoạt động đào tạo đại học, tổ chức bộ máy tuyển dụng, quản lý, xây dựng, bồi dưỡng cán bộ giảng viên, viên chức, người lao động, quản lý người học, tự đánh giá chất lượng đào tạo và chịu sự kiểm định của chất lượng giáo dục, được nhà nước giao đất hoặc cho thuê đất, cơ sở vật chất, hợp tác với các tổ chức về giáo dục trong nước và nước ngoài, chịu sự kiểm tra thanh tra của Bộ Giáo dục và các Bộ ngành có liên quan và c. Vai trò của các trường đại học kinh tế: Hệ thống các trường đại học kinh tế đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, thể hiện ở các mặt sau: - Sự ra đời và hoạt động của các trường đại học thể hiện vai trò của Nhà nước đối với giáo dục đại học, đặc biệt là đối với các trường đại học kinh tế. Nhà nước thông qua các hoạt động của trường đại học kinh tế để điều tiết các nguồn lực xã hội sao cho có hiệu quả nhất, từ đó điều tiết cơ cấu đào tạo nhân lực hợp lý, duy trì và phát triển giáo dục đào tạo.
Thông qua các trường đại học kinh tế, Nhà nước muốn đầu tư nhằm đảm bảo lợi ích công về giáo dục đại học. Lợi ích này lan tỏa ra toàn xã hội, đảm bảo tất cả mọi người đều có cơ hội bình đẳng tiếp cận với giáo dục đại học. - Trường đại học kinh tế là nơi triển khai các chính sách đầu tư phát triển giáo dục đại học của mỗi quốc gia. Các trường đại học thuộc sở hữu Nhà nước, được Chính phủ hoặc chính quyền ở các địa phương cấp ngân sách để triển khai các chính sách phát triển giáo dục đại học của chính quyền các cấp.
Ở Việt Nam các trường đại học được Nhà nước giao kinh phí, tài sản, cơ sở vật chất để thực hiện các mục tiêu và chính sách ưu tiên đầu tư cho giáo dục đào tạo của đất nước. - Trường đại học kinh tế giữ vai trò định hướng cho hoạt động và sự phát triển của hệ thống giáo dục đại học của quốc gia. Các trường đại học kinh tế định hướng cho phát triển các chương trình đào tạo bằng cách bổ sung, hoàn thiện các chương trình đã có sẵn, xây dựng các chương trình đào tạo mới phù hợp với xu thế phát triển của xã hội; định hướng cho nghiên cứu khoa học thông qua việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, duy trì các hướng nghiên cứu cơ bản, triển khai các hướng nghiên cứu mới,… 12 - Trường đại học kinh tế có sứ mạng đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước.