Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHẤT LƯỢNG CÔNG CHỨC TRONG CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Chất lượng đội ngũ công chức HCNN luôn là mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia trên thế giới. Quan niệm đúng đắn về công chức HCNN là cơ sở cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu của nền hành chính, tạo tiền đề cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Trong chương này, tác giả nghiên cứu về khái niệm công chức, đặc điểm và chất lượng công chức HCNN, các tiêu chí đánh giá chất lượng và các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ công chức HCNN. Học hỏi kinh nghiệm nâng cao chất lượng đội ngũ của quốc tế và trong nước, từ đó rút ra kinh nghiệm cho tỉnh Quảng Ninh.
Cơ sở lý luận về chất lượng công chức trong cơ quan HCNN 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của công chức HCNN 1. Khái niệm công chức HCNN Nền hành chính của mỗi quốc gia được hình thành bởi ba yếu tố cơ bản là thể chế hành chính, bộ máy hành chính và công chức nhà nước. Do vậy, khái niệm về công chức HCNN cần được đưa ra để xác định rõ đối tượng và vai trò của những người thi hành công vụ.
Tuy nhiên, do đặc thù riêng của từng quốc gia nên khái niệm công chức ở các nước là không hoàn toàn đồng nhất. Ở nước ta, tính từ khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, khái niệm công chức luôn thay đổi theo sự phát triển của đất nước ở mỗi thời kỳ. Văn bản có tính pháp lý đầu tiên quy định về công chức là Sắc lệnh số 76/SL ngày 20/5/1950 của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, tại Điều 1 quy định: công chức là những công dân Việt Nam được chính quyền nhân dân tuyển để giữ một chức vụ thường xuyên trong các cơ quan chính phủ, ở trong hay ngoài nước, trừ trường hợp riêng biệt do Chính phủ quy định. download by : skknchat@gmail.com 6 Sau đó suốt một thời gian dài, khái niệm công chức ít được sử dụng, thay vào đó là khái niệm cán bộ, công nhân viên nhà nước, không phân biệt công chức, viên chức với công nhân.
Đến năm 2008, trước yêu cầu của sự phát triển KT-XH, sự phát triển của đời sống chính trị pháp lý Luật Cán bộ, công chức được Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam khóa XII thông qua ngày 13/11/2008 có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 quy định rõ: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật” (Khoản 2 Điều 4). Cũng theo Luật Cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 của Quốc hội thì công chức HCNN là người thực thi công vụ, thừa hành các quyền lực nhà nước giao cho, chấp hành các công vụ của nhà nước và QLNN, trực tiếp tham gia vào quá trình hoạch định các đường lối chính sách kinh tế, các thể chế và cơ chế quản lý kinh tế xã hội của đất nước. Họ là những người có khả năng đưa ra những biện pháp tối ưu nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của xã hội. Công chức hành chính là người đại diện Nhà nước, là cầu nối giữa Nhà nước với nhân dân và các tổ chức kinh tế.
Hiệu quả hoạt động của đội ngũ công chức hành chính, quyết định hiệu lực và hiệu quả của bộ máy quản lý download by : skknchat@gmail.com 7 kinh tế và bộ máy Nhà nước nói chung. Đội ngũ công chức là bộ phận quan trọng trong nền HCNN của một quốc gia. Sự ra đời, phát triển của công chức HCNN là sự phát triển và hoàn thiện của nhà nước pháp quyền. Xã hội càng phát triển bao nhiêu thì càng cần một đội ngũ công chức có năng lực, trình độ chuyên môn cao bấy nhiêu để đảm bảo quản lý và thúc đẩy xã hội phát triển.
Đặc điểm của công chức HCNN Đội ngũ công chức HCNN là một thể thống nhất, có cơ cấu tổ chức rõ ràng, được vận hành, hoạt động theo một cơ chế ổn định, liên tục. Đội ngũ công chức hành chính là lực lượng trực tiếp thực thi các chức năng hành pháp của nhà nước, thực hiện quản lý và điều hành theo quy định của pháp luật, họ có những đặc điểm cơ bản sau đây: - Là chủ thể của nền công vụ, là những người thực thi công vụ và được Nhà nước đảm bảo các điều kiện cần thiết, quyền lợi chính đáng để có khả năng và yên tâm thực thi công vụ. Đội ngũ công chức HCNN là những người có vị trí trong hệ thống cơ quan HCNN, có chức năng thực thi pháp luật và thi hành công vụ nhằm phục vụ lợi ích chung cho toàn xã hội. Họ là hạt nhân cơ bản của nền công vụ, là chủ thể thực thi công vụ, trực tiếp thi hành quyền lực nhà nước.
Để thực hiện công vụ, đội ngũ công chức được Nhà nước cung cấp các điều kiện cần thiết để tiến hành thực thi công vụ như: trụ sở làm việc, nhà ở công vụ, trang thiết bị làm việc trong công sở, phương tiện đi lại để thi hành công vụ. - Là lực lượng lao động chuyên nghiệp có tính chuyên môn hóa cao Tính chuyên nghiệp của công chức hành chính được thể hiện qua hai yếu tố: thời gian, thâm niên công tác và trình độ năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ hành chính. Hai yếu tố này gắn bó chặt chẽ với nhau tạo điều kiện để công chức thành thạo công việc và đúc rút kinh nghiệm trong thực thi công vụ, còn trình độ hiểu biết, năng lực chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ hành chính tạo khả năng hoàn thành những công việc được giao. download by : skknchat@gmail.com 8 Vì vậy, từ khi tuyển dụng, các cơ quan, đơn vị đã yêu cầu người dự tuyển phải có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu vị trí việc làm, đủ tiêu chuẩn về độ tuổi, phẩm chất chính trị, đạo đức,.Hiện nay, một số Bộ, ngành Trung ương đã ban hành tiêu chuẩn ngạch công chức làm căn cứ cho việc tuyển dụng, nâng ngạch đối với công chức.
- Đội ngũ công chức HCNN tương đối ổn định, mang tính kế thừa, luôn đòi hỏi không ngừng nâng cao về chất lượng Khác với công chức của một số nước, không có tính ổn định. Đội ngũ công chức hành chính Việt Nam hoạt động ổn định, ít chịu biến động nhằm duy trì tính ổn định, liên tục của nền hành chính. Tuy nhiên, cơ chế này cũng tạo ra sự thụ động, dựa dẫm, trì trệ của một bộ phận không nhỏ công chức. - Luôn am hiểu và tôn trọng luật pháp và thông lệ quốc tế Trong điều kiện mở cửa hội nhập quốc tế hiện nay, tất yếu Nhà nước phải giải quyết các quan hệ pháp lý mang yếu tố quốc tế, đồng thời phải ký kết và thực hiện các công ước quốc tế, các tập quán và thông lệ quốc tế trong tất cả các lĩnh vực.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, đội ngũ công chức HCNN phải có tri thức, am hiểu và tôn trọng luật pháp và thông lệ quốc tế. Muốn vậy, trước hết họ phải có kiến thức pháp luật và trình độ ngoại ngữ nhất định. Do vậy, Nhà nước cần phải quan tâm, chú trọng đến công tác ĐTBD đội ngũ công chức có đầy đủ phẩm chất và năng lực, am hiểu và có khả năng thực sự giải quyết tốt các quan hệ có yếu tố nước ngoài. - Đội ngũ công chức hành chính trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân Đây là đặc trưng cơ bản của đội ngũ công chức Việt Nam nói chung, xuất phát từ truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta và từ đặc điểm lịch sử, quá trình cách mạng hình thành Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam.
Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân, nhân dân thông qua các hình thức khác nhau tham gia hoạt động QLNN, xã hội, tác động đến các quá trình hoạch định đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; thực hiện việc download by : skknchat@gmail.com 9 giám sát đối với hoạt động của các cơ quan, tổ chức nhà nước, cán bộ, công chức HCNN trong thực thi công vụ. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng như hiện nay đòi hỏi công chức HCNN phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, rèn luyện phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh, tận tâm, tận trí phục vụ nhân dân, phụng sự tổ quốc. Đội ngũ công chức hành chính là đội ngũ chủ yếu trực tiếp tham gia xây dựng đường lối đổi mới kinh tế của đất nước, hoạch định các chính sách, chiến lược phát triển KT-XH, tổ chức QLNN và kiểm tra; là những người trực tiếp tạo môi trường, điều kiện về sử dụng công cụ kinh tế, thực lực kinh tế để tác động, quản lý, điều tiết nền kinh tế thị trường. Họ là lực lượng nòng cốt trong hệ thống chính trị, có nhiệm vụ hoạch định các chính sách, đưa các chính sách và thực hiện đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước trở thành thực tiễn, tiếp thu nguyện vọng của nhân dân, nắm bắt những yêu cầu thực tiễn của cuộc sống để phản ánh kịp thời với cấp trên, giúp Đảng và Nhà nước đề ra được những chủ trương, chính sách sát với thực tiễn.
Vai trò của công chức HCNN Đội ngũ công chức HCNN là một mắt xích quan trọng không thể thiếu của bất kỳ nền hành chính nào. Đội ngũ này có vai trò thực thi pháp luật để quản lý các lĩnh vực của đời sống xã hội, bảo đảm hiệu lực của đường lối thể chế của giai cấp cầm quyền.