CHƯƠNG 1 LÝ THUYÉT CHUNG VÈ CHÁT LƯỢNG CHO VAY TRUNG VÀ DÀI HẠN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.Tổng quan về hoạt động cho vay trung và dài hạn của ngân hàng thương mai 1. Khát niệm cho vay trung và dai han Theo luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao, hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền dé sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tac có hoàn trả cả gôc và lãi. NHTM được coi là trung gian tài chính giữa bên cho vay và bên di vay. Khác với cho vay trực tiếp, hoạt động cho vay của ngân hàng không phải là sự di chuyên vốn trực tiếp từ nơi thừa vốn sang nơi thiếu vốn mà có thêm sự tham gia của ngân hàng.
Do đó, hoạt động cho vay của NHTM đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế và nó cũng là một trong những hoạt động không thể thiếu trong hệ thống ngân hàng hiện nay. Đặc diém cho vay trung và dài hạn s* Lãi suất cho vay cao: Cho vay trung và dai hạn chứa đựng nhiều rủi ro nhưng có lợi nhuận kì vọng, lãi suất cho vay cao. Vì vậy các khoản vay trung và dai hạn là nguồn thu nhập lớn và lâu dai cho các NHTM. Lãi suất cao chính là dé trang trải cho chi phí huy động vốn, bu đắp rủi ro có thé xảy.
Bên cạnh đó lãi suất cao giúp chọn lọc những khách hàng có nhu cầu vay vốn thực sự và có khả năng trả lãi hàng kỳ. “+ Thời hạn trả nợ và nguồn trả nợ e Thời hạn trả nợ: Tùy vào tính chất và đặc điểm của từng dự án đầu tư mà thời hạn trả nợ là khác nhau. Trong trường hợp hiệu quả của dự án mang lại cao thì khách hàng có thể trả nợ vốn vay trước hạn. Việc trả nợ trước hạn nảy có thể SV: Trịnh Thị Lệ 3 Lớp: Tài chính quốc tế 53 Chuyên dé thực tập Đại học Kinh tế quốc dân giúp ngân hàng thu được nợ chắc chắn tuy nhiên nó cũng ảnh hưởng đến kế hoạch sử dụng vốn của ngân hàng.
e Nguồn trả nợ: Các khoản cho vay trung và dai hạn được dùng chủ yếu cho nhu cầu mua sắm tài sản cố định và tài sản lưu động nên nguồn trả nợ sẽ là từ nguồn khấu hao và một phần lợi nhuận do dự án đầu tư mang lại. s* Mang tính rủi ro cao: Một điều dễ thay rang, khi cho vay trung và dai hạn ngân hàng sẽ phải chịu rủi ro mất vốn cao hơn khi cho vay ngắn hạn. Có nhiều ly do dẫn đến kha năng mat vốn hoặc chậm thu hồi vốn và lãi: khách hang có ý không trả nợ hoặc mat khả năng trả nợ do các nguyên nhân khách quan như do sự thay đôi bất thường của chính sách kinh tế nhà nước hay do hỏa hoạn, thiên tai dịch bệnh, do hành vi gian lận trên thị trường, lạm phat,., cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện và hiệu quả của dự án. Trong quá trình cho vay, ngân hàng cũng đã yêu cầu khách hàng thế chấp tài sản đảm bảo.
Tuy nhiên theo thời gian, tài sản đảm bảo có thể bị giảm giá do biến động thị trường, do lạm phát, hay chất lượng giảm vì quá thời hạn bảo quản. Ngoài ra do các chế tài của nhà nước về thuế, chuyên nhượng quyền sử dụng đất bán đấu giá tài sản, còn nhiều điểm bất lợi cho việc xử lý tài sản đảm bảo trong trường hợp doanh nghiệp vay vốn tuyên bồ phá sản. s* Giải ngân trong cho vay trung và dai hạn: Ngân hàng có thé giải ngân một hoặc nhiều lần để đảm bảo cho khách hàng sử dụng tiền vay đúng mục đích. Khi các nhu cầu chỉ tiêu liên quan đến dự án chưa phát sinh thì ngân hàng không cho rút vốn.
Trong trường hợp khách hàng đi vay để mua sắm máy móc, thiết bị thì có thê thỏa thuận với ngân hàng để rút toàn bộ số tiền vay trong một lần. Bên cạnh đó, đối với các tài sản hình thành trong một thời gian dài thì việc giải ngân được thực hiện theo tiễn độ công việc hoàn thành. Phân loại các khoản cho vay trung và dài hạn s* Cho vay theo dự án dau tư: Dự án đầu tư là tong hợp các dé xuất trên cơ sở khoa học và thực tiễn về việc bỏ vôn đê cải tiên công nghệ, kỹ thuật, tài sản cô định với mục tiêu tăng SV: Trịnh Thị Lệ 4 Lớp: Tài chính quốc tế 53 Chuyên dé thực tập Đại học Kinh tế quốc dân trưởng về chat và lượng của sản phẩm, dịch vụ, hang hóa trong một khoảng thời gian nhất định. Ngân hàng sẽ xây dựng một dự án bao gồm mục đích cho vay, kế hoạch và quá trình thực hiện dự án.
Sau đó là thâm định dự án đó dé quyết định ngân hàng có cho vay hay không cũng như khả năng hoàn trả của doanh nghiệp. Dựa trên cơ sở bảo lãnh mà người ta cho vay theo dự án đầu, trong trường hợp dự án không thành công, hoặc không trả nợ theo đúng như hợp đồng tín dụng thì ngân hàng có thé đòi lại vốn vay từ những tô chức đã thực hiện bảo lãnh cho dự án. Ngoài ra, ngân hang cũng có thé cho vay dự án nếu không có người bảo lãnh nhưng lãi suất cho vay cao hơn những khoản vay có đảm bảo vì rủi ro mat vốn là lớn hơn và ngân hàng sẽ đòi hỏi các tổ chức tài trợ dự án phải thế chấp tải san cho đến khi dự án hoàn thành dé giảm bớt rủi ro trong quá trình cho vay. s* Cho thuê tài chính: Cho thuê tài chính là một hoạt động cho vay trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc thiết bị, phương tiện vận tải và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê với bên thuê.
Bên cho thuê cam kết mua máy móc thiết bị, phương tiên vận tải và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nam quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê. Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê được hai bên thoả thuận. Về bản chất cho thuê tài chính là một hoạt động cho vay trong đó mục đích của người cho thuê cũng giống như mục đích của người cho vay là thu lãi tiền vốn đầu tư, còn mục đích của người đi vay cũng như người đi thuê là sử dụng vốn. Nhưng cho thuê tài chính vẫn có dic trưng riêng biệt cụ thé: + Hình thức cấp tín dụng của cho thuê tài chính là bằng tài sản, người đi thuê chỉ có quyền sử dụng tài sản, định kỳ thanh toán tiền thuê theo thoả thuận.
+ Thời gian cho thuê thường chiếm phân lớn thời gian hoạt động của tài sản, trong thời gian này người đi thuê không được huỷ hợp đồng ngang. Hết thời hạn của hợp đồng thuê có thé được chuyên nhượng quyền sở hữu tai sản hay tiếp tục thuê theo thoả thuận hai bên. SV: Trịnh Thị Lệ 5 Lớp: Tài chính quốc tế 53 Chuyên dé thực tập Đại học Kinh tế quốc dân + Bên cho thuê dé dàng kiểm tra việc sử dụng tai sản đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản thuê, phát hiện sớm những rủi ro tiềm ân dé có những biện pháp sử lý kip thời. Tất cả tài sản cho thuê phải được bảo hiểm trong suốt thời gian cho thuê, việc mua bảo hiểm phải được thưc hiện trên cơ sở hợp đồng bảo hiểm tại một công ti bảo hiểm được phép hoạt động tại Việt Nam do bên cho thuê chỉ định.
Qui trình quản lý và theo đõi hồ sơ bảo hiểm tài sản cho thuê do giám đốc bên cho thuê quyết định. % Sở Cho vay luân chuyển: Cho vay luân chuyển được hiểu là một khoản tin dụng luân chuyển cho phép khách hàng kinh doanh có thé vay tới một mức tối đa xác định trước, hoàn trả toàn bộ hoặc một phần khoản vay và tiếp tục vay khi có nhu cầu cho đến khi hợp đồng tín dụng hết hạn. Các khoản cho vay như vậy có thé là ngắn hạn hoặc có thể kéo dài 3, 4 thậm chí 5 năm. Khi khách hàng không chắc chắn về thời gian của các luồng tiền mặt hoặc quy mô chính xác của nhu cầu vay vốn trong tương lai thì họ thường sử dụng loại hình tín dụng này.
Cho vay luân chuyền giúp khách hàng có thé giảm mức độ biến động trong chu kì kinh doanh, cho phép khách hàng vay thêm tiền mặt trong lúc khó khăn khi mà doanh số bán hàng giảm và cho phép hoàn trả khi nguồn thu bằng tiền của khách hàng tăng lên. Ở những nơi mà pháp luật quy định về việc ngân hàng phải chấp nhận mọi yêu cầu vay vốn trong thời hạn của hạn mức tín dụng thì ngân hàng thường sẽ tính phí cam kết vay vốn trên phần tín dụng không sử dụng hoặc trên toàn bộ giá trị hợp đồng cho vay luân chuyền. Trong những năm gần đây một loại hình cho vay luân chuyển mới đã xuất hiện thông qua việc sử dụng thẻ tín dụng. Đến nay, hơn 1/3 các doanh nghiệp sử dụng thẻ tín dụng như một nguồn vốn hoạt động hiệu quả, làm giản đơn thủ tục trong quá trình vay vốn, tránh việc phải thường xuyên lập đơn xin vay ngân hàng.
SV: Trịnh Thị Lệ 6 Lớp: Tài chính quốc tế 53 Chuyên dé thực tập Đại học Kinh tế quốc dân Tuy nhiên sản phẩm nào cũng có hai mặt tốt và chưa tốt, cho vay luân chuyên tuy rất hiệu quả trong quả trình vay vốn nhưng người vay lại phải trả chỉ phí vốn vay rất cao. s* Cho vay tiêu dùng Đối tượng cho vay tiêu dùng là những khách hàng muốn vay vốn đề trang trải những nhu cầu về nha ở, đồ dùng sinh hoat,.,,trong cuộc sống hàng ngày. Cho vay tiêu dùng được phân chia thành 3 loại như sau: - Thứ nhất là cho vay tiêu dùng trả một lần: khách hàng thanh toán cho ngân hàng một lần cho đến khi đáo hạn. Loại cho vay nảy thường áp dụng đối với khoản vay cũ giá trị nhỏ, thời gian cho vay không dai.
- Thứ hai là cho vay tiêu dùng trả góp: Loại cho vay thường áp dụng đối với các khoản vay có giá trị lớn hay thu nhập định kỳ của người vay không đủ khả năng thanh toán hết một lần số nợ vay. - Thứ ba là cho vay tiêu dùng tuần hoàn: Là khoản cho vay trong đó ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng.