Chương 1: Lý luận tổng quan về mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt. Chương 2: Thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam. Chương 3: Giải pháp mở rộng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN TỔNG QUAN VỀ MỞ RỘNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT 1.
Lý luận chung về thanh toán không dùng tiền mặt 1. Khái niệm Thanh toán không dùng tiền mặt là cách thức thanh toán trong đó không có sự xuất hiện của tiền mặt vì thế mà phương thức thanh toán này đã tạo ra một dạng tiền mới được gọi là đồng tiền ghi sổ. Thanh toán không dùng tiền mặt bao gồm thanh toán qua tài khoản thanh toán của khách hàng tại ngân hàng và một số hình thức thanh toán khác không qua tài khoản thanh toán của khách hàng. Thanh toán qua tài khoản của khách hàng là một dịch vụ thanh toán được thực hiện thông qua vai trò trung gian thanh toán của ngân hàng.
Bằng các phương tiện thanh toán mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng như: séc, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, … khách hàng sẽ chọn phương tiện thanh toán nào phù hợp với đặc điểm giao dịch của mình để thực hiện việc chi trả tiền hàng hoá dịch vụ đã được cung ứng hoặc chuyển tiền đến một đối tượng nào đó. Việc thanh toán này có thể được khách hàng thực hiện tại các điểm giao dịch của ngân hàng hoặc trên các công nghệ điện tử, bằng cách trích chuyển một số tiền trong tài khoản của khách hàng đến tài khoản của đối tượng khác cùng hoặc khác hệ thống ngân hàng. Thanh toán qua tài khoản của khách hàng là phương thức thanh toán phổ biến khi đề cập đến khái niệm TTKDTM. Bên cạnh đó còn một phương thức thanh toán khác cũng được xem là TTKDTM, như: dịch vụ chuyển tiền bằng CMND, thu hộ, chi hộ, … Các phương tiện thanh toán này được gọi là thanh toán không qua tài khoản của khách hàng và được thực hiện thông qua ngân hàng và các tổ chức tài chính khác.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 TTKDTM là một đặc tính đặc trưng của nền kinh tế với các mối quan hệ hàng hoá và tiền tệ ngày một phát triển và là một thành phần không thể thiếu của hệ thống chu chuyển tiền tệ. Nguồn gốc của thanh toán không dùng tiền mặt Dưới sự phát triển của các dịch vụ và tín dụng ngân hàng là cơ sở để phát triển phương thức thanh toán không dùng tiền mặt. Bởi vì nhu cầu tiêu dùng và sản xuất luôn tăng trưởng, không còn gói gọn trong phạm vi một khu vực nhỏ mà mở rộng ra toàn lãnh thổ, toàn thế giới thì việc thanh toán bằng tiền mặt trở nên phức tạp và chứa đựng nhiều rủi ro khi các tệ nạn cướp giật, làm tiền giả ngày một nghiêm trọng, tinh vi hơn. Chính vì lẽ đó, phương thức thanh toán không dùng tiền mặt đã được ra đời để giải quyết cho bài toán đó, giúp việc thanh toán trở nên an toàn và đơn giản hơn.
Đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán không dùng tiền mặt có các đặc điểm cơ bản như sau: - Là phương thức thanh toán gián tiếp giữa người chi trả và người thụ hưởng, có sự tham gia của ngân hàng là trung gian thanh toán. Trong phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, vai trò của ngân hàng rất quan trọng – ngân hàng là chủ thể thứ ba, là trung gian giữa bên chi trả (người mua, người mắc nợ, người có nhu cầu thanh toán) và bên thụ hưởng (người bán, chủ nợ). Bên chi trả sẽ không cần trực tiếp đến gặp bên thụ hưởng để thực hiện các giao dịch thanh toán mà sẽ giao cho ngân hàng thực hiện theo các lệnh thanh toán đã thoả mãn đủ điều kiện của ngân hàng. - Thanh toán không dùng tiền mặt là phương thức thanh toán được thực hiện bằng bút tệ.
Khác với thanh toán bằng tiền mặt, trong phương thức thanh toán này, công cụ thanh toán là tiền – không xuất hiện, mà chỉ xuất hiện dưới dạng bút tệ, bằng cách ghi tăng giảm trên tài khoản thanh toán của khách hàng. Để làm được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 điều đó, ngân hàng sẽ yêu cầu bên chi trả và bên thụ hưởng mở một tài khoản thanh toán tại ngân hàng. Khi nhận được lệnh yêu cầu thanh toán của bên chi trả, ngân hàng sẽ thực hiện lệnh chuyển khoản từ tài khoản tiền gửi thanh toán sang tài khoản tiền gửi thanh toán của bên thụ hưởng. - Thanh toán không dùng tiền mặt là phương thức thanh toán có sự tách rời về thời gian và không gian giữa tiền tệ và hàng hoá, dịch vụ.
Với thanh toán bằng tiền mặt, khi người mua nhận được hàng hoá, dịch vụ cũng là lúc họ phải thanh toán cho người bán một số tiền tương ứng với giá trị món hàng hoặc dịch vụ đã được cung cấp. Nhưng trong phương thức thanh toán không dùng tiền mặt, do việc thanh toán được thực hiện bằng cách chuyển khoản thông qua hệ thống ngân hàng nên việc thanh toán không xảy ra đồng thời cùng địa điểm và thời gian khi nhận hàng hoá, dịch vụ. Hàng hoá, dịch vụ có thể được nhận tại cửa hàng, tại nhà, tại bất kỳ địa điểm và thời gian nào theo sự thoả thuận của hai bên nhưng khi thanh toán, bên chi trả chỉ cần thực hiện việc thanh toán tại ngân hàng sao cho số tiền sẽ được ngân hàng ghi tăng trên tài khoản của bên thụ hưởng sau một thời gian ngắn. Vai trò của thanh toán không dùng tiền mặt Thanh toán không dùng tiền mặt ra đời đã khắc phục được những nhược điểm của phương thức thanh toán bằng tiền mặt, phát huy được nhiều đặc tính ưu việt, đem lại nhiều tiện ích cho các đối tượng tham gia trong nền kinh tế thị trường.
Cụ thể như sau: 1. Đối với nền kinh tế - Giúp tiết kiệm chi phí và hạn chế rủi ro khi lưu thông tiền tệ Vì phương thức thanh toán này không sử dụng tiền mặt nên nó giúp tiết kiệm được các chi phí do quá trình lưu thông tiền tệ trong nền kinh tế gây ra như: chi phí bảo quản, chi phí vận chuyển, chi phí bảo hiểm, chi phí in ấn tiền,… Bên cạnh đó, thanh toán không dùng tiền mặt còn giúp hạn chế rủi ro trong quá trình LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 lưu thông tiền mặt khi các tệ nạn xã hội như trộm cướp, tiền giả, lừa đảo… ngày một trở nên tinh vi hơn, phức tạp hơn. - Giảm được lượng tiền mặt trong lưu thông, giúp kiểm soát lạm phát Thanh toán không dùng tiền mặt được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng do đó giảm được lượng cung tiền mặt đang lưu thông trong các tầng lớp dân cư. Khi đó, lượng cung tiền mặt sẽ ít hơn lượng cầu – một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm phát.
Điều này giúp kiểm soát, giảm lạm phát nhưng không làm giảm đi lượng tiền thực của các tổ chức, dân cư trong nền kinh tế. - Tăng tốc độ luân chuyển vốn trong nền kinh tế Thanh toán không dùng tiền mặt được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng nên đảm bảo được sự an toàn, chính xác, nhanh chóng, giúp cho các tổ chức kinh tế, các tầng lớp dân cư nhận được vốn nhanh chóng, làm tăng vòng quay sử dụng vốn, góp phần thúc đẩy tốc độ luân chuyển vốn trong nền kinh tế. - Góp phần kiểm soát một số hoạt động tiêu cực trong nền kinh tế Khi xã hội ngày càng phát triển thì kéo theo nó là những hoạt động tiêu cực trong nền kinh tế ngày một gia tăng như: rửa tiền, trốn thuế, lừa đảo, tham nhũng… Việc thanh toán không dùng tiền mặt sẽ góp phần giúp Nhà nước, các cơ quan chức năng kiểm soát và hạn chế được các hoạt động tiêu cực này. Đối với Ngân hàng thƣơng mại - Tăng nguồn vốn huy động với chi phí thấp Muốn thực hiện TTKDTM, các tổ chức kinh tế, tầng lớp dân cư phải đến ngân hàng mở một tài khoản tiền gửi thanh toán và nộp một số tiền vào tài khoản để thực hiện giao dịch của mình khi có nhu cầu.
Do đó, sẽ có một lượng tiền nhàn rỗi tạm thời trong tài khoản của khách hàng mà ngân hàng có thể sử dụng cho các món vay ngắn hạn như: vay qua đêm, vay liên ngân hàng… - Mang lại thu nhập ổn định LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 TTKDTM là một dịch vụ mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng nên khi khách hàng có nhu cầu giao dịch, ngân hàng sẽ thu phí trên tài khoản của khách hàng. Mức phí thu được tuy không nhiều so với các sản phẩm, dịch vụ khác, nhưng theo đà phát triển của nền kinh tế xã hội, dịch vụ thanh toán qua ngân hàng sẽ ngày một gia tăng. Do đó, đây là nguồn thu nhập tương đối nhiều và ổn định của ngân hàng. - Tạo lập và giữ được mối quan hệ với khách hàng TTKDTM đa dạng với nhiều sản phẩm, dịch vụ như: thanh toán bằng séc, uỷ nhiệm chi, uỷ nhiệm thu, thanh toán tiền điện, thanh toán lương qua ngân hàng,… tạo ra nhiều sự lựa chọn cho khách hàng, giúp cho ngân hàng dễ dàng tiếp cận đến mọi chủ thể trong nền kinh tế.
Một khi khách hàng đã hài lòng về sản phẩm, dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt của ngân hàng, họ sẽ dễ dàng chấp nhận sử dụng nhiều sản phẩm khác của ngân hàng như: thấu chi, tín dụng, quản lý tài sản, ngoại hối… và mối quan hệ giữa khách hàng và ngân hàng ngày một bền chặt hơn. Ngoài ra, nhờ vào dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt, ngân hàng sẽ tiếp cận được các đối tác của khách hàng. Từ đó ngân hàng có thêm cơ hội để tiếp thị, quảng bá và gia tăng đối tượng khách hàng. - Đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, góp phần giảm thiểu rủi ro trong hoạt động kinh doanh Các sản phẩm dịch vụ như tín dụng, bảo lãnh, … tuy mang lại nguồn thu nhập cao cho ngân hàng nhưng bên cạnh đó lại tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Thanh toán không dùng tiền mặt được ra đời, góp phần đa dạng hơn sản phẩm dịch vụ của ngân hàng, với nhiệm vụ chính là trung gian thanh toán nên rủi ro trong hoạt động kinh doanh không nhiều, góp phần giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.
