Luận văn quan hệ giữa lạm phát, tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán tại Việt Nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa lạm phát, tăng trưởng kinh tế và phát triển thị trường chứng khoán tại Việt Nam qua bằng chứng thực nghiệm.

• Tác giả: Nguyễn Đình Hà
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Mộng Tuyết
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Lạm Phát, Tăng Trưởng Kinh Tế Và Thị Trường Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Cơ sở lý thuyết
• 2.1.1. Một số khái niệm về lạm phát, tăng trưởng kinh tế, thị trường chứng khoán
• 2.1.2. Lạm phát
• 2.1.3. Tăng trưởng kinh tế
• 2.2. Lược khảo các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa lạm phát, tốc độ tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán
• 2.2.1. Một số công trình nghiên cứu quốc tế
• 2.2.2. Một số nghiên cứu trong nước
• 2.2.3. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ LẠM PHÁT, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Giai đoạn từ năm 2001 đến năm trước khủng hoảng tài chính Thế giới
• 3.1.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 3.1.2. Thị trường chứng khoán
• 3.2. Giai đoạn từ năm khủng hoảng tài chính Thế giới 2008 đến năm 2016
• 3.2.1. Tăng trưởng kinh tế
• 3.2.2. Thị trường chứng khoán
• 4. CHƯƠNG 4: KIỂM ĐỊNH THỰC NGHIỆM MỐI QUAN HỆ GIỮA LẠM PHÁT, TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4.1.1. Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu
• 4.1.2. Kiểm định đồng liên kết
• 4.1.3. Mô hình hồi quy véc tơ tự hiệu chỉnh VECM
• 4.1.4. Kiểm định nhân quả Granger về mối quan hệ giữa các biến
• 4.2. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm
• 4.2.1. Mô tả và phân tích dữ liệu nghiên cứu
• 4.2.1.1. Thống kê mô tả và sự tương quan giữa các biến
• 4.2.1.2. Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu
• 4.2.1.3. Kiểm định đồng liên kết bằng phương pháp Jonhasen
• 4.2.2. Xác định mối quan hệ dài hạn bằng mô hình véc tơ hiệu chỉnh sai số (VECM)
• 4.2.3. Kiểm định nhân quả Granger cho mô hình nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiến nghị những giải pháp cơ bản để kìm chế lạm phát, tăng trưởng kinh tế gắn liền với phát triển thị trường chứng khoán
• 5.2. Hướng phát triển của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Quan Hệ Giữa Lạm Phát Tăng Trưởng Kinh Tế Và Thị Trường Chứng Khoán Tại Việt Nam

Mối quan hệ giữa lạm phát, tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Tại Việt Nam, sự biến động của các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn tác động đến đời sống của người dân. Lạm phát, được định nghĩa là sự gia tăng mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ, có thể ảnh hưởng đến sức mua và đầu tư. Tăng trưởng kinh tế, thể hiện qua sự gia tăng của GDP, là chỉ số quan trọng để đánh giá sự phát triển của một quốc gia. Thị trường chứng khoán, với vai trò là nơi huy động vốn, cũng phản ánh tình hình kinh tế và lạm phát.

1.1. Khái Niệm Về Lạm Phát Tăng Trưởng Kinh Tế Và Thị Trường Chứng Khoán

Lạm phát là hiện tượng giá cả hàng hóa tăng lên, trong khi tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Thị trường chứng khoán là nơi giao dịch các loại chứng khoán, phản ánh tình hình tài chính của các doanh nghiệp và nền kinh tế.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Này

Nghiên cứu mối quan hệ giữa lạm phát, tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

II. Vấn Đề Lạm Phát Tại Việt Nam Và Tác Động Đến Tăng Trưởng Kinh Tế

Lạm phát tại Việt Nam đã có những giai đoạn tăng giảm khác nhau, ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng kinh tế. Theo các nghiên cứu, khi lạm phát vượt quá ngưỡng 11-12%, nó có thể gây ra tác động tiêu cực đến tăng trưởng. Các yếu tố như chính sách tiền tệ, giá cả hàng hóa toàn cầu và tình hình kinh tế trong nước đều có thể tác động đến lạm phát.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Lạm Phát Tại Việt Nam

Lạm phát tại Việt Nam chủ yếu do chi phí sản xuất tăng, giá nguyên liệu tăng và chính sách tiền tệ mở rộng. Những yếu tố này làm tăng chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, từ đó dẫn đến tăng giá sản phẩm.

2.2. Tác Động Của Lạm Phát Đến Tăng Trưởng Kinh Tế

Lạm phát cao có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến đầu tư và tiêu dùng. Điều này dẫn đến sự chậm lại trong tăng trưởng kinh tế, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc duy trì hoạt động.

III. Phân Tích Mối Quan Hệ Giữa Lạm Phát Và Thị Trường Chứng Khoán

Mối quan hệ giữa lạm phát và thị trường chứng khoán là một vấn đề phức tạp. Khi lạm phát tăng, nhà đầu tư thường lo ngại về sự giảm giá trị của đồng tiền, dẫn đến việc họ có thể rút vốn khỏi thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, thị trường chứng khoán vẫn có thể phát triển mạnh mẽ ngay cả khi lạm phát gia tăng.

3.1. Tác Động Của Lạm Phát Đến Giá Cổ Phiếu

Lạm phát có thể làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Khi lợi nhuận giảm, giá cổ phiếu cũng có thể giảm theo. Tuy nhiên, một số ngành như hàng hóa thiết yếu có thể hưởng lợi từ lạm phát.

3.2. Thị Trường Chứng Khoán Như Một Kênh Đầu Tư Trong Thời Kỳ Lạm Phát

Trong bối cảnh lạm phát, thị trường chứng khoán có thể trở thành một kênh đầu tư hấp dẫn hơn so với gửi tiết kiệm ngân hàng, vì cổ phiếu có khả năng tăng giá trị theo thời gian.

IV. Giải Pháp Để Kiểm Soát Lạm Phát Và Thúc Đẩy Tăng Trưởng Kinh Tế

Để kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cần có các chính sách tiền tệ và tài khóa hợp lý. Chính phủ cần điều chỉnh lãi suất, kiểm soát giá cả hàng hóa và tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

4.1. Chính Sách Tiền Tệ Hợp Lý

Chính sách tiền tệ cần được điều chỉnh linh hoạt để kiểm soát lạm phát mà không làm ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Việc tăng lãi suất có thể giúp giảm lạm phát nhưng cũng cần cân nhắc đến tác động đến đầu tư.

4.2. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy sản xuất, từ đó giúp tăng trưởng kinh tế và kiểm soát lạm phát hiệu quả.

V. Kết Luận Về Mối Quan Hệ Giữa Lạm Phát Tăng Trưởng Kinh Tế Và Thị Trường Chứng Khoán

Mối quan hệ giữa lạm phát, tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán tại Việt Nam là một vấn đề phức tạp và cần được nghiên cứu sâu hơn. Các chính sách cần được điều chỉnh để đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn hơn trong tương lai.

5.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng lạm phát có tác động mạnh đến tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán. Cần có các biện pháp kiểm soát lạm phát hiệu quả để thúc đẩy sự phát triển.

5.2. Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn phát triển kinh tế từ năm 2001 đến năm 2016, Việt Nam đã chứng kiến những bước chuyển mình mạnh mẽ của hệ thống tài chính với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 7,75%/năm trong giai đoạn 2001–2007 và 5,95%/năm trong giai đoạn 2008–2016. Đi liền với sự mở rộng về quy mô tổng sản phẩm quốc nội là sự hình thành của thị trường vốn, tiêu biểu là sự ra đời của Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh năm 2000 và Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội năm 2005. Tuy nhiên, sự biến động phức tạp của lạm phát, đặc biệt là các giai đoạn tăng nóng lên tới 9,5% vào năm 2004 và mức lạm phát hai con số sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007, đã đặt ra nhiều thách thức cho việc điều hành kinh tế vĩ mô.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu giữa lạm phát, tăng trưởng kinh tế và sự phát triển của thị trường chứng khoán tại Việt Nam có tồn tại mối quan hệ cân bằng trong dài hạn hay không, và chiều hướng tác động nhân quả giữa các biến số này diễn ra như thế nào. Mục tiêu cụ thể của luận văn là kiểm định định lượng mối quan hệ đồng liên kết và quan hệ nhân quả Granger giữa chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tốc độ tăng trưởng GDP thực tế và các chỉ tiêu quy mô thị trường chứng khoán như tỷ lệ vốn hóa thị trường cùng doanh số giao dịch.

Phạm vi nghiên cứu được xác định tại thị trường Việt Nam theo chuỗi dữ liệu thứ cấp theo quý trong suốt 16 năm (2001–2016). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng thực nghiệm toàn diện đầu tiên kết hợp đồng thời cả ba trụ cột vĩ mô trong một mô hình động, đóng góp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp các cơ quan quản lý điều hòa mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy thị trường vốn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng có hệ thống các lý thuyết kinh tế vĩ mô và tài chính hiện đại để làm rõ tương tác đa chiều giữa ba nhân tố:

• Lý thuyết tài chính và tăng trưởng: Nền tảng phân tích dựa trên giả thuyết nguồn cung dẫn dắt (Supply-leading theory) và nguồn cầu phụ thuộc (Demand-following theory) của Hugh T. Patrick (1966). Giả thuyết nguồn cung dẫn dắt cho rằng sự phát triển sớm của hệ thống tài chính sẽ phân bổ vốn hiệu quả và kích thích tăng trưởng kinh tế, trong khi giả thuyết nguồn cầu phụ thuộc nhận định tăng trưởng kinh tế thực tế sẽ tạo ra nhu cầu mở rộng dịch vụ tài chính. Bên cạnh đó, lý thuyết phản hồi (Feedback hypothesis) của Joseph Schumpeter (1912) nhấn mạnh quan hệ tương tác hai chiều, đối lập với lý thuyết trung hòa (Neutrality hypothesis) của Robert Lucas (1988) vốn cho rằng thị trường tài chính không tác động đáng kể đến tăng trưởng dài hạn.
• Lý thuyết tiền tệ và lạm phát: Lý thuyết hàm cầu tiền tệ của Milton Friedman (1956, 1970) chứng minh lạm phát là hiện tượng tiền tệ phát sinh khi tốc độ tăng cung tiền vượt quá tốc độ tăng trưởng sản lượng thực tế. Khung phân tích tổng cung – tổng cầu (AS-AD) của John Maynard Keynes (1936) được kết hợp để giải thích sự đánh đổi giữa sản lượng và mức giá trong ngắn hạn cùng tính trung lập của tiền tệ trong dài hạn.
• Các khái niệm then chốt: Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đại diện cho lạm phát; Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế (PCGDP) đo lường sản lượng kinh tế; Tỷ lệ vốn hóa thị trường (MARCC), Tỷ số vòng quay chứng khoán và Tỷ lệ doanh số giao dịch trên GDP đại diện cho mức độ sâu và thanh khoản của thị trường vốn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu chuỗi thời gian thứ cấp theo quý gồm 64 quan sát liên tục từ quý 1 năm 2001 đến quý 4 năm 2016. Cỡ mẫu 64 quan sát được lựa chọn theo phương pháp thu thập toàn bộ dữ liệu lịch sử từ khi thị trường chứng khoán bắt đầu vận hành ổn định, được tổng hợp từ các nguồn chính thống: Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và cơ sở dữ liệu World Bank Indicators.

Quy trình định lượng được thực hiện qua các bước chuẩn tắc:

1. Kiểm định tính dừng: Sử dụng kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) để xác định bậc tích hợp của từng chuỗi số liệu.
2. Kiểm định đồng liên kết Johansen: Nhằm xác định số lượng vector đồng liên kết, chứng minh sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa các biến số không dừng ở bậc gốc nhưng dừng ở sai phân bậc một I(1).
3. Mô hình Véc-tơ hiệu chỉnh sai số (VECM): Lựa chọn độ trễ tối ưu dựa trên tiêu chuẩn thông tin Akaike (AIC) với các bậc trễ 1, 4 và 5 để phân tích các cú sốc ngắn hạn và tốc độ điều chỉnh về trạng thái cân bằng dài hạn.
4. Kiểm định nhân quả Granger: Xác định chiều tác động nhân quả thống kê giữa lạm phát, tăng trưởng GDP và quy mô thị trường chứng khoán.

Lý do lựa chọn mô hình VECM thay vì mô hình hồi quy OLS cổ điển hoặc VAR thông thường là vì các chuỗi thời gian kinh tế vĩ mô thường mang tính không dừng. Phương pháp VECM vừa tránh được hiện tượng hồi quy giả mạo (spurious regression), vừa tích hợp được cả mối liên hệ cân bằng trong dài hạn lẫn sự biến động thích ứng trong ngắn hạn của nền kinh tế Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm từ mô hình VECM và kiểm định nhân quả Granger mang lại những phát hiện có ý nghĩa thống kê sâu sắc:

• Tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn: Kiểm định Johansen khẳng định giữa tỷ lệ lạm phát (INFLR), tăng trưởng kinh tế (PCGDP) và mức độ phát triển thị trường chứng khoán (MARCC) có ít nhất một vector đồng liên kết ở mức ý nghĩa 5%. Điều này chứng minh ba biến số luôn vận động gắn kết và có xu hướng hội tụ về một trạng thái cân bằng dài hạn xác định.
• Thị trường chứng khoán thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Hệ số hồi quy dài hạn cho thấy quy mô vốn hóa thị trường có tác động tích cực đến tốc độ tăng trưởng GDP. Cụ thể, khi quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán tăng thêm 1% thì tốc độ tăng trưởng GDP thực tế tăng thêm khoảng 0,185% trong điều kiện các yếu tố khác không đổi.
• Quan hệ nhân quả một chiều từ thị trường vốn đến tăng trưởng: Kiểm định Granger cho thấy sự tồn tại của mối quan hệ nhân quả một chiều từ sự phát triển của thị trường chứng khoán đến tốc độ tăng trưởng kinh tế, ủng hộ mạnh mẽ lý thuyết nguồn cung dẫn dắt của Patrick trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam.
• Tác động của lạm phát đến thị trường và nền kinh tế: Lạm phát cao và bất ổn gia tăng (điển hình như các chu kỳ lạm phát trên 8,4% đến 9,5%) làm tăng độ biến động của chỉ số giá cổ phiếu trên 12%, đồng thời tạo áp lực thắt chặt tiền tệ làm giảm thanh khoản trên cả sàn HOSE lẫn HNX.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thực tế của nền kinh tế Việt Nam qua các bảng thống kê và biểu đồ trực quan đã phản ánh chính xác kết quả định lượng. Trong giai đoạn 2001–2007, khi số lượng công ty niêm yết tăng đột phá từ 6 doanh nghiệp lên 237 doanh nghiệp và vốn hóa thị trường tăng từ 0,37% lên mức kỷ lục 27,5% GDP (đạt khoảng 221.156 tỷ đồng năm 2006), tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng lập đỉnh ở mức 8,46% vào năm 2007. Đồ thị phân tích chuỗi thời gian cho thấy đường cong tăng trưởng vốn hóa chạy song hành cùng sự gia tăng đóng góp của khu vực công nghiệp – xây dựng (chiếm 38,51% GDP) và dịch vụ (chiếm 42,83% GDP).

Dữ liệu mô hình VECM được minh họa rõ nét qua biểu đồ phản ứng đẩy (Impulse Response Functions) và đồ thị phân bố nghiệm đơn vị, cho thấy các cú sốc từ thị trường vốn lan tỏa tích cực sang sản lượng đầu ra nhưng cần từ 4 đến 5 quý để hấp thụ hoàn toàn. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu quốc tế của Ross Levine và Sara Zervos (1996), Rudra P. Pradhan và cộng sự (2015) trên nhóm OECD, đồng thời củng cố nhận định của các nghiên cứu tại Việt Nam về tác động dẫn dắt của thị trường chứng khoán đối với tăng trưởng sản lượng quốc gia.

Tuy nhiên, sự gia tăng quá nóng của cung tiền và tín dụng (tăng trưởng tín dụng đạt 42% vào năm 2004 khiến tỷ lệ tín dụng/GDP lên 58%) đã kích hoạt làn sóng lạm phát chi phí đẩy và cầu kéo. Dưới áp lực lạm phát, giá trị vốn hóa và khối lượng giao dịch trên thị trường chứng khoán có dấu hiệu bị méo mó nếu dòng tiền không đi thẳng vào các kênh sản xuất kinh doanh cốt lõi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kết hợp hài hòa mục tiêu kiểm soát lạm phát, giữ vững tăng trưởng kinh tế và nâng cao quy mô thị trường chứng khoán:

• Hoàn thiện chính sách tiền tệ và kiểm soát cung ứng tín dụng: Ngân hàng Nhà nước cần điều hành linh hoạt các công cụ thị trường mở và lãi suất tái chiết khấu để duy trì lạm phát mục tiêu dưới ngưỡng 4–5%/năm, đồng thời kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống ở mức an toàn khoảng 14–16%/năm. Việc duy trì ổn định giá trị đồng nội tệ sẽ tạo nền tảng vững chắc cho dòng vốn đầu tư dài hạn chảy vào thị trường cổ phiếu.
• Nâng cao chất lượng hàng hóa và tính minh bạch trên thị trường vốn: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các Sở giao dịch cần đẩy mạnh tiến trình cổ phần hóa gắn liền với niêm yết bắt buộc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước lớn; chuẩn hóa quy trình công bố thông tin theo chuẩn mực quốc tế IFRS, phấn đấu nâng quy mô vốn hóa toàn thị trường đạt trên 60–70% GDP trong giai đoạn 2020–2025.
• Đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường thanh khoản: Bộ Tài chính và các định chế tài chính trung gian cần xúc tiến triển khai các sản phẩm tài chính mới như hợp đồng tương lai chỉ số, chứng quyền có bảo đảm và trái phiếu doanh nghiệp chất lượng cao nhằm gia tăng doanh số giao dịch trên GDP lên mức trên 20–25%, hỗ trợ doanh nghiệp huy động vốn chủ sở hữu thay vì phụ thuộc quá lớn vào vốn vay ngân hàng.
• Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành về giám sát vĩ mô: Thiết lập khung giám sát rủi ro hệ thống giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhằm theo dõi chặt chẽ dòng vốn luân chuyển giữa thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán, kịp thời đưa ra các cảnh báo sớm khi xuất hiện dấu hiệu bong bóng tài sản hoặc suy giảm thanh khoản đột ngột.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu và có giá trị ứng dụng thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Các cơ quan quản lý và nhà hoạch định chính sách: Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sử dụng các phát hiện từ mô hình VECM để dự báo tác động chéo khi điều chỉnh chỉ số CPI, lãi suất danh nghĩa hoặc ban hành các quy chế mới điều tiết thị trường vốn.
• Các tổ chức tài chính và nhà đầu tư chuyên nghiệp: Các quỹ đầu tư, công ty quản lý quỹ và công ty chứng khoán có thể vận dụng mối quan hệ nhân quả và độ trễ phản ứng để xây dựng mô hình phân bổ tài sản, tối ưu hóa danh mục đầu tư theo chu kỳ kinh tế và lạm phát.
• Cộng đồng học thuật và nghiên cứu sinh: Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế học tìm thấy tại đây một khung phân tích định lượng chuẩn mực, phương pháp xử lý dữ liệu chuỗi thời gian đa biến và nguồn tài liệu tổng quan nghiên cứu quốc tế phong phú.
• Lãnh đạo các doanh nghiệp niêm yết: Hội đồng quản trị và giám đốc tài chính (CFO) tham khảo để hoạch định chiến lược phát hành cổ phiếu huy động vốn dài hạn trong từng pha biến động của chu kỳ kinh tế vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình VECM có ưu điểm gì vượt trội so với VAR truyền thống trong nghiên cứu này? Mô hình VECM vượt trội nhờ khả năng tích hợp mối liên hệ cân bằng dài hạn thông qua thành phần hiệu chỉnh sai số (ECT) giữa các biến chuỗi thời gian không dừng có tính đồng liên kết ở sai phân bậc một. Trong khi VAR thông thường bỏ qua mối quan hệ dài hạn này nếu chỉ lấy sai phân, VECM giúp bảo toàn đầy đủ thông tin về cả xu hướng cân bằng bền vững lẫn các dao động thích ứng trong ngắn hạn.

2. Mối quan hệ giữa lạm phát và sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam diễn ra theo chiều hướng nào? Kết quả kiểm định thực nghiệm cho thấy lạm phát có mối liên hệ tác động nghịch chiều đến tính ổn định của thị trường chứng khoán trong trung và dài hạn. Khi lạm phát gia tăng đột biến, áp lực thắt chặt tiền tệ và gia tăng chi phí vốn đẩy mức biến động suất sinh lợi của VN-Index tăng hơn 12%, làm suy giảm định giá cổ phiếu và giảm tỷ lệ giao dịch toàn thị trường.

3. Tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2001–2016 chịu tác động như thế nào từ thị trường chứng khoán? Thị trường chứng khoán đóng vai trò là kênh dẫn vốn hiệu quả, thúc đẩy trực tiếp tốc độ tăng trưởng kinh tế. Mô hình định lượng xác nhận khi quy mô thị trường vốn tăng thêm 1%, tốc độ tăng trưởng GDP thực tế được cải thiện thêm khoảng 0,185%, khẳng định vai trò cầu nối chuyển hóa nguồn vốn nhàn rỗi thành năng lực sản xuất thực tế.

4. Kết quả nghiên cứu tại Việt Nam ủng hộ lý thuyết tài chính nào của kinh tế học thế giới? Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam giai đoạn 2001–2016 ủng hộ mạnh mẽ giả thuyết nguồn cung dẫn dắt (Supply-leading hypothesis) của Hugh T. Patrick. Sự hình thành và mở rộng của các sàn giao dịch HOSE và HNX đi trước một bước, tạo nền tảng thu hút dòng vốn trong và ngoài nước để dẫn dắt sự mở rộng của sản lượng quốc gia.

5. Tại sao tác giả lại chia giai đoạn nghiên cứu thành hai mốc 2001–2007 và 2008–2016? Việc phân kỳ phản ánh hai bối cảnh kinh tế khác biệt rõ nét: giai đoạn 2001–2007 là thời kỳ thị trường chứng khoán sơ khởi đạt tốc độ tăng trưởng nóng gắn liền với sự kiện gia nhập WTO; trong khi giai đoạn 2008–2016 là thời kỳ nền kinh tế chịu cú sốc từ khủng hoảng tài chính toàn cầu, đòi hỏi quá trình tái cơ cấu và ổn định kinh tế vĩ mô thận trọng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng thành công mô hình định lượng VECM tích hợp đồng thời ba biến số kinh tế vĩ mô cốt lõi: lạm phát, tăng trưởng GDP và quy mô thị trường chứng khoán tại Việt Nam giai đoạn 2001–2016.
• Khẳng định sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn vững chắc giữa ba nhân tố, trong đó sự phát triển của thị trường vốn đóng góp tích cực vào tốc độ tăng trưởng sản lượng với hệ số tác động 0,185%.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm ủng hộ giả thuyết nguồn cung dẫn dắt, đồng thời chỉ ra tính dễ tổn thương của thị trường chứng khoán trước các cú sốc lạm phát và tăng trưởng tín dụng nóng.
• Hệ thống hóa các giải pháp chính sách tiền tệ và thể chế thị trường vốn có tính khả thi cao, phục vụ đắc lực cho công tác chỉ đạo và điều hành kinh tế vĩ mô.
• Gợi mở hướng nghiên cứu mở rộng trong giai đoạn tiếp theo thông qua việc bổ sung các biến số vĩ mô mở như tỷ giá hối đoái thực, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII) và áp dụng mô hình phi tuyến tính ARDL để phát hiện các ngưỡng tác động bất đối xứng.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và học viên cao học quan tâm đến mô hình kinh tế lượng vĩ mô ứng dụng hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận đầy đủ hệ thống dữ liệu, bảng kiểm định chi tiết và mã lệnh phân tích chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương này, luận văn đã nêu ra được cấu trúc của bài đặc biệt là mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Đây là những vấn đề trọng tâm của đề tài mà các chương phía sau của luận văn sẽ có nhiệm vụ làm sáng tỏ. Trong chương này cũng đề cập trực tiếp đến các biến số sử dụng trong mô hình đại diện cho ba nhân tố của nền kinh tế. Biến lạm phát đại diện cho lạm phát, biến tăng trưởng kinh tế đại diện cho tốc độ tăng trưởng kinh tế, và ba biến tỉ lệ vốn hóa thị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 trường, tỉ số vòng quay, doanh số giao dịch đại diện cho sự phát triển cho thị trường chứng khoán.

Dữ liệu của các biến số này được thu thập tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ 2001 đến 2016. Mốc thời gian khởi đầu đánh dấu cho sự bắt đầu hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam. Ngoài ra, chương này cũng xác định rõ các phương pháp nghiên cứu mà tác giả sẽ sử dụng, quan trọng nhất là phương pháp định lượng bằng mô hình hồi quy VECM kết hợp với kiểm định nhân quả Granger. Đây là cơ sở để luận văn tiếp cận mối quan hệ giữa các nhân tố trên phương diện toán học.

Bên cạnh việc sử dụng phương pháp định lượng, tác giả cũng sử dụng phương pháp phân tích, thống kê để so sánh kết quả mô hình định lượng với thực tế diễn biến của ba nhân tố này trong nền kinh tế Việt Nam từ năm 2001 đến 2016. Cuối cùng, tác giả nêu ý nghĩa của luận văn về mặt nghiên cứu khoa học và đồng thời đóng góp cơ sở cho các giải pháp của các nhà hoạch định chính sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Cơ sở lý thuyết Lạm phát, tốc độ tăng trưởng kinh tế và sự phát triển của thị trường chứng khoán là một trong những chỉ tiêu của kinh tế vĩ mô quan trọng của mỗi quốc gia. Các nhà quản lí cũng như các nhà nghiên cứu về kinh tế luôn nỗ lực nghiên cứu để làm sáng tỏ về mối quan hệ của một nhân tố này tác động tới các nhân tố còn lại hoặc sự ảnh hưởng của nhiều biến số vĩ mô khác đến một trong ba nhân tố lạm phát, tăng trưởng kinh tế và thị trường chứng khoán.1 Một số khái niệm về lạm phát, tăng trưởng kinh tế, thị trường chứng khoán 2.1 Lạm phát Nhà kinh tế học Samuelson cho rằng: “lạm phát xảy ra khi mức chung của giá cả và chi phí tăng như giá bánh mì, xăng dầu, tiền lương, giá đất, tiền thuê tư liệu sản xuất tăng”.

Ông thấy rằng lạm phát chính là biểu thị sự tăng lên của giá cả. Còn đối với Friedman (1970) “lạm phát bao giờ và ở đâu cũng là một hiện tượng tiền tệ”. Một số nhà kinh tế học theo trường phái trọng tiền như Friedman cũng đồng quan điểm với ông và cho rằng “lạm phát là hiện tượng tiền được cung ứng nhiều hơn mức cần thiết hoặc là do khối lượng tiền thực tế trong lưu thông lớn hơn khối lượng tiền cần thiết”. Học thuyết Keynes, đưa ra ba nguyên nhân chính dẫn đến lạm phát: do chi phí đẩy, do cầu kéo và lạm phát dự kiến.

Dù là xuất phát từ nguyên nhân nào thì lạm phát đều có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế theo hướng tích cực lẫn tiêu cực. Tăng trưởng kinh tế tăng dần của một quốc gia phần nào được biểu diễn bởi sự gia tăng của lạm phát nhưng khi lạm phát đạt đến một ngưỡng nhất định sẽ tác động trở lại ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Trong kinh tế học vĩ mô hiện đại, theo Gregory Mankiw (2010) lạm phát biểu hiện cho sự tăng lên theo thời gian của mức giá chung của nền kinh tế. Trong một nền kinh tế, lạm phát được định nghĩa là sự gia tăng mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ trong một khoảng thời gian.

Khi so sánh giữa các nền kinh tế, lạm phát được hiểu là sự giảm giá trị tiền tệ của quốc gia này so với đơn vị tiền tệ của quốc gia khác.2 Tăng trưởng kinh tế Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế được hiểu là sự gia tăng của tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng sản lượng quốc gia (GNP) hoặc quy mô sản lượng quốc gia tính bình quân trên đầu người (PCI) trong một thời gian nhất định. Theo lý thuyết Growth Theory của Robert Solow có ghi nhận tăng trưởng kinh tế là sự mở rộng về tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hay biểu thị của sự tăng trưởng thông qua sự dịch chuyển của đường giới hạn khả năng sản xuất về bên phải. Theo Gregory Mankiw (2010), GDP là một chỉ tiêu tốt nhất để xem xét liệu rằng nền kinh tế có diễn biến tốt hay không. Ông dẫn chứng tại Mỹ, GDP được tính toán hàng quý bởi Cục Phân tích Kinh tế, một bộ phận của Bộ Thương mại Hoa Kỳ.

Mục đích của việc thống kê GDP ở Mỹ là nhằm để tổng hợp tất cả các dữ liệu về các sản phẩm cuối cùng được tạo ra từ các cơ sở, công ty sản xuất, các trang trại. thể hiện theo giá trị đồng đô la của hoạt động kinh tế trong một khoảng thời gian nhất định. Ngày nay, tăng trưởng kinh tế là nhân tố chính đóng vai trò chủ đạo trong sự phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tế nhanh là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với mọi quốc gia trên con đường vượt lên khắc phục nghèo đói, lạc hậu, hướng tới sự phát triển, thịnh vượng.

Nhờ vào việc tăng vốn đầu tư, tiến bộ trong khoa học - công nghệ và nâng cao chất lượng giáo dục cộng với đào tạo được coi là những nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng về tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trong những năm gần đây, ý tưởng phát triển bền vững đã mang lại các yếu tố bổ sung như các quy trình phát triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 kinh tế thân thiện với môi trường phải được tính đến khi đi kèm với tăng trưởng kinh tế.3 Thị trường chứng khoán Theo như định nghĩa của nhật báo The Economic Times thì thị trường chứng khoán là nơi mà các loại giấy tờ có giá niêm yết được trao đổi, mua bán công khai. Tại điều 6 Luật Chứng Khoán năm 2006 được ban hành bởi Quốc Hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam có giải thích thị trường giao dịch chứng khoán là địa điểm hoặc hình thức trao đổi thông tin để tập hợp lệnh mua, bán và giao dịch chứng khoán. Dựa vào hai dẫn chứng phía trên, có thể nhận thấy điểm chung của thị trường chứng khoán là một thị trường mà ở nơi đó người ta mua bán, chuyển nhượng, trao đổi các loại giấy tờ có giá.

Căn cứ vào hình thức hoạt động, thị trường chứng khoán được chia làm hai loại là thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp. Thị trường sơ cấp là thị trường mua bán các loại chứng khoán mới phát hành, tại đây vốn được chuyển từ nhà đầu tư sang chủ thể phát hành. Sau khi được phát hành, chào bán ra công chúng thì các loại chứng khoán này được giao dịch trên thị trường thứ cấp. Chức năng chính của thị trường thứ cấp là nơi tập trung vốn của nền kinh tế bên cạnh hệ thống ngân hàng thương mại, có vai trò tập hợp và chu chuyển vốn nhàn rỗi đến các doanh nghiệp có nhu cầu về vốn để phân bổ vào các ngành sản xuất.

Từ đó, nếu vốn được phân bổ hợp lí sẽ tạo cho sản xuất phát triển kéo theo việc gia tăng sản lượng cho quốc gia. Theo Minh (2006) song song với mục đích chu chuyển vốn thì việc mua bán chứng khoán trên thị trường sẽ giúp cho tính thanh khoản của chứng khoán được cải thiện. Từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán, giúp các công ty niêm yết có thể thu về được nhiều vốn khi phát hành mới chứng khoán và sau khi được LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 đưa ra lưu thông chứng khoán có thể dễ dàng chuyển đổi sang các chủ thể khác tham gia mua bán. Do mục tiêu của bài nghiên cứu là phân tích tác động của mối quan hệ giữa 3 nhân tố của nền kinh tế: lạm phát, sự phát triển thị trường chứng khoán và tăng trưởng kinh tế nên nền tảng lý thuyết sẽ bắt nguồn từ những cơ sở lý luận diễn tả tác động nhân quả của nhân tố này đến các nhân tố còn lại.2 Một số lý thuyết nền tảng 2.1 Lý thuyết về mối quan hệ nhân quả giữa sự phát triển thị trường chứng khoán và tăng trưởng kinh tế.

Lý thuyết phản hồi (the feedback hypothesis) được Schumpeter (1912) xây dựng nhằm giải thích mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa tài chính của quốc gia và sự phát triển kinh tế. Trong giả thuyết này, tác giả khẳng định rằng một quốc gia có hệ thống tài chính phát triển tốt có thể thúc đẩy sự mở rộng kinh tế thông qua việc thay đổi công nghệ, đổi mới sản phẩm và dịch vụ tài chính để cung cấp đến nhiều chủ thể kinh tế góp phần giải quyết tốt nhu cầu về vốn cho sản xuất. Ngược lại, khi nền kinh tế ngày càng được phát triển, các chủ thể kinh tế sẽ đòi hỏi cao hơn về các sản phẩm và dịch vụ tài chính về tính linh hoạt, khả năng tiện ích và mức sinh lời cao hơn. Theo lý thuyết về nguồn cung dẫn dắt (the supply - leading theory) và nguồn cầu phụ thuộc (the demand – following theory) được Patrick (1966) đưa ra nhằm nêu lên mối quan hệ giữa sự phát triển tài chính và tăng trưởng kinh tế.

Trong đó, lý thuyết nguồn cung dẫn dắt cho rằng sự phát triển của hệ thống tài chính sẽ dẫn đến tăng trưởng kinh tế. Các tổ chức tài chính hiện đại sẽ có nhiệm vụ cung cấp những khoản vốn lớn cho các chủ thể kinh tế mà đặc biệt là những tập đoàn, công ty có quy mô lớn thuộc các lĩnh vực về nông nghiệp và công thương nghiệp. Lý thuyết này đã đưa ra ý tưởng rằng mối quan hệ giữa tài chính và tăng trưởng có thể thay đổi theo thời gian, đặc biệt ở giai đoạn đầu, phát triển tài chính sẽ dẫn đến tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 khi tăng trưởng thực sự diễn ra trong nền kinh tế, liên kết này trở nên ít quan trọng hơn và sự tăng trưởng sẽ tạo ra nhu cầu cho các dịch vụ tài chính lớn hơn.