Mục Tiêu Dạy Học: Tầm Quan Trọng và Phương Pháp Xác Định

Mục tiêu dạy học là một yếu tố cốt lõi trong quá trình giáo dục. 334 trang.

• Tác giả: TS. Trần Lê Nhật Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật
• Đề tài: Mục Tiêu Dạy Học: Tầm Quan Trọng và Phương Pháp Xác Định
• Loại tài liệu: Bài Giảng

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: Thiết kế giảng dạy • TS. Trần Lê Nhật Hoàng
• 1.1. Bài 1: Mục tiêu dạy học
• 1.1.1. I. Mục tiêu bài học
• 1.1.2. II. TỔNG QUAN VỀ MỤC TIÊU DẠY HỌC
• 1.1.3. III. CHỨC NĂNG CỦA MỤC TIÊU DẠY HỌC
• 1.1.4. IV. CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC
• 1.1.5. V. CÁC CẤP ĐỘ DIỄN ĐẠT MỤC TIÊU DẠY HỌC
• 1.1.6. VI. CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA MỤC TIÊU DẠY HỌC
• 1.2. Bài 2: Nội dung chương trình đào tạo nghề
• 1.2.1. I. MỤC TIÊU DẠY HỌC
• 1.2.2. II. ĐẠI CƯƠNG VỀ NỘI DUNG DẠY HỌC
• 1.2.3. III. CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mục Tiêu Dạy Học Tầm Quan Trọng và Ý Nghĩa

Mục tiêu dạy học là một yếu tố cốt lõi trong quá trình giáo dục. Nó không chỉ định hướng cho giáo viên trong việc thiết kế bài giảng mà còn giúp học sinh nhận thức rõ hơn về những gì họ cần đạt được. Việc xác định mục tiêu dạy học rõ ràng sẽ tạo ra một môi trường học tập hiệu quả, giúp người học phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ.

1.1. Khái Niệm Mục Tiêu Dạy Học và Tầm Quan Trọng

Mục tiêu dạy học được định nghĩa là những gì người học cần đạt được sau quá trình học tập. Nó có vai trò quan trọng trong việc định hướng cho cả giáo viên và học sinh, giúp họ hiểu rõ hơn về mục đích của việc học.

1.2. Lợi Ích Của Việc Xác Định Mục Tiêu Dạy Học

Việc xác định mục tiêu dạy học không chỉ giúp giáo viên lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp mà còn tạo động lực cho học sinh. Nó giúp học sinh có thể tự đánh giá tiến độ học tập của mình và điều chỉnh phương pháp học tập cho hiệu quả hơn.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Việc Xác Định Mục Tiêu Dạy Học

Mặc dù việc xác định mục tiêu dạy học là rất quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình này. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc viết mục tiêu một cách cụ thể và đo lường được. Ngoài ra, sự khác biệt trong trình độ và nhu cầu của học sinh cũng là một yếu tố cần xem xét.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Viết Mục Tiêu Dạy Học

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc viết mục tiêu dạy học một cách cụ thể và rõ ràng. Điều này có thể dẫn đến việc không đạt được kết quả mong muốn trong quá trình giảng dạy.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Nhu Cầu Học Tập Của Học Sinh

Mỗi học sinh có một phong cách học tập và nhu cầu khác nhau. Việc xác định mục tiêu dạy học cần phải linh hoạt để phù hợp với từng đối tượng học sinh, điều này đôi khi gây khó khăn cho giáo viên.

III. Phương Pháp Xác Định Mục Tiêu Dạy Học Hiệu Quả

Để xác định mục tiêu dạy học hiệu quả, giáo viên có thể áp dụng một số phương pháp như phương pháp SMART, phân loại mục tiêu theo mức độ nhận thức, và sử dụng các công cụ đánh giá. Những phương pháp này giúp đảm bảo rằng mục tiêu dạy học không chỉ rõ ràng mà còn có thể đo lường được.

3.1. Phương Pháp SMART Trong Xác Định Mục Tiêu

Phương pháp SMART giúp giáo viên xác định mục tiêu dạy học cụ thể, đo lường được, có thể đạt được, thực tế và có thời hạn. Điều này giúp tạo ra một lộ trình học tập rõ ràng cho học sinh.

3.2. Phân Loại Mục Tiêu Theo Mức Độ Nhận Thức

Việc phân loại mục tiêu dạy học theo các mức độ nhận thức như nhớ, hiểu, áp dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá giúp giáo viên có cái nhìn tổng quát hơn về những gì học sinh cần đạt được.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mục Tiêu Dạy Học Trong Giáo Dục

Mục tiêu dạy học không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong lớp học. Việc áp dụng mục tiêu dạy học vào thực tế giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy và tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

4.1. Cách Thức Ứng Dụng Mục Tiêu Trong Giảng Dạy

Giáo viên có thể sử dụng mục tiêu dạy học để thiết kế các hoạt động học tập phù hợp, từ đó tạo ra sự hứng thú và động lực cho học sinh trong quá trình học tập.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Ứng Dụng Mục Tiêu Dạy Học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc xác định mục tiêu dạy học rõ ràng có thể cải thiện đáng kể kết quả học tập của học sinh. Học sinh có xu hướng tham gia tích cực hơn khi họ hiểu rõ mục tiêu của bài học.

V. Kết Luận Tương Lai Của Mục Tiêu Dạy Học Trong Giáo Dục

Mục tiêu dạy học sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giáo dục. Việc xác định và áp dụng mục tiêu dạy học một cách hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.1. Xu Hướng Tương Lai Trong Xác Định Mục Tiêu Dạy Học

Trong tương lai, việc xác định mục tiêu dạy học sẽ ngày càng được chú trọng hơn, với sự phát triển của công nghệ và phương pháp giảng dạy mới.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Mục Tiêu Dạy Học Trong Giáo Dục Hiện Đại

Mục tiêu dạy học không chỉ giúp định hướng cho giáo viên mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của học sinh trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Nội dung chính

Giáo trình Phương pháp giảng dạy môn kỹ thuật – TS. Trần Lê Nhật Hoàng

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phương pháp giảng dạy môn kỹ thuật do TS. Trần Lê Nhật Hoàng biên soạn là tài liệu học tập và giảng dạy chuyên ngành thuộc khối kiến thức sư phạm kỹ thuật, được sử dụng trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học. Học phần giữ vị trí nền tảng trong việc hình thành năng lực sư phạm chuyên môn cho người học, kết nối giữa tri thức kỹ thuật chuyên ngành và phương pháp luận giáo dục nghề nghiệp.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc trang bị cho người học khả năng: trình bày và giải thích khái niệm, chức năng, cấp độ của mục tiêu dạy học; phân loại và biên soạn mục tiêu cho bài dạy lý thuyết, thực hành và thái độ; phân tích cấu trúc chương trình đào tạo nghề; giải thích quy trình xây dựng chương trình đào tạo theo các tiêu chuẩn hiện hành; phân biệt các nhóm tài liệu kỹ thuật trong giảng dạy và thực hiện biên soạn giáo trình, bài giảng, giáo án theo quy chuẩn khoa học.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo logic tiếp cận hệ thống trong thiết kế giảng dạy. Trọng tâm của tài liệu mở đầu bằng Chương 1: Thiết kế giảng dạy, bao gồm ba bài học nền tảng:

• Bài 1: Mục tiêu dạy học
• Bài 2: Nội dung chương trình đào tạo nghề
• Bài 3: Phát triển tài liệu dạy học

Nội dung giáo trình phản ánh sự kết hợp giữa lý luận dạy học kỹ thuật và cơ sở pháp lý của hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam, đồng thời tích hợp các phương pháp thiết kế chương trình hiện đại như tiếp cận theo mô-đun và phân tích năng lực nghề nghiệp DACUM.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung trọng tâm trong Chương 1: Thiết kế giảng dạy bao gồm các chủ đề học thuật được phân bổ tuần tự theo logic thiết kế sư phạm:

[Xác lập Mục tiêu dạy học (Bài 1)]
[Xây dựng Nội dung & Chương trình đào tạo (Bài 2)]
[Phát triển Hệ thống Tài liệu dạy học (Bài 3)]

1. Bài 1 – Mục tiêu dạy học

• Khái niệm và tính chất: Mục tiêu dạy học (MTDH) là mô tả trạng thái mong muốn ở người học bao gồm hành vi và nội dung mà người học chắc chắn phải đạt được sau quá trình dạy học (một phần bài học, bài học, học phần hoặc toàn bộ khóa đào tạo). MTDH xác định rõ về thời gian, không gian, nội dung, số lượng, chất lượng, phương tiện, phương thức tiến hành, có khả năng kiểm soát và đánh giá định lượng.
• Ba chức năng của MTDH: Chức năng định hướng (cho hoạt động lựa chọn nội dung, phương pháp, phương tiện của người dạy và điều chỉnh hoạt động của người học); chức năng kiểm tra (thước đo đánh giá thành tích học tập); chức năng tạo động cơ (chuyển mục tiêu thành tình huống có vấn đề để kích thích sự tiếp nhận).
• Phân loại mục tiêu dạy học:
  • Mục tiêu nhận thức (Bài dạy lý thuyết): Chia thành 6 mức độ gồm Biết/nhớ (Know/Remember – ví dụ: nhắc lại định luật Newton 1), Thông hiểu (Understand – ví dụ: tính cường độ dòng điện $I$ theo định luật Ôm $I=U/R$), Vận dụng (Apply – ví dụ: thiết kế mạng điện khi có đủ thông số), Phân tích (Analyze – ví dụ: thiết kế mạng điện khi phải tìm các thông số), Tổng hợp (Synthesis – ví dụ: tìm lỗi trong hệ thống điện phức hợp), và Đánh giá (Evaluate – ví dụ: lựa chọn hoặc thiết kế lại mạng điện tối ưu).
  • Mục tiêu thực hành (Bài dạy kỹ năng/tâm vận động – Psychomotor): Gồm 5 mức độ: Bắt chước có quan sát (rập khuôn, đường cưa chưa thẳng), Làm được/tự làm (bước đầu hình thành kỹ năng, tự làm không cần quan sát), Làm chính xác (thực hiện chuẩn xác theo hướng dẫn), Làm biến hóa (thực hiện kỹ năng trong các điều kiện vật liệu/hoàn cảnh khác nhau), Làm thuần thục/tự động hóa (tốc độ nhanh, chính xác cao, ít tiêu hao năng lượng thần kinh). Cấu trúc mục tiêu thực hành chuẩn gồm 3 thành phần: Điều kiện, Sự thực hiện và Tiêu chuẩn đánh giá.
  • Mục tiêu thái độ/cảm xúc (Affective): 5 mức độ: Động lòng/cảm xúc (chấp nhận), Phản ứng tích cực, Tỏ thái độ, Cam kết thực hiện, và Thế giới quan (hình thành thói quen, lối sống gắn với trách nhiệm nghề nghiệp và bảo vệ môi trường).
• Quy chuẩn SMART và cấp độ diễn đạt: Xác lập mục tiêu theo tiêu chí Specific (Cụ thể), Measurable (Đo lường được), Attainable (Khả thi), Realistic (Thực tế), Time-bound (Rõ thời gian); cấu trúc diễn đạt đi từ mục tiêu tổng quát (trừu tượng) đến mục tiêu trung gian và mục tiêu chi tiết (cụ thể).

2. Bài 2 – Nội dung chương trình đào tạo nghề

• Khái niệm và các yếu tố ảnh hưởng: Nội dung dạy học (NDDH) là hệ thống kiến thức khoa học và kỹ năng lao động cần thiết để hình thành phẩm chất, năng lực nghề nghiệp, có tính pháp lý trong chương trình đào tạo. NDDH chịu ảnh hưởng bởi 3 yếu tố: sự phát triển khoa học – công nghệ; nhu cầu định hướng giáo dục xã hội; và yêu cầu của thị trường lao động.
• Thành phần NDDH: Gồm kiến thức khoa học (kiến thức cơ bản, kiến thức cơ sở ngành, kiến thức chuyên ngành) và hệ thống kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp.
• Cấu trúc chương trình đào tạo (CTĐT):
  • CTĐT theo hệ thống môn học: Sắp xếp nội dung theo logic tuyến tính; ưu điểm là kiến thức hệ thống, vững chắc; hạn chế là khó dung nạp khối lượng kiến thức mới liên tục gia tăng.
  • CTĐT theo hệ thống Mô-đun (Modul): Tích hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ thành đơn vị học tập hoàn chỉnh; linh hoạt, hỗ trợ tích lũy tín chỉ và học suốt đời; hạn chế ở khâu tổ chức thời khóa biểu và yêu cầu cao về cơ sở vật chất.
  • CTĐT cấu trúc hỗn hợp: Kết hợp linh hoạt giữa môn học và mô-đun.
• Khung pháp lý và quy trình xây dựng CTĐT nghề: Căn cứ Điều 36 Luật Giáo dục 2019 và Điều 4 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 (quy định chuẩn đầu ra cho trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng). Quy trình 6 bước gồm:
  1. Mô tả tình huống và phân tích nhu cầu.
  2. Xác định đối tượng đầu vào và chuẩn đầu ra.
  3. Phân tích nghề (phương pháp truyền thống hoặc phương pháp DACUM).
  4. Xác định mục tiêu chương trình đào tạo.
  5. Xây dựng chương trình (chọn cấu trúc môn học/mô-đun).
  6. Dạy thực nghiệm, đánh giá và hoàn thiện.

3. Bài 3 – Phát triển tài liệu dạy học

• Phân loại tài liệu kỹ thuật:
  • Nhóm tài liệu thuộc nội dung giảng dạy (trả lời câu hỏi "Dạy cái gì?"): Giáo trình môn học, bài giảng, sách giáo khoa, phiếu giảng dạy.
  • Nhóm tài liệu thuộc kế hoạch dạy học (trả lời câu hỏi "Dạy như thế nào?"): Kế hoạch dạy học, lịch trình giảng dạy, giáo án, tài liệu hướng dẫn phương pháp.
• Quy chuẩn giáo trình: Định nghĩa là tài liệu chính thức bám sát CTĐT; yêu cầu đảm bảo lượng tri thức khoa học tối thiểu nhưng thỏa mãn tối đa tính hệ thống, nguyên lý cốt lõi của ngành khoa học kỹ thuật.

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết sư phạm kỹ thuật thông qua ba khối tri thức:

• Lý thuyết phân loại mục tiêu dạy học (Taxonomy of Educational Objectives): Phân định chi tiết ba miền năng lực: Nhận thức (6 bậc Bloom), Tâm vận động (5 bậc kỹ năng thực hành), và Cảm xúc/thái độ (5 bậc tiếp nhận giá trị).
• Lý thuyết phát triển chương trình giáo dục nghề nghiệp: Nguyên tắc thiết kế chương trình dựa trên tiếp cận môn học truyền thống, tiếp cận mô-đun tích hợp năng lực (Competency-Based Training), và mô hình cấu trúc hỗn hợp.
• Phương pháp luận phân tích nghề DACUM (Developing A Curriculum): Phương pháp phân tích nhiệm vụ và kỹ năng tại nơi làm việc thông qua hội đồng chuyên gia để xác định chuẩn đầu ra thực tế của nghề đào tạo.

---

Kỹ năng phát triển

Tài liệu hướng tới việc hình thành các nhóm năng lực thực hành sư phạm kỹ thuật:

• Kỹ năng kỹ thuật sư phạm (Technical skills): Soạn thảo văn bản mục tiêu bài học theo tiêu chuẩn SMART; lựa chọn động từ hành vi tương ứng với từng cấp độ nhận thức và kỹ năng; xây dựng giáo án lý thuyết, giáo án thực hành, và thiết kế phiếu dạy học kỹ thuật.
• Kỹ năng phân tích sư phạm (Analytical skills): Phân tích cấu trúc nghề, đối chiếu yêu cầu vị trí việc làm với chuẩn chương trình; đánh giá ưu nhược điểm của cấu trúc mô-đun so với cấu trúc môn học để lựa chọn hình thức tổ chức đào tạo phù hợp.
• Năng lực thực thi và đánh giá (Practical competencies): Chuyển hóa mục tiêu dạy học thành tiêu chuẩn kiểm tra - đánh giá định lượng; xây dựng tiêu chí đánh giá kỹ năng thực hành dựa trên bộ ba yếu tố: Điều kiện thực hiện - Hành vi thực hiện - Tiêu chuẩn thời gian/sai số.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng áp dụng phương pháp sư phạm tiếp cận năng lực thực hiện, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích lý thuyết và thực hành thiết kế tài liệu.

Phương pháp tiếp cận sư phạm

• Dạy học giải quyết vấn đề: Giảng viên chuyển hóa mục tiêu dạy học thành dạng ẩn trong các tình huống thực tiễn để kích thích tư duy người học trước khi giải thích các nguyên lý sư phạm.
• Tích hợp lý thuyết với thực hành nghề nghiệp: Quy định việc hình thành kỹ năng thao tác phải trải qua quy trình quan sát mẫu, thực hành có hướng dẫn, tự làm chính xác đến tự động hóa.

Bài tập và ví dụ minh họa

• Ví dụ phân cấp nhận thức: Sử dụng các bài toán kỹ thuật như áp dụng định luật Ôm $I=U/R$, phân tích và thiết kế mạng điện từ mức độ cơ bản đến tối ưu hóa hệ thống phức hợp.
• Ví dụ phân cấp kỹ năng thực hành: Minh họa qua thao tác kỹ thuật cơ bản (xẻ đôi thanh gỗ) với các tiêu chí định lượng về độ thẳng, độ phẳng của mạch cưa, tốc độ cưa và mức độ tập trung thao tác ở 5 cấp bậc kỹ năng.
• Ví dụ mục tiêu thái độ: Xây dựng nhận thức về bảo vệ môi trường, phân loại rác thải trong sản xuất và lao động kỹ thuật từ mức tiếp nhận thụ động đến hình thành thế giới quan tự giác.

Phương pháp đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá dựa trên chuẩn đầu ra với các công cụ kiểm tra định lượng, xác định tỷ lệ đạt được các hành vi mục tiêu.
• Người học sử dụng hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi bài để tự củng cố kiến thức: phân tích khái niệm MTDH, giải thích các bậc nhận thức/kỹ năng, trình bày quy trình 6 bước xây dựng CTĐT, và phân biệt hai nhóm tài liệu kỹ thuật giảng dạy.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các yêu cầu hiện hành về quản lý và đổi mới giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam:

• Căn cứ pháp lý cập nhật:
  • Dẫn chiếu trực tiếp Điều 36 Luật Giáo dục 2019 (Luật số 43/2019/QH14) về mục tiêu đào tạo nhân lực trực tiếp cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và phân luồng liên thông.
  • Tích hợp các quy định tại Điều 4 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 (Văn bản hợp nhất số 18/VBHN-VPQH 2019) về chuẩn mục tiêu cụ thể đối với ba trình độ: sơ cấp (công việc đơn giản), trung cấp (công việc phức tạp, làm việc nhóm), và cao đẳng (giải quyết công việc phức tạp, ứng dụng công nghệ hiện đại, năng lực giám sát/hướng dẫn nhóm).
• Chuyển dịch mô hình đào tạo theo xu hướng quốc tế: Phân tích sự chuyển dịch từ đào tạo niên chế theo môn học sang đào tạo theo hệ thống mô-đun tích hợp định hướng hoạt động, tạo điều kiện tích lũy tín chỉ và học tập suốt đời.
• Gắn kết nhà trường và doanh nghiệp: Quy định bắt buộc về việc phối hợp giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong quy trình phân tích nghề (phương pháp DACUM) nhằm đảm bảo nội dung dạy học phản ánh kịp thời sự thay đổi công nghệ trong nền sản xuất.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục và đào tạo nghề nghiệp:

• Sinh viên và học viên cao học:
  • Sinh viên đại học các ngành Sư phạm Kỹ thuật, Sư phạm Công nghệ (năm thứ 3, năm thứ 4).
  • Học viên cao học chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học kỹ thuật.
  • Giáo viên, giảng viên tại các trường cao đẳng, trung cấp nghề tham gia các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm dạy nghề.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites):
  • Kiến thức khoa học cơ bản và kiến thức chuyên ngành kỹ thuật thuộc lĩnh vực giảng dạy (Cơ khí, Điện – Điện tử, Xây dựng, Công nghệ thông tin...).
  • Kiến thức đại cương về Giáo dục học và Tâm lý học sư phạm.
• Cán bộ quản lý và nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu tham chiếu trong công tác xây dựng, thẩm định chương trình đào tạo nghề và biên soạn tài liệu dạy học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên đại học ngành Sư phạm Kỹ thuật, học viên cao học chuyên ngành phương pháp dạy học, và giảng viên/giáo viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trung cấp, cao đẳng) cần nắm vững kỹ thuật thiết kế giảng dạy.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học?

Người học cần hoàn thành các học phần đại cương về khoa học giáo dục, tâm lý học lứa tuổi/sư phạm và sở hữu khối kiến thức chuyên môn kỹ thuật thuộc ngành nghề dự kiến giảng dạy.

3. Sự khác biệt cốt lõi giữa chương trình đào tạo theo môn học và theo mô-đun là gì?

• Chương trình theo môn học: Tổ chức kiến thức theo hệ thống bộ môn khoa học, sắp xếp tuyến tính; ưu điểm là kiến thức vững chắc nhưng khó cập nhật khi tri thức mở rộng.
• Chương trình theo mô-đun: Tích hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ vào một đơn vị học tập trọn vẹn, định hướng theo năng lực hành nghề, hỗ trợ tích lũy tín chỉ và học tập linh hoạt.

4. Cách thức xác lập mục tiêu dạy học thực hành theo chuẩn của giáo trình?

Mục tiêu bài dạy thực hành cần được cụ thể hóa theo 3 thành phần bắt buộc:

1. Điều kiện: Thiết bị, vật liệu, môi trường thực hiện.
2. Sự thực hiện: Mô tả ai làm và làm công việc gì (dùng động từ hành vi quan sát được).
3. Tiêu chuẩn đánh giá: Thời lượng thực hiện và sai số/chỉ số kỹ thuật cần đạt.

5. Hệ thống tài liệu kỹ thuật phục vụ giảng dạy gồm những loại nào?

Giáo trình phân chia tài liệu thành 2 nhóm:

• Nhóm nội dung giảng dạy: Giáo trình môn học, bài giảng, sách giáo khoa, phiếu giảng dạy.
• Nhóm kế hoạch dạy học: Kế hoạch dạy học, lịch trình giảng dạy, giáo án, tài liệu hướng dẫn phương pháp.

---

Kết luận

Giáo trình Phương pháp giảng dạy môn kỹ thuật của TS. Trần Lê Nhật Hoàng hệ thống hóa các nguyên lý khoa học về thiết kế giảng dạy, từ khâu định lượng hóa mục tiêu học tập (theo nhận thức, tâm vận động, thái độ), cấu trúc hóa chương trình đào tạo nghề (môn học, mô-đun, DACUM), đến quy chuẩn biên soạn hệ thống tài liệu dạy học chuyên nghiệp.

Lộ trình học tập khuyến nghị cho người học bao gồm:

1. Nắm vững kỹ thuật viết mục tiêu SMART và thang đo 3 miền năng lực.
2. Ứng dụng quy trình 6 bước để phân tích và xây dựng chương trình đào tạo nghề theo Luật Giáo dục nghề nghiệp.
3. Thực hành thiết kế tài liệu dạy học (giáo trình, bài giảng, giáo án) phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy chuyên môn kỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Thiết kế giảng dạy • TS. Trần Lê Nhật Hoàng Bài 1: Mục tiêu dạy học Bài 1- Mục tiêu dạy học I. Mục tiêu bài học Sau khi học xong bài học này người học có khả năng: - Trình bày và giải thích được khái niệm mục tiêu dạy học - Giải thích được các mức độ nhận thức khi viết mục tiêu dạy học cho bài học lý thuyết - Giải thích được các mức độ của sự thực hiện khi viết mục tiêu dạy học cho bài dạy thực hành. - Giải thích được các mức độ mục tiêu về thái độ khi viết mục tiêu dạy học cho bài dạy.

- Biên soạn được mục tiêu bài giảng. - Giải thích được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc xác lập mục tiêu trong dạy học. - Hình thành thói quen lập mục tiêu trước khi dạy. Bài 1- Mục tiêu dạy học II.

TỔNG QUAN VỀ MỤC TIÊU DẠY HỌC - Mục tiêu dạy học là mô tả trạng thái mong muốn ở người học gồm hành vi và nội dung mà người học phải chắc chắn đạt được sau quá trình dạy học. - Mục tiêu dạy học chính là mục tiêu của quá trình dạy học (QTDH). QTDH có thể là quá trình dạy một phần bài học, một bài học, một học phần hay cả quá trình đào tạo. Bài 1- Mục tiêu dạy học II.

TỔNG QUAN VỀ MỤC TIÊU DẠY HỌC Mục tiêu (Objetive) có các tính chất sau: - Xác định rõ về thời gian, không gian, nội dung, số lượng, tính chất, chất lượng, phương tiện, khả năng đạt được, phương thức tiến hành, kiểm soát và đánh giá được. - Có tác dụng định hướng cục bộ, tạo ra cấu trúc cụ thể cho những nhiệm vụ, công việc trong phạm vi hoạt động đào tạo đã định, phối hợp vận hành nội bộ các nhiệm vụ ấy. - Có thể đặc tả các loại mô hình có tính hình thức và định lượng Khái niệm phổ biến nhất về MTDH như sau: - Mục tiêu dạy học có thể được diễn tả ngắn gọn là những gì người học phải biết/hiểu hoặc chắc chắn làm được/đạt được khi kết thúc một thời gian học tập xác định. Bài 1- Mục tiêu dạy học III.

CHỨC NĂNG CỦA MỤC TIÊU DẠY HỌC 1. Chức năng định hướng: a. Đối với người dạy: - Căn cứ vào MTDH làm cơ sở cho việc lựa chọn, xác định nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học. - Đồng thời có hoạt động điều khiển và điều chỉnh QTDH hướng đến mục tiêu.

Đối với người học: - Ý thức được MTDH để điều chỉnh hoạt động học tập của mình cho phù hợp và hình thành nhu cầu học tập. Bài 1- Mục tiêu dạy học III. CHỨC NĂNG CỦA MỤC TIÊU DẠY HỌC 2. Chức năng kiểm tra: - MTDH như là những thước đo mà GV căn cứ vào đó để đánh giá thành tích học tập của người học.

- Còn người học dựa vào MTDH để đánh giá thành tích học tập của mình để điều chỉnh hoạt động học tập của mình. Bài 1- Mục tiêu dạy học III. CHỨC NĂNG CỦA MỤC TIÊU DẠY HỌC 3. Chức năng tạo động cơ học tập: - GV chuyển MTDH thành dạng ẩn trong các tình huống có vấn đề để dẫn người học vào bài học, qua đó kích thích được sự hứng thú học tập của người học.

- GV nhất định phải suy nghĩ trước mục tiêu quá trình giáo dục của mình. Quá trình giáo dục, đào tạo là quá trình không cho phép có tỷ lệ phần trăm “phế phẩm” bởi vì sản phẩm của nó là nhân cách con người. - Mục đích (Aim/goal) là kết quả giáo dục/đào tạo mong muốn đạt được, là cái đích dự kiến một cách khái quát. Bài 1- Mục tiêu dạy học IV.

CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC 1. Mục tiêu dạy học của bài dạy lý thuyết (Mục tiêu nhận thức) Mức độ Định nghĩa Các động từ Ví dụ 1.Biết/nhớ Nhận ra, nhắc lại các sự kiện Kể tên, liệt kê, mô tả, Nhắc lại được định Know/ phát biểu, tái hiện, viết, luật Newton 1… Remember nhớ lại, định nghĩa… 2.Thông hiểu Trình bày hoặc phân tích ý nghĩa Giải thích, minh họa, Tìm được cường độ Understand của các sự kiện.Ở cấp độ này làm sáng tỏ, phán đoán dòng điện I khi cho đòi hỏi cao hơn về hoạt động trí hiệu điện thế U và tuệ: giải thích, chuyển đổi… điện trở R (Định luật bằng ngôn ngữ của chính mình, ôm) bằng cách khác.Vận dụng Vận dụng các nguyên lý, lý Phân biệt, giải bài toán, Thiết kế, tính toán Apply thuyết… vào giải quyết các chỉ ra, lựa chọn… được một mạng điện trường hợp riêng biệt, cụ thể khi có đủ các thông số cần thiết. Bài 1- Mục tiêu dạy học IV. CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC 1.

Mục tiêu dạy học của bài dạy lý thuyết (Mục tiêu nhận thức) Mức độ Định nghĩa Các động từ Ví dụ 4.Phân tích Vận dụng các nguyên lý vào trường hợp phức tạp. So sánh, phân Thiết kế một mạng Analyze Phân tích các nội dung thành chi tiết nhỏ hơn và loại, phân chia… điện khi phải tìm ra tìm mối quan hệ giữ chúng. các thông số cần thiết.Tổng hợp Vận dụng các nguyên lý, lý thuyết đã học để đưa Tóm tắt, kết luận, Tìm được lỗi ở một hệ Synthesis ra/ trình bày giải pháp mới. Tập hợp, lựa chọn, sử giải quyết, khái thống điện bao gồm dụng, phối hợp những kiến thức và kỹ năng đa quát hóa… nhiều mạng dạng, khác biệt… để giải quyết một tình huống mới.Đánh giá Vận dụng các nguyên lý/lý thuyết để đưa ra các Quyết định, nhận Thiết kế lại được các Evaluate giải pháp mới và so sánh nó với các giải pháp đã định mạng điện hiệu quả biết.

Đánh giá, nhận xét được nội dung hay thông hơn. Lựa chọn được tin nào đó. Khả năng phê phán, đánh giá, lập luận mạng điện tối ưu thuận và nghịch. Khả năng phê bình dựa vào các tiêu chí bên trong và bên ngoài.

Bài 1- Mục tiêu dạy học IV. CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC 2. Mục tiêu dạy học của bài dạy thực hành (Skill/ Psychomotor) Mức độ Định nghĩa Các động từ Ví dụ 1.Bắt chước có Quan sát và làm lại Làm theo, lặp lại… Xẻ đôi một thanh gỗ, quan sát rập khuôn nhiều chỗ còn lệch với đường kẻ. Đường cưa chưa thẳng và phẳng 2.Làm được/tự làm Không cần quan sát, Thực hiện, tháo, Xẻ đôi thanh gỗ, tự làm được như lắp… đường xẻ thẳng.

Kỹ năng Đường cưa đôi chỗ bước đầu hình thành chưa thẳng và phẳng 3.Làm chính xác Thực hiện chính xác Thực hiện chính xác, Xẻ đôi thanh gỗ theo như hướng dẫn. tháo, lắp thành thạo đúng đường kẻ. Hình thành các kỹ Đường cưa thẳng năng, phối hợp các phẳng kỹ năng khi thực hiện một công việc… Bài 1- Mục tiêu dạy học IV. CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC 2.

Mục tiêu dạy học của bài dạy thực hành (Skill/ Psychomotor) Mức độ Định nghĩa Các động từ Ví dụ 4.Làm biến hóa Thực hiện kỹ Hoàn thành qui Xẻ đôi thanh gỗ năng trong các trình, thực hiện, trong điều kiện hoàn cảnh, tình tháo, lắp… Có chất lượng gỗ huống khác nhau. lưu ý đến thời khác nhau. Các hoạt động lượng hoặc Đường cưa phối hợp nhuần không. nhuyễn hình thành kỹ xảo 5.Làm thuần Đạt trình độ cao Thực hiện rất Xẻ đôi thanh gỗ thục/tự động, về sự chính xác thành thục, tự thẳng phẳng sáng tạo kỹ và tốc độ.

Ít tốn động hóa… nhanh có khi năng hay kỹ xảo năng lượng thần không để ý đến mới kinh đường kẻ. Vừa xẻ vừa có thể nói chuyện. Bài 1- Mục tiêu dạy học IV. CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC 2.

Mục tiêu dạy học của bài dạy thực hành (Skill/ Psychomotor) Một mục tiêu bài dạy thực hành tốt thường bao gồm đầy đủ 3 phần: Điều kiện, sự thực hiện và tiêu chuẩn đánh giá - Điều kiện: Các điều kiện hoặc các yếu tố ảnh hưởng đến việc đạt mức độ của sự thực hiện công việc. -Sự thực hiện: Thể hiện ai làm và làm gì - Tiêu chuẩn đánh giá: Thời lượng (nếu có thể xác định) và các tiêu chí/thông số quan trọng nhất sẽ được đánh giá/ đo lường khi thực hiện. Bài 1- Mục tiêu dạy học IV. CÁC LOẠI MỤC TIÊU DẠY HỌC 2.

Mục tiêu về thái độ/cảm xúc (Affective) Mức độ Định nghĩa Ví dụ Động lòng, cảm Chú ý, quan tâm đến đối tượng Người học có quan tâm (cảm xúc) đến việc xúc ( Chấp (còn thụ động nhưng không phản bảo vệ môi trường và vai trò quan trọng của nhận) kháng, phản ứng) nó trong cuộ sống, lao động và sản xuất. Phản ứng tích Ý thức được, biểu lộ cảm xúc về Người học sẵn sàng bỏ rác đúng nơi quy định. cực đối tượng (hài lòng, sẵn sàng, trả lời, hợp tác…) Tỏ thái độ Nhận xét, bình luận, thể hiện quan Người học luôn ý thức bỏ rác đúng nơi qui điểm (thừa nhận, hứng thú, hưởng định; không hái hoa, bẻ cành… Quan tâm và ứng…) thực hiện bảo vệ môi trường Cam kết thực Chấp nhận giá trị đưa nó vào hệ Người học coi việc bảo vệ môi trường xanh, hiện thống giá trị của bản thân một cách sạch đẹp là nhiệm vụ của mình. chủ động, tự nguyện) Thế giới quan Ham mê, niềm tin, ý chí, quyết Người học ý thức sự sống còn, sức khỏe của định.

Hình thành thói quen, lối sống con người đối với việc bảo vệ môi trường Bài 1- Mục tiêu dạy học V. CÁC CẤP ĐỘ DIỄN ĐẠT MỤC TIÊU DẠY HỌC Mục tiêu tổng quát ( trừu tượng) -> mục tiêu trung gian -> mục tiêu chi tiết (cụ thể) Trên cơ sở mục tiêu tổng quát này người ta xác định MTDH cho từng học phần (môn học) hay một bài học gọi là mục tiêu chi tiết; giữa mục tiêu tổng quát và mục tiêu chi tiết có thể có mục tiêu trung gian. Mục tiêu tổng quát có tính trừu tượng, mục tiêu chi tiết có tính cụ thể Bài 1- Mục tiêu dạy học VI. CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA MỤC TIÊU DẠY HỌC Mục tiêu dạy học phải được xác định theo cách thức SMART sau đây: - S: Specific: Cụ thể - M: Measurable: Đo lường được - A: Attainable: Làm được/đạt được - R: Realistic: Thực tế - T: Time bound: Có chú ý đến yếu tố thời gian Bài 1- Mục tiêu dạy học CÂU HỎI ÔN TẬP 1.

Hãy nêu khái niệm mục tiêu dạy học 2. Hãy giải thích các mức độ nhận thức khi viết mục tiêu dạy học cho bài dạy lý thuyết 3. Hãy giải thích các mức độ của sự thực hiện khi viết mục tiêu dạy học cho bài dạy thực hành. Hãy giải thích các mức độ của sự thực hiện khi viết mục tiêu dạy học cho bài dạy thực hành.

Trình bày và minh họa các cấp độ diễn đạt mục tiêu dạy học 6. Trình bày đặc điểm của mục tiêu dạy học.