CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC ĐOÀN VÀ PHONG TRÀO ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH 1. Khái quát về tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh 1. Một số khái niệm cơ bản * Khái niệm thanh niên Thanh niên là lực lượng có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế – xã hội của các quốc gia. Họ chính là những người luôn xung kích, đi đầu trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với sức trẻ và lòng nhiệt quyết của mình chính vì thế thế hệ thanh niên luôn giữ vai trò quan trên mọi măt trận.
Theo luật Thanh niên năm 2020 quy định: Thanh niên là công dân Việt Nam từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi [24, tr. Như vậy, Thanh niên có các quyền, nghĩa vụ của công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật Nhà nước. Bên cạnh đó, mọi thanh niên đều được tôn trọng và bình đẳng về quyền và nghĩa vụ, không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hoá, nghề nghiệp. * Khái niệm Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Theo điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh khoá XI: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là một tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam và chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện, Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, phấn đấu vì mục đích, lý tưởng của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Đoàn giữ vai trò nòng cốt trong phong trào thanh niên, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của thiếu niên, nhi đồng, phụ trách đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh [35, tr. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được coi là vườn ươm đội ngũ cán bộ lãnh đạo và quản lý tương lai cho Đảng Cộng sản Việt Nam, là cánh tay nối dài của Đảng, Đoàn Thanh niên được tổ chức và vận hành theo mô hình hành chính từ trung ương xuống đến cấp xã, phường. Đoàn bao gồm những thanh niên tiên tiến, tiêu biểu, 5 tự nguyên phấn đấu vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc độc lập, dân chủ, công bằng, văn minh, tiến bộ theo định hướng xã hội chủ nghĩa. * Các tên gọi của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh qua các thời kì lịch sử: Từ 1931 - 1936: Đoàn Thanh niên cộng sản Đông Dương.
Từ 1939 - 1941: Đoàn Thanh niên phản đế Đông Dương. Từ 1941 - 1956: Đoàn Thanh niên cứu quốc Việt Nam. Từ 1956 - 1970: Đoàn Thanh niên lao động Việt Nam. Từ 1970 - 1976: Đoàn Thanh niên lao động Hồ Chí Minh.
Từ 1976 đến nay: Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh * Truyền thống của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh: Một là, truyền thống yêu nước nồng nàn, gắn bó thiết tha, trung thành tuyệt đối với Đảng, với nhân dân và với chế độ xã hội chủ nghĩa. Hai là, truyền thống của đội quân xung kích cách mạng, dám đón lấy những nhiệm vụ nặng nề, dám đi đến những nơi khó khăn, gian khổ, dám suy nghĩ sáng tạo để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, qua đó thế hệ trẻ nước ta phải luôn nêu cao tinh thần hăng hái, sẵn sàng xung phong đến những nơi Tổ quốc cần, dù đó là biên cương hay hải đảo. Ba là, truyền thống gắn bó đoàn kết trong lớp người cùng lứa tuổi trong các tổ chức đoàn và hội, đoàn kết gắn bó với nhân dân, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau trong hoạn nạn, đặc biệt và những thời điểm với kẻ thù hay thiên tai. Đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế luôn hòa quyện vào nhau, đông cảm và đông tâm hợp lực vì những mục tiêu cao cả của dân tộc và thời đại.
Bốn là, truyền thống hiếu học ham hiểu biết để tự mình nâng cao trình độ chính trị văn hóa, khoa học – kĩ thuật, quản lý và quân sự, say mê sáng tạo trong hoạt động thực tiễn để cống hiến cho sự nghiệp của dân tộc và của Đảng. Học ở nhà trường, học trong cuộc sống, học để làm người có ích cho xã hội, luôn được các thế hệ thanh niên phấn đấu thực hiện ngày càng tốt hơn. * Khái niệm công tác Đoàn Theo từ điển tiếng Việt thông dụng (tái bản) của tác giả Thành Yến, viết rằng: “Công tác đoàn được hiểu thực hiện công việc của nhà nước, của đoàn thể” [32, tr. 6 Như vậy công tác thanh niên có thể được hiểu như công tác đoàn là công việc của nhà nước, của đoàn thể hay thực hiện công việc của nhà nước, đoàn thể.
Tại Việt Nam, công tác thanh niên là một bộ phận quan trọng trong công tác quần chúng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nước, Đoàn Thanh niên và xã hội nhằm giáo dục, bồi dưỡng và tạo điều kiện cho thanh niên phát triển, trưởng thành, phát huy mọi tiềm năng của lực lượng thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Do vậy, cũng có thể hiểu, công tác Đoàn là sự tác động tổng hợp của các chủ thể xã hội vào một đối tượng cụ thể là thanh niên theo những mục tiêu xác định của Đảng. Công tác Đoàn là hoạt động có mục đích của tổ chức tác động vào đối tượng thanh niên nhằm giáo dục, bồi dưỡng, định hướng và phát huy thanh niên, đáp ứng những đòi hỏi vốn có của thanh niên và yêu cầu phát triển của xã hội. Công tác Đoàn là hoạt động xã hội tự giác, trở thành hoạt động chính trị - xã hội, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, Đảng luôn coi công tác thanh niên – Đoàn là một bộ phận trong hoạt động của quá trình giáo dục, thuyết phục và vận động thanh niên tham gia thực hiện các nhiệm vụ của cách mạng.
Công tác thanh niên - Đoàn đồng thời là quá trình tạo ra môi trường kinh tế, văn hoá, xã hội và là trường học cho thanh niên học tập, rèn luyện và trưởng thành, là quá trình đưa thanh niên vào hoạt động thực tiễn cách mạng, đồng thời là quá trình định hướng giúp thanh niên tự giáo dục, tự hoàn thiện nhân cách của mình. Đặt công tác thanh niên dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước càng khẳng định rõ công tác thanh niên là một loại hoạt động tự giác, có mục đích chính trị và mục tiêu xã hội rõ ràng, không phải ai, tổ chức nào muốn làm gì và làm như thế nào đối với thanh niên cũng được. Để đạt được mục tiêu của công tác thanh niên, mỗi chủ thể khác nhau đều xác định cho mình những nội dung hoạt động cụ thể, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức mình và tuân thủ đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Các tổ chức nhà nước tiến hành công tác thanh niên thông qua việc hoạch định, ban hành, tổ chức thực hiện và giám sát việc thực hiện các chính sách, luật pháp thanh niên, tổ chức các nghiên cứu cơ bản về thanh niên, xây dựng bộ máy tổ chức và cán bộ làm công tác thanh niên, đầu tư ngân sách cho công tác thanh niên; điều phối và phối hợp với các tổ chức khác trong công tác thanh niên.
Các tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, xã hội - nghề nghiệp và các tổ chức khác tiến hành công tác thanh niên thông 7 qua các hoạt động tuyên truyền, vận động thanh niên thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tham gia quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách, luật pháp thanh niên, tham gia giáo dục thanh niên về đức, trí, thể, mỹ, góp phần định hướng, hỗ trợ thanh niên lập thân, lập nghiệp, trở thành những công dân tốt. * Về quan hệ giữa công tác thanh niên và công tác Đoàn Trong thực tế, khái niệm công tác thanh niên thường được hiểu trùng lặp với công tác Đoàn. Điều này về căn bản không sai, nhất là trong điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay. Công tác Đoàn là tổng thể các mặt hoạt động của Đoàn, do cấp bộ Đoàn tổ chức, có tác động đến các đối tượng thanh thiếu nhi, nhằm mục tiêu là hình thành lý tưởng chính trị cho thanh niên (tức là mục tiêu chính trị) và tham gia giải quyết các vấn đề xã hội của thanh niên, đáp ứng nhu cầu xã hội của xã hội (tức là mục đích xã hội), góp phần giáo dục thanh niên trở thành những công dân tốt, những người đoàn viên Đoàn Thanh niên cộng sản, đoàn viên ưu tú và đảng viên Đảng cộng sản Việt Nam.
Công tác thanh niên và công tác Đoàn có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại và thúc đẩy lẫn nhau. Công tác Đoàn là một phần quan trọng của công tác thanh niên, thực chất, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác Đoàn trở thành bộ phận nòng cốt trong công tác thanh niên. * Khái niệm phong trào thanh niên Phong trào thanh niên là hoạt động chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội mang tính rộng lớn, lôi cuốn đông đảo thanh niên tự giác tham gia theo một định hướng có mục tiêu và có tổ chức [19, tr. Vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Đoàn thanh niên * Vị trí Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng, thường xuyên bổ sung lực lượng trẻ cho Đảng, kế tục sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là lực lượng nòng cốt trong phong trào thanh niên, vừa là trường học xã hội chủ nghĩa, đại diện quyền lợi cho thanh niên và phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh [22, tr.
* Vai trò Đối với hệ thống chính trị: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên trong hệ thống chính trị và được hoạt động dựa trên Hiến pháp và pháp luật của 8 nước ta. Trong hệ thống chính trị này, vai trò lãnh đạo là Đảng và tổ chức đoàn là thành viên. Đối với Đảng: Đoàn hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng, được bồi dưỡng và trang bị là đội dự bị tin cậy của Đảng.