Luận Văn Thạc Sĩ Về Mối Quan Hệ Giữa FDI và Sự Phát Triển Thị Trường Tài Chính Tại Các Nước Châu Á

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu mối quan hệ giữa fdi và sự phát triển thị trường tài chính tại các nước châu á, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Huỳnh Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: PGS. Diệp Gia Luật
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa FDI Và Sự Phát Triển Thị Trường Tài Chính Tại Các Nước Châu Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khung khái niệm
• 2.2. Tổng quan về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.2.1. Khái niệm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.2.2. Phân loại vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.2.3. Đặc điểm của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình thực nghiệm
• 3.2. Mô hình thực nghiệm – thị trường chứng khoán
• 3.3. Mô hình thực nghiệm – khu vực ngân hàng
• 3.4. Mô hình thực nghiệm – thị trường bảo hiểm
• 3.5. Mô tả biến
• 3.6. Phương pháp ước lượng
• 3.7. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả biến và hệ số tương quan giữa các biến
• 4.2. Mối quan hệ giữa thị trường chứng khoán và FDI
• 4.3. Tác động của phát triển thị trường chứng khoán đến FDI
• 4.4. Tác động của FDI đến thị trường chứng khoán
• 4.5. Mối quan hệ giữa khu vực ngân hàng và FDI
• 4.6. Tác động của phát triển ngân hàng đến FDI
• 4.7. Tác động của FDI đến khu vực ngân hàng
• 4.8. Mối quan hệ giữa thị trường bảo hiểm và FDI
• 4.9. Tác động của phát triển thị trường bảo hiểm đến FDI
• 4.10. Tác động của FDI đến thị trường bảo hiểm
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia, đặc biệt là ở khu vực Châu Á. Nghiên cứu này nhằm phân tích mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển của thị trường tài chính. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng sự phát triển của thị trường tài chính có thể ảnh hưởng tích cực đến việc thu hút FDI. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về tính chất của mối quan hệ này. Một số nghiên cứu cho rằng FDI có thể thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính, trong khi một số khác lại cho rằng sự phát triển của thị trường tài chính có thể thu hút FDI. Do đó, nghiên cứu này sẽ kiểm định mối quan hệ hai chiều giữa FDI và sự phát triển của thị trường tài chính tại các quốc gia Châu Á.

II. Cơ sở lý thuyết

Khung lý thuyết của nghiên cứu này dựa trên các lý thuyết kinh tế về FDI và thị trường tài chính. Theo lý thuyết của Schumpeter, sự phát triển của thị trường tài chính có thể thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng FDI không chỉ mang lại vốn mà còn chuyển giao công nghệ và kỹ năng cho các quốc gia tiếp nhận. Hơn nữa, một thị trường tài chính phát triển có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút FDI thông qua việc cung cấp các dịch vụ tài chính hiệu quả. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng FDI có xu hướng tìm đến các quốc gia có thị trường tài chính kém phát triển hơn, điều này tạo ra một mâu thuẫn trong các nghiên cứu hiện tại.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp ước lượng 2SLS để kiểm định mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển của thị trường tài chính. Dữ liệu được thu thập từ 10 quốc gia Châu Á trong giai đoạn 1999-2015. Các biến đại diện cho sự phát triển của thị trường tài chính bao gồm thị trường chứng khoán, khu vực ngân hàng, và thị trường bảo hiểm. Phương pháp này cho phép kiểm tra mối quan hệ tương hỗ giữa FDI và sự phát triển của thị trường tài chính, từ đó xác định được tác động của từng yếu tố đến nhau.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa FDI và sự phát triển của thị trường tài chính. Cụ thể, sự phát triển của thị trường chứng khoán và khu vực ngân hàng đều có tác động tích cực đến dòng vốn FDI. Ngược lại, FDI cũng thúc đẩy sự phát triển của các lĩnh vực này. Điều này cho thấy rằng hai yếu tố này có mối quan hệ tương hỗ, hỗ trợ lẫn nhau trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các chính sách cải cách thị trường tài chính có thể nâng cao khả năng thu hút FDI vào các quốc gia Châu Á.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã xác định được mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển của thị trường tài chính tại các quốc gia Châu Á. Kết quả cho thấy rằng việc phát triển thị trường tài chính không chỉ giúp thu hút FDI mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Các nhà hoạch định chính sách cần chú trọng đến việc cải cách và phát triển thị trường tài chính để tối ưu hóa lợi ích từ FDI. Hơn nữa, cần có các nghiên cứu tiếp theo để làm rõ hơn về mối quan hệ này trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là một trong những nguồn vốn quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu, với dòng vốn FDI toàn cầu tăng từ trung bình 142 tỷ USD giai đoạn 1985-1990 lên 1,76 nghìn tỷ USD năm 2015 và dự báo tiếp tục tăng trưởng khoảng 5% mỗi năm. Tại châu Á, FDI chiếm tới 31% tổng vốn FDI toàn cầu năm 2015, tập trung chủ yếu vào khu vực dịch vụ (70%) và sản xuất (26%). Mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính là vấn đề nghiên cứu còn nhiều tranh luận, khi các nghiên cứu hiện tại chủ yếu tập trung vào tác động của thị trường tài chính đến hiệu quả lan tỏa của FDI mà chưa phân tích đầy đủ mối quan hệ hai chiều giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính.

Luận văn này nhằm kiểm định mối quan hệ tương hỗ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính tại 10 quốc gia châu Á trong giai đoạn 1999-2015, sử dụng phương pháp ước lượng bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS) để xử lý hiện tượng nội sinh. Nghiên cứu tập trung phân tích ba thành phần chính của thị trường tài chính gồm thị trường chứng khoán, khu vực ngân hàng và thị trường bảo hiểm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về vai trò của thị trường tài chính trong thu hút FDI, từ đó hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách hoàn thiện hệ thống tài chính nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững tại các nước châu Á.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế mới về tăng trưởng nội sinh, trong đó Mankiw, King và Levine nhấn mạnh vai trò của thị trường tài chính trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ, tích lũy vốn và tăng trưởng kinh tế dài hạn. Lý thuyết về luật và tài chính cũng được áp dụng để làm rõ vai trò của môi trường pháp lý trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường tài chính.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm:

• FDI (Foreign Direct Investment): Dòng vốn đầu tư dài hạn của nhà đầu tư nước ngoài nhằm kiểm soát và quản lý doanh nghiệp tại nước tiếp nhận.
• Thị trường chứng khoán: Bao gồm vốn hóa thị trường và tỷ lệ giao dịch chứng khoán, phản ánh mức độ phát triển và thanh khoản của thị trường cổ phiếu.
• Khu vực ngân hàng và thị trường bảo hiểm: Được đo lường qua tín dụng ngân hàng, lượng cung tiền M2, doanh thu bảo hiểm và doanh thu bảo hiểm bình quân đầu người, thể hiện sự phát triển của các kênh tài chính trung gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 10 quốc gia châu Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông, Israel, Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Philippines và Sri Lanka) trong giai đoạn 1999-2015, với tổng số 170 quan sát. Các biến chính bao gồm dòng FDI ròng tính theo % GDP, các biến đại diện cho sự phát triển thị trường tài chính và các biến kiểm soát như lạm phát, độ mở thương mại, chất lượng thể chế, cơ sở hạ tầng, tỷ lệ tiết kiệm và thu nhập bình quân đầu người.

Phương pháp ước lượng chính là bình phương tối thiểu hai giai đoạn (2SLS) nhằm xử lý hiện tượng nội sinh do mối quan hệ tương hỗ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính. Các biến công cụ được lựa chọn kỹ lưỡng như số lượng công ty niêm yết, tỷ trọng nhiên liệu và quặng xuất khẩu, lãi suất tiền gửi và tỷ trọng doanh thu bảo hiểm dài hạn để đảm bảo tính hợp lệ và hiệu quả của mô hình. Kiểm định Sargan – Hansen được sử dụng để đánh giá tính phù hợp của biến công cụ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ tích cực giữa FDI và thị trường chứng khoán:
   Kết quả hồi quy cho thấy mức độ vốn hóa thị trường và tỷ lệ giao dịch chứng khoán có tương quan dương và có ý nghĩa thống kê với dòng FDI ròng, với tỷ lệ vốn hóa thị trường trung bình đạt 151% GDP và tỷ lệ giao dịch chứng khoán cao, phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của thị trường chứng khoán tại các quốc gia khảo sát.

2. Tác động hai chiều giữa FDI và khu vực ngân hàng:
   Các biến tín dụng ngân hàng, tín dụng khu vực tư nhân và lượng cung tiền M2 đều có mối quan hệ tích cực với FDI. Tín dụng ngân hàng trung bình chiếm 119% GDP, cho thấy hệ thống ngân hàng phát triển hỗ trợ hiệu quả cho dòng vốn FDI. Tuy nhiên, một số nghiên cứu trước đây cho thấy tác động tiêu cực của phát triển ngân hàng đến FDI, điều này được giải thích bởi sự khác biệt về điều kiện kinh tế và thể chế giữa các quốc gia.

3. Vai trò quan trọng của thị trường bảo hiểm:
   Doanh thu bảo hiểm và doanh thu bảo hiểm bình quân đầu người đều có mối tương quan tích cực với FDI, cho thấy thị trường bảo hiểm phát triển giúp giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp FDI hoạt động. Doanh thu bảo hiểm bình quân đầu người trung bình đạt khoảng 1.338 USD, phản ánh mức độ phát triển thị trường bảo hiểm tại các quốc gia châu Á.

4. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát:
   Độ mở thương mại trung bình đạt 138% GDP và độ mở tài chính trung bình là 0,87 (theo thang điểm Chinn-Ito), cho thấy môi trường kinh tế mở và hội nhập tài chính cao góp phần thu hút FDI. Chất lượng thể chế được đánh giá khá tốt với chỉ số tự do dân chủ trung bình 3,11 (thang điểm 1-7), hỗ trợ sự phát triển bền vững của thị trường tài chính và thu hút đầu tư nước ngoài.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định mối quan hệ tương hỗ tích cực giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính tại các quốc gia châu Á, phù hợp với các nghiên cứu của Agbloyor (2013) và Soumaré & Tchana (2015). Sự phát triển của thị trường chứng khoán, ngân hàng và bảo hiểm không chỉ thu hút dòng vốn FDI mà còn được thúc đẩy bởi sự hiện diện của các nhà đầu tư nước ngoài.

Sự khác biệt trong tác động của khu vực ngân hàng so với một số nghiên cứu trước đây có thể do điều kiện thể chế và mức độ phát triển kinh tế khác nhau giữa các quốc gia. Ví dụ, các quốc gia có hệ thống ngân hàng phát triển và minh bạch sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho FDI, trong khi các quốc gia có hệ thống ngân hàng kém phát triển có thể gặp khó khăn trong việc thu hút vốn đầu tư.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện xu hướng dòng vốn FDI và các chỉ số phát triển thị trường tài chính theo từng quốc gia và năm, cũng như bảng hệ số tương quan và kết quả hồi quy để minh họa mối quan hệ hai chiều giữa các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phát triển thị trường chứng khoán:
   Các quốc gia nên thúc đẩy cải cách chính sách nhằm nâng cao tính minh bạch, thanh khoản và quy mô thị trường chứng khoán, qua đó thu hút thêm dòng vốn FDI. Mục tiêu tăng vốn hóa thị trường lên trên 160% GDP trong vòng 5 năm tới, do các cơ quan quản lý thị trường chứng khoán và Bộ Tài chính chủ trì.

2. Cải thiện chất lượng và hiệu quả hệ thống ngân hàng:
   Nâng cao năng lực cung cấp tín dụng cho khu vực tư nhân, giảm chi phí vay vốn và phát triển các dịch vụ ngân hàng hiện đại nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp FDI tiếp cận nguồn vốn. Mục tiêu tăng tỷ lệ tín dụng khu vực tư lên 110% GDP trong 3 năm, do Ngân hàng Trung ương và các ngân hàng thương mại thực hiện.

3. Phát triển thị trường bảo hiểm đa dạng và bền vững:
   Khuyến khích các công ty bảo hiểm mở rộng sản phẩm, nâng cao năng lực quản lý rủi ro và tăng cường hợp tác quốc tế để hỗ trợ các doanh nghiệp FDI trong việc bảo vệ tài sản và hoạt động kinh doanh. Mục tiêu tăng doanh thu bảo hiểm bình quân đầu người lên 1.800 USD trong 4 năm, do Bộ Tài chính và các doanh nghiệp bảo hiểm phối hợp thực hiện.

4. Hoàn thiện môi trường thể chế và chính sách kinh tế vĩ mô:
   Cải thiện chất lượng thể chế, ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao độ mở thương mại và tài chính để tạo môi trường thuận lợi cho FDI và phát triển thị trường tài chính. Mục tiêu nâng chỉ số tự do dân chủ xuống dưới 3 trong 5 năm, do Chính phủ và các cơ quan liên quan đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế và tài chính:
   Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp xây dựng chính sách phát triển thị trường tài chính và thu hút FDI hiệu quả, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng:
   Nghiên cứu cung cấp khung lý thuyết và mô hình thực nghiệm chi tiết về mối quan hệ giữa FDI và thị trường tài chính, hỗ trợ phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài:
   Hiểu rõ hơn về vai trò của thị trường tài chính trong việc hỗ trợ hoạt động đầu tư, giúp đưa ra quyết định đầu tư chính xác và hiệu quả tại các quốc gia châu Á.

4. Cơ quan quản lý thị trường tài chính và ngân hàng:
   Tham khảo các kết quả nghiên cứu để cải thiện hoạt động quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển thị trường tài chính phù hợp với xu hướng thu hút FDI.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI có tác động như thế nào đến sự phát triển thị trường chứng khoán?
   FDI góp phần tăng vốn hóa thị trường và thanh khoản thông qua việc các doanh nghiệp nước ngoài niêm yết và mở rộng đầu tư, tạo hiệu ứng lan tỏa công nghệ và quản trị, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán.

2. Tại sao sự phát triển của khu vực ngân hàng lại quan trọng đối với FDI?
   Hệ thống ngân hàng phát triển giúp các doanh nghiệp FDI dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay với chi phí hợp lý, đồng thời cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng và hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

3. Thị trường bảo hiểm ảnh hưởng thế nào đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài?
   Thị trường bảo hiểm phát triển giúp giảm thiểu rủi ro tài chính cho các doanh nghiệp FDI, bảo vệ tài sản và hoạt động kinh doanh, từ đó tăng sức hấp dẫn của quốc gia đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

4. Phương pháp 2SLS được sử dụng trong nghiên cứu có ưu điểm gì?
   Phương pháp 2SLS giúp xử lý hiện tượng nội sinh do mối quan hệ tương hỗ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính, đảm bảo kết quả ước lượng chính xác và đáng tin cậy hơn so với các phương pháp hồi quy thông thường.

5. Các yếu tố kinh tế vĩ mô nào ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa FDI và thị trường tài chính?
   Các yếu tố như độ mở thương mại, độ mở tài chính, chất lượng thể chế, lạm phát, cơ sở hạ tầng và thu nhập bình quân đầu người đều có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến khả năng thu hút FDI và sự phát triển của thị trường tài chính.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ tương hỗ tích cực giữa FDI và sự phát triển của thị trường chứng khoán, khu vực ngân hàng và thị trường bảo hiểm tại các quốc gia châu Á giai đoạn 1999-2015.
• Phương pháp 2SLS được áp dụng hiệu quả để xử lý hiện tượng nội sinh trong mô hình nghiên cứu.
• Các biến kiểm soát như độ mở thương mại, chất lượng thể chế và cơ sở hạ tầng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy mối quan hệ này.
• Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của thị trường tài chính trong thu hút FDI và tăng trưởng kinh tế bền vững.
• Đề xuất các giải pháp chính sách nhằm phát triển thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư, hỗ trợ các quốc gia châu Á tận dụng tối đa lợi ích từ dòng vốn FDI.

Các nhà hoạch định chính sách và nhà nghiên cứu nên áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chính sách tài chính phù hợp, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về mối quan hệ này trong các bối cảnh kinh tế khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả thu hút FDI và phát triển thị trường tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày những nét sơ lược về nghiên cứu. Nhận thấy vẫn còn khá ít các nghiên cứu về mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính trong khi cả hai yếu tố đều có tương quan chặt chẽ đến tăng trưởng kinh tế của một quốc gia, tác giả quyết định thực hiện nghiên cứu nhằm kiểm tra mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính bằng ba cách tương ứng với thị trường chứng khoán, lĩnh vực ngân hàng và thị trường bảo hiểm. Tác giả tiến hành thu thập dữ liệu của 10 quốc gia châu Á trong giai đoạn 1999 đến 2015. Do mô hình xảy ra hiện tượng nội sinh, tác giả sử dụng phương pháp ước lượng 2SLS hồi quy với biến công cụ để xác định dấu và hệ số của phương trình hồi quy.

Tác giả kỳ vọng nghiên cứu sẽ góp phần xác định mối quan hệ giữa FDI và sự phát triển thị trường tài chính, từ đó hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách trong việc hoàn thiện, cải cách hệ thống tài chính để nâng cao hiệu quả thu hút FDI nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng và phát triển ở các nước châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng. 123doc -7- CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2. Khung khái niệm 2. Tổng quan về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Ở phần này, bài nghiên cứu tiến hành nêu ra các khái niệm về FDI, cách phân loại, đặc điểm và vai trò của FDI để có cái nhìn tổng quan hơn về FDI.

Khái niệm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Dựa vào nguồn gốc của vốn, đầu tư được chia thành đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài. Căn cứ vào quan hệ giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn, đầu tư được chia thành đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. Hiện nay có nhiều khái niệm khác nhau về đầu tư trực tiếp nước ngoài, nhưng sự khác biệt giữa các định nghĩa không nhiều. Theo Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), FDI là việc đầu tư vốn được thực hiện ở các doanh nghiệp hoạt động nước ngoài nhằm thu về những lợi ích lâu dài cho nhà đầu tư.

Mục đích của nhà đầu tư là giành được tiếng nói có hiệu quả trong việc quản lý doanh nghiệp đó. Cũng theo IMF, đầu tư trực tiếp nước ngoài xảy ra khi nhà đầu tư nước ngoài mở rộng một mối quan hệ lâu dài với một doanh nghiệp của nước tiếp nhận đầu tư và có cổ phần trong doanh nghiệp đủ để duy trì một mức ảnh hưởng quan trọng trong việc quản lý doanh nghiệp này. Theo Ngân hàng thế giới (WB), đầu tư trực tiếp nước ngoài là dòng vốn đầu tư thuần vào một quốc gia để nhà đầu tư có được quyền quản lý lâu dài (nếu nắm được ít nhất 10% cổ phần thường) trong một doanh nghiệp hoạt động trong một nền kinh tế khác (đối với chủ đầu tư). Theo Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNCTAD), đầu tư trực tiếp nước ngoài là một khoản đầu tư dài hạn, có được lợi ích và quyền kiểm soát lâu dài của một thực thể thường trú ở một nền kinh tế (nhà đầu tư nước ngoài hay công 123doc -8- ty mẹ nước ngoài) trong một doanh nghiệp thường trú tại một nền kinh tế khác (doanh nghiệp đầu tư nước ngoài trực tiếp, doanh nghiệp liên doanh hoặc chi nhánh nước ngoài).

Theo Điều 2, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vốn vào Việt Nam bằng tiền mặt hay bất cứ tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của luật này. Phân loại vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Bertrand (2004) phân loại FDI thành 2 nhóm chính dựa trên hình thức đầu tư: - Đầu tư mới (Greenfield Investment): công ty đầu tư xây dựng nhà máy mới hoặc mở rộng nhà máy, dây chuyền hiện có. - Mua lại và sáp nhập (Merger & Acquisition): công ty đầu tư mua luôn tài sản của doanh nghiệp nước ngoài. Dunning and Lundan (2008) phân loại FDI thành 4 nhóm chính dựa trên mục tiêu đầu tư: - FDI nhằm tìm kiếm nguồn lực (Resource-seeking): Đầu tư nhằm tìm kiếm các dây chuyền sản xuất và các nguồn lực khác như lao động rẻ hoặc tài nguyên thiên nhiên, mà những nguồn lực này đã có sẵn tại nơi được đầu tư.

Đây là FDI thường đầu tư vào các nước đang phát triển như tài nguyên dầu mỏ ở Trung Đông hay vàng, kim cương ở Châu Phi, lao động rẻ ở Đông Nam Á. - FDI tìm kiếm thị trường (Market-seeking): Đầu tư nhằm thâm nhập thị trường mới hoặc duy trì thị trường hiện có. - Tìm kiếm hiệu quả (Effficiency-seeking): Đầu tư nhằm tăng cường hiệu quả bằng việc tận dụng lợi thế của tính kinh tế theo quy mô hay phạm vi, hoặc cả hai. - Tìm kiếm tài sản chiến lược (Strategic-Asset-Seeking): Đầu tư nhằm ngăn chặn việc bị mất nguồn lực vào tay đối thủ cạnh tranh.

Đặc điểm của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Dunning (1993) đã chỉ ra có ba đặc điểm chính của một dòng vốn FDI dựa trên động cơ đầu tư: - Đặc điểm thứ nhất của dòng vốn FDI chính là tìm kiếm thị trường, dòng vốn FDI chủ yếu hướng tới các thị trường ngoài nước hay còn gọi là dòng vốn FDI thay thế. - Đặc điểm thứ hai của dòng vốn FDI là tìm kiếm nguồn lực, dòng vốn FDI chủ yếu hướng đến tìm kiếm nguồn tài nguyên thiên nhiên và nguồn lao động rẻ. - Đặc điểm thứ ba của dòng vốn FDI là tìm kiếm hiệu quả. Vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài Vốn là điều kiện hàng đầu cho sự tăng trưởng và phát triển ở mọi quốc gia.

Nếu như vốn trong nước là nguồn có tính chất quyết định, có vai trò chủ yếu thì vốn đầu tư nước ngoài là nguồn bổ sung quan trọng trong những bước đi ban đầu để tạo ra cú hích cho sự phát triển. Trong số các nguồn vốn huy động từ nước ngoài, FDI là nguồn vốn có vai trò đặc biệt quan trọng. Thứ nhất, FDI bổ sung vốn cho nền kinh tế. Trong các lí luận về tăng trưởng kinh tế, nhân tố vốn luôn được đề cập.

Nền kinh tế của một quốc gia cần nhiều vốn hơn nữa nếu muốn tăng trưởng nhanh hơn. Nếu vốn trong nước không đủ, quốc gia đó cần huy động thêm nguồn vốn từ nước ngoài, trong đó có vốn FDI. Thứ hai, FDI đẩy nhanh chuyển giao công nghệ và kỹ thuật quản lý. Thu hút FDI từ các công ty đa quốc gia sẽ giúp một nước có cơ hội tiếp thu công nghệ và bí quyết quản lý kinh doanh mà các công ty này đã tích lũy và phát triển qua nhiều năm.

Tuy nhiên, việc tiếp nhận các tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến còn phụ thuộc rất nhiều vào năng lực tiếp thu của từng quốc gia. Thứ ba, FDI tạo nguồn thu ngân sách lớn. Đối với nhiều nước đang phát triển, hoặc đối với nhiều địa phương, thuế do các xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nộp là nguồn thu ngân sách quan trọng. 123doc - 10 - Thứ tư, FDI góp phần tăng số lượng việc làm và phát triển nguồn nhân lực.

Mục tiêu của các nhà đầu tư nước ngoài là thu được lợi nhuận tối đa, củng cố chỗ đứng và duy trì thế cạnh tranh trên thị trường thế giới. Do đó, họ đặc biệt quan tâm đến việc tận dụng nguồn lao động rẻ ở các nước tiếp nhận đầu tư. Ngoài ra, các hoạt động cung ứng dịch vụ và gia công cho các dự án FDI cũng tạo ra thêm nhiều cơ hội việc làm. Bên cạnh đó, FDI cũng có tác động tích cực trong phát triển nguồn nhân lực của nước sở tại thông qua các dự án đầu tư và lĩnh vực giáo dục đào tạo.

Các cá nhân làm việc cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có cơ hội học hỏi, nâng cao trình độ chuyên môn khi tiếp cận với công nghệ và kỹ năng quản lý tiên tiến. Thứ năm, FDI mở rộng thị trường và thúc đẩy xuất khẩu. Các doanh nghiệp nước ngoài sẽ tận dụng những lợi thế so sánh của yếu tố sản xuất của nước sở tại, giúp khai thác hiệu quả hơn trong phân công lao động quốc tế. Bởi thế, thông qua FDI, các nước tiếp nhận đầu tư có thể có cơ hội tham gia vào mạng lưới sản xuất toàn cầu, mở rộng thị trường và đẩy mạnh xuất khẩu.

Tổng quan về thị trường tài chính Thị trường tài chính là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán quyền sử dụng các nguồn tài chính thông qua những phương thức giao dịch và công cụ tài chính nhất định. Nói cách khác, đây là nơi chuyển nhượng quyền sở hữu vốn từ những chủ thể thừa vốn sang những chủ thể thiếu vốn. Có thể nói thị trường tài chính là nơi tổng hòa các quan hệ cung cầu về vốn trong nền kinh tế. Phát triển thị trường tài chính là một quá trình thành lập các định chế nhằm mục đích tăng cơ sở thông tin, tăng cường khả năng phân tích của hệ thống tài chính và đáp ứng các nhu cầu mới của nhà kinh doanh, hộ gia đình,…thông qua việc đa dạng hóa các loại công cụ tài chính (Merton, 1995).

Có nhiều cách căn cứ khác nhau để xác định cấu trúc của một thị trường tài chính: - Căn cứ vào thời gian sử dụng nguồn tài chính huy động được thì thị trường tài chính bao gồm Thị trường tiền tệ và Thị trường chứng khoán. 123doc - 11 - - Căn cứ theo phương thức huy động nguồn tài chính thì thị trường tài chính bao gồm Thị trường nợ và Thị trường chứng khoán cổ phần. - Căn cứ vào sự luân chuyển các nguồn tài chính thì thị trường tài chính bao gồm Thị trường sơ cấp và Thị trường thứ cấp. - Căn cứ vào tính chất pháp lý thì thị trường tài chính bao gồm Thị trường tài chính chính thức và Thị trường tài chính không chính thức.

Theo Demirgüç-Kunt and Levine (2008), các chức năng tổng thể của một thị trường tài chính bao gồm năm chức năng cốt lõi là: (1) cung cấp thông tin về các khoản đầu tư và phân bổ vốn; (2) giám sát đầu tư và cung cấp thông tin cho việc quản trị doanh nghiệp sau khi được tài trợ vốn; (3) tạo thuận lợi cho kinh doanh, đa dạng hóa đầu tư và quản trị rủi ro; (4) huy động các khoản tiết kiệm; và (5) giảm bớt sự trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Một thị trường tài chính vững chắc và phát triển khi nó thực hiện tốt năm chức năng này.