LỜI MỞ ĐẦU Ngày nay toàn cầu hóa là một xu hướng phát triển quan trọng trên thế giới, giúp tạo nên một mạng lưới kết nối các nền kinh tế của các quốc gia lại với nhau. Nhưng để hội nhập toàn cầu tốt lại là một quá trình đầy thách thức. Trong quá trình đó, chính sách tỷ giá hối đoái đóng một vai trò quan trọng và là một vấn đề phức tạp, nhạy cảm đối với các nền kinh tế; đã có không ít quốc gia gặp khủng hoảng và chao đảo vì vấn đề này. Vì vậy, mỗi quốc gia cần phải có một chính sách quản lý ngoại hối và cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái thích hợp.
Những kiến nghị gần đây về việc Việt Nam nên phá giá tiền đồng đã gây ra các cuộc tranh luận giữa các giới hàn lâm và kinh tế xung quanh vấn đề về giá trị của Việt Nam đồng (VND). Một số bài nghiên cứu trước đây đã tìm hiểu về tỷ giá hối đoái thực hiệu lực của Việt Nam đều đưa ra nhận định Việt Nam đồng đã được định giá cao trong 3 năm đầu và 3 năm cuối thập kỉ 2000-2010, xen giữa đó là giai đoạn Việt Nam đồng bị định giá thấp. Những nghiên cứu này đều sử dụng phương pháp tỷ giá hối đoái cân bằng theo hành vi (BEER) (như nghiên cứu của nhóm tác giả Vũ Quốc Huy, Nguyễn Thị Thu Hằng và Vũ Phạm Hải Đăng (2011), nghiên cứu của Hạ Thị Thiều Dao và Phạm Thị Bình Minh (2010)). Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi áp dụng và phát triển mô hình NATREX, là mô hình chưa từng được áp dụng cho Việt Nam.
Khác với PPP, BEER, mô hình NATREX quan tâm đến cấu trúc của nền kinh tế và cung cấp các thông tin liên quan đến việc xác định tỷ giá hối đoái cân bằng trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang có sự tăng trưởng mạnh mẽ. Bài nghiên cứu này cũng đã xem qua các bài nghiên cứu khác để có thể xây dựng mô hình NATREX mở rộng cho Việt Nam, kết hợp chặt chẽ với các yếu tố kinh tế cơ bản khác để từ đó xác định tỷ giá hối đoái cân bằng- những yếu tố mà các nghiên cứu trước đây đã không xem xét tới. Để xây dựng mô hình NATREX cho Việt Nam, chúng tôi đã xây dựng một bộ dữ liệu theo quý đồng nhất cho giai đoạn 1995 – 2011. Trong suốt thập kỉ gần đây, Việt Nam đã trải qua nhiều sự thay đổi về cả chính sách và kinh tế.
Và những điểm gãy cấu trúc đóng một vai trò rất quan trọng nhưng nếu không được giải thích trong các môt hình thực nghiệm thì nó có thể dẫn đến những kết luận sai lầm. Vì vậy mà những điểm gãy cấu trúc là một nhân tố quan trọng cần được LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v xem xét khi ước lượng giá trị cân bằng của VND, nhưng chúng lại bị bỏ qua trong các nghiên cứu trước đây. Từ đó, chúng tôi đã chú ý đến việc xác định phương trình đồng liên kết có xét đến điểm gãy cấu trúc nội sinh sử dụng phương pháp của Gregory và Hansen (1996) và của Hatemi-J (2008, 2009). Bài nghiên cứu này được sắp xếp như sau.
Phần 1 sẽ trình bày cơ sở lý thuyết và các phương pháp xác định tỷ giá hối đoái thực cân bằng. Phần 2 thảo luận về các nghiên cứu trước đây về xác định tỷ giá cân bằng ở Việt Nam, phương pháp NATREX và phương thức xác định mối quan hệ đồng liên kết có xét đến điểm gãy cấu trúc nội sinh. Phần 3 phác thảo và phân tích mô hình NATREX mở rộng. Phần 4 trình bày phương pháp thực nghiệm.
Phần 5 mô tả dữ liệu ở Việt Nam. Phần 6 trình bảy phương pháp chạy mô hình và các kết quả thực nghiệm của Việt Nam. Phần 7 tóm tắt lại các ý chính của bài và đề xuất các chính sách cần thiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
CỞ SỞ LÍ THUYẾT 1.1 Tỷ giá cân bằng Tỷ giá hối đoái cân bằng là tỷ giá được xác định khi lượng cung ngoại tệ bằng lượng cầu ngoại tệ tại một mức giá nội địa cụ thể, trong đó cầu ngoại tệ xuất phát từ nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ và tài sản tài chính của nước ngoài, còn cung ngoại tệ xuất phát từ nhu cầu về hàng hóa nội địa của nước ngoài. Tỷ giá cân bằng thường được xác định trên cơ sở tỷ giá thực thay vì tỷ giá danh nghĩa.Vì: thứ nhất là các quyết định tiêu dùng của người tiêu dùng và quyết định sản xuất của người sản xuất phần lớn dựa trên các điều kiện thực và không dựa trên điều kiện danh nghĩa. Thứ hai là hầu hết các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển và các quốc gia mới nổi thì chấp nhận một chế độ tỷ giá cứng nhắc, trong đó tỷ giá danh nghĩa thì cố định hoặc được neo theo một đồng tiền hoặc một rổ các đồng tiền chủ yếu của thế giới. Vì vậy, sự phân tích sẽ bị hạn chế nếu nghiên cứu trên sự thay đổi của tỷ giá danh nghĩa.
Nếu dựa trên phương diện thời gian thì tỷ giá cân bằng được chia thành 3 loại: tỷ giá cân bằng trong ngắn hạn, trong trung hạn và trong dài hạn. - Tỷ giá cân bằng trong ngắn hạn: là tỷ giá được xác định dựa trên giá trị hiện tại của các nhân tố cơ bản sau khi đã loại bỏ ảnh hưởng của các hiệu ứng ngẫu nhiên (ví dụ như hiệu ứng bong bóng trên thị trường tài sản). Nếu trong ngắn hạn nền kinh tế bị mất cân bằng thì trong ngắn hạn tỷ giá sẽ phải thay đổi để giúp thị trường cân bằng trở lại. Vì vậy, tỷ giá cân bằng trong ngắn hạn được xác định dựa trên giá trị hiện hành của các nhân tố cơ bản hơn là giá trị cân bằng của chúng.
Tỷ giá cân bằng trong ngắn hạn sẽ là tỷ giá cân bằng hiện hành nếu thị trường có đủ sự hiểu biết thực tế và phản ứng trở lại một cách hợp lý. - Tỷ giá cân bằng trong trung hạn: là tỷ giá được xác định khi nền kinh tế đạt được sự cân bằng bên trong và sự cân bằng bên ngoài. Cân bằng bên trong là khi nền kinh tế đạt mức sản lượng tiềm năng trong điều kiện toàn dụng lao động tại mức giá ổn định. Cân bằng bên ngoài là khi tài khoản vãng lai đạt tới trạng thái bền vững và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 phù hợp với sự cân bằng của dòng vốn.
Tóm lại thì có thể xem sự cân bằng trong trung hạn là sự cân bằng linh hoạt của giá mà độc lập với chính sách tiền tệ. - Tỷ giá cân bằng trong dài hạn: là tỷ giá được xác định khi nền kinh tế đạt được sự cân bằng trong lưu chuyển vốn. Tuy nhiên, sự cân bằng trong dài hạn có thể mất rất nhiều năm hay nhiều thập kỷ để đạt được. Tỷ giá cân bằng trong dài hạn sẽ được xác định dựa trên giá trị trong dài hạn của các nhân tố kinh tế cơ bản, sau khi đã loại bỏ các tác động chu kỳ và tác động bong bóng của thị trường tài sản.2 Các phƣơng pháp đo lƣờng tỷ giá hối đoái cân bằng 1.1 Phƣơng pháp ngang giá sức mua (PPP): Phương pháp ngang giá sức mua PPP dựa trên qui luật cơ bản là “quy luật một giá” (LOP).
Quy luật một giá cho rằng dưới điều kiện không có rào cản đối với thương mại quốc tế và chu chuyển vốn (chẳng hạn như các hàng rào thuế quan và kiểm soát vốn), các quốc gia nội địa và nước ngoài hoạt động tại mức toàn dụng lao động, và một hệ thống giá cả thị trường, các hàng hóa đồng nhất (i) được bán ở các quốc gia khác nhau phải được bán với mức giá giống nhau (khi được chuyển đổi ra đồng tiền giống nhau). PPP khái quát quy luật một giá và xác nhận một vài đặc trưng quan trọng như sau: Thứ nhất là mức giá chung của một rổ những hàng hóa giống nhau trong các quốc gia khác nhau sẽ luôn bằng nhau khi chúng được đo lường theo một đơn vị tiền tệ chung (được biết đến như là PPP tuyệt đối). Nói cách khác, khái niệm cơ bản của lý thuyết PPP khẳng định rằng mức giá xác định nên tỷ giá hối đoái cân bằng. Thứ hai là tỷ giá hối đoái thực PPP là hằng số và bằng 1.
Với giả định cơ bản rằng giá cả là cứng nhắc trong ngắn hạn, PPP thường được xem là tỷ giá hối đoái cân bằng dài hạn. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, tỷ giá hối đoái danh nghĩa hiện hành có thể lệch ra khỏi tỷ lệ PPP. Sự lệch khỏi này sẽ được xem như là sự đánh giá cao hoặc đánh giá thấp giá trị đồng nội tệ. Khi ứng dụng phương pháp PPP có một số hạn chế sau: Thứ nhất là quy luật một giá không xem xét đến khả năng xảy ra rào cản thương mại (hàng rào thuế quan và phi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 thuế quan), kiểm soát vốn và chính sách quản lý giá.
Hai là, PPP không còn chính xác nữa khi có sự thay đổi của tỷ trọng giữa khu vực trong nước và nước ngoài hay tỷ trọng giữa các sản phẩm, sự tồn tại của hàng hóa phi mậu dịch, hay sự khác nhau trong năng suất của khu vực hàng hóa mậu dịch và phi mậu dịch. Cuối cùng, sự cứng nhắc trong giá danh nghĩa làm cho tỷ giá hiện hành hội tụ chậm về tỷ giá thực PPP trong dài hạn.2 Tỷ giá hối đoái cân bằng cơ bản (FEER): FEER là tỷ giá hối đoái được xác định khi có sự cân bằng bên trong và bên ngoài xảy ra đồng thời. Cân bằng bên trong đạt được khi nền kinh tế đạt tại mức sản lượng tiềm năng trong điều kiện toàn dụng lao động và hoạt động trong môi trường lạm phát thấp. Cân bằng bên ngoài được thể hiện qua trạng thái bền vững của cán cân thanh toán trong trung hạn.
Tiêu chuẩn tối thiểu đối với cân bằng bên ngoài là sự cân bằng tài khoản vãng lai tại một mức bền vững. Đồng thời phải loại bỏ các nhân tố chu kỳ và đầu cơ trong ngắn hạn trong thị trường ngoại hối thì lúc này FEER được xác định dựa vào các nhân tố kinh tế cơ bản mà được kỳ vọng duy trì trong trung hạn. Vì vậy, về bản chất thì FEER xem xét mô hình tỷ giá cân bằng trong trung hạn.