Mối quan hệ tố tụng giữa cơ quan cảnh sát điều tra và viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự việt nam hiện nay

Bài viết phân tích mối quan hệ giữa cơ quan cảnh sát điều tra và viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự tại Việt Nam hiện nay.

• Tác giả: Đào Anh Tới
• Người hướng dẫn: GS, TS. Nguyễn Ngọc Anh
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Mối Quan Hệ Tố Tụng Giữa Cơ Quan Cảnh Sát Điều Tra và Viện Kiểm Sát Nhân Dân trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• BẢNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.3. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
• 2. Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CƠ QUAN CẢNH SÁT ĐIỀU TRA VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1. Mô hình tố tụng hình sự và một số vấn đề về mô hình tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay
• 2.2. Khái niệm, đặc điểm mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.3. Nội dung, hình thức mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 2.4. Sự điều chỉnh của pháp luật đối với mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG MỐI QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CƠ QUAN CẢNH SÁT ĐIỀU TRA VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Thực trạng quy định của pháp luật liên quan đến mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 3.2. Thực trạng tổ chức bộ máy của Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân
• 3.3. Thực trạng việc thực hiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 3.4. Nhận xét, đánh giá về thực trạng mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay
• 4. Chương 4: HOÀN THIỆN MỐI QUAN HỆ TỐ TỤNG GIỮA CƠ QUAN CẢNH SÁT ĐIỀU TRA VÀ VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Những yêu cầu đặt ra đối với mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 4.2. Định hướng hoàn thiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Trong tố tụng hình sự, mối quan hệ giữa Cơ quan Cảnh sát Điều tra (CQCSĐT) và Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) đóng vai trò then chốt. Đây là mối quan hệ đặc biệt, diễn ra xuyên suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Mối quan hệ này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động buộc tội, đảm bảo tính chính xác, đúng pháp luật, hạn chế tối đa oan sai và bỏ lọt tội phạm. Thực hiện tốt mối quan hệ này là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nghiên cứu sâu sắc về mối quan hệ này, đặc biệt trong bối cảnh cải cách tư pháp, là vô cùng cần thiết.

1.1. Vai trò của CQCSĐT và VKSND trong TTHS

CQCSĐT có vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận và điều tra các loại tội phạm, chiếm phần lớn các vụ án hình sự trên cả nước. Chất lượng hoạt động điều tra của CQCSĐT ảnh hưởng lớn đến kết quả của toàn bộ quá trình tố tụng. VKSND thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai cơ quan này là then chốt để đảm bảo tính khách quan, công bằng của hệ thống pháp luật.

1.2. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu mối quan hệ

Thực tiễn cho thấy hoạt động điều tra của CQCSĐT vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng oan sai, bỏ lọt tội phạm hoặc xâm phạm quyền lợi của người dân. Một trong những nguyên nhân là do mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND chưa được hoàn thiện, cơ chế phối hợp, kiểm soát chưa thực sự hiệu quả. Việc nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện mối quan hệ này là vô cùng cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng.

II. Thách Thức Trong Phối Hợp Điều Tra Giữa CQCSĐT VKSND

Mặc dù có vai trò quan trọng, mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của hai cơ quan còn nhiều điểm chồng chéo, chưa rõ ràng. Cơ chế phối hợp, kiểm soát lẫn nhau chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng lạm quyền hoặc bỏ qua sai phạm. Ngoài ra, trình độ nghiệp vụ và nhận thức pháp luật của cán bộ điều tra, kiểm sát viên còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng phối hợp và giải quyết vụ án.

2.1. Vướng mắc trong quy định pháp luật hiện hành

BLTTHS năm 2015 và các văn bản pháp luật liên quan đã có nhiều sửa đổi, bổ sung nhằm tăng cường sự phối hợp giữa CQCSĐT và VKSND. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều quy định chưa cụ thể, chưa thống nhất, gây khó khăn cho việc áp dụng trong thực tiễn. Ví dụ, quy định về thẩm quyền của VKSND trong việc phê chuẩn các quyết định của CQCSĐT, về thời hạn cung cấp thông tin, tài liệu, về việc tham gia các hoạt động điều tra còn chưa rõ ràng.

2.2. Thiếu hiệu quả trong cơ chế phối hợp kiểm soát

Cơ chế phối hợp giữa CQCSĐT và VKSND còn mang tính hình thức, chưa thực chất. Việc trao đổi thông tin, tài liệu, tham gia các hoạt động điều tra còn chậm trễ, thiếu chủ động. Cơ chế kiểm soát lẫn nhau chưa đủ mạnh để ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tố tụng. Tình trạng nể nang, né tránh, ngại va chạm vẫn còn tồn tại.

2.3. Năng lực của cán bộ điều tra kiểm sát viên

Trình độ nghiệp vụ, kinh nghiệm và nhận thức pháp luật của một bộ phận cán bộ điều tra và kiểm sát viên còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của công tác điều tra, truy tố trong tình hình mới. Việc cập nhật kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ còn chậm, chưa theo kịp sự phát triển của xã hội và sự phức tạp của tội phạm.

III. Cách Tăng Cường Kiểm Sát Điều Tra VKSND Trong TTHS

Để nâng cao hiệu quả mối quan hệ tố tụng, cần tăng cường vai trò kiểm sát điều tra của VKSND. Điều này đòi hỏi VKSND phải chủ động hơn trong việc nắm bắt thông tin, kiểm tra, giám sát hoạt động điều tra của CQCSĐT. Việc kiểm sát cần được thực hiện ngay từ giai đoạn tiếp nhận, giải quyết tin báo tố giác tội phạm, đảm bảo mọi hành vi vi phạm đều được xử lý kịp thời, đúng pháp luật. Nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, tăng cường tranh tụng tại phiên tòa cũng là yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng cao chất lượng kiểm sát ngay từ đầu

VKSND cần chủ động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, đảm bảo mọi thông tin đều được xử lý kịp thời, đúng quy định. Cần kiểm sát chặt chẽ các hoạt động điều tra ban đầu, như khám nghiệm hiện trường, thu thập chứng cứ, lấy lời khai, để đảm bảo tính khách quan, chính xác của thông tin.

3.2. Tăng cường tham gia hoạt động điều tra quan trọng

KSV nên tham gia trực tiếp vào các hoạt động điều tra quan trọng, như khám xét, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra, để kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật. Việc tham gia này giúp KSV nắm bắt được đầy đủ thông tin, chứng cứ, phục vụ cho việc truy tố sau này.

3.3. Đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình điều tra

VKSND phải kiểm sát chặt chẽ việc tuân thủ pháp luật của CQCSĐT trong quá trình điều tra, đặc biệt là các quy định về thủ tục tố tụng, về quyền và nghĩa vụ của người tham gia tố tụng. Cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, như bức cung, nhục hình, làm sai lệch hồ sơ vụ án.

IV. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Quan Hệ Tố Tụng Hình Sự

Để mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND hiệu quả, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật. Điều này bao gồm sửa đổi, bổ sung các quy định còn chồng chéo, chưa rõ ràng; quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm của mỗi cơ quan; xây dựng cơ chế phối hợp, kiểm soát hiệu quả; tăng cường chế tài xử lý vi phạm. Cần đảm bảo tính minh bạch, công khai trong hoạt động tố tụng, tạo điều kiện cho người dân giám sát.

4.1. Rà soát sửa đổi các quy định chồng chéo

Cần rà soát kỹ lưỡng các quy định của BLTTHS và các văn bản pháp luật liên quan, loại bỏ các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, không phù hợp với thực tiễn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp, tư pháp trong quá trình sửa đổi, bổ sung pháp luật.

4.2. Quy định rõ thẩm quyền trách nhiệm

Cần quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của CQCSĐT và VKSND trong từng giai đoạn của quá trình tố tụng, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Cần có cơ chế phân công, phối hợp công việc hợp lý, đảm bảo hiệu quả.

4.3. Xây dựng cơ chế phối hợp kiểm soát hiệu quả

Cần xây dựng cơ chế phối hợp, kiểm soát lẫn nhau giữa CQCSĐT và VKSND một cách hiệu quả, đảm bảo tính khách quan, công bằng của quá trình tố tụng. Cần có quy định cụ thể về việc trao đổi thông tin, tài liệu, tham gia các hoạt động điều tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Tố Tụng

Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND có ý nghĩa to lớn trong thực tiễn. Nó cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng, hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ điều tra, kiểm sát viên, và góp phần vào công cuộc cải cách tư pháp. Việc áp dụng các giải pháp đã được đề xuất trong nghiên cứu sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng, bảo vệ quyền con người và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

5.1. Áp dụng vào công tác xây dựng pháp luật

Các nhà làm luật có thể tham khảo kết quả nghiên cứu để xây dựng, sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về TTHS, về tổ chức của CQĐT hình sự và VKSND, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động điều tra, truy tố, xét xử.

5.2. Sử dụng trong đào tạo bồi dưỡng cán bộ

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ điều tra, kiểm sát viên, giúp họ nâng cao trình độ nghiệp vụ, kinh nghiệm và nhận thức pháp luật.

5.3. Góp phần vào cải cách tư pháp

Nghiên cứu này góp phần vào công cuộc cải cách tư pháp, giúp xây dựng một nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

VI. Triển Vọng Tương Lai Quan Hệ Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Trong tương lai, mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tăng cường tính độc lập, khách quan, minh bạch. Ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động tố tụng, tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm cũng là những xu hướng tất yếu. Việc xây dựng đội ngũ cán bộ điều tra, kiểm sát viên có trình độ cao, phẩm chất đạo đức tốt là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả của hệ thống tư pháp.

6.1. Tăng cường tính độc lập khách quan minh bạch

Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, cơ chế hoạt động để đảm bảo tính độc lập, khách quan, minh bạch của CQCSĐT và VKSND. Cần giảm thiểu sự can thiệp từ bên ngoài vào hoạt động tố tụng.

6.2. Ứng dụng công nghệ thông tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động tố tụng, như số hóa hồ sơ vụ án, sử dụng phần mềm quản lý thông tin, kết nối trực tuyến, sẽ giúp nâng cao hiệu quả, tiết kiệm thời gian, chi phí.

6.3. Xây dựng đội ngũ cán bộ chất lượng cao

Cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ điều tra, kiểm sát viên có trình độ chuyên môn cao, phẩm chất đạo đức tốt, đáp ứng được yêu cầu của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đào Anh Tới, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Anh, chuyên ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự (mã số: 9 38 01 04) tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam vào năm 2018.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong tố tụng hình sự (TTHS), mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra (CQĐT) và Viện kiểm sát (VKS) là mối quan hệ đặc thù giữa hai cơ quan cùng thực hiện chức năng buộc tội, có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của toàn bộ quá trình giải quyết vụ án. Trong hệ thống các cơ quan điều tra, Cơ quan Cảnh sát điều tra (CQCSĐT) giữ vai trò chủ lực khi đảm nhận thẩm quyền điều tra các tội phạm quy định tại 262/314 điều luật cụ thể của Bộ luật Hình sự (chiếm tỷ lệ 83,4%).

Theo số liệu thống kê của Bộ Công an trong 10 năm (2008–2018), trung bình mỗi năm CQCSĐT tiếp nhận, thụ lý và giải quyết hơn 78.500 nguồn tin về tội phạm (chiếm khoảng 93% lượng tin báo trên toàn quốc), đồng thời trực tiếp khởi tố, điều tra khoảng 70.000 bị can (chiếm 95% tổng số vụ án hình sự và 97% tổng số bị can đã khởi tố của cả nước). Dù đạt được nhiều kết quả, hoạt động điều tra của CQCSĐT vẫn bộc lộ hạn chế như khởi tố, điều tra oan, sai, bỏ lọt tội phạm hoặc xảy ra tình trạng bức cung, nhục hình. Một trong những nguyên nhân chủ yếu là do quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) chậm đổi mới, cơ chế phối hợp và kiểm soát chưa thực sự hợp lý, quy định pháp luật về thẩm quyền của hai cơ quan còn vướng mắc.

Bên cạnh đó, việc thể chế hóa các chủ trương cải cách tư pháp của Đảng (Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005, Kết luận số 92-KL/TW ngày 12/3/2014, Văn kiện Đại hội XI, XII) và cụ thể hóa Điều 107 Hiến pháp năm 2013 đã dẫn đến sự ra đời của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Các đạo luật này bổ sung nhiều thẩm quyền và trách nhiệm mới nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND dưới góc độ lý luận lẫn thực tiễn trong bối cảnh pháp lý mới.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong TTHS; đánh giá thực trạng mối quan hệ này theo quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quan hệ tố tụng giữa hai cơ quan theo định hướng cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

Luận án xác định và giải quyết 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về mối quan hệ tố tụng giữa CQĐT và VKSND ở nước ngoài và ở Việt Nam; xác định những kết quả đã đạt được và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu.
2. Phân tích mô hình, đặc trưng của TTHS Việt Nam; vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của CQCSĐT và VKSND; xây dựng khái niệm, xác định đặc điểm, hình thức, nội dung mối quan hệ tố tụng giữa hai cơ quan trong điều kiện hiện nay.
3. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và thực trạng thực hiện mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tương trợ tư pháp hình sự; làm rõ ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
4. Làm rõ các yêu cầu đặt ra đối với mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong quá trình thực hiện chủ trương cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quy định của Hiến pháp năm 2013 và pháp luật tố tụng liên quan; đề xuất phương hướng, giải pháp, nhiệm vụ hoàn thiện trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn của mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong TTHS Việt Nam hiện nay, bao gồm khái niệm, đặc điểm, nội dung, hình thức, cơ sở pháp lý và thực tiễn áp dụng cùng các quan điểm, chủ trương của Đảng.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về mặt nội dung và giai đoạn tố tụng: Luận án nghiên cứu mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND từ khâu tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ điều tra vụ án hình sự và trong giải quyết khiếu nại, tố cáo về TTHS.
  • Về mặt thời gian: Khảo sát, đánh giá thực trạng trong giai đoạn 10 năm, từ năm 2008 đến năm 2018.
  • Về nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thống kê thu thập từ Cục Thống kê tội phạm VKSND tối cao và Văn phòng CQCSĐT Bộ Công an.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả phân loại và điểm luận các công trình khoa học trong và ngoài nước có liên quan trực tiếp đến đề tài nghiên cứu thành các nhóm cụ thể:

Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài

• Nhóm nghiên cứu về mô hình TTHS và tổ chức bộ máy tư pháp: Hơn 30 công trình nghiên cứu về quan hệ giữa CQĐT/Cảnh sát và cơ quan Công tố/VKS gắn với các mô hình TTHS trên thế giới, tiêu biểu như: Các hệ thống pháp luật cơ bản trên thế giới của Michel Fromont (2006); Hệ thống pháp luật nước Anh của G. Kelly; Mô hình tố tụng và tố tụng của Jolowick; công trình Tổ chức và hoạt động của hệ thống tư pháp của Trung Quốc, In-đô-nê-xi-a, Nhật Bản, Hàn Quốc và Nga của nhóm tác giả Simon Butt, Luke Nottage, Kent Anderson, Makoto Ibusuki, David Johnson, Byung-Sun Cho, Tom Ginsburg, Butler; Vượt qua tranh tụng tại phiên tòa hình sự nước Mỹ của G. Kessel; So sánh pháp luật tố tụng hình sự của Donald Chiasson (2003). Qua đó phân tích rõ đặc trưng quan hệ trong mô hình TTHS thẩm vấn (Pháp, Đức, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc...), mô hình TTHS tranh tụng (Anh, Mỹ, Australia, Indonesia...) và mô hình các nước tổ chức VKS (Nga, Trung Quốc, Lào, Hungary, Bulgaria, Phần Lan, Belarus, Ukraine...).
• Nhóm nghiên cứu về xu hướng đổi mới tổ chức, hoạt động và kiểm soát quyền lực: Gần 20 công trình, gồm báo cáo chính sách Thách thức trong cải cách công tác Cảnh sát: nâng cao hiệu quả và trách nhiệm của TS. Call (2002); báo cáo về hệ thống tư pháp Liên bang Nga và Đông Âu của GS. Butler (2010); Sổ tay dành cho những người quan tâm đến công tác chống buôn bán ma túy trái phép và các chất hướng thần của Bộ Tư pháp Hoa Kỳ (2000); bài viết Kiểm soát tham nhũng và hành vi lạm quyền: nghiên cứu so sánh hoạt động của Cảnh sát Hồng Kông và New York của Allan Y. Jiao (2010); các bài viết của TS. Ngô Phi Phi, J. Herrmann, David H. Bayley, Clifford D. Shearing, Stephen Johnson, Lohanna Mendelson, PGS. TS. Nguyễn Ngọc Chí...

Các công trình nghiên cứu trong nước

• Nhóm nghiên cứu về mô hình TTHS và yếu tố ảnh hưởng (24 công trình): Đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước Quyền tư pháp trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam do TS. Nguyễn Văn Quyền làm chủ nhiệm (2016); sách chuyên khảo của TS. Lê Hữu Thể và TS. Nguyễn Thị Thủy (2013); Đề án Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao (2011); Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thủy (2014); sách Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự do GS. Võ Khánh Vinh chủ biên (2004); sách chuyên khảo của PGS. TS. Nguyễn Hòa Bình (2016); đề tài khoa học của PGS. TS. Bùi Nguyên Khánh (2010); các bài viết của PGS. TS. Trần Đình Nhã, PGS. TS. Trần Thành Hưng, TS. Đinh Thị Mai, ThS. Dư Hoàng Châu, Phí Thành Chung, GS. TS. Trần Ngọc Đường.
• Nhóm nghiên cứu về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của CQCSĐT và VKSND (41 công trình): Đề tài của PGS. TS. Nguyễn Ngọc Anh (2009); Đề án của Đảng ủy Công an Trung ương về tổ chức lại hệ thống CQĐT; sách chuyên khảo Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra theo định hướng cải cách tư pháp do GS. TS. Nguyễn Ngọc Anh chủ biên; Đề án Nghiên cứu việc chuyển Viện kiểm sát thành Viện công tố của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao; Luận án tiến sĩ của TS. Lê Thị Tuyết Hoa (2010), Lê Minh Long (2013), Phạm Thị Đào (2011); các bài viết của PGS. TS. Trần Vi Dân, Vũ Quang Hưng, Lê Ngọc Duy, TS. Nguyễn Kim Sáu, TS. Triệu Văn Đạt, Vũ Huy Thuận, Bùi Thị Tú Oanh, Hoàng Nghĩa Mai...
• Nhóm nghiên cứu về quan hệ giữa hoạt động điều tra và thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra (hơn 20 công trình): Sách tham khảo của TS. Nguyễn Hải Phong (chủ biên); sách của ThS. Nguyễn Thị Mai Nga; Luận án tiến sĩ của Đào Hữu Dân và Nguyễn Tiến Sơn; bài viết của TS. Vũ Mộc, TS. Nguyễn Tiến Sơn, PGS. TS. Trần Đình Nhã...

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình đã công bố chủ yếu nghiên cứu quan hệ giữa CQĐT nói chung và VKS trong hoạt động điều tra hoặc giải quyết từng vụ án cụ thể, phần lớn triển khai trước khi có Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật tư pháp năm 2014, 2015. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chuyên biệt về mối quan hệ giữa CQCSĐT và VKSND trong suốt toàn bộ quá trình TTHS dưới bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay; chưa đánh giá toàn diện số liệu thực tiễn 10 năm thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW (2008–2018) và chưa đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, kết hợp chặt chẽ giữa nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực tư pháp.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Phương pháp luận: Dựa trên phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật; chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; cơ sở lý luận của khoa học Luật Hình sự và Tố tụng hình sự.
• Khung phân tích lý thuyết:
  • Lý thuyết về mô hình TTHS: Phân tích mô hình thẩm vấn và mô hình tranh tụng, xác định mô hình TTHS Việt Nam mang tính thẩm vấn là chủ yếu nhưng kết hợp các yếu tố tranh tụng theo quy định của Hiến pháp 2013 và BLTTHS 2015.
  • Lý thuyết về quyền công tố và thực hành quyền công tố: Khái quát 4 quan điểm lý thuyết, xác định quyền công tố là quyền năng pháp lý do Nhà nước trao cho VKS để thực hiện việc buộc tội; thực hành quyền công tố (THQCT) là hoạt động tố tụng cụ thể nhằm hiện thực hóa quyền công tố từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm đến khi bản án có hiệu lực pháp luật hoặc vụ án đình chỉ.
  • Vị trí của CQCSĐT: Là cơ quan thuộc nhánh hành pháp (Công an nhân dân) nhưng thực hiện thẩm quyền tư pháp trong TTHS, thực hiện chức năng buộc tội thông qua hoạt động điều tra, thu thập chứng cứ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên ngành:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt các chương để phân tích quy định pháp luật, quan điểm lý luận và tổng hợp các luận điểm khoa học.
• Phương pháp so sánh luật học: So sánh pháp luật tố tụng hình sự và mô hình tổ chức cơ quan điều tra, công tố của các quốc gia theo mô hình tranh tụng, thẩm vấn và mô hình Viện kiểm sát (Chương 1, Chương 2).
• Phương pháp thống kê và lịch sử: Khảo sát, phân tích số liệu thực tế về giải quyết nguồn tin tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án và bị can trong 10 năm (2008–2018); theo dõi quá trình phát triển các quy định pháp luật TTHS Việt Nam (Chương 3).
• Phương pháp điều tra khảo sát: Điều tra thực tế thu thập nhận thức, quan điểm chuyên môn của đội ngũ Điều tra viên (ĐTV) và Kiểm sát viên (KSV) về những vướng mắc trong quan hệ phối hợp và kiểm sát (Chương 3).
• Phương pháp dự báo: Phân tích bối cảnh phát triển của tội phạm và yêu cầu cải cách tư pháp để xây dựng các giải pháp hoàn thiện (Chương 4).
• Phương pháp hệ thống hóa: Sắp xếp, liên kết các nội dung nghiên cứu theo cấu trúc logic và chặt chẽ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chỉ tiêu / Tiêu chí thực tiễn	Số liệu thống kê được luận án ghi nhận (Giai đoạn 2008–2018)	Tỷ lệ tương đối
Phạm vi điều tra theo BLHS	Thụ lý, điều tra 262/314 điều luật về tội phạm cụ thể	83,4% các điều luật tội phạm
Tiếp nhận, thụ lý nguồn tin tội phạm	Trung bình hơn 78.500 nguồn tin về tội phạm/năm	~93% tổng lượng nguồn tin cả nước
Khởi tố, điều tra bị can	Trung bình khoảng 70.000 bị can/năm	~95% số vụ án, ~97% số bị can cả nước
Cơ quan cung cấp dữ liệu	Cục Thống kê tội phạm VKSND tối cao & Văn phòng CQCSĐT Bộ Công an	Dữ liệu chính thức toàn quốc

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến luận án

Chương 1 tập trung hệ thống hóa và phân tích hơn 50 tài liệu quốc tế cùng gần 90 công trình nghiên cứu trong nước. Tác giả phân chia tình hình nghiên cứu thành các nhóm chủ đề: mô hình TTHS, tổ chức bộ máy cơ quan tư pháp, vị trí chức năng của CQĐT và VKS, cùng mối quan hệ giữa hoạt động điều tra và thực hành quyền công tố. Trên cơ sở đánh giá kết quả của các công trình đi trước, chương này xác định rõ 4 vấn đề còn bỏ ngỏ mà luận án tập trung giải quyết, khẳng định tính cần thiết của việc nghiên cứu đề tài trong điều kiện thi hành Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật tư pháp năm 2014, 2015.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam

Chương 2 làm sáng tỏ các nền tảng lý luận pháp lý:

• Mô hình TTHS: Phân tích mô hình thẩm vấn và tranh tụng trên thế giới; chỉ rõ mô hình TTHS Việt Nam sử dụng phương thức thẩm vấn là chủ yếu nhưng tiếp thu, kết hợp các nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa xét xử.
• Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của CQCSĐT: CQCSĐT là cơ quan thuộc hệ thống hành pháp nhưng thực hiện chức năng buộc tội thông qua 4 nhiệm vụ:
  1. Tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm và quyết định khởi tố vụ án hình sự.
  2. Tiến hành các biện pháp điều tra, thu thập chứng cứ, xác định tội phạm và người phạm tội (thụ lý điều tra các tội phạm từ Chương XIV đến Chương XXIV BLHS, trừ các tội chuyển giao cho Cơ quan An ninh điều tra từ ngày 01/01/2018 theo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 như các Điều 207, 208, 282, 283, 284, 299, 300, 303, 304, 305, 309, 337, 338, 347, 348, 349, 350).
  3. Lập và củng cố hồ sơ vụ án hình sự.
  4. Xác định nguyên nhân, điều kiện phạm tội và kiến nghị các biện pháp phòng ngừa.
• Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của VKSND: Làm rõ 4 quan điểm về quyền công tố; khẳng định VKSND là cơ quan duy nhất thực hiện chức năng THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp. Khi THQCT trong giai đoạn điều tra, VKSND thực hiện 4 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn:
  1. Quyết định việc buộc tội và phê chuẩn/áp dụng các biện pháp ngăn chặn hạn chế quyền công dân.
  2. Hủy bỏ các quyết định trái pháp luật của CQĐT, giải quyết tranh chấp thẩm quyền điều tra.
  3. Tham gia điều tra, đề ra bản yêu cầu điều tra có tính bắt buộc, trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra để thẩm định chứng cứ.
  4. Quyết định truy tố, thực hiện tranh tụng tại phiên tòa và kháng nghị các bản án, quyết định sai lệch.
• Bản chất mối quan hệ tố tụng: Là mối quan hệ phối hợp và chế ước, kiểm soát lẫn nhau giữa hai cơ quan cùng thực hiện chức năng buộc tội của Nhà nước nhằm bảo đảm tính khách quan, đúng pháp luật.

Chương 3: Thực trạng mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay

Chương 3 phân tích quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng trong giai đoạn 2008–2018:

• Thực trạng quy định pháp luật và bộ máy: Phân tích các quy định của BLTTHS năm 2003, BLTTHS năm 2015, Luật Tổ chức VKSND năm 2014, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 và các thông tư liên tịch.
• Thực tiễn quan hệ công tác: Khảo sát việc thực hiện quan hệ tố tụng qua các hoạt động: tiếp nhận, xử lý tin báo tội phạm; phê chuẩn lệnh bắt, tạm giữ, tạm giam; đề ra và thực hiện bản yêu cầu điều tra; kiểm sát các hoạt động khám nghiệm hiện trường, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra; giải quyết khiếu nại, tố cáo và tương trợ tư pháp hình sự.
• Đánh giá ưu điểm và hạn chế:
  • Ưu điểm: Tỷ lệ điều tra khám phá án tăng, nhiều vụ án lớn phức tạp được xử lý kịp thời, hạn chế oan sai.
  • Hạn chế, tồn tại: Vẫn xảy ra tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung nhiều lần giữa VKS và CQCSĐT; một số trường hợp vi phạm thủ tục tố tụng, chậm gửi quyết định tố tụng; KSV chưa bám sát hoạt động điều tra ban đầu, việc đề ra yêu cầu điều tra còn chung chung; vẫn còn vụ việc có dấu hiệu oan, sai hoặc bỏ lọt tội phạm.
  • Nguyên nhân: Do nhận thức pháp luật chưa đồng đều giữa ĐTV và KSV; cơ chế kiểm soát quyền lực chưa chặt chẽ; quy định pháp luật còn một số điểm chưa đồng bộ, mâu thuẫn; khối lượng công việc của hai cơ quan quá lớn so với biên chế và điều kiện cơ sở vật chất.

Chương 4: Hoàn thiện mối quan hệ tố tụng giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra và Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Việt Nam thời gian tới

Chương 4 xác định phương hướng và các giải pháp cụ thể:

• Yêu cầu và định hướng: Đảm bảo phù hợp với Hiến pháp năm 2013, các chủ trương cải cách tư pháp của Đảng; gắn công tố với hoạt động điều tra; bảo đảm quyền con người, quyền công dân; phân định rõ thẩm quyền và tăng cường kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan tố tụng.
• Hệ thống giải pháp hoàn thiện:
  1. Hoàn thiện pháp luật: Sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn thi hành BLTTHS năm 2015, quy định chi tiết trách nhiệm của KSV khi trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra, cơ chế giải quyết khi ĐTV không nhất trí với yêu cầu điều tra của VKS; hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành.
  2. Kiện toàn tổ chức và bộ máy: Sắp xếp, bố trí cơ cấu tổ chức CQCSĐT và VKSND các cấp tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với thẩm quyền tố tụng mới.
  3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ: Đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng điều tra cho ĐTV và kỹ năng kiểm sát điều tra, tranh tụng cho KSV; rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, phòng chống tiêu cực, bức cung, nhục hình.
  4. Tăng cường cơ chế phối hợp và kiểm soát quyền lực: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin định kỳ, kiểm tra chéo, tăng cường trách nhiệm giải trình giữa Thủ trưởng CQCSĐT và Viện trưởng VKSND cùng cấp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Về mặt lý luận:
   • Xây dựng và làm rõ khái niệm, đặc điểm, nội dung, hình thức và bản chất của mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong TTHS Việt Nam, xác định đây là mối quan hệ phối hợp và chế ước quyền lực giữa cơ quan điều tra thuộc nhánh hành pháp và cơ quan thực hiện quyền công tố, kiểm sát tư pháp.
   • Luận giải sâu sắc cơ sở lý luận của việc "gắn công tố với hoạt động điều tra, tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra" theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật tư pháp năm 2014, 2015.
2. Về mặt thực tiễn:
   • Cung cấp bức tranh toàn diện, có số liệu minh chứng cụ thể trong 10 năm (2008–2018) về thực trạng thực hiện mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND từ khâu xử lý nguồn tin đến khi kết thúc điều tra.
   • Nhận diện chính xác những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn phối hợp và kiểm sát, chỉ ra nguyên nhân của tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung, vi phạm thời hạn tố tụng và sai sót nghiệp vụ.
3. Về mặt giải pháp:
   • Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện quy định pháp luật TTHS, văn bản hướng dẫn liên ngành đến đổi mới tổ chức bộ máy, cơ chế kiểm soát nội bộ và bồi dưỡng nghiệp vụ cho Điều tra viên và Kiểm sát viên.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung chuyên sâu vào mối quan hệ giữa CQCSĐT thuộc Công an nhân dân và VKSND, chưa bao quát mối quan hệ giữa VKSND với các cơ quan điều tra khác (như Cơ quan An ninh điều tra, CQĐT trong Quân đội nhân dân hay CQĐT của VKSND tối cao). Ngoài ra, số liệu thực tiễn được khảo sát chủ yếu đến năm 2018, thời điểm BLTTHS năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 mới bắt đầu phát sinh hiệu lực thi hành đầy đủ trên thực tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Đánh giá hiệu quả thực thi dài hạn của BLTTHS năm 2015 đối với mối quan hệ giữa VKSND và các hệ thống CQĐT; nghiên cứu chuyên sâu cơ chế phối hợp trong việc áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt và chuyển đổi số trong quản lý, chia sẻ dữ liệu án hình sự liên ngành.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn phục vụ việc rà soát, sửa đổi, bổ sung các thông tư liên tịch, văn bản hướng dẫn áp dụng BLTTHS, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự.
• Đối với cán bộ thực tiễn (Điều tra viên, Kiểm sát viên): Là tài liệu tham khảo nghiệp vụ giúp nhận diện các điểm nghẽn trong phối hợp giải quyết nguồn tin tội phạm, xây dựng yêu cầu điều tra, tham gia các hoạt động đối chất, khám nghiệm, thực nghiệm điều tra nhằm tránh oan sai, hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.
• Đối với công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học: Phục vụ trực tiếp cho hoạt động giảng dạy, học tập môn Luật Tố tụng hình sự, Khoa học điều tra hình sự, Kỹ năng kiểm sát tại các cơ sở đào tạo chuyên ngành luật và học viện tư pháp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. CQCSĐT đảm nhận khối lượng công việc như thế nào trong hệ thống tư pháp hình sự Việt Nam?

Theo thống kê trong luận án, CQCSĐT thụ lý điều tra các tội phạm thuộc 262/314 điều luật của Bộ luật Hình sự (chiếm 83,4%). Trong 10 năm (2008–2018), trung bình mỗi năm cơ quan này tiếp nhận, giải quyết hơn 78.500 nguồn tin tội phạm (chiếm 93% cả nước) và khởi tố, điều tra khoảng 70.000 bị can (chiếm 95% số vụ án và 97% số bị can toàn quốc).

2. Tác giả định nghĩa như thế nào về quyền công tố và thực hành quyền công tố?

Quyền công tố là quyền năng pháp lý do Nhà nước trao cho VKSND để buộc tội người phạm tội và pháp nhân thương mại phạm tội từ khi tiếp nhận nguồn tin đến khi bản án có hiệu lực hoặc vụ án đình chỉ. Thực hành quyền công tố là hoạt động thực tế của VKSND theo quy định của pháp luật TTHS nhằm triển khai quyền năng buộc tội đó trên thực tế.

3. Mô hình TTHS Việt Nam có đặc trưng cơ bản nào theo phân tích của luận án?

Mô hình TTHS Việt Nam mang tính thẩm vấn là chủ yếu nhưng kết hợp chặt chẽ với nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa xét xử. Các cơ quan tiến hành tố tụng chủ động xác minh, điều tra làm rõ sự thật khách quan, đồng thời bảo đảm vị trí bình đẳng giữa Kiểm sát viên và Người bào chữa tại phòng xử án, lấy kết quả tranh tụng làm căn cứ ra phán quyết.

4. Những hoạt động điều tra nào bắt buộc Kiểm sát viên phải có mặt theo quy định mới được đề cập trong luận án?

Theo các quy định pháp luật mới được phân tích, Kiểm sát viên bắt buộc phải có mặt khi Cơ quan điều tra tiến hành các hoạt động: khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, đối chất, nhận dạng, nhận biết giọng nói, khám xét và thực nghiệm điều tra.

5. Từ ngày 01/01/2018, thẩm quyền điều tra của CQCSĐT có sự thay đổi cụ thể nào?

Theo quy định của Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015 có hiệu lực từ 01/01/2018, thẩm quyền điều tra một số tội phạm cụ thể quy định tại BLHS năm 2015 đã được chuyển giao cho Cơ quan An ninh điều tra, bao gồm các tội danh tại các Điều 207, 208, 282, 283, 284, 299, 300, 303, 304, 305, 309, 337, 338, 347, 348, 349 và 350.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đào Anh Tới là công trình nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về mối quan hệ tố tụng giữa CQCSĐT và VKSND trong TTHS Việt Nam. Dựa trên phương pháp luận khoa học và nguồn dữ liệu thực tiễn 10 năm (2008–2018), tác giả đã làm rõ bản chất phối hợp và chế ước quyền lực giữa hai cơ quan cùng thực hiện chức năng buộc tội của Nhà nước. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án đáp ứng các yêu cầu cải cách tư pháp, cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật tư pháp năm 2015, góp phần nâng cao chất lượng điều tra, truy tố, chống oan sai và bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề công tố chỉ đạo điều tra là chưa phù hợp, quá sớm. Do vậy, cần tiếp tục duy trì các quyền hạn của VKS đối với hoạt động điều tra như hiện nay nhưng tăng cường hơn trách nhiệm của VKS, KSV trong điều tra; đưa ra yêu cầu điều tra ngay từ khi khởi tố vụ án và trong suốt quá trình điều tra; tiến hành một số hoạt động điều tra khi cần thiết [71, tr. - Đề án “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam” của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao, năm 2011 [6]. Đề án đã làm rõ những đặc trưng cơ bản của mô hình TTHS thẩm vấn, mô hình TTHS tranh tụng và xu hướng biến động của các mô hình TTHS này.

Về mô hình TTHS Việt Nam, qua việc nghiên cứu pháp luật Việt Nam và đối chiếu với các mô hình TTHS của các nước, Đề án cho rằng Việt Nam đang áp dụng mô hình TTHS thẩm vấn có kết hợp các yếu tố tích cực của mô hình TTHS tranh tụng. Trên cơ sở đó, Đề án đưa ra các quan điểm, giải pháp để hoàn thiện vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tiến hành TTHS, trong đó có CQĐT và VKS theo xu hướng văn minh, hiện đại, vừa có tính kế thừa, vừa có tính phát triển, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm ở nước ta trong thời kỳ hội nhập và phát triển. - Luận án tiến sĩ luật học: “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam và vấn đề áp dụng tố tụng tranh tụng” của Nguyễn Thị Thủy, đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2014 [72]. Luận án nghiên cứu về lý luận, lịch sử hình thành, phát triển, đặc điểm, ưu thế, hạn chế của các mô hình TTHS trên thế giới và xu thế phát triển chung của các mô hình TTHS; mô hình TTHS Việt Nam từ năm 1945 đến nay, đánh giá thực tiễn áp dụng với những mặt tích cực và hạn chế của mô hình TTHS hiện 17 hành, trên cơ sở đó đưa ra các kiến nghị về phương hướng, giải pháp tiếp thu những hạt nhân hợp lý của mô hình TTHS tranh tụng đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; trong đó VKS phải quản lý được toàn bộ đầu vào nguồn tin của tội phạm, bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa CQĐT và VKS trong suốt quá trình điều tra vụ án.

- Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự, GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên), Nhà xuất bản Công an nhân dân, 2004 [79]. Trong đó, tác giả đã phân tích những nội dung cơ bản của các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của CQĐT, VKS trong các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án hình sự. Đây là những nội dung bình luận khoa học, làm rõ một số khái niệm, thủ tục, nội dung của các hoạt động TTHS được quy định trong pháp luật hiện hành, làm tài liệu tham khảo tốt góp phần thống nhất nhận thức đối với các nhà nghiên cứu, cán bộ hoạt động thực tiễn.

- Các công trình, bài viết khác như: Sách chuyên khảo “Những nội dung mới trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015” của PGS, TS. Nguyễn Hòa Bình (chủ biên), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2016 [9]; Đề tài khoa học cấp Bộ: “Những vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản của việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn từ nay đến 2020”, do PGS, TS. Bùi Nguyên Khánh làm chủ nhiệm, năm 2010 [41]; “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và những vấn đề đặt ra đối với công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm” của PGS, TS. Trần Đình Nhã đăng trên Tạp chí Công an nhân dân kỳ 2 tháng 5/2017; “Mô hình tố tụng hình sự Việt Nam trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 và những vấn đề đặt ra cho lực lượng Cảnh sát điều tra” của PGS, TS.

Trần Thành Hưng đăng trên Tạp chí Công an nhân dân kỳ 2 tháng 5/2017; “Các chức năng của tố tụng hình sự một số nước trên thế giới” của TS.Đinh Thị Mai đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 10/2017; “Hình thức tố tụng hình sự ở Việt Nam và những vấn đề cần nghiên cứu hoàn thiện” của Ths. Dư Hoàng Châu đăng trên Tạp chí Công an nhân dân kỳ 2/2017; “Quyền tư pháp và một số nguyên tắc cơ 18 bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” của Phí Thành Chung trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 7/2017; “Xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước theo Hiến pháp năm 2013” của GS, TS. Trần Ngọc Đường trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 12/2017. Trên cơ sở thực trạng công tác tư pháp của nước ta và nhu cầu hoàn thiện nền tư pháp đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN và hội nhập quốc tế, các công trình đều khẳng định mô hình TTHS của nước ta thiên về mô hình TTHS thẩm vấn, trong thời gian tới cần tiếp thu những yếu tố hợp lý của mô hình TTHS tranh tụng, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của CQCSĐT và VKSND theo hướng phân định rõ rành, rành mạch hơn, gắn công tố với điều tra, nâng cao vai trò, quyền hạn của KSV trong hoạt động điều tra, tạo tiền đề cho việc nâng cao chất lượng hoạt động tranh tụng tại phiên tòa.

Nhóm công trình nghiên cứu về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự Để phục vụ xây dựng luận án, NCS đã tổng hợp, nghiên cứu 41 công trình khoa học đề cập đến vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của CQCSĐT, VKSND trong TTHS; cụ thể như sau: - Đề tài khoa học trọng điểm cấp bộ: “Cải cách tư pháp trong Công an nhân dân – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” của PGS, TS. Nguyễn Ngọc Anh, năm 2009 [5]. Công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn cải cách tư pháp trong Công an nhân dân, trong đó có quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của CQCSĐT. Để nâng cao chất lượng hoạt động của CQCSĐT, tác giả khẳng định phải xem xét sửa đổi, bổ sung quy một số quy định của BLTTHS năm 2003 cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền của CQĐT và VKS như: VKS không đề ra yêu cầu điều tra đối với CQĐT mà đề ra yêu cầu chứng minh và yêu cầu CQĐT tiến hành chứng minh; quy định quyền kiến nghị của CQĐT đối với những yêu cầu và quyết định trái pháp luật của VKS cùng cấp [5, tr.

Đây là một nội dung của mối quan hệ phối hợp giữa CQCSĐT và VKS trong TTHS, có giá trị tham khảo trong quá trình thực hiện luận án. 19 - Đề án “Nghiên cứu tổ chức lại hệ thống Cơ quan điều tra theo hướng thu gọn đầu mối”của Đảng ủy Công an Trung ương [36]. Đề án nghiên cứu, làm rõ lịch sử hình thành, một số vấn đề có tính lý luận và thực tiễn của hệ thống CQĐT, trong đó tập trung vào CQCSĐT. Đề án phân tích mối quan hệ giữa CQĐT và VKS dưới góc độ pháp luật thực định, các ưu, nhược điểm và dự báo xu hướng thời gian tới, góp phần giúp cho NCS nhìn nhận, đánh giá chính xác hơn về mối quan hệ tố tụng này trong giai đoạn hiện nay [36, tr.

- Sách chuyên khảo: “Hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Cơ quan điều tra theo định hướng cải cách tư pháp”, GS, TS. Nguyễn Ngọc Anh (chủ biên) [4]. Cuốn sách nghiên cứu lý luận, thực trạng hệ thống pháp luật về tổ chức và hoạt động của CQĐT cũng như việc thi hành các quy định pháp luật này trong thực tiễn. Khi phân tích các quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa CQĐT và VKS, tác giả cho rằng đây không phải là mối quan hệ chấp hành, điều hành mà là mối quan hệ phối hợp, chế ước trong tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước, nhằm thực hiện có hiệu quả và ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tố tụng.

Do tiếp cận từ góc độ khoa học pháp lý nên cuốn sách chủ yếu đề cập đến thực trạng và phương hướng hoàn thiện pháp luật về tổ chức CQĐT nhưng có ý nghĩa quan trọng và giá trị tham khảo trong quá trình NCS thực hiện luận án [4, tr. - Đề án “Nghiên cứu việc chuyển Viện kiểm sát thành Viện công tố” của Ban cán sự Đảng VKSND tối cao [7]. Đề án nghiên cứu, tìm hiểu VKS/cơ quan Công tố của một số nước trên thế giới, làm rõ lịch sử hình thành, phát triển của VKSND của Việt Nam, cơ sở lý luận và thực tiễn xác định trong điều kiện của nước ta cần thiết tiếp tục duy trì và hoàn thiện mô hình VKS hay chuyển thành Viện Công tố. Qua đánh giá kết quả hoạt động của VKS, đề án đã đề cập đến một số vấn đề về lý luận và thực tiễn của mối quan hệ giữa CQĐT và VKS trong TTHS.

- Luận án tiến sĩ: “Quyền công tố ở Việt Nam” của TS. Lê Thị Tuyết Hoa [40]. Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận về quyền công tố, đánh giá thực trạng tổ chức THQCT, thực chất là hoạt động của VKS trong TTHS 20 ở Việt Nam. Trên cơ sở phân tích những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế, tác giả đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động của VKS trong TTHS, trong đó có hoạt động THQCT và giám sát hoạt động điều tra của CQĐT.

- Các công trình khoa học khác như: Sách chuyên khảo: “Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” của TS. Lê Hữu Thể (chủ biên) [70]; luận án tiến sĩ: “Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án xâm phạm tính mạng sức khỏe của con người” của Lê Minh Long bảo vệ tại Học viện Cảnh sát nhân dân năm 2013 [43]; luận văn thạc sĩ “Viện kiểm sát nhân dân trong điều kiện cải cách tư pháp” của Phạm Thị Đào bảo vệ tại Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2011; bài viết “Hoàn thiện tổ chức Cơ quan điều tra theo tinh thần cải cách tư pháp” của PGS, TS.