Mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc bằng lời chào. Thực ra, mỗi chương trình phát thanh cũng như một tờ báo bắt đầu từ măng-set và kết thúc là thông tin về tòa soạn. Nếu một tờ báo sử dụng chữ viết và tranh ảnh để truyền đạt thông tin, thì chương trình phát thanh sử dụng âm thanh gồm lời nói, âm nhạc và tiếng động để chuyển tải thông tin. Cụ thể: -Lời nói: Là giọng nói của người dẫn chương trình, phát thanh viên, biên tập viên, phóng viên, khách mời, công chúng tham gia chương trình… 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Đài TNVN Đồng Mạnh Hùng -Âm nhạc: Gồm nhạc hiệu, nhạc cắt, nhạc nền, nhạc minh họa, bài hát -Tiếng động: Tiếng động hiện trường, tiếng động trong phòng thu, tiếng điện thoại… Chương trình phát thanh có thời lượng ổn định và phát trong thời gian nhất định.
Mỗi chương trình phát thanh có một đối tượng thính giả rõ ràng. Có chương trình giành cho toàn bộ dân chúng (chương trình thời sự), có chương trình dành cho đối tượng như bộ đội, công an, thanh niên, phụ nữ, người già…(chương trình chuyên đề) Muốn sản xuất được một chương trình phát thanh, thì dù là một đài nhỏ như đài phường, xã hay đài Trung ương, đều phải thành lập những ekip sản xuất chương trình. Ekip này gồm: DẪN PHÓNG CHƯƠNG VIÊN TRÌNH ĐẠO DIỄN BIÊN TẬP KỸ VIÊN THUẬT VIÊN Hình 1.2: Mô hình ekip thực hiện chương trình phát thanh 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Đài TNVN Đồng Mạnh Hùng Đạo diễn: Là người chịu trách nhiệm chính tổ chức thực hiện chương trình; đề ra kế hoạch, đề tài, phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên trong nhóm; viết kịch bản, lập đồng hồ chương trình. Đạo diễn trực tiếp điều hành thành viên trong nhóm và đưa ra quyết định xử lý tình huống xảy ra trong quá trình phát sóng.
Dẫn chương trình: Là người dẫn dắt chương trình từ đầu đến cuối. Chịu trách nhiệm kết nối từng phần của đồng hồ chương trình bằng những lời dẫn do chính mình viết hoặc viết lại. Phóng viên: Là người chịu trách nhiệm viết tin, bài, phỏng vấn. cung cấp theo yêu cầu của Ban biên tập.
Biên tập viên: Là người chịu trách nhiệm sản xuất chương trình, biên tập và trình bày phần tin, phỏng vấn khách mời. Kỹ thuật viên: Là người chịu trách nhiệm thu thanh, pha âm chương trình phát thanh và phát sóng chương trình trực tiếp. Chương trình phát thanh là một công trình tập thể. Mỗi vị trí có một vai trò quan trọng ngang nhau trong việc thực hiện chương trình.
Tuy nhiên, người đạo diễn nắm vai trò quyết định từ việc tìm ra ý tưởng, phân công các thành viên và chịu trách nhiệm đến khi phát sóng.3 Chương trình thời sự: Theo các tác giả trong cuốn "Báo phát thanh" thì: Với khả năng cung cấp thông tin nhanh, toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, an ninh, quốc phòng, chương trình thời sự đem đến cho thính giả một lượng thông tin tổng hợp , bao quát giúp thính giả có cái nhìn khái quát về bức tranh tòan cảnh của đời sống xã hội với những điểm nóng hoặc biến cố nổi trội.219] 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Đài TNVN Đồng Mạnh Hùng Theo hai nhà báo OXTRAYLIA Trish Clark và Iain Finlay thì: Chương trình Thời sự chính là chương trình Tin tức và Thời sự, mà tiếng Anh viết là News and Current affair Department.66] Tin thường là các tin cứng (trực thuật), dữ liệu, sự kiện hàng ngày (địa phương, khu vực, quốc gia, quốc tế) Vấn đề thời sự: Thường là các tin mềm (cảm xúc) và các nhận định, bình luận. Vấn đề thời sự không nhất thiết là sự kiện tức thời, bao gồm sắc thái riêng, nhận xét, bình luận, phân tích sâu, rộng quan điểm, trải nghiệm cá nhân, thông tin cơ sở về lịch sử. Chương trình có thể kéo dài 30 phút, 45 phút, 60 phút và thậm chí là 120 phút. Chương trình Thời sự được phân biệt với các chương trình chuyên đề là dựa trên tiêu chí tính chất thông tin và năng lực phản ánh.
Nếu chương trình chuyên đề có thể chỉ tập trung vào một vấn đề, một nội dung cụ thể đang diễn ra, hoặc đã diễn ra, thì chương trình thời sự lại là sự tổng hợp tin tức của mọi vấn đề đang diễn ra hoặc vừa diễn ra. Cách trình bày trong chương trình chuyên đề có thể nhẹ nhàng, chậm rãi thì cách trình bày chương trình thời sự lại nhanh, gấp gáp, năng động. Qua khảo sát các chương trình thời sự và tham khảo ý kiến một số chuyên gia và những người làm chương trình phát thanh của một số đài phát thanh các nước chúng tôi thấy hiện nay trên thế giới chương trình thời sự của Đài phát thanh có những kết cấu khác nhau. Cụ thể: Chương trình của đài phát thanh BBC (Anh) và đài phát thanh DW (Tiếng nói nước Đức) là chương trình kết hợp nhuần nhuyễn giữa tin tức và thời sự.1] Phần tin: Là các tin thời sự vừa diễn ra tại địa phương, khu vực, trong nước hoặc thế giới bao gồm tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, đời sống.Phần thời sự: Là phần trình bày sâu hơn những vấn đề thời sự nóng hổi 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Đài TNVN Đồng Mạnh Hùng vừa diễn ra hoặc đang được nhiều người quan tâm.
Thời sự chính là quan điểm của ban biên tập, của phóng viên trước một vấn đề nào đó. Chương trình Thời sự của Đài phát thanh Thụy điển (SR), cũng là sự kết hợp chặt chẽ giữa phần tin, thời sự và khách mời.2] Chương trình này kéo dài 120 đến 180 phút và có tới 2-3 lần khách mời tham gia vào chương trình, tạo cho chương trình thêm sinh động và hấp dẫn. Đài phát thanh Quốc tế Pháp RFI và đài phát thanh Thụy sỹ thì chương trình Thời sự lại là sự kết hợp giữa tin tức và phần tạp chí chuyên sâu.3] Còn các đài trong khu vực châu Á như Thái Lan, Trung Quốc, Singgapor, Thái Lan… cũng là sự kết hợp chặt chẽ giữa tin tức và phần bình luận thời sự. Cá biệt, hiện nay trên thế giới để thu hút thính giả và tránh khô cứng mà chương trình thời sự có thể đem lại, nhiều đài phát thanh đã khéo kết hợp giữa tin tức, thời sự và âm nhạc.4] Từ những phân tích trên chúng tôi xin đưa ra khái niệm về chương trình thời sự phát thanh như sau: “Chương trình thời sự đài phát thanh là chương trình cung cấp cho thính giả toàn bộ các tin tức mới nhất, và bình luận các vấn đề thời sự nóng nhất giúp thính giả có cái nhìn khái quát về bức tranh tòan cảnh của đời sống xã hội với những điểm nóng hoặc biến cố nổi trội.4 Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp a.
Hệ phát thanh Có thể nói, xu thế phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường và sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin làm cho nhu cầu của con người ngày càng có tính khu biệt, hay nói cách khác là sự “cá biệt hóa” sản phẩm theo thị hiếu của từng nhóm nhỏ, từng gia đình, từng cá nhân đơn lẻ. 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Đài TNVN Đồng Mạnh Hùng Trong nền văn minh công nghiệp, người ta tuân thủ 6 nguyên tắc là: Tiêu chuẩn hóa, chuyên môn hóa, đồng bộ hóa, sự tích tụ, cực đại hóa và tập trung hóa. Ngày nay, trong thời đại văn minh hậu công nghiệp – nền văn minh tin học, các nguyên tắc này đang dần dần thay đổi. Truyền thông đại chúng hiện nay không giống như trước, mà nó đi sâu vào việc đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng nhiều chiều, thông tin sâu cho từng đối tượng, từng nhóm nhỏ.
Thực tế cho thấy, quá trình “phi đại chúng hóa” các phương tiện truyền thông diễn ra hết sức mạnh mẽ ở tất cả các loại hình thông tin đại chúng, đặc biệt là phát thanh và truyền hình. Phát thanh là phương tiện thông tin đại chúng phục vụ đông đảo công chúng. Các đài phát thanh phục vụ hàng triệu người nhưng cũng chấp nhận chỉ phục vụ một người, hoặc một nhóm người trong một thời gian nhất định. Xu thế chung của phát thanh hiện nay là ngày càng cố gắng xác định rõ đối tượng để phục vụ.
Chính vì vậy, tất cả các đài phát thanh lớn trên thế giới đều hình thành những Hệ phát thanh riêng biệt. Ví dụ: Đài phát thanh quốc gia Austraylia hiện có 07 kênh phát thanh, trong đó có các kênh như: News rađio, local Radio; Rađio National; Classical musis FM; Tripple J (nhạc giành cho tuổi trẻ); đài đối ngoại. Đài phát thanh Trung ương Trung quốc hiện có 9 hệ phát thanh trong đó có các hệ thời sự chính trị, hệ tiếng nói kinh tế, tiếng nói âm nhạc, tiếng nói đô thị, tiếng nói dân tộc, tiếng nói Văn nghệ. Trong đó, hệ Thời sự chính trị là hệ tin tức, còn các hệ khác đều mang tính chất chuyên đề phục vụ đối tượng.
Đài BBC nằm trong hệ thống phát thanh tại Liên hiệp Anh cũng có rất nhiều kênh phục vụ các đối tượng khác nhau, ví dụ: BBC rađio1 chuyên nhạc Rock và Pop cho thính giả dưới 25 tuổi; BBC rađio2 cho thính giả trên 50 tuổi; BBC rađio3 chuyên phát nhạc cổ điển; BBC rađio4 chuyên về tin tức 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời sự Đài TNVN Đồng Mạnh Hùng thời sự; BBC rađio5 chỉ chuyên các chương trình trực tiếp. Ngoài ra còn hệ thống các đài phát thanh thương mại và các đài của địa phương. Đài phát thanh Thụy Điển (SR) cũng có tới 32 kênh khác nhau, trong đó có kênh 1 cũng phát thời sự chính trị với nhiều bản tin và phóng sự; kênh 2 chuyên về giáo dục và âm nhạc; kênh 3 là giành cho lứa tuổi dưới 40 và kênh 4 chủ yếu phát tin tức và chương trình hướng về các địa phương.15] Sự phân chia các kênh này là xu hướng tất yếu, nhưng nội dung lại tùy theo tập quán của mỗi quốc gia. Ví dụ ở châu Âu bắt buộc phải có một kênh riêng giành cho người yêu thích Âm nhạc cổ điển.
Người ta phát nhạc cổ điển cả ngày đêm và có những chương trình hòa nhạc cổ điển trực tiếp với sự tham gia của hàng nghìn thính gỉa trong phòng thu lớn và hàng triệu người khác qua Rađio.