Luận văn thạc sĩ mối quan hệ giữa thu chi ngân sách nhà nước và tăng trưởng kinh tế nghiên cứu việt nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa thu chi ngân sách nhà nước và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, phân tích tác động và xu hướng phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Tuyến
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Thu, Chi Ngân Sách Nhà Nước Và Tăng Trưởng Kinh Tế - Nghiên Cứu Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Thu và chi ngân sách nhà nước
• 1.1.1. Thu Ngân sách Nhà nước
• 1.1.2. Chi Ngân sách Nhà nước
• 1.1.3. Thâm hụt ngân sách và tác động của thâm hụt ngân sách
• 1.1.3.1. Thâm hụt ngân sách
• 1.1.3.2. Tác động của thâm hụt ngân sách
• 1.2. Tăng trưởng kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THU NGÂN SÁCH VÀ CHI TIÊU NGÂN SÁCH CỦA CHÍNH PHỦ VÀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CHI TIÊU NGÂN SÁCH CHÍNH PHỦ VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ TẢ DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• PHẦN TỔNG KẾT

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ thu chi ngân sách và tăng trưởng kinh tế

Mối quan hệ giữa thu ngân sách nhà nước và tăng trưởng kinh tế là một trong những vấn đề quan trọng trong lĩnh vực kinh tế vĩ mô. Chính sách tài khóa, bao gồm thu và chi ngân sách, đóng vai trò quyết định trong việc duy trì sự ổn định kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam.

1.1. Khái niệm thu ngân sách và chi ngân sách

Thu ngân sách nhà nước là tổng hợp các khoản thu từ thuế, phí và các nguồn thu khác nhằm phục vụ cho các hoạt động của nhà nước. Chi ngân sách là việc phân bổ và sử dụng quỹ ngân sách để thực hiện các chức năng của nhà nước. Sự cân bằng giữa thu và chi ngân sách là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

1.2. Tác động của thu ngân sách đến tăng trưởng kinh tế

Nghiên cứu cho thấy rằng doanh thu ngân sách có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đầu tư của chính phủ. Khi thu ngân sách tăng, chính phủ có thể đầu tư nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, nếu thu ngân sách giảm, chính phủ sẽ phải cắt giảm chi tiêu, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế.

II. Vấn đề thách thức trong quản lý ngân sách nhà nước

Việc quản lý ngân sách nhà nước gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh thâm hụt ngân sách gia tăng. Các vấn đề như chi tiêu không hiệu quả, tham nhũng và nợ công đang đặt ra nhiều khó khăn cho chính phủ trong việc duy trì sự ổn định kinh tế.

2.1. Nguyên nhân gây thâm hụt ngân sách

Thâm hụt ngân sách thường xảy ra khi tổng chi tiêu vượt quá tổng thu. Nguyên nhân chính bao gồm chi tiêu công không hiệu quả, sự gia tăng chi phí cho các chương trình xã hội và đầu tư không hợp lý. Điều này dẫn đến việc chính phủ phải vay nợ để bù đắp cho sự thiếu hụt.

2.2. Hệ quả của thâm hụt ngân sách đối với nền kinh tế

Thâm hụt ngân sách có thể dẫn đến lạm phát, tăng lãi suất và giảm đầu tư tư nhân. Khi chính phủ vay nợ để bù đắp cho thâm hụt, lãi suất có xu hướng tăng, làm khó khăn cho khu vực tư nhân trong việc tiếp cận vốn. Điều này có thể gây ra sự suy giảm trong tăng trưởng kinh tế.

III. Phương pháp cải thiện quản lý ngân sách nhà nước

Để cải thiện tình hình ngân sách, chính phủ cần áp dụng các phương pháp quản lý tài chính hiệu quả. Việc tối ưu hóa chi tiêu và tăng cường thu ngân sách là những giải pháp quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.1. Tăng cường quản lý chi tiêu công

Chính phủ cần thực hiện các biện pháp để kiểm soát chi tiêu công, đảm bảo rằng các khoản chi được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách có thể giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm trong chi tiêu.

3.2. Đẩy mạnh thu ngân sách từ các nguồn hợp pháp

Chính phủ cần tìm kiếm các nguồn thu mới từ thuế và phí, đồng thời cải cách hệ thống thuế để tăng cường khả năng thu ngân sách. Việc giảm thiểu tình trạng trốn thuế và tham nhũng cũng là một yếu tố quan trọng để tăng cường doanh thu ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa chi tiêu ngân sách và tăng trưởng kinh tế là rất phức tạp. Các kết quả cho thấy rằng việc tăng cường chi tiêu công có thể thúc đẩy tăng trưởng, nhưng cần phải được thực hiện một cách hợp lý và hiệu quả.

4.1. Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ thu chi ngân sách

Nghiên cứu cho thấy rằng có mối quan hệ nhân quả giữa thu ngân sách và chi tiêu ngân sách. Khi thu ngân sách tăng, chi tiêu cũng tăng theo, và ngược lại. Điều này cho thấy rằng chính sách tài khóa cần được điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.2. Ứng dụng chính sách tài khóa hiệu quả

Chính phủ cần áp dụng các chính sách tài khóa linh hoạt để điều chỉnh chi tiêu và thu ngân sách phù hợp với tình hình kinh tế. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các lĩnh vực thiết yếu sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

V. Kết luận và tương lai của mối quan hệ thu chi ngân sách

Mối quan hệ giữa thu chi ngân sách và tăng trưởng kinh tế là một vấn đề quan trọng cần được nghiên cứu và phân tích sâu sắc. Việc quản lý ngân sách hiệu quả sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách tài khóa

Chính sách tài khóa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng. Việc điều chỉnh chính sách tài khóa cần phải linh hoạt và phù hợp với tình hình thực tế của nền kinh tế.

5.2. Triển vọng tương lai của ngân sách nhà nước

Trong tương lai, chính phủ cần tiếp tục cải cách hệ thống ngân sách để đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc tăng cường thu ngân sách và kiểm soát chi tiêu sẽ là những yếu tố quyết định cho sự ổn định và phát triển của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mối quan hệ giữa thu, chi ngân sách nhà nước và tăng trưởng kinh tế luôn là trọng tâm trong các cuộc tranh luận về kinh tế vĩ mô và tài chính công. Tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, chi tiêu công đóng vai trò đòn bẩy chủ đạo đối với việc mở rộng cơ sở hạ tầng, duy trì ổn định giá cả và thúc đẩy việc làm. Tuy nhiên, việc mở rộng chi tiêu vượt quá khả năng tạo nguồn thu đã dẫn đến thâm hụt ngân sách triền miên. Giai đoạn 2003 - 2010, nguồn thu ngân sách nhà nước tại Việt Nam dao động ổn định trong khoảng 25% - 30% GDP, trong khi mức thâm hụt ngân sách thường xuyên duy trì ở ngưỡng 5% GDP và đạt đỉnh 6,9% GDP vào năm 2009 do tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Mặc dù tốc độ tăng trưởng GDP thực tế bình quân giai đoạn 1990 - 2009 đạt mức ấn tượng 7,32%, sự gia tăng của nợ công để bù đắp thâm hụt đang tạo ra áp lực lớn đối với sự ổn định vĩ mô dài hạn.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích sâu sắc tác động qua lại giữa thu ngân sách nhà nước, chi tiêu ngân sách và tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong chuỗi thời gian 30 năm từ năm 1984 đến năm 2013. Luận văn hướng đến việc làm rõ cơ chế cân bằng trong dài hạn cũng như các dao động ngắn hạn giữa thu và chi ngân sách, đồng thời đo lường mức độ tác động của các biến số này đến tổng sản phẩm quốc nội. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp các bằng chứng thực nghiệm vững chắc, giúp các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa cơ cấu thu chi, kiểm soát thâm hụt ngân sách ở mức an toàn dưới 5% GDP và duy trì quỹ đạo tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng bốn trường phái lý thuyết kinh điển về mối quan hệ giữa thu và chi ngân sách nhà nước:

1. Giả thuyết Thu quyết định Chi (Tax-and-Spend): Được đề xuất bởi Buchanan và Wagner (1977) cùng Friedman (1978), khẳng định nguồn thu ngân sách đơn phương quyết định mức chi tiêu. Việc tăng thuế không làm giảm thâm hụt mà ngược lại kích thích chính phủ chi tiêu nhiều hơn, dẫn đến quy mô ngân sách mở rộng.
2. Giả thuyết Chi quyết định Thu (Spend-and-Tax): Được phát triển bởi Barro (1974) và Peacock cùng Wiseman (1979), cho rằng chính phủ xác định nhu cầu chi tiêu trước (đặc biệt trong các giai đoạn khủng hoảng), sau đó mới tìm cách tăng thuế và các khoản thu để bù đắp nghĩa vụ tài chính.
3. Giả thuyết Quyết định đồng thời (Fiscal Synchronization): Do Musgrave (1966) và Meltzer cùng Richard (1981) đề xuất, lập luận rằng chính phủ đưa ra quyết định về thu và chi tiêu tại cùng một thời điểm dựa trên việc cân đối giữa chi phí cận biên của thuế và lợi ích cận biên của dịch vụ công.
4. Giả thuyết Phân tách thể chế (Institutional Separation): Được Baghestani và McNown (1994) xây dựng, cho rằng thu và chi ngân sách độc lập với nhau trong ngắn hạn và đều chịu sự chi phối bởi tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Bên cạnh đó, các khái niệm then chốt như chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, thâm hụt ngân sách và hiệu ứng chèn lấn đầu tư tư nhân được tích hợp để đánh giá toàn diện tác động của chính sách tài khóa đến quy mô nền kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp dạng chuỗi thời gian hàng năm giai đoạn 1984 - 2013 trích xuất từ báo cáo Chỉ số chính cho khu vực Châu Á và Thái Bình Dương của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB). Toàn bộ 30 quan sát được làm sạch và xử lý thông qua phần mềm kinh tế lượng Stata phiên bản 11. Các biến số kinh tế danh nghĩa gồm thu ngân sách, chi ngân sách và GDP được quy đổi về giá trị thực bằng cách khử lạm phát qua chỉ số giảm phát GDP với năm cơ sở 1994 bằng 100, sau đó lấy logarit tự nhiên để triệt tiêu hiện tượng phương sai thay đổi và phản ánh hệ số co giãn phần trăm.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo chuỗi thời gian liên tục 30 năm đảm bảo bao quát trọn vẹn tiến trình Đổi mới từ năm 1986 đến giai đoạn hội nhập sâu rộng sau khi gia nhập WTO năm 2006. Lý do luận văn lựa chọn kiểm định nghiệm đơn vị Phillips-Perron thay vì kiểm định Augmented Dickey-Fuller truyền thống là nhờ khả năng hiệu chỉnh tự động hiện tượng tự tương quan chuỗi và phương sai sai số không đồng nhất mà không cần giả định cấu trúc trễ tham số nghiêm ngặt. Trên cơ sở xác định bậc tích hợp, mô hình hiệu chỉnh sai số hai bước của Engle và Granger (1987) được áp dụng nhằm phân tích mối quan hệ cân bằng dài hạn, đo lường tốc độ điều chỉnh ngắn hạn và loại bỏ nguy cơ hồi quy giả mạo. Cuối cùng, kiểm định nhân quả Granger và kiểm định Wald được thực hiện nhằm xác định chiều hướng tác động giữa các biến số.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại ba phát hiện thực nghiệm quan trọng về cấu trúc tài chính công của Việt Nam:

• Đặc tính dừng và tính đồng liên kết của chuỗi dữ liệu: Kiểm định Phillips-Perron với độ trễ bậc 2 cho thấy biến chi ngân sách thực và biến GDP thực dừng ở mức gốc I(0) với mức ý nghĩa lần lượt là 5% và 1% trong mô hình có xu thế, trong khi biến thu ngân sách thực dừng ở sai phân bậc một I(1) tại mức ý nghĩa 1%. Kiểm định phần dư từ phương trình hồi quy dài hạn cho kết quả dừng ở bậc I(0) với giá trị thống kê kiểm định vượt mức ý nghĩa 1%, khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa ba biến số.
• Tác động chi phối của thu ngân sách trong dài hạn: Phương trình hồi quy dài hạn đạt hệ số xác định R² bằng 0,981 cùng thống kê F đạt 588,89 với mức ý nghĩa 1%. Thống kê Durbin-Watson đạt 1,098 lớn hơn giá trị R², chứng minh mô hình hoàn toàn tin cậy và không xảy ra hiện tượng hồi quy giả mạo. Hệ số hồi quy chỉ ra rằng khi thu ngân sách thực tăng hoặc giảm 1% thì chi ngân sách thực sẽ thay đổi tương ứng 0,6825% cùng chiều. Trong khi đó, GDP thực tế chỉ tác động khoảng 0,31% đến chi tiêu công trong dài hạn.
• Cơ chế điều chỉnh cân bằng trong ngắn hạn: Phương trình hồi quy sai phân ngắn hạn đạt hệ số R² bằng 0,8319 và Durbin-Watson đạt 1,83. Hệ số hiệu chỉnh sai số mang dấu âm có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, thể hiện tốc độ điều chỉnh nhanh chóng của các cú sốc tài khóa ngắn hạn để kéo các biến số quay trở về trạng thái cân bằng dài hạn. Trong ngắn hạn, cả tăng trưởng thu ngân sách và tăng trưởng GDP đều thúc đẩy chi ngân sách tăng lên rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Kết quả ước lượng ủng hộ mạnh mẽ giả thuyết Thu quyết định Chi của Friedman tại thị trường Việt Nam. Quy mô chi tiêu của Chính phủ phụ thuộc trực tiếp vào năng lực động viên nguồn thu hàng năm. Điều này hoàn toàn phù hợp với thực tế quản trị tài khóa khi dự toán chi tiêu công thường được phân bổ dựa trên chỉ tiêu thu ngân sách được Quốc hội phê duyệt. Khi thu ngân sách mở rộng nhờ tăng trưởng kinh tế hoặc nguồn thu tài nguyên, bộ máy công quyền có xu hướng gia tăng chi thường xuyên thay vì cắt giảm để tích lũy.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ đường kết hợp cột mô tả diễn biến cơ cấu chi ngân sách giai đoạn 1984 - 2013, trong đó chỉ ra nghịch lý chi thường xuyên tăng liên tục chiếm trên 60% tổng chi, lấn át tỷ trọng chi đầu tư phát triển vốn đã sụt giảm từ 30% xuống còn khoảng 20% - 25% GDP. Đồng thời, một bảng ma trận tổng hợp các hệ số co giãn từ mô hình ECM sẽ làm rõ sự vượt trội của tác động từ thu ngân sách so với tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Thực trạng này hàm chứa rủi ro lớn khi cơ cấu thu ngân sách của Việt Nam còn thiếu bền vững, với các khoản thu từ dầu thô từng đạt 77.400 tỷ đồng và tiền sử dụng đất chiếm tới 53,73% các khoản thu thiếu ổn định vào năm 2005. Tình trạng chi vượt dự toán với tốc độ tăng chi 7,2% vượt mức tăng thu 6,2% đã kéo theo nợ đọng xây dựng cơ bản và thâm hụt kéo dài. So sánh với các nghiên cứu của Darrat tại các nền kinh tế mới nổi, tính chất thu quyết định chi đòi hỏi Việt Nam phải siết chặt kỷ luật ngân sách ngay từ khâu lập kế hoạch thu nhằm ngăn chặn tình trạng mở rộng chi tiêu công kém hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả chính sách tài khóa và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, bốn nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất:

1. Cơ cấu lại hệ thống thu ngân sách theo hướng bền vững: Bộ Tài chính và Tổng cục Thuế cần mở rộng cơ sở thuế, giảm dần tỷ trọng các nguồn thu không tái tạo như dầu thô và đất đai xuống dưới mức 10% tổng thu ngân sách. Mục tiêu nâng tỷ trọng thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh nội địa của khu vực kinh tế tư nhân từ mức 15% lên trên 25% tổng thu ngân sách trong kế hoạch trung hạn 5 năm, tương xứng với mức đóng góp gần 50% GDP của khu vực này.
2. Triệt để cắt giảm chi thường xuyên và tối ưu hóa chi đầu tư công: Chính phủ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần thực hiện tinh giản bộ máy hành chính, phấn đấu hạ tỷ trọng chi thường xuyên xuống dưới 55% tổng chi ngân sách trong vòng 3 năm. Đồng thời, tập trung nguồn vốn đầu tư công vào các công trình hạ tầng huyết mạch có tính lan tỏa cao, kiểm soát dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản và ngăn chặn hiện tượng chi vượt dự toán hàng năm.
3. Thiết lập kỷ luật tài khóa và kiểm soát thâm hụt ngân sách an toàn: Quốc hội và Bộ Tài chính cần duy trì trần bội chi ngân sách nhà nước ở mức dưới 4,5% GDP theo thông lệ quốc tế trong giai đoạn 2016 - 2020. Hạn chế tối đa việc phát hành trái phiếu chính phủ ngắn hạn lãi suất cao để tài trợ chi tiêu thường xuyên, tránh gây ra áp lực tăng lãi suất thị trường và hiệu ứng chèn lấn nguồn vốn tín dụng của doanh nghiệp tư nhân.
4. Nâng cao hiệu lực quản lý thuế và chống thất thoát ngân sách: Thanh tra Chính phủ và các cơ quan thuế địa phương cần số hóa công tác thu thuế, xóa bỏ tình trạng phát hành hóa đơn khống và xử lý triệt để hơn 10.000 tỷ đồng nợ đọng thuế nội địa cùng thuế xuất nhập khẩu. Thực hiện minh bạch hóa tài chính công và tách bạch dứt điểm giữa tài chính nhà nước với tài chính doanh nghiệp nhà nước nhằm triệt tiêu các hành vi tham nhũng và thất thoát tài sản quốc gia.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cơ quan hoạch định chính sách tài chính và kinh tế vĩ mô: Chuyên viên tại Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước sử dụng mô hình co giãn dài hạn để xây dựng kịch bản dự toán ngân sách, quản lý nợ công và hoạch định chính sách tài khóa phản chu kỳ.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế - Tài chính: Tham khảo quy trình ứng dụng mô hình hiệu chỉnh sai số, phương pháp kiểm định tính dừng Phillips-Perron trên chuỗi thời gian vĩ mô và kỹ thuật xử lý dữ liệu thực nghiệm bằng phần mềm Stata.
• Chuyên gia phân tích kinh tế tại các tổ chức tài chính và quỹ đầu tư: Ứng dụng các kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa chi tiêu công, lạm phát và tăng trưởng kinh tế để dự phóng xu hướng lãi suất, đánh giá rủi ro vĩ mô và phân bổ danh mục đầu tư dài hạn.
• Giảng viên và sinh viên các trường đại học khối ngành kinh tế: Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên đề, bài giảng mẫu mực về phân tích chính sách công, kinh tế học vĩ mô ứng dụng và tài chính công tại Việt Nam qua các thời kỳ đổi mới.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình hiệu chỉnh sai số ECM mang lại lợi thế vượt trội gì so với phương pháp hồi quy OLS thông thường?
Mô hình ECM cho phép tích hợp đồng thời mối quan hệ cân bằng dài hạn và cơ chế điều chỉnh động trong ngắn hạn giữa các biến số có tính đồng liên kết. Khác với OLS dễ mắc lỗi hồi quy giả mạo khi chuỗi dữ liệu không dừng, ECM sử dụng độ trễ phần dư để đo lường chính xác tốc độ quay về trạng thái cân bằng sau các cú sốc kinh tế vĩ mô.

Tại sao nghiên cứu lại ưu tiên sử dụng kiểm định Phillips-Perron thay vì kiểm định ADF?
Kiểm định Phillips-Perron sử dụng phương pháp phi tham số để tự động hiệu chỉnh hiện tượng tự tương quan chuỗi và phương sai sai số thay đổi trong phần dư. Điều này giúp kiểm định PP đạt độ tin cậy và lực kiểm định cao hơn ADF, đặc biệt phù hợp với các chuỗi dữ liệu tài chính vĩ mô biến động mạnh trong 30 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu chứng minh thu ngân sách hay chi ngân sách đóng vai trò quyết định tại Việt Nam?
Bằng chứng thực nghiệm khẳng định giả thuyết Thu quyết định Chi chiếm ưu thế tại Việt Nam trong dài hạn. Với hệ số co giãn đạt 0,6825 tại mức ý nghĩa 1%, quy mô chi tiêu chính phủ chịu sự dẫn dắt mạnh mẽ bởi năng lực huy động nguồn thu thực tế, trong khi tốc độ tăng trưởng GDP chỉ đóng vai trò kiểm soát phụ trợ.

Thâm hụt ngân sách kéo dài gây ra những hệ lụy tiêu cực nào đối với nền kinh tế?
Thâm hụt ngân sách buộc chính phủ gia tăng vay nợ trong và ngoài nước, đẩy mặt bằng lãi suất lên cao và gây ra hiệu ứng lấn át đầu tư của khu vực tư nhân. Về dài hạn, việc nợ công vượt ngưỡng an toàn kết hợp với nguy cơ lạm phát cao sẽ làm suy yếu sức cạnh tranh quốc gia và đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Bộ dữ liệu chuỗi thời gian 1984 - 2013 có còn giá trị ứng dụng cho công tác điều hành hiện nay không?
Chuỗi dữ liệu 30 năm phản ánh toàn diện các chu kỳ kinh tế lớn từ trước Đổi mới, khủng hoảng tài chính châu Á 1997 đến khủng hoảng toàn cầu 2008. Các quy luật cân bằng thu - chi và bài học tái cơ cấu chi thường xuyên được rút ra từ mô hình vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi cho công tác quản trị tài khóa hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích thành công mối quan hệ tương tác giữa thu ngân sách, chi ngân sách và tăng trưởng GDP tại Việt Nam qua chuỗi dữ liệu 30 năm (1984 - 2013) bằng mô hình hiệu chỉnh sai số ECM.
• Kết quả kiểm định khẳng định sự tồn tại của tính đồng liên kết dài hạn, trong đó thu ngân sách giữ vai trò quyết định với hệ số tác động 0,6825 đến chi tiêu chính phủ tại mức ý nghĩa 1%.
• Nghiên cứu chỉ rõ thực trạng bất cập trong cơ cấu chi tiêu công với sự phình to của chi thường xuyên và tính chất thiếu bền vững của các nguồn thu từ tài nguyên thiên nhiên.
• Đóng góp khoa học then chốt là cung cấp cơ sở định lượng chuẩn xác giúp Chính phủ tái cơ cấu thu chi, kiểm soát trần thâm hụt ngân sách an toàn dưới 5% GDP và giải quyết triệt để nợ đọng xây dựng cơ bản.
• Trong các giai đoạn tiếp theo, các cơ quan quản lý cần khẩn trương số hóa công tác hành chính thuế và triển khai kế hoạch tài chính trung hạn 5 năm nhằm kiến tạo nền tảng tài chính công vững mạnh cho đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VỀ THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Thu và chi ngân sách nhà nước 1.1 Thu Ngân sách Nhà nước * Các khái niệm: - Thu NSNN: là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung 1 phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa mãn các nhu cầu của Nhà nước. - Chi NSNN: là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định. - Thâm hụt NSNN: là tình trạng khi tổng chi tiêu của NSNN vượt quá các khoản thu. Theo các Báo cáo Quyết toán NSNN giai đoạn 2003-2010, có thể thấy nguồn thu NSNN của Việt Nam khá ổn định, dao động trong khoảng từ 25- 30% GDP.

Tổng nguồn thu được phân chia thành ba khoản bao gồm thu từ thuế và phí, thu về vốn, và thu viện trợ không hoàn lại. Trong số này thì phần lớn vẫn đến từ nguồn thu thuế và phí, thu về vốn chiếm khoảng 2% và thu viện trợ không hoàn lại chỉ chiếm khoảng 0,5% (Hình 1. Năm 2009 nguồn thu từ thuế có dấu hiệu suy giảm nhẹ do Chính phủ thực hiện hàng loạt các biện pháp cắt giảm nhằm kích thích tổng cầu. Tuy nhiên sang năm 2010 thì tỉ lệ thu thuế lại gia tăng trở lại, lên đến gần 30%.

Theo như Dự toán NSNN trong hai năm gần nhất là 2011 và 2012 thì tỉ lệ thu thuế đang có xu hướng giảm xuống chỉ còn khoảng 25%. Mặc dù vậy những con số của năm 2011 và 2012 chưa thể phản ánh đúng xu hướng này, do nếu TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 căn cứ vào thực trạng tổng thu NSNN từ năm 2003 đến 2010 thì những số liệu quyết toán luôn luôn vượt so với những số liệu dự toán. So sánh với các quốc gia khác ở châu Á khác có thể thấy Việt Nam luôn là quốc gia có tỉ lệ thu thuế cao nhất (Hình 1. Trung Quốc, mặc dù có sự gia tăng liên tục nhưng cũng chỉ ở mức khoảng 17-18% GDP; Thái Lan hay Malaysia vào khoảng 15%; Indonesia và Philippines vào khoảng 12%; trong khi Ấn Độ chỉ thu thuế vào khoảng 7%.

Tổng mức thu thuế cao đã hạn chế khả năng tích lũy của doanh nghiệp, làm giảm đầu tư phát triển cũng như việc nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân. Bên cạnh đó, mặc dù có mức thu thuế cao nhất trong số các quốc gia châu Á nhưng có vẻ như các khoản thu thuế này lại không tương xứng với tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng cũng như các phúc lợi xã hội cho người dân. Điều này có thể tạo nên những rào cản lớn trong việc phát triển kinh tế trong thời gian dài.1 Các nguồn thu trong NSNN của Việt Nam 2003 – 2012 (% GDP) Hình 1.2 Doanh thu thuế tại Việt Nam và một số nước Châu Á 2001 – 2012 (% GDP) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Về cơ cấu các nguồn thu trong NSNN, có thể thấy nguồn thu từ các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đang có xu hướng tăng lên. Nếu căn cứ vào số liệu Dự toán của Bộ Tài chính thì nguồn thu từ khu vực này đã tăng gấp hơn hai lần nếu như so với một thập kỷ trước, từ khoảng 7% vào năm 2003 lên đến 15% vào năm 2012 (Hình 1.3 Các nguồn thu NSNN phân theo từng khu vực (% Tổng doanh thu) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Tuy nhiên bất chấp việc đã có đóng góp nhiều hơn cho tổng nguồn thu của NSNN, thì mức độ đóng góp của khu vực này vẫn nhỏ hơn nhiều so với mức đóng góp của khu này vào GDP cả nước, gần 50% (Hình 1.

Tương tự như thế, nghịch lý được đầu tư nhiều nhưng đóng góp vào nguồn thu kém càng được thể hiện trong khu vực nhà nước, khi đóng góp của khu vực này vào GDP cả nước vào khoảng 40%, nhưng nguồn thu từ khu vực này lại chỉ ở mức trên dưới 20%. Nghịch lý này có thể được giải thích bằng các hoạt động tham nhũng và trốn thuế của các doanh nghiệp Việt Nam. Ngoài ra, nguồn thu từ khu vực các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài lại đang suy giảm, từ chỗ khoảng 35% vào năm 2005 đã giảm xuống chỉ còn vào khoảng 25% tổng nguồn thu. Trong khu vực này đáng chú ý là nguồn thu từ dầu thô đã suy giảm đáng kể và chỉ còn ở mức khoảng 12% tổng nguồn thu (Hình 1.

Điều này là dấu hiệu tích cực khi nguồn thu NSNN đã không còn lệ thuộc nhiều vào dầu thô như trước đây, mặc dù vẫn giữ được sự ổn định. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.4 Đóng góp vào GDP theo từng khu vực 2001 – 2010 (%) Hình 1.5 Tỷ trọng thu từ dầu thô (% Tổng doanh thu) 1.2 Chi Ngân sách Nhà nước Theo các Báo cáo Dự toán và Quyết toán của Bộ Tài chính thì tổng chi cân đối NSNN sẽ bao gồm chi tiêu cho đầu tư phát triển và chi thường xuyên. Bắt đầu từ năm 2009, tổng chi tiêu NSNN đã có xu hướng giảm do chính phủ thực hiện những chính sách thắt lưng buộc bụng nhằm bình ổn nền kinh tế. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Tuy nhiên, nhìn vào thực trạng chi tiêu trong Hình 1.6, có thể thấy rằng bất chấp sư thu hẹp của tổng chi tiêu, các khoản chi thường xuyên lại đang có xu hướng tăng lên, trong khi các khoản chi cho đầu tư phát triển lại đang có xu hướng giảm xuống.

Rõ ràng điều này phản ánh sự không hiệu quả trong chi tiêu của chính phủ. Việc chi thường xuyên tăng lên chứng tỏ rằng chính phủ vẫn đang phải gồng gánh một bộ máy nhà nước cồng kềnh và hoạt động kém hiệu quả.6 Cơ cấu chi cân đối NSNN 2003 - 2012 (% GDP) Nhìn vào Hình 1.7 có thể thấy nếu như so sánh với các quốc gia khác trong khu vực cũng như các quốc gia khác ở châu Á, chi tiêu công của Việt Nam cũng vượt trội, vào khoảng trên dưới 30% GDP. Trong khi đó, ngoại trừ Malaysia và Trung Quốc vào khoảng 25% thì tỉ lệ này tại các quốc gia còn lại như Thái Lan, Indonesia, Philippines hay Ấn Độ chỉ vào khoảng 15-20%. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.7 Chi tiêu công tại Việt Nam và một số nước Châu Á 2001 – 2012 (% GDP) 1.2 Thâm hụt ngân sách và tác động của thâm hụt ngân sách 1.1 Thâm hụt ngân sách Mặc dù có nguồn thu khá cao nhưng Việt Nam cũng vẫn không tránh khỏi việc thường xuyên bị thâm hụt ngân sách trong khoảng một thập kỷ trở lại đây.

Số liệu Quyết toán và Dự toán NSNN của Bộ Tài chính phân biệt hai khái niệm bội chi NSNN. Đó là bội chi theo tiêu chuẩn quốc tế (không bao gồm chi trả nợ gốc) và theo tiêu chuẩn Việt Nam (bao gồm cả chi trả nợ gốc). Nếu tính theo tiêu chuẩn quốc tế thì mức thâm hụt hay bội chi của Việt Nam thấp hơn nhiều, và cũng khá gần với thống kê của IMF và ADB (Bảng 1. Tuy nhiên, nếu theo như tiêu chuẩn Việt Nam thì thâm hụt Việt Nam vào khoảng 5% GDP, duy chỉ có năm 2009 Việt Nam thâm hụt cao hơn hẳn là 6,9% GDP do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Thâm hụt ngân sách Việt Nam 2001 – 2012 (% GDP) Mức độ thâm hụt ngân sách của Việt Nam được xem là cao so với các quốc gia khác trong khu vực. Nhìn vào Hình 1.8 có thể thấy trong giai đoạn kể từ khủng hoảng năm 2009, tỉ lệ thâm hụt của Việt Nam chỉ thua Malaysia và Ấn Độ. Bước sang năm 2010, Việt Nam là quốc gia duy nhất tiếp tục gia tăng thâm hụt ngân sách, trong khi các quốc gia còn lại đều bắt đầu cải thiện tình hình của mình. Tuy nhiên có thể thấy đến năm 2011, theo xu hướng chung, Việt Nam đã giảm được một nửa mức thâm hụt ngân sách của mình.

Điều này có thể được giải thích do các nền kinh tế đều có xu hướng phục hồi và ổn định trở lại sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Số liệu của Bộ Tài chính cũng chỉ rõ nguồn bù đắp bội chi NSNN của Việt Nam, bao gồm các khoản vay trong nước và vay nước ngoài (Bảng 1. Theo đó, thông thường Việt Nam phụ thuộc nhiều vào các khoản vay trong nước, hơn là các khoản vay nước ngoài. Ngoại trừ năm 2009, Việt Nam vay nợ nước ngoài khá nhiều để bù đắp cho thâm hụt ngân sách.

TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.8 Thâm hụt ngân sách tại Việt Nam và một số nước Châu Á 2009 – 2011 (% GDP) Bảng 1.2 Cơ cấu nguồn bù đắp bội chi NSNN 2003 – 2011 (tỷ đồng) 1.2 Tác động của thâm hụt ngân sách Thâm hụt ngân sách hàm ý rằng thu ngân sách của chính phủ suy giảm hoặc có sự gia tăng trong chi tiêu. Điều này đồng nghĩa với sự gia tăng tổng cầu trong nền kinh tế. Nếu như nền kinh tế đang ở mức sản lượng tiềm năng, sự gia tăng tổng cầu này sẽ đẩy GDP thực tế lên cao hơn mức GDP tiềm năng. Cùng với đó, giá cả và lạm phát cũng sẽ tăng lên.

Về dài hạn, khi lạm phát gia TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 tăng, người lao động sẽ yêu cầu mức lương cao hơn, và các doanh nghiệp sẽ buộc phải có chính sách cắt giảm sản xuất trước mức tiền lương mới này. Chính vì thế, tổng cung trong nền kinh tế sẽ suy giảm, và GDP thực tế của nền kinh tế sẽ quay trở lại mức GDP tiềm năng. Tuy nhiên, giá cả sẽ không quay lại thời điểm ban đầu và tiếp tục leo thang. Nếu như ngân sách chính phủ bị thâm hụt, chứng tỏ tiết kiệm của chính phủ đang suy giảm, đồng nghĩa với việc tổng tiết kiệm của nền kinh tế giảm theo.

Do đó nguồn cung vốn vay hay tổng tiết kiệm của nền kinh tế suy giảm do thâm hụt ngân sách sẽ đẩy lãi suất tăng lên. Lãi suất gia tăng sẽ gây khó khăn cho khu vực tư nhân trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư. Chính vì thế, khu vực tư nhân sẽ bị thu hẹp, chính bởi sự chi tiêu không hiệu quả của chính phủ. Đây chính là hiệu ứng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân.

Giải thích theo một cách khác, nếu như chính phủ đi vay để bù đắp thâm hụt ngân sách bằng cách phát hành trái phiếu, lãi suất cũng sẽ gia tăng. Điều này là do để khuyến khích mua trái phiếu, chính phủ sẽ buộc phải tăng lãi suất.