Luận văn thạc sĩ mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Huỳnh Hoàng Trúc
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Quy Mô, Đòn Bẩy Tài Chính Và Mức Độ Chấp Nhận Rủi Ro Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. KẾT CẤU BÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. CÁC BÀI NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.2. XÂY DỰNG GIẢ THIẾT
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ TẢ VÀ ĐỊNH NGHĨA CÁC BIẾN
• 3.3. THU THẬP DỮ LIỆU
• 3.4. KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 5.2. HẠN CHẾ ĐỀ TÀI
• 5.3. HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng

Mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực tài chính. Các ngân hàng thương mại đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế, và việc hiểu rõ mối quan hệ này giúp các nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho việc quản lý rủi ro trong ngân hàng.

1.1. Định nghĩa quy mô đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng

Quy mô đòn bẩy tài chính được hiểu là tỷ lệ giữa nợ và vốn chủ sở hữu của ngân hàng. Rủi ro ngân hàng là khả năng ngân hàng không thể đáp ứng nghĩa vụ tài chính của mình. Việc xác định rõ các khái niệm này là cần thiết để phân tích mối quan hệ giữa chúng.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu mối quan hệ này

Nghiên cứu mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng không chỉ giúp các ngân hàng cải thiện quản lý rủi ro mà còn giúp các nhà đầu tư và cơ quan quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của ngân hàng.

II. Các thách thức trong việc quản lý rủi ro ngân hàng hiện nay

Quản lý rủi ro ngân hàng đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế biến động. Các ngân hàng lớn thường gặp phải áp lực từ việc duy trì quy mô và đòn bẩy tài chính cao, điều này có thể dẫn đến rủi ro ngân hàng gia tăng. Việc thiếu hụt thông tin và sự minh bạch trong hoạt động cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Rủi ro đạo đức trong các ngân hàng lớn

Rủi ro đạo đức xảy ra khi các ngân hàng lớn cảm thấy họ có thể chấp nhận rủi ro cao hơn vì tin rằng chính phủ sẽ cứu trợ họ khi gặp khó khăn. Điều này dẫn đến việc các ngân hàng không thực hiện quản lý rủi ro một cách nghiêm túc.

2.2. Thiếu thông tin và minh bạch trong hoạt động ngân hàng

Nhiều ngân hàng không cung cấp thông tin đầy đủ về tình hình tài chính của họ, điều này làm cho các nhà đầu tư và cơ quan quản lý khó khăn trong việc đánh giá rủi ro thực sự mà ngân hàng đang đối mặt.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa quy mô và rủi ro ngân hàng

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các mô hình hồi quy và phân tích dữ liệu từ các ngân hàng thương mại. Mô hình hồi quy hai giai đoạn (2SLS) là một trong những phương pháp phổ biến được áp dụng.

3.1. Mô hình hồi quy hai giai đoạn 2SLS

Mô hình 2SLS giúp kiểm định mối quan hệ giữa các biến một cách chính xác hơn, đặc biệt khi có sự nội sinh giữa các biến. Phương pháp này cho phép các nhà nghiên cứu xác định được tác động thực sự của quy mô đến rủi ro ngân hàng.

3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu được thu thập từ 23 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2009-2017. Các biến số như ROA, CAR và độ lệch chuẩn ROA sẽ được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa quy mô và rủi ro.

IV. Kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa quy mô và rủi ro ngân hàng

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô ngân hàng và mức độ chấp nhận rủi ro. Các ngân hàng lớn thường có khả năng chấp nhận rủi ro cao hơn do có nguồn lực tài chính mạnh mẽ hơn. Tuy nhiên, điều này cũng đi kèm với những rủi ro tiềm ẩn.

4.1. Mối quan hệ giữa quy mô và mức độ chấp nhận rủi ro

Nghiên cứu chỉ ra rằng các ngân hàng có quy mô lớn thường có mức độ chấp nhận rủi ro cao hơn, điều này có thể dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng nếu không được quản lý đúng cách.

4.2. Tác động của đòn bẩy tài chính đến rủi ro ngân hàng

Đòn bẩy tài chính cao có thể làm gia tăng rủi ro cho ngân hàng, đặc biệt là trong các tình huống khủng hoảng. Các ngân hàng cần phải cân nhắc kỹ lưỡng về tỷ lệ đòn bẩy của mình để đảm bảo an toàn tài chính.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mối quan hệ giữa quy mô đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng là rất phức tạp. Các ngân hàng cần phải thực hiện các biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực từ quy mô và đòn bẩy tài chính. Khuyến nghị cho các nhà quản lý là cần có các chính sách kiểm soát quy mô ngân hàng và đòn bẩy tài chính một cách hợp lý.

5.1. Chính sách quản lý rủi ro ngân hàng

Các nhà quản lý cần xây dựng các chính sách quản lý rủi ro chặt chẽ hơn, đặc biệt là đối với các ngân hàng lớn, để đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu thực nghiệm để làm rõ hơn về mối quan hệ giữa quy mô, đòn bẩy tài chính và rủi ro ngân hàng, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế đang thay đổi nhanh chóng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống tài chính ổn định là nền tảng quan trọng cho sự phát triển kinh tế bền vững, trong đó các ngân hàng thương mại đóng vai trò trung tâm. Tại Việt Nam, từ năm 2009 đến 2017, 23 ngân hàng thương mại cổ phần đã được nghiên cứu nhằm làm rõ mối quan hệ giữa quy mô, đòn bẩy tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro. Các ngân hàng lớn thường được hưởng các ưu đãi đặc biệt từ chính phủ, dẫn đến hiện tượng "Too big to fail" – các tổ chức quá lớn để sụp đổ, có thể chấp nhận rủi ro cao hơn do kỳ vọng được cứu trợ khi khủng hoảng xảy ra. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy các ngân hàng nhỏ lại là nguồn gốc của nhiều rủi ro lan truyền trong hệ thống. Mục tiêu nghiên cứu là xác định mối quan hệ giữa quy mô ngân hàng, đòn bẩy tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ cổ phần nắm giữ bởi hội đồng quản trị và CEO đến rủi ro. Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy hai giai đoạn 2SLS với dữ liệu bảng, nhằm xử lý vấn đề nội sinh trong mô hình. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách và quản lý ngân hàng cải thiện công tác quản trị rủi ro, góp phần nâng cao sự ổn định của hệ thống tài chính Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình tài chính doanh nghiệp, bao gồm:

• Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory): Giải thích sự cân bằng giữa lợi ích tấm chắn thuế của đòn bẩy tài chính và chi phí kiệt quệ tài chính, cho thấy doanh nghiệp có quy mô lớn có xu hướng sử dụng đòn bẩy cao hơn do khả năng huy động vốn tốt hơn.
• Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Theory): Phân tích mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý, ảnh hưởng đến mức độ chấp nhận rủi ro và cơ chế kiểm soát thông qua sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị và CEO.
• Chỉ số Z-score: Được sử dụng làm thước đo mức độ chấp nhận rủi ro của ngân hàng, dựa trên các thành phần ROA (lợi nhuận trên tổng tài sản), CAR (tỷ lệ an toàn vốn) và độ lệch chuẩn ROA, phản ánh khả năng phá sản và ổn định tài chính.

Các khái niệm chính bao gồm quy mô ngân hàng (đo bằng logarit tổng tài sản), đòn bẩy tài chính (tỷ lệ nợ trên tổng tài sản), mức độ chấp nhận rủi ro (Z-score), và tỷ lệ sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị và CEO.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu bảng gồm 23 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2009-2017. Phương pháp phân tích chính là mô hình hồi quy hai giai đoạn 2SLS nhằm xử lý vấn đề nội sinh giữa quy mô và mức độ chấp nhận rủi ro. Biến công cụ gồm tỷ lệ sở hữu nhà nước, biến giả ngân hàng niêm yết và giá trị tài sản cố định hữu hình được sử dụng để kiểm soát nội sinh.

Các biến được định nghĩa rõ ràng: biến phụ thuộc là Z-score và các thành phần cấu thành; biến độc lập chính là logarit tổng tài sản, tỷ lệ sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị và CEO, cùng các biến kiểm soát như tuổi ngân hàng, biến giả khủng hoảng kinh tế. Phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan và kiểm định Durbin–Wu–Hausman được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình.

Timeline nghiên cứu trải dài 9 năm, cho phép đánh giá xu hướng và mối quan hệ ổn định giữa các biến trong bối cảnh kinh tế Việt Nam có nhiều biến động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô và mức độ chấp nhận rủi ro: Kết quả hồi quy 2SLS cho thấy hệ số β1 của biến log tổng tài sản (TOTAL_ASSET) dương và có ý nghĩa thống kê, minh chứng rằng ngân hàng có quy mô lớn hơn có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn. Cụ thể, tăng 1% quy mô dẫn đến tăng khoảng X% mức độ rủi ro theo Z-score.

2. Mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô và đòn bẩy tài chính: Ngân hàng lớn hơn có tỷ lệ đòn bẩy cao hơn, thể hiện qua hệ số hồi quy dương và ý nghĩa thống kê với biến đòn bẩy. Điều này phù hợp với lý thuyết đánh đổi và các nghiên cứu trước đây, cho thấy ngân hàng lớn dễ dàng huy động vốn vay hơn.

3. Mối quan hệ ngược chiều giữa tỷ lệ cổ phần nắm giữ của hội đồng quản trị và mức độ chấp nhận rủi ro: Tỷ lệ sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị càng cao thì mức độ rủi ro ngân hàng chấp nhận càng thấp, phản ánh vai trò kiểm soát và quản trị rủi ro hiệu quả của cổ đông nội bộ.

4. Mối quan hệ ngược chiều giữa tỷ lệ cổ phần nắm giữ của CEO và mức độ chấp nhận rủi ro: CEO sở hữu cổ phần lớn có xu hướng giảm mức độ chấp nhận rủi ro, do chịu ảnh hưởng trực tiếp từ kết quả hoạt động và giá trị cổ phiếu.

Ngoài ra, phân tích các thành phần cấu thành Z-score cho thấy ROA và CAR có ảnh hưởng tích cực đến quy mô ngân hàng, trong khi độ lệch chuẩn ROA (biến động lợi nhuận) có ảnh hưởng ngược chiều, cho thấy ngân hàng lớn có khả năng kiểm soát biến động lợi nhuận tốt hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế như của Sanjai Bhagat và cộng sự (2017), khẳng định mối quan hệ tích cực giữa quy mô và rủi ro do các ngân hàng lớn có động lực chấp nhận rủi ro cao để tối đa hóa lợi nhuận, dựa trên kỳ vọng được hỗ trợ khi khủng hoảng xảy ra. Đồng thời, vai trò của cổ đông nội bộ trong việc giảm thiểu rủi ro được thể hiện rõ qua mối quan hệ ngược chiều giữa sở hữu cổ phần và mức độ rủi ro.

Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam cho thấy các ngân hàng nhỏ lại là nguồn gốc của nhiều rủi ro lan truyền, điều này có thể do năng lực quản trị rủi ro yếu và khả năng huy động vốn hạn chế. Việc sử dụng mô hình 2SLS giúp xử lý vấn đề nội sinh, tăng độ tin cậy của kết quả. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa quy mô và Z-score, bảng hồi quy chi tiết các biến và ma trận tương quan Pearson để minh họa mối quan hệ giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản trị rủi ro tại các ngân hàng nhỏ và vừa: Ngân hàng Nhà nước cần xây dựng các chương trình đào tạo, nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho các ngân hàng nhỏ nhằm giảm thiểu rủi ro lan truyền, cải thiện sự ổn định hệ thống trong vòng 3 năm tới.

2. Xây dựng chính sách kiểm soát quy mô hợp lý: Cần thiết lập các ngưỡng quy mô tối đa cho phép đối với ngân hàng thương mại nhằm hạn chế rủi ro đạo đức và hiện tượng "Too big to fail", đồng thời khuyến khích các ngân hàng lớn duy trì đòn bẩy tài chính ở mức an toàn trong vòng 5 năm.

3. Khuyến khích tăng tỷ lệ sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị và CEO: Các ngân hàng nên áp dụng cơ chế sở hữu cổ phần cho ban lãnh đạo nhằm đồng bộ lợi ích giữa nhà quản lý và cổ đông, giảm thiểu rủi ro chấp nhận quá mức, thực hiện trong vòng 2 năm.

4. Tăng cường giám sát và minh bạch thông tin tài chính: Ngân hàng Nhà nước cần nâng cao yêu cầu báo cáo tài chính và kiểm soát rủi ro đối với các ngân hàng lớn, đặc biệt là các ngân hàng thuộc danh sách SIFI, nhằm đảm bảo sự ổn định và minh bạch trong hệ thống tài chính, thực hiện liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách tài chính: Giúp hiểu rõ tác động của quy mô và cấu trúc vốn đến rủi ro ngân hàng, từ đó xây dựng các chính sách kiểm soát phù hợp nhằm duy trì sự ổn định hệ thống tài chính.

2. Ban lãnh đạo ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh quy mô hoạt động, đòn bẩy tài chính và cơ chế sở hữu nhằm tối ưu hóa quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về mô hình nghiên cứu, phương pháp phân tích dữ liệu bảng và xử lý nội sinh trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.

4. Cơ quan giám sát và kiểm toán: Hỗ trợ trong việc đánh giá mức độ rủi ro của các ngân hàng thương mại, từ đó đề xuất các biện pháp giám sát và kiểm soát phù hợp nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô ngân hàng ảnh hưởng thế nào đến mức độ chấp nhận rủi ro?
   Nghiên cứu cho thấy quy mô ngân hàng càng lớn thì mức độ chấp nhận rủi ro càng cao do các ngân hàng lớn có động lực tận dụng ưu đãi chính phủ và khả năng huy động vốn tốt hơn, dẫn đến việc chấp nhận các dự án rủi ro cao hơn.

2. Tại sao đòn bẩy tài chính lại có mối quan hệ cùng chiều với quy mô ngân hàng?
   Ngân hàng lớn có dòng tiền ổn định và khả năng quản trị rủi ro tốt hơn, nên có thể vay vốn nhiều hơn để tối đa hóa lợi nhuận, phù hợp với lý thuyết đánh đổi về cấu trúc vốn.

3. Tỷ lệ sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị và CEO ảnh hưởng thế nào đến rủi ro?
   Tỷ lệ sở hữu cổ phần cao giúp đồng bộ lợi ích giữa nhà quản lý và cổ đông, từ đó giảm mức độ chấp nhận rủi ro quá mức, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

4. Mô hình 2SLS được sử dụng để làm gì trong nghiên cứu này?
   Mô hình 2SLS giúp xử lý vấn đề nội sinh giữa quy mô và mức độ chấp nhận rủi ro, đảm bảo các ước lượng hồi quy không bị thiên lệch và có độ tin cậy cao hơn.

5. Tại sao các ngân hàng nhỏ lại gây ra nhiều rủi ro hơn ở Việt Nam?
   Ngân hàng nhỏ thường có năng lực quản trị rủi ro yếu, khả năng huy động vốn hạn chế và dễ bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế, dẫn đến rủi ro lan truyền trong hệ thống tài chính.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô ngân hàng và mức độ chấp nhận rủi ro, cũng như giữa quy mô và đòn bẩy tài chính trong các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2009-2017.
• Tỷ lệ sở hữu cổ phần của hội đồng quản trị và CEO có mối quan hệ ngược chiều với mức độ chấp nhận rủi ro, thể hiện vai trò quan trọng của quản trị nội bộ trong kiểm soát rủi ro.
• Mô hình hồi quy hai giai đoạn 2SLS được áp dụng hiệu quả để xử lý vấn đề nội sinh, nâng cao độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ các nhà quản lý và hoạch định chính sách xây dựng các biện pháp quản trị rủi ro phù hợp, góp phần nâng cao sự ổn định của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với dữ liệu cập nhật và đa dạng hơn, đồng thời áp dụng các mô hình phân tích nâng cao để kiểm định sâu hơn các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nên xem xét áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu để cải thiện quản trị rủi ro và đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu với Bear Stearns. Tháng 3 năm 2008, Bear Stearns là một ngân hàng tuy nhỏ nhưng rất nổi tiếng trong giới tài chính và là ngân hàng đầu tiên trong danh sách các tổ chức quá lớn để sụp đổ, JP Morgan Chase đã mua lại ngân hàng này với sự hỗ trợ của Cục dự trữ liên bang Mỹ 30 tỷ USD, vì FED lo ngại rằng sự sụp đổ của Bear Stearns sẽ ảnh hưởng đến niềm tin của dân chúng vào hệ thống tài chính của Mỹ. Cùng năm đó, một ngân hàng đầu tư khác Lehman Brothers cũng sụp đổ, tuy nhiên, thời điểm đó, Bộ trưởng Tài chính Hank Paulson không mở gói cứu trợ như đã làm TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 với Bear Stearns. Vào thứ hai tiếp theo khi Lehman Brothers nộp đơn xin phá sản, chỉ số Dow Jones giảm 350 điểm.

Hai ngày tiếp theo, thị trường tài chính rơi vào trạng thái hoảng loạn. Câu chuyện cứu trợ hoàn toàn dựa vào số tiền chính phủ đưa ra, các chính sách lúc này không còn hiệu quả để giải quyết cho khủng hoảng, cuối cùng sau nhiều tính toán, khoản cứu trợ 700 tỷ USD được đưa ra để tái cấp vốn cho các ngân hàng lớn đang điêu đứng. Citigroup đổi 27 tỷ USD cổ phần ưu đãi với lãi suất sinh lợi 8%/năm để lấy 20 tỷ USD tiền mặt cứu trợ. Các ngân hàng đầu tư Goldman Sachs và Morgan Stanley buộc phải chuyển thành ngân hàng thương mại để có thể mượn tiền từ FED.

Tiếp đó là vụ rót tiền lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ vào Fannie Mae và Freddie Mac để Chính phủ đoạt quyền kiểm soát doanh nghiệp. Với con số 187.5 tỷ USD, số tiền này lớn hơn rất nhiều so với đợt bỏ ra cứu trợ trong đợt khủng hoảng tín dụng năm 1989. Fannie Mae và Freddie Mac là hai kẻ khổng lồ đóng vai trò trung tâm trong thị trường địa ốc Mỹ. Hai định chế tài chính này được chính phủ bảo trợ để thu mua các khoản vay mua nhà trả góp từ ngân hàng, các tổ chức tài chính khác rồi bán ra thị trường thứ cấp.

Vì các khoản thế chấp này được ngầm đảm bảo bởi chính phủ nên hai công ty này chấp nhận rủi ro nhiều hơn để đem lại lợi nhuận cao hơn. Cuối năm 2007, khi các ngân hàng kiểm soát hoạt động tín dụng chặt chẽ hơn, các khoản vay trả góp của hai công ty này nắm giữ đã khoảng 90% thị trường. Vì thế, chính phủ không thể không ra tay cứu trợ, một phản ứng dây chuyền chắc chắn sẽ xảy ra với hệ thống tài chính của Mỹ nếu hai kẻ khổng lồ này khủng hoảng. Trường hợp Tập đoàn Bảo hiểm Quốc tế Mỹ (AIG) cũng là một ví dụ điển hình về “Too big to fail”.

AIG quá lớn, nằm trong một mạng lưới quá phức tạp của hệ thống tài chính, nên không thể để rơi vào tình trạng vỡ nợ. Vì thế chính phủ phải ra tay ứng cứu khẩn cấp với gói cứu trợ trị giá 182 tỷ USD, nhằm đưa AIG thoát khỏi nguy cơ phá sản và tránh cho thị trường tài chính nước này một kết cục tồi tệ. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 Để hạn chế những tác động xấu từ các tổ chức tài chính lớn, nhiều ý kiến cho rằng phải giảm sự kết nối giữa các tập đoàn, giảm quy mô của các tập đoàn có sức ảnh hưởng lớn đối với thị trường, khi quy mô, năng lực của các tổ chức này giảm thì sẽ làm mức độ chấp nhận rủi ro của doanh nghiệp giảm, gánh nặng của nền kinh tế cũng giảm xuống. Năm 2011, Dự luật “Too big to fail” được đề xuất bởi Hạ nghị sĩ Paul Kanjorski của Đảng Dân chủ được đưa ra Uỷ ban tài chính của Hạ viện Mỹ.

Theo dự luật này, chính phủ có quyền phân tán, giải thể các công ty tài chính quá lớn, có mức liên kết và tầm ảnh hưởng quá rộng, đến mức có thể gây hại cho nền kinh tế thậm chí cả khi các công ty này vẫn đang hoạt động tốt. Những người bỏ phiếu thuận cho rằng, chính phủ không thể sử dụng tài sản, tiền thuế của người dân để cứu trợ những “ông lớn” trong ngành tài chính – những công ty lợi dụng sự hỗ trợ của chính phủ để kiếm lợi nhuận cao và khi đối mặt với khủng hoảng lại đi xin cầu cứu. Bản thân các tổ chức tài chính này phải có trách nhiệm với các khoản đặt cược đầu tư của mình và phải chịu trả giá khi gặp thất bại. Tuy nhiên, khi dự luật này được đưa ra, những lập luật phản đối xuất hiện.

• Lập luận đầu tiên là họ cho rằng điều này vi phạm quyền được tự do sở hữu và được phát triển của cá nhân, tổ chức. • Lập luận thứ hai, khi ràng buộc giảm quy mô, thì sẽ làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các tổ chức tài chính trên thị trường quốc tế. Và điều đó cũng dẫn đến việc đánh mất thị phần cho các đối thủ cạnh tranh khác. • Lập luận thứ ba, rất khó xác định được ngưỡng quy mô và định nghĩa chính xác về “ông lớn” trên thị trường.

Thế nào gọi là lớn và quy mô tầm cỡ cần bị kiểm soát kiềm nén lại. • Lập luận thứ tư, những người phản đối dự luật đã đưa ra các ví dụ rằng không chỉ các doanh nghiệp có quy mô lớn, mà cả những doanh nghiệp nhỏ vẫn có tác động đáng kể đến nền kinh tế. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 Dermine và Schoenmaker (2010) cho rằng việc giới hạn quy mô doanh nghiệp không phải là công cụ tốt nhất, dựa trên phát hiện rằng các nước có ngân hàng tương đối nhỏ phải đối mặt với chi phí cứu trợ lớn; ngoài ra, bài nghiên cứu này còn cảnh báo rằng việc giới hạn quy mô có thể có các tác động không mong muốn, chẳng hạn như thiếu đa dạng rủi ro tín dụng. Theo họ, quy mô không phải là yếu tố tác động đến việc chấp nhận rủi ro của những tổ chức tài chính, ngân hàng lớn.

Việc kiểm soát quy mô và sự phát triển của các doanh nghiệp là hoàn toàn phi lý. Sau khủng hoảng 2008, câu chuyện về việc các tổ chức “Too big to fail” lại đưa ra một cái nhìn khác về việc quy mô ảnh hưởng đến rủi ro doanh nghiệp. Cụm từ SIFI được thay thế và các doanh nghiệp không còn muốn khuyếch đại quy mô. Các tập đoàn với quy mô lớn không còn nhận được đặc quyền từ chính phủ, và nếu đã đạt ở trạng thái “too big” sẽ được chính phủ thêm vào danh sách SIFI, đây là danh sách các tổ chức tài chính có quy mô lớn mà chính phủ cần giám sát cứng rắn và chặt chẽ hơn so với các tổ chức quy mô nhỏ.

Với quy mô lớn và sức ảnh hưởng với nền kinh tế, khi các tổ chức tài chính đạt đến ngưỡng có thể vào SIFI, họ sẽ dừng lại xem phương án nào sẽ có lợi cho công ty. Tuỳ vào chiến lược công ty, một số sẽ vẫn tiếp tục gia tăng đầu tư khuyếch đại tài sản và doanh thu để được vào nhóm SIFI để nhận được sự cứu trợ của chính phủ khi khủng hoảng. New York Community Bancorp là tập đoàn tài chính nắm giữ lượng tiền gửi tiết kiệm lớn thứ 4 tại Mỹ, thực hiện kế hoạch nhằm thu mua công ty tài chính Astoria – công ty mẹ của Astoria Bank, nhằm mục đích mở rộng mạng lưới ngân hàng của hãng. Các công ty trong nhóm SIFI dù họ phải chịu nhiều quy định kiểm soát nghiêm ngặt và yêu cầu minh bạch tài chính của chính phủ hơn các công ty khác, thường xuyên báo cáo tình hình tài chính và kiểm soát rủi ro chặt chẽ nhưng đổi lại họ sẽ đảm bảo nhận được sự ưu ái của chính phủ khi nền kinh tế bị khủng hoảng Một số công ty khác lại có lối đi riêng tránh gia nhập vào SIFI bằng cách chia tách các bộ phận hoạt động, thu nhỏ quy mô.

Họ cho rằng việc bị chính phủ kiểm soát sẽ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 cản trở sự phát triển của công ty. Các dự án với lợi nhuận khổng lồ nhưng đi kèm rủi ro cao sẽ khó để vượt qua các quy định của chính phủ. First Niagara Bank - với giá trị tài sản là 39 tỷ USD, nhưng họ không muốn trở thành một SIFI, thay vào đó họ lại đang đàm phán để tự bán mình cho Ohio Keycorp vì họ cho rằng gia nhập SIFI sẽ làm cản trở sự phát triển. Sau khủng hoảng 2009, không còn có thể khẳng định theo “Too big to fail” rằng các công ty càng lớn thì mức độ chấp nhận rủi ro càng cao, mà các công ty này chấp nhận sự kiểm soát chặt chẽ của chính phủ.

Ngược lại các công ty đang trên đà tăng trưởng mạnh lại kiểm soát chặt chẽ quy mô để không gia nhập nhóm SIFI, để có thể được tự do phát triển, chấp nhận các dự án rủi ro để thu về được lợi nhuận khủng, câu chuyện về quy mô lớn với mức độ chấp nhận rủi ro cao không còn đúng tại thời điểm hiện tại. Tại Việt Nam, những ngân hàng nhỏ lại là những ngân hàng gây ra rủi ro lan truyền trong nền kinh tế. Nhiều sự kiện từ ba ngân hàng thương mại được Ngân hàng Nhà nước mua giá 0 đồng đã cho thấy khủng hoảng bắt đầu từ những ngân hàng nhỏ lẻ gồm Ngân hàng Xây dựng (VNCB), Ngân hàng Đại Dương (OceanBank), Ngân hàng Dầu khí Toàn cầu (GPBank). Từ thời điểm Ngân hàng xây dựng - VNCB là ngân hàng đầu tiên bị NHNN mua lại bắt buộc toàn bộ cổ phần với giá 0 đồng cho đến nay.

Những ngân hàng 0 đồng này sau khi tái cấu trúc vẫn không cho thấy kết quả khả quan. Cuối năm 2017, kiểm toán nhà nước cho thấy kết quả tái cơ cấu đều không mấy khả quan, tài chính của cả ba ngân hàng vẫn không được cải thiện, hoạt động kinh doanh tiếp tục thua lỗ lớn, việc âm vốn chủ sở hữu ngày càng tăng. Từ ngày 15/1/2018, Luật các tổ chức tín dụng sửa đổi đã chính thức có hiệu lực thi hành cho phép các ngân hàng yếu kém được phép phá sản. Và bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam, cả gốc và lãi của một cá nhân tối đa là 75 triệu đồng, tăng từ 25 triệu đồng lên 75 triệu đồng.

Con số 75 triệu này là khá thấp và vô lý dù số tiền gửi của người dân có thể trên vài trăm triệu hoặc vài tỷ đồng. Khi ngân hàng thực sự phá TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.