Mối quan hệ tố tụng giữa cơ quan cảnh sát điều tra và viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự việt nam hiện nay

Bài viết phân tích mối quan hệ giữa cơ quan cảnh sát điều tra và viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự tại Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Đào Anh Tới
• Người hướng dẫn: GS, TS. Nguyễn Ngọc Anh
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Mối Quan Hệ Tố Tụng Giữa Cơ Quan Cảnh Sát Điều Tra và Viện Kiểm Sát Nhân Dân trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2. Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CƠ QUAN CẢNH SÁT ĐIỀU TRA VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Mô hình tố tụng hình sự và một số vấn đề về mô hình tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay
• 2.2. Khái niệm, đặc điểm mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.3. Nội dung, hình thức mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 2.4. Sự điều chỉnh của pháp luật đối với mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CƠ QUAN CẢNH SÁT ĐIỀU TRA VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng quy định của pháp luật liên quan đến mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 3.2. Thực trạng tổ chức bộ máy của Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân
• 3.3. Thực trạng việc thực hiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 3.4. Nhận xét, đánh giá về thực trạng mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay
• 4. Chương 4: HOÀN THIỆN MỐI QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CƠ QUAN CẢNH SÁT ĐIỀU TRA VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Những yêu cầu đặt ra đối với mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 4.2. Định hướng hoàn thiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Trong tố tụng hình sự, mối quan hệ giữa Cơ quan Cảnh sát Điều tra (CQCSĐT) và Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) đóng vai trò then chốt. Đây là mối quan hệ đặc biệt, diễn ra xuyên suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Mối quan hệ này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động buộc tội, đảm bảo tính chính xác, đúng pháp luật, hạn chế tối đa oan sai và bỏ lọt tội phạm. Thực hiện tốt mối quan hệ này là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nghiên cứu sâu sắc về mối quan hệ này, đặc biệt trong bối cảnh cải cách tư pháp, là vô cùng cần thiết.

1.1. Vai trò của CQCSĐT và VKSND trong TTHS

CQCSĐT có vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận và điều tra các loại tội phạm, chiếm phần lớn các vụ án hình sự trên cả nước. Chất lượng hoạt động điều tra của CQCSĐT ảnh hưởng lớn đến kết quả của toàn bộ quá trình tố tụng. VKSND thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai cơ quan này là then chốt để đảm bảo tính khách quan, công bằng của hệ thống pháp luật.

1.2. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu mối quan hệ

Thực tiễn cho thấy hoạt động điều tra của CQCSĐT vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm hoặc xâm phạm quyền lợi của người dân. Một trong những nguyên nhân là do mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND chưa được hoàn thiện, cơ chế phối hợp, kiểm soát chưa thực sự hiệu quả. Việc nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện mối quan hệ này là vô cùng cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng.

II. Thách Thức Trong Phối Hợp Điều Tra Giữa CQCSĐT VKSND

Mặc dù có vai trò quan trọng, mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của hai cơ quan còn nhiều điểm chồng chéo, chưa rõ ràng. Cơ chế phối hợp, kiểm soát lẫn nhau chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng lạm quyền hoặc bỏ qua sai phạm. Ngoài ra, trình độ nghiệp vụ và nhận thức pháp luật của cán bộ điều tra, kiểm sát viên còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng phối hợp và giải quyết vụ án.

2.1. Vướng mắc trong quy định pháp luật hiện hành

BLTTHS năm 2015 và các văn bản pháp luật liên quan đã có nhiều sửa đổi, bổ sung nhằm tăng cường sự phối hợp giữa CQCSĐT và VKSND. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều quy định chưa cụ thể, chưa thống nhất, gây khó khăn cho việc áp dụng trong thực tiễn. Ví dụ, quy định về thẩm quyền của VKSND trong việc phê chuẩn các quyết định của CQCSĐT, về thời hạn cung cấp thông tin, tài liệu, về việc tham gia các hoạt động điều tra còn chưa rõ ràng.

2.2. Thiếu hiệu quả trong cơ chế phối hợp kiểm soát

Cơ chế phối hợp giữa CQCSĐT và VKSND còn mang tính hình thức, chưa thực chất. Việc trao đổi thông tin, tài liệu, tham gia các hoạt động điều tra còn chậm trễ, thiếu chủ động. Cơ chế kiểm soát lẫn nhau chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tố tụng. Tình trạng nể nang, né tránh, ngại va chạm vẫn còn tồn tại.

2.3. Năng lực của cán bộ điều tra kiểm sát viên

Trình độ nghiệp vụ, kinh nghiệm và nhận thức pháp luật của một bộ phận cán bộ điều tra và kiểm sát viên còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác điều tra, truy tố trong tình hình mới. Việc cập nhật kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ còn chậm, chưa theo kịp sự phát triển của xã hội và sự phức tạp của tội phạm.

III. Cách Tăng Cường Kiểm Sát Điều Tra VKSND Trong TTHS

Để nâng cao hiệu quả mối quan hệ tố tụng, cần tăng cường vai trò kiểm sát điều tra của VKSND. Điều này đòi hỏi VKSND phải chủ động hơn trong việc nắm bắt thông tin, kiểm tra, giám sát hoạt động điều tra của CQCSĐT. Việc kiểm sát cần được thực hiện ngay từ giai đoạn tiếp nhận, giải quyết tin báo tố giác tội phạm, đảm bảo mọi hành vi vi phạm đều được xử lý kịp thời, đúng pháp luật. Nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, tăng cường tranh tụng tại phiên tòa cũng là yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng cao chất lượng kiểm sát ngay từ đầu

VKSND cần chủ động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, đảm bảo mọi thông tin đều được xử lý kịp thời, đúng quy định. Cần kiểm sát chặt chẽ các hoạt động điều tra ban đầu, như khám nghiệm hiện trường, thu thập chứng cứ, lấy lời khai, để đảm bảo tính khách quan, chính xác của thông tin.

3.2. Tăng cường tham gia hoạt động điều tra quan trọng

KSV nên tham gia trực tiếp vào các hoạt động điều tra quan trọng, như khám xét, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra, để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Việc tham gia này giúp KSV nắm bắt được đầy đủ thông tin, chứng cứ, phục vụ cho việc truy tố sau này.

3.3. Đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra

VKSND phải kiểm sát chặt chẽ việc tuân thủ pháp luật của CQCSĐT trong quá trình điều tra, đặc biệt là các quy định về thủ tục tố tụng, về quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng. Cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, như bức cung, nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án.

IV. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Quan Hệ Tố Tụng Hình Sự

Để mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND hiệu quả, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật. Điều này bao gồm sửa đổi, bổ sung các quy định còn chồng chéo, chưa rõ ràng; quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm của mỗi cơ quan; xây dựng cơ chế phối hợp, kiểm soát hiệu quả; tăng cường chế tài xử lý vi phạm. Cần đảm bảo tính minh bạch, công khai trong hoạt động tố tụng, tạo điều kiện cho người dân giám sát.

4.1. Rà soát sửa đổi các quy định chồng chéo

Cần rà soát kỹ lưỡng các quy định của BLTTHS và các văn bản pháp luật liên quan, loại bỏ các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp với thực tiễn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, tư pháp trong quá trình sửa đổi, bổ sung pháp luật.

4.2. Quy định rõ thẩm quyền trách nhiệm

Cần quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của CQCSĐT và VKSND trong từng giai đoạn của quá trình tố tụng, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Cần có cơ chế phân công, phối hợp công việc hợp lý, đảm bảo hiệu quả.

4.3. Xây dựng cơ chế phối hợp kiểm soát hiệu quả

Cần xây dựng cơ chế phối hợp, kiểm soát lẫn nhau giữa CQCSĐT và VKSND một cách hiệu quả, đảm bảo tính khách quan, công bằng của quá trình tố tụng. Cần có quy định cụ thể về việc trao đổi thông tin, tài liệu, tham gia các hoạt động điều tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Tố Tụng

Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND có ý nghĩa to lớn trong thực tiễn. Nó cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ điều tra, kiểm sát viên, và góp phần vào công cuộc cải cách tư pháp. Việc áp dụng các giải pháp đã được đề xuất trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng, bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

5.1. Áp dụng vào công tác xây dựng pháp luật

Các nhà làm luật có thể tham khảo kết quả nghiên cứu để xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về TTHS, về tổ chức của CQĐT hình sự và VKSND, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.

5.2. Sử dụng trong đào tạo bồi dưỡng cán bộ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ điều tra, kiểm sát viên, giúp họ nâng cao trình độ nghiệp vụ, kinh nghiệm và nhận thức pháp luật.

5.3. Góp phần vào cải cách tư pháp

Nghiên cứu này góp phần vào công cuộc cải cách tư pháp, giúp xây dựng một nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

VI. Triển Vọng Tương Lai Quan Hệ Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Trong tương lai, mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tăng cường tính độc lập, khách quan, minh bạch. Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động tố tụng, tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng là những xu hướng tất yếu. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ điều tra, kiểm sát viên có trình độ cao, phẩm chất đạo đức tốt là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả của hệ thống tư pháp.

6.1. Tăng cường tính độc lập khách quan minh bạch

Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, cơ chế hoạt động để đảm bảo tính độc lập, khách quan, minh bạch của CQCSĐT và VKSND. Cần giảm thiểu sự can thiệp từ bên ngoài vào hoạt động tố tụng.

6.2. Ứng dụng công nghệ thông tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động tố tụng, như số hóa hồ sơ vụ án, sử dụng phần mềm quản lý thông tin, kết nối trực tuyến, sẽ giúp nâng cao hiệu quả, tiết kiệm thời gian, chi phí.

6.3. Xây dựng đội ngũ cán bộ chất lượng cao

Cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ điều tra, kiểm sát viên có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt, đáp ứng được yêu cầu của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của tác giả Đào Anh Tới với đề tài "Mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay" (Mã số chuyên ngành: 9 38 01 04 - Luật Hình sự và Tố tụng hình sự, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, 2018; Người hướng dẫn khoa học: Trung tướng, GS. TS. Nguyễn Ngọc Anh) đặt nền móng lý luận và thực chứng toàn diện về sự tương tác giữa hai chủ thể nòng cốt thực hiện chức năng buộc tội trong nền tư pháp Việt Nam.

Bối cảnh khoa học của công trình khởi nguồn từ công cuộc cải cách tư pháp sâu rộng theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, Kết luận số 92-KL/TW, định hướng Đại hội XII của Đảng về việc "tăng cường trách nhiệm của công tố trong hoạt động điều tra", cũng như việc thi hành Hiến pháp năm 2013 (Điều 107), Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) năm 2014 và Luật Tổ chức Cơ quan điều tra (CQĐT) hình sự năm 2015.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà tác giả định vị là: Mặc dù đã có những khảo cứu riêng lẻ về hoạt động của CQĐT hoặc VKSND, khoa học pháp lý Việt Nam trước năm 2018 vẫn thiếu vắng một công trình tổng thể, hệ thống hóa và phân tích đa tầng mối quan hệ phối hợp và chế ước quyền lực giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra (CQCSĐT) và VKSND dưới lăng kính của mô hình tố tụng thẩm vấn kết hợp yếu tố tranh tụng.

Luận án tập trung giải quyết hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bản chất pháp lý, đặc điểm và cơ chế vận hành của mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong mô hình tố tụng hình sự Việt Nam đương đại là gì?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng tương tác chức năng giữa CQCSĐT và VKSND giai đoạn 2008–2018 bộc lộ những điểm nghẽn, xung đột thẩm quyền và bất cập cấu trúc nào?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Mô hình tối ưu hóa nào giúp cân bằng giữa hiệu lực kiểm soát quyền lực nhà nước, phòng ngừa oan sai, chống bỏ lọt tội phạm và bảo đảm quyền con người, quyền công dân?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• Giả thuyết H1: Mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND không thuần túy là quan hệ hành chính phục tùng mà là quan hệ tố tụng độc lập, phối hợp và chế ước lẫn nhau trong quá trình thực hiện chức năng buộc tội.
• Giả thuyết H2: Việc gắn quyền công tố chặt chẽ với hoạt động điều tra ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm sẽ làm giảm thiểu tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung và hạn chế triệt để tình trạng bức cung, nhục hình.
• Giả thuyết H3: Sự bất cập về thể chế (quy định pháp luật phân tán, thiếu quy chuẩn nghiệp vụ chung) và xung đột thẩm quyền thực tiễn giữa Điều tra viên (ĐTV) và Kiểm sát viên (KSV) là nguyên nhân căn bản làm suy giảm hiệu quả xử lý án hình sự.

Phạm vi thực chứng của luận án bao quát dữ liệu toàn quốc trong giai đoạn 10 năm (2008–2018), phản ánh quy mô vượt trội của CQCSĐT khi thụ lý điều tra các tội phạm quy định tại 262/314 điều luật của BLHS (chiếm 83,4%), giải quyết trung bình hơn 78.500 nguồn tin tội phạm mỗi năm (chiếm 93% cả nước) và khởi tố, điều tra khoảng 70.000 bị can/năm (chiếm 95% số vụ án hình sự và 97% tổng số bị can toàn quốc).

---

Literature Review và Positioning

Luận án tổng thuật và phân loại hơn 50 tài liệu quốc tế và trên 40 công trình chuyên sâu trong nước, chia thành ba luồng học thuật chính:

                      TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
[Luồng 1: Quốc tế & So sánh]    [Luồng 2: Cải cách Tư pháp VN]   [Luồng 3: Quan hệ CQĐT - VKS]
- Mô hình Thẩm vấn (Pháp, Đức)   - Quyền tư pháp (Nguyễn Văn     - Gắn công tố với điều tra
- Mô hình Tranh tụng (Anh, Mỹ)     Quyền 2016)                     (Nguyễn Hải Phong, Đào Hữu
- Hậu Xô viết (Butler 2010)      - Đổi mới thủ tục TTHS (Lê        Dân, Nguyễn Tiến Sơn)
- Kiểm soát Cảnh sát (Allan        Hữu Thể, Nguyễn Thị Thủy)     - Chế ước quyền lực (Nguyễn
  Y. Jiao 2010, TS. Call 2002)   - Mô hình TTHS (VKSNDTC 2011)     Ngọc Anh 2009)

Luồng nghiên cứu quốc tế và luật so sánh

Học giả Michel Fromont (2006), Jolowick, G. Kelly, Simon Butt, Tom Ginsburg và GS. Butler (2010) đã phân tích sự phân hóa sâu sắc giữa hai truyền thống tư pháp lớn:

• Mô hình thẩm vấn (Inquisitorial system - Pháp, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc): Cơ quan Công tố giữ vai trò trung tâm chỉ đạo điều tra, ban hành mệnh lệnh tố tụng và có quyền trực tiếp điều tra chuyên biệt. Mối quan hệ giữa Cảnh sát và Công tố mang tính phối hợp chặt chẽ, kiểm soát từ sớm, song dễ làm giảm tính chủ động độc lập của ĐTV.
• Mô hình tranh tụng (Adversarial system - Anh, Mỹ, Australia): Phân định rành mạch giữa Cảnh sát (chủ động điều tra, thu thập chứng cứ) và Công tố viên (đóng vai trò "người gác cổng" - gatekeeper, thẩm định chứng cứ để truy tố). Công tố không kiểm sát hoạt động tư pháp; việc giám sát cưỡng chế thuộc quyền của Thẩm phán. Các nghiên cứu của Allan Y. Jiao (2010) về Cảnh sát New York và Cảnh sát Hong Kong, cũng như Báo cáo của TS. Call (2002 - Viện Hòa bình Liên hợp quốc) chỉ rõ: Các thiết chế kiểm soát bên ngoài từ cơ quan Công tố mang lại hiệu quả phòng ngừa lạm quyền cao hơn so với tự giám sát nội bộ.

Luồng nghiên cứu về mô hình tố tụng và cải cách tư pháp tại Việt Nam

Đề tài cấp nhà nước của TS. Nguyễn Văn Quyền (2016), Đề án của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao (2011), các công trình của TS. Lê Hữu Thể, TS. Nguyễn Thị Thủy (2013, 2014) và GS. Võ Khánh Vinh (2004) xác định mô hình TTHS Việt Nam mang bản chất thẩm vấn nhưng đang tiếp thu các hạt nhân hợp lý của mô hình tranh tụng. Trọng tâm cải cách đòi hỏi phân định rành mạch quyền năng tư pháp, tăng cường vai trò kiểm soát việc thực thi quyền lực nhà nước, chống bức cung, nhục hình.

Luồng nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ giữa CQĐT và VKSND

Các công trình của PGS. TS. Nguyễn Ngọc Anh (2009), Đề án của Đảng ủy Công an Trung ương (2010), Đào Hữu Dân (2005), Nguyễn Tiến Sơn (2010), Lê Thị Tuyết Hoa (2012) đã tiếp cận quan hệ giữa hai cơ quan dưới góc độ phối hợp - chế ước.

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai quan điểm:

1. Quan điểm thứ nhất: Đề xuất VKS nắm toàn quyền chỉ đạo điều tra tuyệt đối như các nước thẩm vấn thuần túy.
2. Quan điểm thứ hai (được tác giả ủng hộ): Khẳng định tính đặc thù nghiệp vụ vũ trang của lực lượng Công an nhân dân; VKS thực hiện quyền công tố gắn với điều tra thông qua việc đề ra "yêu cầu điều tra", phê chuẩn các biện pháp tố tụng hạn chế quyền con người và kiểm sát tính hợp pháp, chứ không thay thế quyền chỉ đạo nghiệp vụ của Thủ trưởng CQĐT.

Luận án định vị tính tiên phong bằng việc cập nhật toàn diện hệ thống lập pháp tư pháp mới (BLTTHS 2015, Luật Tổ chức CQĐT hình sự 2015), giải quyết khoảng trống thực chứng 10 năm chuyển đổi thể chế tư pháp tại Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm sáng tỏ và phát triển hệ thống lý luận về quyền công tố và mối quan hệ tố tụng hình sự:

            CƠ CHẾ QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CQCSĐT VÀ VKSND

1. Chuẩn hóa khái niệm Quyền công tố và Thực hành quyền công tố (THQCT): Tác giả tổng kết 4 trường phái lý thuyết lịch sử và khẳng định quyền công tố là quyền năng pháp lý nhà nước giao cho VKS để truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội, xuyên suốt từ khâu tiếp nhận nguồn tin đến khi bản án có hiệu lực. Hoạt động của CQCSĐT là cơ sở phát động và bổ trợ thiết yếu cho việc thực thi quyền công tố.
2. Xác lập mô hình quan hệ "Phối hợp - Chế ước song trùng": Mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND là mối quan hệ bình đẳng về vị thế pháp lý tố tụng, không mang tính thứ bậc hành chính mệnh lệnh, nhưng chứa đựng yếu tố kiểm soát quyền lực sâu sắc. VKS kiểm soát tính hợp pháp của các biện pháp cưỡng chế; CQCSĐT có quyền bảo lưu ý kiến, kiến nghị lên Viện kiểm sát cấp trên đối với các quyết định, yêu cầu chưa chuẩn xác của VKS cùng cấp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba lý thuyết nền tảng:

• Lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước: Áp dụng nguyên tắc Hiến định về phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền tư pháp.
• Lý thuyết mô hình tố tụng hỗn hợp (Mixed Inquisitorial-Adversarial Model): Khảo sát sự dịch chuyển cấu trúc từ điều tra bí mật, đơn phương sang điều tra công khai, minh bạch có sự tham gia bắt buộc của KSV và người bào chữa.
• Lý thuyết bảo vệ quyền con người trong tư pháp hình sự: Đặt các quyền hiến định về bất khả xâm phạm thân thể, quyền được suy đoán vô tội làm thước đo đánh giá hiệu năng của mối quan hệ tố tụng.

Luận án xác lập 4 phương diện điều chỉnh cấu trúc: (1) Quan hệ trong tiếp nhận, giải quyết nguồn tin tội phạm; (2) Quan hệ trong áp dụng các biện pháp điều tra, thu thập chứng cứ; (3) Quan hệ trong áp dụng, thay đổi, hủy bỏ các biện pháp ngăn chặn, cưỡng chế; (4) Quan hệ trong kết thúc điều tra, chuyển giao hồ sơ truy tố và giải quyết khiếu nại, tố cáo.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu: Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, kết hợp chủ nghĩa hiện thực pháp lý (legal realism).
• Thiết kế hỗn hợp (Mixed Methods): Kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu định tính (phân tích quy phạm, giải thích luật học, tổng kết án lệ) và nghiên cứu định lượng (thống kê tội phạm học, phân tích dữ liệu tư pháp thứ cấp 10 năm).

Quy trình nghiên cứu và Triangulation

Tác giả thực hiện đối chiếu chéo (Triangulation) đa nguồn nhằm bảo đảm tính tin cậy tuyệt đối của luận điểm:

Tiêu chí	Nguồn dữ liệu & Giao thức thực hiện
Data Triangulation	Dữ liệu thống kê từ Cục Thống kê tội phạm VKSND Tối cao + Báo cáo tổng kết của Văn phòng CQCSĐT Bộ Công an + Báo cáo tổng kết cải cách tư pháp của Ban Chỉ đạo CCTP Trung ương.
Method Triangulation	Tổng thuật lập pháp + Thống kê so sánh 10 năm (2008–2018) + Khảo sát xã hội học pháp luật thông qua phiếu điều tra ý kiến chuyên gia.
Investigator Triangulation	Tham vấn chuyên sâu ý kiến của các chuyên gia đầu ngành, đội ngũ ĐTV cao cấp, KSV trung cấp/cao cấp trực tiếp thụ lý án hình sự.

Data và kỹ thuật phân tích

• Bộ mẫu thống kê: Tổng hợp hơn 785.000 tố giác, tin báo về tội phạm và gần 700.000 hồ sơ bị can trong giai đoạn 10 năm (2008–2018).
• Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law Method): Đối chiếu mô hình tố tụng của hơn 10 quốc gia tiêu biểu đại diện cho hệ thống Civil Law (Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản) và Common Law (Anh, Mỹ), cùng các quốc gia chuyển đổi Đông Âu (Ba Lan, Romania, Hungary).

---

Phát hiện đột phá và implications

                       CÁC PHÁT HIỆN THEN CHỐT
[Giai đoạn Nguồn tin]           [Áp dụng Cưỡng chế]            [Hồ sơ & Tranh tụng]
- CQCSĐT xử lý 93% nguồn tin    - Tỷ lệ phê chuẩn >98%          - Trả hồ sơ Bổ sung: 3-5%
- Tỷ lệ quá hạn: 4-6%           - Thiếu vắng cơ chế Thẩm phán   - KSV vắng mặt tại các
- "Vùng trũng" kiểm sát trước     giám sát bắt giữ                hoạt động ĐT bắt buộc: 15-20%
  khi khởi tố vụ án                                             - Bút lục phân tán, lệch chuẩn

Những phát hiện then chốt

1. Thực trạng bất đối xứng tải trọng công việc: CQCSĐT gánh vác tới 83,4% danh mục tội phạm BLHS và giải quyết 95% tổng số vụ án hình sự toàn quốc. Áp lực khối lượng công việc là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới 4–6% số vụ việc giải quyết nguồn tin tội phạm bị quá hạn luật định.
2. Hiệu lực chế ước trong áp dụng biện pháp ngăn chặn còn hình thức: Mặc dù tỷ lệ VKS phê chuẩn các lệnh bắt giữ, tạm giam của CQCSĐT đạt mức rất cao (>98%), song việc kiểm sát trực tiếp tại các cơ sở giam giữ và kiểm tra tính xác thực của căn cứ bắt khẩn cấp ở một số địa phương còn mang tính sự vụ, tiềm ẩn nguy cơ lạm dụng tạm giam.
3. Hiện tượng "hình thức hóa" sự có mặt của KSV: BLTTHS 2015 quy định bắt buộc KSV phải tham gia các hoạt động điều tra nhạy cảm (đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra, khám nghiệm hiện trường). Tuy nhiên, trên thực tế có khoảng 15–20% trường hợp KSV chỉ tiếp cận hồ sơ gián tiếp qua biên bản của ĐTV do thiếu hụt nhân lực, dẫn đến chất lượng chứng cứ không vững chắc khi ra tòa.
4. Điểm nghẽn trả hồ sơ để điều tra bổ sung: Tỷ lệ án do VKS hoặc Tòa án trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung dao động từ 3–5%, chủ yếu xuất phát từ việc KSV không đề ra "Yêu cầu điều tra" kịp thời ngay từ giai đoạn đầu, hoặc ĐTV không thực hiện đầy đủ các nội dung yêu cầu điều tra của VKS.

Implications đa chiều

Ý nghĩa lý luận (Theoretical Implications)

Khẳng định tính đúng đắn của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam: Quyền lực tư pháp không phân chia tuyệt đối theo học thuyết tam quyền phân lập phương Tây mà tổ chức theo nguyên tắc phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ và kiểm soát lẫn nhau.

Kiến nghị chính sách và hoàn thiện pháp luật (Policy Recommendations)

• Sửa đổi, bổ sung quy chế phối hợp liên ngành: Ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết quy trình KSV trực tiếp kiểm sát việc tiếp nhận, thụ lý nguồn tin tội phạm tại Công an cấp xã, phường.
• Quy chuẩn hóa hoạt động đề ra Yêu cầu điều tra: Yêu cầu điều tra của VKS phải bằng văn bản, có tính cụ thể, khả thi về mặt chứng cứ, tránh tình trạng đưa ra yêu cầu chung chung, trừu tượng gây khó khăn cho ĐTV.
• Hoàn thiện cơ chế giải quyết xung đột nghiệp vụ: Xây dựng quy trình xử lý nhanh chóng các trường hợp ĐTV bảo lưu quan điểm khi VKS từ chối phê chuẩn lệnh bắt, khởi tố hoặc khi VKS đình chỉ/tạm đình chỉ vụ án không có căn cứ.

---

Limitations và Future Research

Giới hạn nghiên cứu (Limitations)

1. Phạm vi dữ liệu: Luận án tập trung khảo sát dữ liệu thuộc hệ thống CQCSĐT và VKSND các cấp, chưa bao quát sâu hệ thống Cơ quan An ninh điều tra và CQĐT thuộc Quân đội nhân dân.
2. Khung thời gian thực chứng: Dữ liệu phản ánh giai đoạn chuyển tiếp 2008–2018; các tác động dài hạn của BLTTHS 2015 trong giai đoạn chuyển đổi số tư pháp (ghi âm, ghi hình có âm thanh khi hỏi cung) mới chỉ được phân tích ở giai đoạn triển khai ban đầu.
3. Mức độ tiếp cận án bảo mật: Một số vụ án lớn về kinh tế, chức vụ và tham nhũng có tính chất bảo mật cao, hạn chế khả năng công khai toàn bộ chi tiết quy trình phối hợp nghiệp vụ.

Hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Directions)

1. Đánh giá tác động của quy định bắt buộc ghi âm, ghi hình có âm thanh khi hỏi cung bị can đối với việc giảm thiểu tranh chấp chứng cứ giữa ĐTV và KSV.
2. Ứng dụng chuyển đổi số và số hóa hồ sơ vụ án hình sự trong việc chia sẻ dữ liệu chứng cứ thời gian thực giữa CQCSĐT và VKSND.
3. Nghiên cứu cơ chế kiểm soát tư pháp của Tòa án đối với các biện pháp cưỡng chế hạn chế quyền con người trong giai đoạn tiền xét xử (mô hình Thẩm phán giám sát điều tra).

---

Tác động và ảnh hưởng

                               TÁC ĐỘNG TOÀN DIỆN
[Học thuật & Đào tạo]    [Lập pháp & Tư pháp]  [Thực tiễn Hành nghề]    [Xã hội & Nhân quyền]
Giáo trình TTHS, ĐTTP   Luật Tổ chức CQĐT,    Quy chuẩn phối hợp       Giảm oan sai, bảo vệ
tại HVCSND, ĐHKSLS      BLTTHS sửa đổi        ĐTV - KSV hiệu quả       quyền con người

• Giá trị học thuật: Đóng vai trò tài liệu tham khảo nền tảng cho các chương trình đào tạo sau đại học, cử nhân tại Học viện Khoa học xã hội, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện An ninh nhân dân và Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội.
• Tác động lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng phục vụ việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các đạo luật tư pháp và xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành BLTTHS năm 2015.
• Tác động thực tiễn: Nâng cao nhận thức nghiệp vụ, thiết lập chuẩn mực giao tiếp và phối hợp tố tụng giữa hàng chục nghìn ĐTV và KSV trên toàn quốc, trực tiếp góp phần giảm thiểu các vụ án oan sai và chống bỏ lọt tội phạm.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, Học viên cao học ngành Luật: Tiếp cận khung phân tích chuẩn mực về quan hệ tố tụng và phương pháp luận nghiên cứu luật học so sánh kết hợp thực chứng.
• Điều tra viên và Thủ trưởng CQCSĐT các cấp: Nắm vững giới hạn thẩm quyền, quyền bảo lưu ý kiến và kỹ năng phối hợp với VKS để củng cố vững chắc hồ sơ chứng cứ.
• Kiểm sát viên và Lãnh đạo VKSND: Tối ưu hóa kỹ năng đề ra yêu cầu điều tra, kiểm sát trực tiếp các hoạt động điều tra và thực hiện quyền công tố chủ động, sắc bén.
• Cơ quan lập pháp và Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp: Có cơ sở dữ liệu và căn cứ lý luận chuẩn xác để hoạch định chính sách tư pháp trong các giai đoạn tiếp theo.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã xác lập một cách khoa học bản chất của mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND trong mô hình tố tụng thẩm vấn kết hợp tranh tụng tại Việt Nam: Đây là quan hệ tố tụng độc lập, phối hợp chức năng và chế ước lẫn nhau nhằm thực hiện mục tiêu kép - buộc tội chính xác và bảo vệ quyền con người. Công trình bác bỏ triệt để quan điểm coi quan hệ này là quan hệ hành chính phục tùng hoặc quan hệ tách rời hoàn toàn kiểu tranh tụng thuần túy.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các công trình của Đào Hữu Dân (2005) hay Nguyễn Tiến Sơn (2010), luận án thực hiện phân tích dữ liệu thực chứng quy mô lớn trong 10 năm liên tục (2008–2018) với hơn 785.000 tin báo tội phạm và gần 700.000 bị can, đồng thời đối chiếu đa chiều với các mô hình tư pháp chuyển đổi tại Đông Âu và châu Á dưới sự điều chỉnh của Hiến pháp 2013 và BLTTHS 2015.

3. Phát hiện thực chứng nào mang tính bất ngờ nhất?

Phát hiện về tỷ lệ phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn đạt mức rất cao (>98%) nhưng tỷ lệ án trả hồ sơ điều tra bổ sung do thiếu chứng cứ vẫn duy trì ở mức 3–5%. Điều này phản ánh thực trạng: Việc kiểm sát phê chuẩn giai đoạn đầu còn thiên về mặt thủ tục giấy tờ, chưa đi sâu thẩm định thực chất nguồn chứng cứ, dẫn đến việc phải khắc phục ở các giai đoạn tố tụng sau.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức thực thi cụ thể không?

Có. Tác giả đề xuất quy trình chuẩn hóa gồm 3 bước phối hợp liên ngành:

1. Quy trình giao nhận và xử lý nguồn tin tội phạm trực tiếp giữa ĐTV và KSV trong 24 giờ đầu.
2. Giao thức ban hành và phản hồi "Bản Yêu cầu điều tra" có giá trị ràng buộc trách nhiệm pháp lý.
3. Cơ chế giải quyết bất đồng quan điểm nghiệp vụ thông qua cơ chế họp liên ngành định kỳ hoặc báo cáo cấp trên theo thẩm quyền phân định.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Trọng tâm nghiên cứu trong thập kỷ tới tập trung vào: (1) Số hóa quy trình tố tụng điện tử; (2) Cơ chế tư pháp bảo vệ quyền im lặng và quyền tiếp cận luật sư ngay từ khi tiếp nhận tin báo; (3) Tái cấu trúc thẩm quyền phê chuẩn bắt giam theo hướng chuyển giao dần cho Tòa án nhằm hoàn thiện mô hình Nhà nước pháp quyền.

---

Kết luận

1. Khẳng định vị trí trung tâm: CQCSĐT là cơ quan nòng cốt gánh vác hơn 83% thẩm quyền tội danh và xử lý 95% số vụ án hình sự, giữ vai trò quyết định trong việc thu thập chứng cứ và khởi động chức năng buộc tội.
2. Xác lập chuẩn mực công tố gắn với điều tra: VKSND thực hành quyền công tố bao trùm từ giai đoạn tiếp nhận tin báo, sử dụng quyền năng kiểm sát để định hướng điều tra, bảo đảm pháp chế và chống bức cung, nhục hình.
3. Cơ chế chế ước quyền lực song trùng: Mối quan hệ giữa hai cơ quan là biểu hiện sinh động của nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực tư pháp, bảo đảm không một quyền lực nào bị lạm dụng ngoài tầm kiểm soát.
4. Hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ: Luận án đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện từ hoàn thiện quy định pháp luật thực định, chuẩn hóa quy chế liên ngành đến tinh gọn bộ máy và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tư pháp.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại: Tạo tiền đề khoa học vững chắc cho việc tiếp tục nghiên cứu mô hình tư pháp số, ghi âm ghi hình hỏi cung bắt buộc và mở rộng quyền tranh tụng dân chủ trong kỷ nguyên cải cách tư pháp toàn diện tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề công tố chỉ đạo điều tra là chưa phù hợp, quá sớm. Do vậy, cần tiếp tục duy trì các quyền hạn của VKS đối với hoạt động điều tra như hiện nay nhưng tăng cường hơn trách nhiệm của VKS, KSV trong điều tra; đưa ra yêu cầu điều tra ngay từ khi khởi tố vụ án và trong suốt quá trình điều tra; tiến hành một số hoạt động điều tra khi cần thiết [71, tr. - Đề án “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam” của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao, năm 2011 [6]. Đề án đã làm rõ những đặc trưng cơ bản của mô hình TTHS thẩm vấn, mô hình TTHS tranh tụng và xu hướng biến động của các mô hình TTHS này.

Về mô hình TTHS Việt Nam, qua việc nghiên cứu pháp luật Việt Nam và đối chiếu với các mô hình TTHS của các nước, Đề án cho rằng Việt Nam đang áp dụng mô hình TTHS thẩm vấn có kết hợp các yếu tố tích cực của mô hình TTHS tranh tụng. Trên cơ sở đó, Đề án đưa ra các quan điểm, giải pháp để hoàn thiện vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tiến hành TTHS, trong đó có CQĐT và VKS theo xu hướng văn minh, hiện đại, vừa có tính kế thừa, vừa có tính phát triển, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm ở nước ta trong thời kỳ hội nhập và phát triển. - Luận án tiến sĩ luật học: “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam và vấn đề áp dụng tố tụng tranh tụng” của Nguyễn Thị Thủy, đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2014 [72]. Luận án nghiên cứu về lý luận, lịch sử hình thành, phát triển, đặc điểm, ưu thế, hạn chế của các mô hình TTHS trên thế giới và xu thế phát triển chung của các mô hình TTHS; mô hình TTHS Việt Nam từ năm 1945 đến nay, đánh giá thực tiễn áp dụng với những mặt tích cực và hạn chế của mô hình TTHS hiện 17 hành, trên cơ sở đó đưa ra các kiến nghị về phương hướng, giải pháp tiếp thu những hạt nhân hợp lý của mô hình TTHS tranh tụng đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; trong đó VKS phải quản lý được toàn bộ đầu vào nguồn tin của tội phạm, bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa CQĐT và VKS trong suốt quá trình điều tra vụ án.

- Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự, GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên), Nhà xuất bản Công an nhân dân, 2004 [79]. Trong đó, tác giả đã phân tích những nội dung cơ bản của các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của CQĐT, VKS trong các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hình sự. Đây là những nội dung bình luận khoa học, làm rõ một số khái niệm, thủ tục, nội dung của các hoạt động TTHS được quy định trong pháp luật hiện hành, làm tài liệu tham khảo tốt góp phần thống nhất nhận thức đối với các nhà nghiên cứu, cán bộ hoạt động thực tiễn.

- Các công trình, bài viết khác như: Sách chuyên khảo “Những nội dung mới trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015” của PGS, TS. Nguyễn Hòa Bình (chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2016 [9]; Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản của việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn từ nay đến 2020”, do PGS, TS. Bùi Nguyên Khánh làm chủ nhiệm, năm 2010 [41]; “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và những vấn đề đặt ra đối với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm” của PGS, TS. Trần Đình Nhã đăng trên Tạp chí Công an nhân dân kỳ 2 tháng 5/2017; “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và những vấn đề đặt ra cho lực lượng Cảnh sát điều tra” của PGS, TS.

Trần Thành Hưng đăng trên Tạp chí Công an nhân dân kỳ 2 tháng 5/2017; “Các chức năng của tố tụng hình sự một số nước trên thế giới” của TS.Đinh Thị Mai đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 10/2017; “Hình thức tố tụng hình sự ở Việt Nam và những vấn đề cần nghiên cứu hoàn thiện” của Ths. Dư Hoàng Châu đăng trên Tạp chí Công an nhân dân kỳ 2/2017; “Quyền tư pháp và một số nguyên tắc cơ 18 bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” của Phí Thành Chung trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 7/2017; “Xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước theo Hiến pháp năm 2013” của GS, TS. Trần Ngọc Đường trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 12/2017. Trên cơ sở thực trạng công tác tư pháp của nước ta và nhu cầu hoàn thiện nền tư pháp đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế, các công trình đều khẳng định mô hình TTHS của nước ta thiên về mô hình TTHS thẩm vấn, trong thời gian tới cần tiếp thu những yếu tố hợp lý của mô hình TTHS tranh tụng, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của CQCSĐT và VKSND theo hướng phân định rõ rành, rành mạch hơn, gắn công tố với điều tra, nâng cao vai trò, quyền hạn của KSV trong hoạt động điều tra, tạo tiền đề cho việc nâng cao chất lượng hoạt động tranh tụng tại phiên tòa.

Nhóm công trình nghiên cứu về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Để phục vụ xây dựng luận án, NCS đã tổng hợp, nghiên cứu 41 công trình khoa học đề cập đến vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của CQCSĐT, VKSND trong TTHS; cụ thể như sau: - Đề tài khoa học trọng điểm cấp bộ: “Cải cách tư pháp trong Công an nhân dân – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của PGS, TS. Nguyễn Ngọc Anh, năm 2009 [5]. Công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn cải cách tư pháp trong Công an nhân dân, trong đó có quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của CQCSĐT. Để nâng cao chất lượng hoạt động của CQCSĐT, tác giả khẳng định phải xem xét sửa đổi, bổ sung quy một số quy định của BLTTHS năm 2003 cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền của CQĐT và VKS như: VKS không đề ra yêu cầu điều tra đối với CQĐT mà đề ra yêu cầu chứng minh và yêu cầu CQĐT tiến hành chứng minh; quy định quyền kiến nghị của CQĐT đối với những yêu cầu và quyết định trái pháp luật của VKS cùng cấp [5, tr.

Đây là một nội dung của mối quan hệ phối hợp giữa CQCSĐT và VKS trong TTHS, có giá trị tham khảo trong quá trình thực hiện luận án. 19 - Đề án “Nghiên cứu tổ chức lại hệ thống Cơ quan điều tra theo hướng thu gọn đầu mối”của Đảng ủy Công an Trung ương [36]. Đề án nghiên cứu, làm rõ lịch sử hình thành, một số vấn đề có tính lý luận và thực tiễn của hệ thống CQĐT, trong đó tập trung vào CQCSĐT. Đề án phân tích mối quan hệ giữa CQĐT và VKS dưới góc độ pháp luật thực định, các ưu, nhược điểm và dự báo xu hướng thời gian tới, góp phần giúp cho NCS nhìn nhận, đánh giá chính xác hơn về mối quan hệ tố tụng này trong giai đoạn hiện nay [36, tr.

- Sách chuyên khảo: “Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra theo định hướng cải cách tư pháp”, GS, TS. Nguyễn Ngọc Anh (chủ biên) [4]. Cuốn sách nghiên cứu lý luận, thực trạng hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động của CQĐT cũng như việc thi hành các quy định pháp luật này trong thực tiễn. Khi phân tích các quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa CQĐT và VKS, tác giả cho rằng đây không phải là mối quan hệ chấp hành, điều hành mà là mối quan hệ phối hợp, chế ước trong tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, nhằm thực hiện có hiệu quả và ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tố tụng.

Do tiếp cận từ góc độ khoa học pháp lý nên cuốn sách chủ yếu đề cập đến thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về tổ chức CQĐT nhưng có ý nghĩa quan trọng và giá trị tham khảo trong quá trình NCS thực hiện luận án [4, tr. - Đề án “Nghiên cứu việc chuyển Viện kiểm sát thành Viện công tố” của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao [7]. Đề án nghiên cứu, tìm hiểu VKS/cơ quan Công tố của một số nước trên thế giới, làm rõ lịch sử hình thành, phát triển của VKSND của Việt Nam, cơ sở lý luận và thực tiễn xác định trong điều kiện của nước ta cần thiết tiếp tục duy trì và hoàn thiện mô hình VKS hay chuyển thành Viện Công tố. Qua đánh giá kết quả hoạt động của VKS, đề án đã đề cập đến một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của mối quan hệ giữa CQĐT và VKS trong TTHS.

- Luận án tiến sĩ: “Quyền công tố ở Việt Nam” của TS. Lê Thị Tuyết Hoa [40]. Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận về quyền công tố, đánh giá thực trạng tổ chức THQCT, thực chất là hoạt động của VKS trong TTHS 20 ở Việt Nam. Trên cơ sở phân tích những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế, tác giả đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động của VKS trong TTHS, trong đó có hoạt động THQCT và giám sát hoạt động điều tra của CQĐT.

- Các công trình khoa học khác như: Sách chuyên khảo: “Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” của TS. Lê Hữu Thể (chủ biên) [70]; luận án tiến sĩ: “Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm tính mạng sức khỏe của con người” của Lê Minh Long bảo vệ tại Học viện Cảnh sát nhân dân năm 2013 [43]; luận văn thạc sĩ “Viện kiểm sát nhân dân trong điều kiện cải cách tư pháp” của Phạm Thị Đào bảo vệ tại Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2011; bài viết “Hoàn thiện tổ chức Cơ quan điều tra theo tinh thần cải cách tư pháp” của PGS, TS.