Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cho vay tiêu dùng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng “Tín dụng ngân hàng là quan hệ chuyển nhượng quyền sử dụng vốn từ ngân hàng cho khách hàng trong một thời gian nhất định với một khoản chi phí nhất định” (Nguyễn Minh Kiều, 2012, trang 177) Và “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng theo đó ngân hàng chuyển giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng cho mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả nợ gốc và lãi” (Trần Huy Hoàng, 2012, trang 83) Hiện nay, có rất nhiều hình thức cho vay. Căn cứ vào thời hạn cho vay: gồm cho vay ngắn hạn, cho vay trung hạn và cho vay dài hạn Căn cứ vào khách hàng: cho vay được chia thành hai loại là cho vay khách hàng doanh nghiệp và cho vay khách hàng cá nhân.
Căn cứ phương thức cho vay: cho vay từng lần, cho vay theo hạn mức, cho vay theo dự án đầu tư, cho vay hợp vốn, cho vay trả góp, cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng, cho vay thông qua nghiệp vụ phát hành và sử dụng thẻ tín dụng, cho vay theo hạn mức thấu chi Căn cứ vào hình thức đảm bảo: cho vay tín chấp và cho vay có tài sản đảm bảo. Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn: cho vay sản xuất kinh doanh và cho vay tiêu dùng Trong đó, cho vay tiêu dùng là hình thức tài trợ nhu cầu tiêu dùng trong đời sống của cá nhân và hộ gia đình. Đây là khoản cho vay mà vốn vay được khách LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 hàng sử dụng để phục vụ nhu cầu mua sắm tư liệu tiêu dùng, xây dựng hoặc sửa chữa nhà ở…(Trần Huy Hoàng, 2012). Đặc điểm cho vay tiêu dùng Đối tượng khách hàng của loại hình cho vay tiêu dùng là cá nhân và hộ gia đình nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong cuộc sống.
Thời hạn cho vay: chủ yếu là trung hạn và dài hạn Quy mô các khoản vay thường nhỏ. Tuy nhiên do số lượng các khoản vay nhiều nên chi phí thẩm định, tổ chức cho vay cao Nhu cầu vay tiêu dùng thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế. Khi nền kinh tế tăng trưởng ổn định thì thu nhập tăng, chi tiêu tăng, do đó nhu cầu vay tiêu dùng tăng, còn ngược lại khi nền kinh tế có dấu hiệu suy thoái thì nhu cầu vay tiêu dùng giảm Nhu cầu vay tiêu dùng thường ít co dãn với lãi suất. Do nguồn trả nợ không phải từ kết quả sử dụng số tiền vay mà từ nguồn thu nhập ổn định của khách hàng đồng thời quy mô các khoản vay thường nhỏ nên khách hàng vay tiêu dùng thường ít quan tâm đến lãi suất.
Điều họ quan tâm là số tiền họ phải thanh toán định kỳ có phù hợp với khả năng của mình hay số tiền được cho vay là bao nhiêu Chất lượng thông tin khách hàng thường không cao. Nếu thông tin của các doanh nghiệp có thể tìm kiếm trên các phương tiện thông tin đại chúng và được thẩm định thông qua báo cáo tài chính định kỳ thì việc thẩm định thông tin do khách hàng cá nhân cung cấp gặp không ít khó khăn nên người xét duyệt vay thường căn cứ khá nhiều vào các thông tin phi tài chính Yếu tố quan trọng nhất mà người thẩm định xét duyệt vay cần phải quan tâm chính là tư cách, đạo đức của khách hàng. Đây là yếu tố khó xác định nhưng lại là yếu tố quyết định khả năng hoàn trả của khoản vay bởi vì việc xác định tư cách của khách hàng sẽ giúp ngân hàng dự đoán được thiện chí trả nợ của khách hàng. Rủi ro trong cho vay tiêu dùng thường cao vì tình hình tài chính của cá nhân và hộ gia đình có thể thay đổi theo tình hình công việc và sức khỏe.
Đồng thời các cá nhân và hộ gia đình dễ dàng giữ kín thông tin cá nhân hơn doanh nghiệp nên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 ngân hàng tốn nhiều thời gian và công sức để thu thập thông tin thu nhập hàng tháng, sức khỏe, đạo đức… Vì vậy chi phí tổ chức khoản vay tiêu dùng thường cao hơn các loại hình cho vay khác. Để bù đắp chi phí và rủi ro, các ngân hàng thương mại thường đưa ra mức lãi suất trong cho vay tiêu dùng cao hơn các hình thức cho vay. Lãi suất cho vay tiêu dùng thường ít biến động, phụ thuộc vào chi phí huy động vốn và phần bù lợi nhuận kỳ vọng 1. Vai trò của cho vay tiêu dùng 1.
Đối với nền kinh tế Hoạt động cho vay tiêu dùng là đòn bẩy quan trọng kích thích hoạt động sản xuất phát triển, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng. Cho vay tiêu dùng thực hiện vai trò cung ứng vốn hỗ trợ cho tiêu dùng, góp phần kích cầu tiêu dùng, tạo nên sự sôi động cho thị trường hàng hóa tiêu dùng, tạo điều kiện cho hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp ngày càng phát triển, sản phẩm hàng hóa dịch vụ làm ra ngày càng nhiều, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Từ đó, doanh nghiệp sẽ mở rộng hoạt động sản xuất, sử dụng nhiều lao động, tạo ra công ăn việc làm, thu nhập của người lao động ngày càng được cải thiện. Điều này là cơ hội cho các ngân hàng vì có thêm nhiều khách hàng tiềm năng, tạo điều kiện cho hoạt động cho vay tiêu dùng phát triển Hoạt động cho vay tiêu dùng góp phần quan trọng đẩy lùi nạn cho vay nặng lãi từ đó ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống.
Qua đó, Nhà nước có thể đạt được mục tiêu kinh tế xã hội là giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, giảm thất nghiệp, giảm tệ nạn xã hội từ đó ổn định an ninh trật tự xã hội 1. Đối với khách hàng Cho vay tiêu dùng hỗ trợ người dân trong việc chi tiêu như mua nhà, xây nhà, sửa chữa nhà, mua xe, tiêu dùng, du lịch, du học…nhằm nâng cao mức sống và trình độ dân trí. Cho vay tiêu dùng giúp cho khách hàng được hưởng các dịch vụ tiện ích trước khi có đủ nguồn tài chính, từ đó giúp cho nhu cầu chi tiêu của người LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 dân trong cuộc sống ngày càng được đáp ứng, kích thích người dân tích cực hơn trong công việc, nâng cao năng suất lao động. Thông qua hoạt động cho vay tiêu dùng, cá nhân và hộ gia đình có thể tiếp cận được nguồn vốn vay an toàn, hiệu quả, chi phí thấp.
Cho vay tiêu dùng tạo điều kiện cho khách hàng sử dụng các dịch vụ và tiện ích của ngân hàng. Từ việc vay vốn tiêu dùng của ngân hàng, khách hàng cá nhân và hộ gia đình có thể tiếp cận thêm các dịch vụ khác gắn liền với khoản tiền vay như chuyển tiền, internet banking, home banking… 1. Đối với ngân hàng Cho vay tiêu dùng được xem là một trong những hoạt động kinh doanh hiệu quả, mang lại lợi nhuận cao cho ngân hàng. Bên cạnh đó, cho vay tiêu dùng góp phần đa dạng hóa sản phẩm cho vay của ngân hàng, tạo điều kiện đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh của ngân hàng với các tổ chức tín dụng khác.
Cho vay tiêu dùng là một kênh thuận lợi mà thông qua đó ngân hàng có thể tiếp cận với các đối tượng khách hàng khác nhau, từ đó mở rộng quan hệ khách hàng, giúp ngân hàng đẩy mạnh hoạt động bán chéo các sản phẩm và tiện ích của ngân hàng cho khách hàng như tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi thanh toán, dịch vụ chuyển tiền…nhằm tạo điều kiện nâng cao nguồn vốn huy động và lợi nhuận kinh doanh cho ngân hàng. Với đối tượng khách hàng là cá nhân và hộ gia đình đồng thời số lượng các khoản cho vay nhiều, quy mô nhỏ nên ngân hàng có thể phân tán rủi ro trong hoạt động tín dụng nói riêng và hoạt động kinh doanh nói chung 1. Phân loại cho vay tiêu dùng Trên cơ sở những đặc điểm riêng, cho vay tiêu dùng được phân chia thành nhiều loại khác nhau dựa trên một số tiêu thức như sau: mục đích vay, hình thức bảo đảm tiền vay, nguồn gốc của khoản nợ, phương thức hoàn trả nợ 1. Căn cứ vào mục đích vay LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Cho vay tiêu dùng cư trú: là các khoản cho vay nhằm tài trợ nhu cầu mua sắm, xây dựng và cải tạo nhà ở của cá nhân, hộ gia đình.
Đây là khoản cho vay có giá trị lớn, thời hạn dài, tài sản đảm bảo thường là tài sản hình thành trong tương lai. Cho vay tiêu dùng không cư trú: là các khoản cho vay nhằm phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống như mua sắm phương tiện, đồ dùng, du lịch, chi phí học hành…Đây là khoản cho vay có giá trị nhỏ và thời hạn ngắn. Căn cứ vào hình thức bảo đảm tiền vay Cho vay tín chấp: là hình thức cho vay khách hàng không cần phải có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc sự bảo lãnh của người thứ ba, việc cho vay chỉ dựa vào uy tín của bản thân khách hàng hoặc sự bảo lãnh bằng uy tín của bên thứ ba Cho vay có đảm bảo bằng tài sản: là hình thức cho vay mà trong đó bên vay phải sử dụng tài sản thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền quản lý của mình để đảm bảo nợ vay thông qua thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh bằng tài sản 1. Căn cứ vào phương thức trả nợ vay: Cho vay tiêu dùng trả góp: là hình thức cho vay mà nợ gốc và lãi vay được trả thành nhiều kỳ trong suốt thời hạn vay.
Cho vay tiêu dùng trả góp áp dụng cho các khoản vay với số tiền lớn, thời hạn vay tương đối dài. Cho vay tiêu dùng phi trả góp: là hình thức cho vay mà nợ gốc và lãi được khách hàng thanh toán một lần khi đến hạn. Cho vay tiêu dùng phi trả góp được áp dụng cho các khoản vay với số tiền nhỏ, thời hạn cho vay ngắn. Căn cứ vào nguồn gốc của khoản nợ: Cho vay tiêu dùng gián tiếp: là hình thức cho vay trong đó ngân hàng mua các khoản nợ phát sinh do những công ty bán lẻ đã bán chịu hàng hóa hay dịch vụ cho người tiêu dùng.