Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VỀ CHẤT LƢỢNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP HUYỆN VÀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH 1. Lý luận về cải cách hành chính 1. Khái niệm cải cách hành chính Muốn biết khái niệm cải cách hành chính, trước tiên chúng ta phải đi nghiên cứu và tìm hiểu khái niệm thế nào là hành chính nhà nước để hiểu rõ hơn bản chất của nền hành chính và làm tiền đề cho việc nghiên cứu khái niệm, bản chất của cải cách hành chính. Khái niệm hành chính nhà nước có nội hàm rộng, tuy nhiên, trong phạm vi Luận văn này, khái niệm hành chính nhà nước được nghiên cứu ở hai phương diện: cơ cấu và nội dung với tư cách là cơ quan thực thi quyền hành pháp, là cơ quan quản lý của nhà nước.
Về cơ cấu: Hành chính nhà nước được cấu thành bởi một số chủ thể bao gồm: Ở Trung ương là Chính phủ với tư cách một bộ máy bao gồm người đứng đầu (Thủ tướng), các Phó Thủ tướng, các Bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ; ở địa phương gồm có UBND tỉnh, thành phố thuộc Trung ương; UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, UBND xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là UBND các cấp). Về nội dung: Hoạt động hành chính rất rộng, nó thực hiện chức năng quản lý nhà nước về mọi mặt. Một mặt, nó phục vụ mọi quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; mặt khác nó cung ứng các dịch vụ công cộng cho toàn xã hội. Nói tóm lại: Hành chính nhà nước là toàn bộ hoạt động thực thi pháp luật của hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước được tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân và trước cơ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan lập pháp.
Nó thực chất là cơ quan chỉ huy, điều khiển mọi hoạt động của xã hội theo ý chí, mục tiêu của nhà nước bằng chức năng, hình thức và phương pháp hành chính. Hồ Chí Minh là người sáng lập ra nền chính trị cách mạng Việt Nam, là người khai sinh nền cộng hòa dân chủ Việt Nam và đặt nền móng vững chắc cho việc xây dựng nền hành chính hiện đại Việt Nam. Nói đến bản chất nền hành chính nhà nước chính là nói lên bản chất của chế độ, tức là nói đến mối quan hệ giữa dân chủ và chuyên chính. Nói về mối quan hệ giữa dân chủ và chuyên chính, Hồ Chí Minh từng viết: “Tính chất của một nhà nước là: Trong Nhà nước ấy, giai cấp nào thống trị, giai cấp nào bị thống trị.
Nhà nước ấy bảo vệ lợi ích của giai cấp nào…” [24, tr. Tính chất của nó là dân chủ chuyên chính… trong nước Việt Nam dân chủ cộng hòa của chúng ta, tất cả mọi quyền lực đều là của nhân dân, tức là của giai cấp công nhân, nông dân, tiểu tư sản và tư sản dân tộc. Bốn giai cấp ấy do giai cấp công nhân lãnh đạo, lấy công nông liên minh làm nền tảng, đoàn kết các giai cấp dân chủ và các dân tộc trong nước để thực hành dân chủ chuyên chính [24, tr. Hồ Chí Minh không chỉ là người khai sinh ra nền hành chính nhà nước mà chính Người cũng là người đầu tiên đặt nền móng cho công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước.
Theo quan niệm của Người, các nhân tố cấu thành nên một nền hành chính nhà nước bao gồm: Xây dựng thể chế tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, công chức, lề lối làm việc, kỹ thuật hành chính và cơ chế vận hành, rèn luyện đạo đức, sửa đổi cách làm việc chống quan liêu lãng phí, tham ô, đảm bảo xây dựng một nền hành chính thực sự của dân, do dân và vì dân [24, tr. Và khi nói về cải cách nền hành chính nhà nước Người đã nhấn mạnh 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến việc không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức để đội ngũ này không chỉ có tài mà còn phải có cả đức để có thể hết lòng, hết sức phục vụ Đảng, Nhà nước và phục vụ nhân dân. Để thực hiện công cuộc cải cách hành chính nhà nước phù hợp với yêu cầu của công cuộc đổi mới, ngay từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ XX, Đảng, Nhà nước ta đã đưa ra chính sách cải cách nền hành chính nhà nước, tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt Nam (Ngày 18 tháng 12 năm 1986) đã khẳng định: .Những khâu quan trọng nhất cần nắm chắc là: xây dựng và ban hành kịp thời các chính sách cụ thể, nhất là các chính sách kinh tế; kiện toàn tổ chức bộ máy từ trung ương đến cơ sở cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ mới; bố trí cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực hoàn thành nhiệm vụ; thiết lập trật tự kỷ cương trong hoạt động kinh tế, xã hội; phát động phong trào quần chúng hoạt động cách mạng mạnh mẽ, liên tục [1, tr. Từ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay, trải qua gần 30 năm thực hiện công cuộc cải cách hành chính, mỗi Đại hội đều đưa ra các chính sách cải cách hành chính phù hợp nhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu quản lý nhà nước của từng giai đoạn lịch sử cụ thể và không ngừng hoàn thiện tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước.
Cũng như khái niệm về nền hành chính nhà nước, cũng có nhiều định nghĩa khác nhau về cải cách hành chính xuất phát từ các cách tiếp cận, quan niệm khác nhau về cải cách nền hành chính quốc gia, tuy nhiên tựu chung lại, cải cách hành chính không chỉ đơn thuần là sự cải biến mà là cuộc cách mạng có chủ thuyết chính trị và có kế hoạch, do Đảng cầm quyền khởi xướng và lãnh đạo. Mục tiêu của cải cách hành chính là: Xây dựng một nền hành chính dân chủ, trong sạch, vững 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại hóa, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả theo nguyên tắc của nhà nước pháp quyền XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước [30, tr. Cái đích của cải cách hành chính là xây dựng một nền hành chính gần dân, vì dân, đáp ứng những đòi hỏi chính đáng của người lao động. Nền hành chính gần dân là nền hành chính không có mục đích tự thân, mà chỉ có mục đích phục vụ dân, giữ gìn trật tự, kỷ cương của xã hội, của chế độ.
Thông qua đó, nền hành chính có tác động tích cực đối với đời sống kinh tế, đời sống xã hội. Như đã nói ở trên, cải cách hành chính ở bất kỳ một quốc gia nào cũng không nhằm mục đích làm thay đổi chế độ, thay đổi bản chất của nhà nước; mục đích của cải cách hành chính là nhằm làm cho bộ máy nhà nước hoạt động ngày càng hiệu quả hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, duy trì và củng cố chế độ chính trị đã tạo ra nó. Ở nước ta, công cuộc cải cách hành chính được tiến hành từ sớm cũng không ngoài mục đích duy trì bản chất của một nhà nước dân chủ - nhà nước của dân, do dân và vì dân. Vì nhà nước do nhân dân làm chủ nên công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia phải được tiến hành theo hướng gần dân, vì dân, mọi chính sách trong cải cách hành chính phải hướng tới phục vụ nhân dân, lấy lợi ích của nhân dân làm kim chỉ nam cho mọi cơ chế, chính sách.
Khi các cơ chế, chính sách ban hành phù hợp với ý chí, nguyện vọng của nhân dân ắt sẽ làm cho nhân dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và như vậy cũng đồng nghĩa với việc chế độ chính trị sẽ được duy trì. Do vậy, cải cách hành chính không chỉ mang tính xã hội mà xét ở góc độ nào đó nó cũng mang tính giai cấp. Tính giai cấp thể hiện: cải cách hành chính nhằm duy trì ngày càng vững chắc vị thế của giai cấp thống trị, của chế độ nhà nước mà nền hành chính đó đang tồn tại. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có nhiều tác phẩm khác nhau đề cập khái niệm khác nhau về cải cách hành chính.
Theo Đại học Kinh tế Quốc dân: “Cải cách hành chính nhằm khắc phục những yếu kém trong chỉ đạo, điều hành của bộ máy hành chính đối với những nội dung và vấn đề nêu trên làm cho nền hành chính thích ứng với mục tiêu mà công cuộc đổi mới đề ra” [22, tr. Từ những phân tích trên, cải cách hành chính có thể được hiểu một cách khái quát, chung nhất là: Cải cách hành chính là hoạt động của Nhà nước căn cứ vào yêu cầu phát triển kinh tế, chính trị của xã hội mà hiện đại hóa, khoa học hóa, hiệu suất hóa thể chế hành chính, cơ cấu tổ chức, chế độ công tác, phương thức quản lý để nâng cao năng suất và hiệu lực hành chính của toàn bộ nền hành chính nhà nước. Bất kỳ một nhà nước dù lạc hậu hay tiến bộ muốn tồn tại lâu dài đều phải có các chính sách để cải cách nền hành chính nhà nước. Bởi vì, trong mỗi giai đoạn tồn tại khác nhau của Nhà nước thì sẽ xuất hiện những điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, những cơ chế, chính sách khi mới đưa ra có thể rất tiến bộ, phù hợp thậm chí mang tính định hướng lâu dài nhưng qua quá trình phát triển với sự thay đổi của điều kiện trong nước và quốc tế sẽ làm cho các chính sách đó không còn phù hợp nữa.
Để duy trì được chế độ xã hội buộc các nhà quản lý nhà nước phải tiến hành công cuộc cải cách nhà nước, mà trọng tâm là cải cách nền hành chính nhà nước. Ở nước ta cũng vậy, để duy trì chế độ xã hội XHCN thì một trong những đòi hỏi là phải cải cách nền hành chính nhà nước cho phù hợp với tình hình mới (Bao gồm cả tình hình trong nước, tình hình khu vực và tình hình thế giới). Việt Nam cải cách hành chính xuất phát từ: Các chính sách, pháp luật do nhà nước đưa ra dù có tiến bộ đến đâu nhưng nếu không có chủ thể nào đứng ra thực hiện thì các quy định đó cũng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không thể phát huy được hiệu quả.