CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƯỢNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại Cho vay là hoạt động truyền thống và quan trọng nhất của NHTM. Cho vay chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng tài sản, tạo thu nhập từ lãi lớn nhất và cũng là hoạt động mang lại rủi ro nhất. Cho vay cá nhân là loại cho vay để đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng như: mua sắm các vật dụng đắt tiền, các khoản vay để trang trải các chi phí thông thường của đời sống thông qua phát hành thẻ tín dụng. Như vậy: Cho vay khách hàng cá nhân là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng thương mại cho chủ thể là các cá nhân.
Ngân hàng tài trợ vốn cho cá nhân, phục vụ việc sản xuất kinh doanh, tiêu dùng của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định dựa trên nguyên tắc hoàn trả đúng thời hạn cả gốc và lãi.2 Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại - Về đối tượng cho vay: Là các cá nhân có nhu cầu vay vốn sử dụng cho những mục đích sinh hoạt tiêu dùng hay những hoạt động phục vụ sản xuất kinh doanh của cá nhân. - Thời hạn cho vay: Tùy thuộc vào từng mục đích vay vốn, hình thức cho vay, nhu cầu của khách hàng và kết quả thẩm định của cán bộ tín dụng mà các khoản vay của khách hàng cá nhân có thời hạn vay từ ngắn hạn, trung hạn đến dài hạn. - Mục đích cho vay: 11 Nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng cá nhân như thực hiện các phương án sản xuất kinh doanh, mua sắm hàng tiêu dùng, vật dụng gia đình và phương tiện giao thông (ô tô, xe máy,…), mua sắm nhà/đất để ở… và đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng khác. - Lãi suất của các khoản cho vay khách hàng cá nhân: Phần lớn đều cao hơn các khoản cho vay khác của ngân hàng.
Điều này xuất phát từ việc các khoản cho vay cá nhân có chi phí và rủi ro cao nhất trong các loại cho vay của ngân hàng. Hình thức cho vay này thường nhạy cảm theo chu kỳ, tăng lên khi nền kinh tế mở rộng và giảm xuống khi nền kinh tế suy thoái. Mặt khác người tiêu dùng thường ít nhạy cảm so với lãi suất, họ quan tâm đến khoản tiền phải trả hàng tháng hơn là mức lãi suất ghi trên hợp đồng. - Rủi ro tín dụng: Trong hoạt động sản xuất kinh doanh các khách hàng cá nhân thường có trình độ quản lý yếu, thiếu kinh nghiệm, trình độ kỹ thuật lạc hậu và khả năng cạnh tranh trên thị trường bị hạn chế.
Vì vậy, ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro do người vay thất nghiệp, gặp tai nạn hay bị phá sản,… 1.3 Các hình thức cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại Trên cơ sở nhu cầu của khách hàng và khả năng kiểm tra, giám sát Ngân hàng thoả thuận với khách hàng vay về việc lựa chọn hình thức cho vay sau: a, Căn cứ vào mục đích vay: ● Cho vay KHCN phục vụ mục đích tiêu dùng Đó là khoản vay nhằm phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống như mua sắm phương tiện, đồ dùng sinh hoạt, du lịch, giải trí,… 12 13 Đặc điểm của khoản vay này là quy mô nhỏ, thời gian ngắn, rủi ro thấp hơn so với cho vay phục vụ mục đích kinh doanh. ● Cho vay KHCN nhằm phục vụ mục đích sản xuất kinh doanh Đó là khoản vay để thực hiện các phương án sản xuất kinh doanh nhỏ như buôn bán, thuê cửa hàng,… Đặc điểm của các khoản vay này là thời hạn thường dài, quy mô tuỳ thuộc vào phương án kinh doanh của khách hàng, rủi ro của khoản vay này rất cao, và có khả năng xảy ra rủi ro đạo đức. b, Căn cứ vào thời hạn cho vay ● Cho vay ngắn hạn Là hình thức cho vay mà thời hạn của khoản vay nhỏ hơn hoặc bằng 12 tháng theo QĐ 1672/2001/QĐ-NHNN hoặc nhỏ hơn hoặc bằng 1 năm theo TT39/2016/TT - NHNN. Đặc điểm: + Vốn vay ngắn hạn luân chuyển cùng chu kỳ sản xuất kinh doanh của khách hàng.
Cho vay ngắn hạn chủ yếu để đáp ứng nhu cầu thiếu hụt tạm thời vốn. Việc cho vay và thu nợ luôn diễn ra lúc bắt đầu và kết thúc của chu kỳ. Ngân hàng thường cho vay khi khách hàng phát sinh nhu cầu vốn để mua vật tư, nguyên vật liệu, hoặc trang trải các chi phí sản xuất, hoặc mua hàng hóa. Khi hàng hóa được tiêu thụ, khách hàng có doanh thu, cũng là lúc khách hàng thu nợ.
Do vậy, thời gian thu hồi vốn trong cho vay ngắn hạn nhanh. + Thời hạn thu hồi vốn nhanh nên rủi ro của khoản cho vay ngắn hạn thấp hơn các khoản cho vay trung và dài hạn. Do vậy, mức lãi suất cho vay ngắn hạn thấp hơn mức cho vay trung và dài hạn. 14 ● Cho vay trung hạn Là hình thức cho vay mà thời hạn của khoản vay có thời hạn trên 1 – 5 năm theo TT39/2016/TT-NHNN hoặc trên 12 tháng đến 60 tháng theo QĐ 1672/2001.
Đặc điểm: Dùng để cung cấp, mua sắm các tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng và xây dựng công trình nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh ● Cho vay dài hạn Là hình thức cho vay mà thời hạn của khoản vay có thời hạn trên 5 năm theo TT39/2016/TT – NHNN. Đặc điểm: Dùng để cung cấp vốn cho xây dựng cơ bản như đầu tư xây dựng các xí nghiệp mới, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng, cải tiến và mở rộng sản xuất,. c, Căn cứ vào phương thức hoàn trả ● Cho vay KHCN trả một lần khi đến hạn Là khoản vay ngắn hạn của khách hàng để đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời và được thanh toán một lần khi khoản vay đáo hạn. Quy mô của món vay là tương đối nhỏ, các khoản vay trả một lần thường ngắn hạn và được dùng để chi trả cho các chuyến đi nghỉ, mua các dụng cụ gia đình hoặc sửa chữa ô tô, nhà cửa,… Rủi ro các món vay này không lớn lắm.
● Cho vay trả góp Là khoản vay ngắn hạn hoặc trung hạn được thanh toán làm hai hoặc nhiều lần liên tiếp (thường theo tháng hoặc quí). Khoản cho vay được trả làm nhiều lần theo thoả thuận giữa Ngân hàng và khách hàng. Thường thì trong 15 tổng khối lượng cho vay tiêu dùng do các NHTM cung cấp thì hơn 80% được thực hiện trên cơ sở trả góp. Hình thức cho vay này lại được chia nhỏ thành: cho vay trả lãi và gốc hàng tháng đều nhau, trả gốc hàng tháng bằng nhau, lãi trả theo số dư gốc, hoặc trả lãi hàng kỳ còn gốc trả cuối kỳ ● Cho vay theo thẻ tín dụng Thẻ tín dụng Ngân hàng cũng như các loại thẻ khác đã nhanh chóng được chấp nhận sử dụng, thẻ tín dụng cung cấp một dòng tín dụng thường xuyên và quay vòng mà khách hàng có thể sử dụng bất cứ khi nào họ có nhu cầu.
Những khách hàng sử dụng thẻ tín dụng có thể trả trước 5% số tiền tiêu dùng hoặc trả một lần. d, Căn cứ hình thức cho vay ● Cho vay gián tiếp Là hình thức cho vay trong đó Ngân hàng mua các khoản nợ phát sinh của các doanh nghiệp đã bán chịu hàng hoá hoặc đã cung cấp các dịch vụ cho khách hàng vay của họ, theo hình thức này Ngân hàng cho vay thông qua các doanh nghiệp bán hàng hoặc làm các dịch vụ mà không trực tiếp tiếp xúc với khách hàng ● Cho vay trực tiếp Là hình thức cho vay mà Ngân hàng và khách hàng trực tiếp gặp nhau để tiến hành cho vay hoặc thu nợ. e, Căn cứ vào biện pháp đảm bảo tiền vay ● Cho vay có tài sản bảo đảm Là cho vay với tài sản bảo đảm là bất động sản, động sản… hình thành từ vốn vay hoặc tài sản thuộc sở hữu của khách hàng có thể tạo áp lực để buộc khách hàng 16 phải trả nợ hoặc trong tình huống xấu nhất khách hàng không trả được nợ thì việc phát mại tài sản bảo đảm cũng giúp giảm bớt tổn thất cho Ngân hàng. ● Cho vay có bảo đảm không phải bằng tài sản Là cho vay dựa trên uy tín (tín chấp) hoặc bảo lãnh của bên thứ ba, không có tài sản đảo đảm.
Ngân hàng lựa chọn các khách hàng có uy tín và khả năng trả nợ tốt để cho vay. Ngân hàng cho khách hàng vay tiền để đáp ứng nhu cầu của khách hàng trên cơ sở tín chấp lương, chủ yếu được áp dụng đối với khách hàng có thu nhập ổn định, thu nhập ngoài việc trang trải các chi tiêu thường xuyên còn một phần tích luỹ để trả nợ vay (công chức, viên chức trong biên chế Nhà Nước, nhân viên có hợp đồng lao động dài hạn,…), ngoài ra thu nhập hình thành từ sản xuất kinh doanh cũng có thể được xem xét dùng làm nguồn trả nợ. Hình thức này phù hợp với những khoản vay giá trị không lớn, thời hạn vay ngắn.2 Chất lượng cho vay khách hàng cá nhân của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm về chất lượng cho vay khách hàng cá nhân Trong nền kinh tế thị trường, yếu tố cạnh tranh trong sản xuất là rất cao. Điều này có nghĩa là mọi sản phẩm sản xuất ra đều phải có chất lượng.
Chất lượng cho vay khách hàng cá nhân là việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng, đáp ứng được nhu cầu phát triển của Ngân hàng và mục tiêu phát triển kinh tế của xã hội. Như vậy, đối với khách hàng thì chất lượng cho vay của Ngân hàng được thể hiện qua các điểm sau: ● Đối với khách hàng: 17 Ngân hàng đưa ra các hình thức cho vay phù hợp với phạm vi mức độ, giới hạn với bản thân Ngân hàng để luôn đảm bảo tính cạnh tranh, an toàn, sinh lời theo nguyên tắc hoàn trả đầy đủ và có lợi nhuận. Các nhà kinh tế đã nhận xét rằng: “Chất lượng là phù hợp mục đích của người sản xuất và người sử dụng về một loại hàng hoá nào đó” hay “Chất lượng là một sản phẩm hoặc dịch vụ thoả mãn nhu cầu của khách hàng” Như vậy, chất lượng cho vay khách hàng cá nhân có thể hiểu là việc đáp ứng nhu cầu của khách hàng và tạo ra lợi ích, an toàn cho Ngân hàng thương mại và toàn xã hội.2 Sự cần thiết nâng cao chất lượng cho vay khách hàng cá nhân 1.