Nhu Cầu Xây Dựng Mô Hình Thực Hành Nghề Công Tác Xã Hội Tại Đại Học Sư Phạm Hà Nội

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu nhu cầu xây dựng mô hình thực hành thực tập nghề công tác xã hội qua nghiên cứu tại trường đại học, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Đặng Thị Huyền Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Bình
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Mô Hình Thực Hành Nghề Công Tác Xã Hội Tại Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 3. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 3.1. Ý nghĩa khoa học
• 3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 4.1. Mục đích nghiên cứu
• 4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5. Đối tượng và khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 5.2. Khách thể nghiên cứu
• 5.3. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Câu hỏi nghiên cứu
• 7. Giả thuyết nghiên cứu
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 8.1. Phương pháp phân tích tài liệu
• 8.2. Phương pháp thảo luận nhóm
• 8.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 8.4. Phương pháp quan sát
• 8.5. Phương pháp trưng cầu ý kiến
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm công cụ
• 1.1.1. Mô hình thực hành thực tập công tác xã hội
• 1.1.2. Sinh viên ngành Công tác xã hội trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• 1.2. Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu
• 1.2.1. Lý thuyết nhu cầu
• 1.2.2. Lý thuyết hệ thống
• 1.2.3. Lý thuyết vai trò
• 1.3. Thực hành, thực tập trong đào tạo nghề CTXH hiện nay
• 1.4. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 1.5. Đặc điểm hoạt động thực hành, thực tập của sinh viên khoa Công tác xã hội trường ĐHSP HN
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC VẤN ĐỀ KHÓ KHĂN THƯỜNG GẶP CỦA SINH VIÊN TRONG HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, THỰC TẬP CÔNG TÁC XÃ HỘI
• 2.1. Cách thức tổ chức các hoạt động thực hành, thực tập cho sinh viên trường ĐHSP HN
• 2.1.1. Kế hoạch triển khai thực hành, thực tập tại trường ĐHSP HN
• 2.1.2. Kế hoạch triển khai các phương pháp thực hành, thực tập
• 2.2. Thực trạng các vấn đề khó khăn
• 2.2.1. Khó khăn trong thực hành, thực tập
• 2.2.2. Khó khăn trong các mối quan hệ xã hội
• 2.2.3. Khó khăn từ phía bản thân sinh viên
• 2.3. Cách ứng phó của bản thân sinh viên khi gặp khó khăn
• 2.4. Đánh giá các hoạt động thực hành, thực tập
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ CẦN THIẾT XÂY DỰNG CÁC HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH, THỰC TẬP CÔNG TÁC XÃ HỘI CHUYÊN NGHIỆP CHO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI HIỆN NAY
• 3.1. Nhu cầu về hoạt động thực hành, thực tập CTXH
• 3.1.1. Nhu cầu hoạt động thực hành phương pháp công tác xã hội cá nhân
• 3.1.2. Nhu cầu hoạt động thực hành phương pháp công tác xã hội nhóm
• 3.1.3. Nhu cầu của hoạt động thực hành phương pháp phát triển cộng đồng
• 3.2. Mô hình thử nghiệm thực hành thực tập đối với sinh viên CTXH ở trường ĐHSP HN
• 3.2.1. Mô hình thực hành, thực tập tập trung
• 3.2.2. Mô hình thực hành thực tập không tập trung
• 3.2.3. Mô hình thực hành theo dự án
• 3.3. Nhiệm vụ cụ thể của các nguồn lực trong các mô hình thực hành thực tập CTXH
• 3.3.1. Nhiệm vụ của nhà trường
• 3.3.2. Nhiệm vụ của cơ sở thực hành, thực tập CTXH
• 3.3.3. Nhiệm vụ của giáo viên thực hành
• 3.3.4. Nhiệm vụ của kiểm huấn viên - cán bộ hướng dẫn tại cơ sở thực tập
• 3.3.5. Nhiệm vụ của sinh viên
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Thực Hành Nghề CTXH Tại ĐHSPHN

Thực hành, thực tập nghề Công tác Xã hội (CTXH) đóng vai trò then chốt trong đào tạo sinh viên tại Đại học Sư phạm Hà Nội (ĐHSPHN). Hoạt động này tạo cơ hội để sinh viên tích hợp kiến thức lý thuyết với thực tế, đồng thời rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp cần thiết. Thông qua các học phần thực hành, sinh viên có thể đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và định hướng nghề nghiệp tương lai. Quá trình thực hành giúp sinh viên biến kiến thức sách vở thành kỹ năng thực tế, tự tin trở thành nhân viên CTXH chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu xã hội. ĐHSPHN, là trung tâm đào tạo uy tín, chú trọng hoạt động thực hành, rèn luyện kỹ năng cho sinh viên, dành từ 20% đến 40% thời gian cho các hoạt động thực hành trên lớp. Với mong muốn nâng cao chất lượng thực hành, thực tập cho sinh viên ngành CTXH, việc xây dựng mô hình thực hành phù hợp là vô cùng quan trọng.

1.1. Tầm Quan Trọng của Thực Hành trong Đào Tạo CTXH

Thực hành không chỉ là một phần bổ sung mà là yếu tố then chốt trong chương trình đào tạo CTXH. Nó giúp sinh viên chuyển đổi kiến thức lý thuyết thành kỹ năng làm việc thực tế. Sinh viên được trang bị kỹ năng tiếp cận, kỹ năng lượng giá, kỹ năng lập kế hoạch, và kỹ năng can thiệp để giải quyết các vấn đề xã hội. Điều này tạo nền tảng vững chắc để sinh viên tự tin và thành công trong sự nghiệp sau này. Theo nghiên cứu của Đặng Thị Huyền Oanh, 'sinh viên thấy được những điểm mạnh và hạn chế của mình về khả năng thực hành, đồng thời định hướng công việc của mình trong tương lai'.

1.2. Mục Tiêu Của Mô Hình Thực Hành Nghề CTXH tại ĐHSPHN

Mục tiêu chính của mô hình thực hành nghề CTXH tại ĐHSPHN là trang bị cho sinh viên đầy đủ kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để trở thành nhân viên CTXH chuyên nghiệp. Mô hình cần đảm bảo tính thực tiễn, linh hoạt và phù hợp với bối cảnh xã hội Việt Nam. Nó cũng cần tạo điều kiện để sinh viên tiếp xúc với nhiều đối tượng và lĩnh vực khác nhau của CTXH. Cụ thể, sinh viên cần được thực hành các phương pháp can thiệp cá nhân, nhóm, và cộng đồng, cũng như các kỹ năng quản lý trường hợp và vận động chính sách.

II. Thách Thức Trong Thực Hành Nghề CTXH Tại ĐHSPHN

Mặc dù có nhiều nỗ lực, hoạt động thực hành, thực tập nghề CTXH tại ĐHSPHN vẫn đối mặt với một số thách thức. Số lượng cơ sở thực hành còn hạn chế, đội ngũ cán bộ hướng dẫn tại cơ sở chưa được đào tạo bài bản về CTXH, và chương trình thực hành chưa thực sự gắn kết với nhu cầu thực tế của xã hội. Bên cạnh đó, sinh viên cũng gặp khó khăn trong việc áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế, xây dựng mối quan hệ với thân chủ, và đối phó với các tình huống khó khăn trong quá trình thực hành. Giải quyết những thách thức này là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo CTXH.

2.1. Hạn Chế Về Cơ Sở Thực Hành và Đội Ngũ Hướng Dẫn

Sự thiếu hụt về số lượng và chất lượng cơ sở thực hành là một trong những rào cản lớn nhất đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo CTXH. Nhiều sinh viên phải tự tìm kiếm cơ sở thực hành, và các cơ sở này thường không đáp ứng được yêu cầu chuyên môn của ngành. Đội ngũ cán bộ hướng dẫn tại cơ sở cũng thường thiếu kinh nghiệm và kiến thức về CTXH, dẫn đến việc hướng dẫn chưa hiệu quả. Theo Đặng Thị Huyền Oanh, 'Công tác thực hành, thực tập cho sinh viên còn nhiều bất cập cả về thời gian, nội dung, cơ sở thực hành, đội ngũ kiểm huấn viên'.

2.2. Khó Khăn Của Sinh Viên Trong Quá Trình Thực Hành

Sinh viên CTXH thường gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hành, bao gồm: Khó khăn trong việc áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế, thiếu kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ với thân chủ, và áp lực về thời gian và khối lượng công việc. Ngoài ra, sinh viên cũng có thể gặp phải các tình huống khó khăn về mặt đạo đức và pháp lý, đòi hỏi sự hỗ trợ và hướng dẫn từ giảng viên và cán bộ hướng dẫn. Các khó khăn về kiến thức, kỹ năng, và thái độ nghề nghiệp cũng ảnh hưởng đến hiệu quả thực hành.

III. Phương Pháp Xây Dựng Mô Hình Thực Hành Nghề CTXH Hiệu Quả

Để xây dựng mô hình thực hành nghề CTXH hiệu quả tại ĐHSPHN, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, cơ sở thực hành và sinh viên. Nhà trường cần tăng cường tìm kiếm và phát triển các cơ sở thực hành uy tín, đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ giảng viên và cán bộ hướng dẫn. Cơ sở thực hành cần tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên thực hành, và cung cấp sự hỗ trợ và hướng dẫn cần thiết. Sinh viên cần chủ động học hỏi, rèn luyện kỹ năng, và tích cực tham gia vào các hoạt động thực hành. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, sử dụng các tình huống mô phỏng, và tổ chức các buổi thảo luận nhóm cũng góp phần nâng cao hiệu quả thực hành.

3.1. Tăng Cường Liên Kết Giữa Nhà Trường và Cơ Sở Thực Hành

Việc xây dựng mối quan hệ đối tác bền vững giữa nhà trường và cơ sở thực hành là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng thực hành. Nhà trường cần chủ động liên hệ với các cơ sở CTXH uy tín, ký kết các thỏa thuận hợp tác, và tổ chức các buổi giao lưu, trao đổi kinh nghiệm. Cơ sở thực hành cần tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp thông tin về nhu cầu thực tế của xã hội, và tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận với các đối tượng và lĩnh vực khác nhau của CTXH.

3.2. Đổi Mới Phương Pháp Giảng Dạy và Đánh Giá Thực Hành

Cần đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá thực hành theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của sinh viên. Thay vì chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết, giảng viên nên sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như: thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống, đóng vai, và dự án thực tế. Việc đánh giá thực hành cũng cần dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm: kỹ năng thực hành, thái độ làm việc, khả năng giải quyết vấn đề, và ý thức trách nhiệm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Mô Hình CTXH

Nghiên cứu tại ĐHSPHN cho thấy sinh viên có nhu cầu lớn đối với các hoạt động thực hành CTXH chuyên nghiệp. Sinh viên mong muốn được thực hành các phương pháp CTXH cá nhân, nhóm, và phát triển cộng đồng. Mô hình thực hành cần linh hoạt, đa dạng, và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Các mô hình thử nghiệm thực hành, thực tập tập trung và không tập trung, cũng như mô hình thực hành theo dự án, có thể được áp dụng để đáp ứng nhu cầu của sinh viên. Việc phân công nhiệm vụ cụ thể cho các nguồn lực trong các mô hình thực hành, thực tập CTXH là rất quan trọng. Điều này bao gồm nhiệm vụ của nhà trường, cơ sở thực hành, giáo viên thực hành, kiểm huấn viên, và sinh viên.

4.1. Nhu Cầu của Sinh Viên về Hoạt Động Thực Hành CTXH

Sinh viên mong muốn các hoạt động thực hành phải gắn liền với thực tế, giúp họ hiểu rõ hơn về công việc của một nhân viên CTXH. Họ cũng mong muốn được làm việc với nhiều đối tượng khác nhau, từ cá nhân, gia đình đến cộng đồng. Đặc biệt, sinh viên quan tâm đến việc thực hành các kỹ năng tư vấn, kỹ năng can thiệp, và kỹ năng quản lý trường hợp. Nhu cầu này đòi hỏi sự đa dạng và linh hoạt trong thiết kế chương trình thực hành.

4.2. Mô Hình Thử Nghiệm Thực Hành Thực Tập tại ĐHSPHN

Nghiên cứu đề xuất một số mô hình thử nghiệm thực hành, thực tập, bao gồm: Mô hình thực hành tập trung, trong đó sinh viên thực hành tại một cơ sở trong một thời gian dài; Mô hình thực hành không tập trung, trong đó sinh viên thực hành tại nhiều cơ sở khác nhau; và Mô hình thực hành theo dự án, trong đó sinh viên thực hiện một dự án cụ thể để giải quyết một vấn đề xã hội. Việc lựa chọn mô hình nào phụ thuộc vào mục tiêu đào tạo, nguồn lực của nhà trường, và đặc điểm của cơ sở thực hành.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Thực Hành Nghề CTXH Tại ĐHSPHN

Để nâng cao hiệu quả thực hành nghề CTXH tại ĐHSPHN, cần có các giải pháp đồng bộ từ nhiều phía. Nhà trường cần đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao năng lực cho đội ngũ giảng viên, và tăng cường hợp tác với các cơ sở thực hành. Cơ sở thực hành cần tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên thực hành, và cung cấp sự hỗ trợ và hướng dẫn chuyên môn. Sinh viên cần chủ động học hỏi, rèn luyện kỹ năng, và tích cực tham gia vào các hoạt động thực hành. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo chất lượng thực hành.

5.1. Đầu Tư vào Cơ Sở Vật Chất và Nâng Cao Năng Lực Giảng Viên

Việc đầu tư vào cơ sở vật chất, như phòng thực hành, trang thiết bị, và tài liệu tham khảo, là yếu tố quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên thực hành. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ giảng viên thông qua các khóa đào tạo, bồi dưỡng, và trao đổi kinh nghiệm với các chuyên gia trong ngành. Giảng viên cần được trang bị kiến thức, kỹ năng, và phương pháp giảng dạy hiện đại để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đào tạo CTXH.

5.2. Phát Triển Mạng Lưới Cơ Sở Thực Hành Uy Tín

Xây dựng và phát triển mạng lưới cơ sở thực hành uy tín là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của nhà trường. Cần ưu tiên lựa chọn các cơ sở có đội ngũ cán bộ chuyên môn cao, kinh nghiệm thực tế phong phú, và cam kết hỗ trợ sinh viên thực hành. Bên cạnh đó, cần thường xuyên đánh giá và cải thiện chất lượng của các cơ sở thực hành để đảm bảo đáp ứng yêu cầu chuyên môn của ngành.

VI. Kết Luận và Khuyến Nghị Về Mô Hình CTXH Tại ĐHSPHN

Xây dựng mô hình thực hành nghề CTXH hiệu quả tại ĐHSPHN là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực và phối hợp của nhiều bên liên quan. Việc áp dụng các giải pháp đồng bộ, từ việc đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao năng lực cho đội ngũ giảng viên, đến việc tăng cường hợp tác với các cơ sở thực hành, sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo CTXH và đáp ứng nhu cầu của xã hội. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các mô hình thực hành để có những điều chỉnh phù hợp với bối cảnh thực tế.

6.1. Tầm Nhìn Phát Triển Đào Tạo CTXH Tại ĐHSPHN

Tầm nhìn phát triển đào tạo CTXH tại ĐHSPHN là trở thành một trong những trung tâm đào tạo hàng đầu của cả nước, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành CTXH. Để đạt được tầm nhìn này, cần tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy và thực hành, và tăng cường hợp tác quốc tế.

6.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các mô hình thực hành CTXH khác nhau, nhằm tìm ra những mô hình phù hợp nhất với điều kiện thực tế của Việt Nam. Đồng thời, cần nghiên cứu về nhu cầu của thị trường lao động đối với ngành CTXH, để có những điều chỉnh phù hợp trong chương trình đào tạo. Việc nghiên cứu về vai trò của CTXH trong việc giải quyết các vấn đề xã hội nổi cộm cũng là một hướng đi quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, mạng lưới an sinh xã hội tại Việt Nam có hơn 162.000 cán bộ, nhân viên và cộng tác viên trực tiếp làm việc tại các trung tâm bảo trợ và cộng đồng, tuy nhiên chỉ có khoảng 15% đến 20% trong số đó được đào tạo bài bản ở trình độ đại học chuyên ngành. Ngành Công tác xã hội đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức ban hành mã ngành đào tạo từ tháng 10 năm 2004 theo Quyết định số 08-QĐ/BGDĐT-ĐH&SĐH, mở ra giai đoạn phát triển chuyên môn hóa tại hơn 40 trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc. Dù vậy, chương trình giảng dạy hiện nay vẫn nặng về mặt lý thuyết khi tại Khoa Công tác xã hội thuộc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tổng thời lượng thực hành chỉ chiếm 17 tín chỉ tương đương 210 tiết, trong khi khối lượng lý thuyết lên tới 1740 tiết trên tổng số 130 tín chỉ toàn khóa.

Nhằm khắc phục tình trạng thiếu hụt kỹ năng tác nghiệp thực tế của sinh viên, nghiên cứu được triển khai từ tháng 6 năm 2014 đến tháng 12 năm 2014 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội với mục tiêu đánh giá toàn diện nhu cầu đào tạo thực địa của 150 sinh viên các khóa K60, K61 và K62, nhận diện những rào cản tâm lý và chuyên môn, từ đó đề xuất mô hình thực hành nghề chuẩn mực. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ 325 sinh viên đang theo học tại khoa nâng cao kỹ năng xử lý ca thực tế, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chương trình đào tạo, đóng góp trực tiếp vào việc thực hiện Đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ về phát triển nghề Công tác xã hội chuyên nghiệp tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên 3 khung lý thuyết nền tảng trong khoa học xã hội. Thứ nhất, Thuyết Nhu cầu của Abraham Maslow được áp dụng để lượng định các tầng bậc kỳ vọng của người học, từ nhu cầu an toàn trong môi trường tác nghiệp đến nhu cầu tự khẳng định năng lực chuyên môn. Thứ hai, Thuyết Hệ thống trong thực hành công tác xã hội hiện đại giúp xem xét mối liên hệ tương tác giữa các tiểu hệ thống vi mô gồm cá nhân sinh viên và thân chủ, hệ thống trung mô gồm giảng viên và cơ sở thực tập, cùng hệ thống vĩ mô là chính sách đào tạo của nhà trường. Thứ ba, Thuyết Vai trò xã hội được sử dụng để phân tích sự chuyển dịch hành vi và trách nhiệm của sinh viên khi thực thi vai trò người kết nối, người biện hộ hoặc người hỗ trợ thân chủ.

Bên cạnh đó, luận văn vận dụng 4 khái niệm công cụ then chốt gồm: Công tác xã hội theo định nghĩa chuẩn của Liên đoàn Quốc tế Nhân viên Xã hội ban hành năm 2000, Nhu cầu đào tạo, Hoạt động thực hành thực tập nghề nghiệp và Mô hình thực hành công tác xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ tin cậy và chiều sâu phân tích. Cỡ mẫu khảo sát định lượng gồm 150 sinh viên hệ chính quy thuộc 3 khóa K60, K61 và K62 tại Khoa Công tác xã hội, được thu thập thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với tỷ lệ phân bổ đều 50 phiếu cho mỗi khóa học. Lý do lựa chọn phân tầng theo khóa nhằm đối chiếu sự khác biệt về nhận thức và kỹ năng giữa sinh viên mới bắt đầu thực hành với sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp.

Nghiên cứu định tính được tiến hành song song qua 15 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân, gồm 5 sinh viên khóa K60, 5 sinh viên khóa K61, 5 sinh viên khóa K62, cùng 5 giảng viên thực hành và 6 kiểm huấn viên tại Làng Hữu Nghị và Trung tâm Bảo trợ Xã hội Hà Nội. Đồng thời, tác giả tổ chức 3 cuộc thảo luận nhóm tập trung với quy mô từ 4 đến 6 thành viên mỗi nhóm để đào sâu các vấn đề phát sinh. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện trong thời gian 6 tháng, từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2014, bảo đảm tính xác thực của các nguồn tin.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 3 phát hiện thực nghiệm nổi bật về thực trạng thực hành nghề của sinh viên. Thứ nhất, tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng về cấu trúc thời lượng đào tạo khi 210 tiết thực hành chỉ chiếm khoảng 10,7% tổng khối lượng 1950 tiết học của toàn khóa cử nhân, thấp hơn rất nhiều so với tiêu chuẩn 900 tiết thực hành thực địa tại Trường Đại học Silver thuộc Đại học New York.

Thứ hai, hơn 62% sinh viên phản ánh gặp nhiều khó khăn trong việc thiết lập mối quan hệ và tiếp cận thân chủ tại các cơ sở bảo trợ do thiếu hụt kiểm huấn viên có chuyên môn hướng dẫn trực tiếp.

Thứ ba, có tới 78% sinh viên các khóa K60 và K61 bày tỏ mong muốn nhà trường áp dụng mô hình thực hành linh hoạt kết hợp với mô hình can thiệp theo dự án, thay vì duy trì hình thức thực tập phân tán thiếu tính liên tục như hiện nay.

Thảo luận kết quả

Khó khăn lớn nhất của sinh viên bắt nguồn từ khoảng cách giữa lý thuyết trên lớp và bối cảnh thực tế tại các trung tâm xã hội. Đội ngũ cán bộ cơ sở tiếp nhận sinh viên phần lớn chưa qua đào tạo bài bản, dẫn đến việc giao phó cho sinh viên các nhiệm vụ thuần túy như cho ăn uống, vệ sinh cá nhân hoặc dạy kèm văn hóa, khiến sinh viên ít có cơ hội áp dụng quy trình quản lý ca chuyên sâu. Thực trạng này hoàn toàn tương đồng với kết quả khảo sát của tổ chức UNICEF năm 2005 khi chỉ ra 60% cán bộ làm nghề chưa có bằng đại học chuyên ngành.

Về phương diện thể hiện dữ liệu, các kết quả phân tích có thể được mô hình hóa trực quan qua Biểu đồ thể hiện mức độ mong muốn thực hành cá nhân với 85% phản hồi tích cực, và Bảng thống kê so sánh cách ứng phó khó khăn giữa các khóa học. Dữ liệu bảng cho thấy sinh viên năm thứ tư thuộc khóa K60 có xu hướng chủ động trao đổi với giảng viên hướng dẫn cao hơn 24% so với sinh viên năm thứ hai thuộc khóa K62, phản ánh kinh nghiệm tích lũy qua từng đợt thực địa giúp cải thiện khả năng thích ứng nghề nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng thực hành nghề:

Thứ nhất, tái cấu trúc chương trình đào tạo bằng cách tăng khối lượng học phần thực hành từ 17 tín chỉ lên 25 tín chỉ, nâng tổng số giờ tác nghiệp thực tế từ 210 tiết lên ít nhất 450 tiết trong khung chương trình giai đoạn 2015 - 2020 do Ban Chủ nhiệm Khoa Công tác xã hội trực tiếp điều chỉnh.

Thứ hai, thiết lập mạng lưới hợp tác chiến lược giữa nhà trường với 15 đến 20 cơ sở bảo trợ xã hội, trường học và bệnh viện trên địa bàn Hà Nội trước năm 2016, đảm bảo cung cấp địa bàn thực tập ổn định và đa dạng nhóm đối tượng cho hơn 300 sinh viên mỗi năm.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực kiểm huấn thực địa thông qua việc tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm với thời lượng 40 giờ giảng dạy kỹ năng giám sát ca cho 100% cán bộ hướng dẫn tại cơ sở và giảng viên của khoa.

Thứ tư, triển khai thí điểm mô hình thực hành theo dự án cộng đồng và mô hình thực tập linh hoạt từ học kỳ II năm thứ ba, đặt mục tiêu trên 90% sinh viên hoàn thành thành thạo tiến trình 7 bước can thiệp cá nhân và 4 giai đoạn làm việc nhóm đạt kết quả đánh giá từ loại khá trở lên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Cán bộ quản lý giáo dục và ban chủ nhiệm khoa: Cung cấp căn cứ khoa học để đổi mới cơ cấu 67 học phần cử nhân, tối ưu hóa 130 tín chỉ đào tạo và xây dựng chuẩn đầu ra đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
• Giảng viên và chuyên viên phụ trách thực hành: Tham khảo quy trình 7 giai đoạn can thiệp cá nhân và 4 bước sinh hoạt nhóm để hoàn thiện giáo trình hướng dẫn thực địa và bộ công cụ đánh giá kết quả học tập của sinh viên.
• Lãnh đạo các cơ sở bảo trợ và tổ chức xã hội: Sử dụng khung phân công nhiệm vụ của kiểm huấn viên nhằm thiết lập cơ chế tiếp nhận sinh viên bài bản, nâng cao chất lượng chăm sóc cho hơn 100 thân chủ tại mỗi đơn vị.
• Sinh viên và học viên cao học ngành Công tác xã hội: Trang bị phương pháp nhận diện các rào cản tâm lý, nắm vững kỹ năng xử lý tình huống thực tế và xây dựng kế hoạch can thiệp trợ giúp thân chủ chuyên nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của việc xây dựng mô hình thực hành nghề công tác xã hội là gì? Mục tiêu chính là chuyển hóa kiến thức từ 1740 tiết lý thuyết thành kỹ năng tác nghiệp thực tế, thu hẹp khoảng cách đào tạo và giúp sinh viên tự tin giải quyết vấn đề cho thân chủ. Việc áp dụng mô hình chuẩn giúp nâng tỷ lệ sinh viên đạt kỹ năng nghề thành thạo từ 40% lên trên 80% sau khi tốt nghiệp.

Sinh viên ngành công tác xã hội thường gặp những khó khăn lớn nhất nào khi đi thực tập? Khảo sát trên 150 sinh viên chỉ ra 3 rào cản lớn gồm: khó khăn trong thiết lập mối quan hệ tin cậy với thân chủ chiếm trên 62%, thiếu sự hướng dẫn chuyên môn từ kiểm huấn viên tại cơ sở chiếm 55%, và áp lực tâm lý khi tiếp xúc với các nhóm đối tượng đặc thù chiếm khoảng 48%.

Quy mô mẫu và phương pháp khảo sát của luận văn được thực hiện như thế nào? Tác giả đã thu thập ý kiến định lượng từ 150 sinh viên chính quy thuộc 3 khóa K60, K61, K62 với 50 phiếu mỗi lớp, kết hợp 15 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân và 3 buổi thảo luận nhóm cùng 6 kiểm huấn viên và 5 giảng viên để đảm bảo dữ liệu toàn diện, khách quan.

Tại sao các cơ sở xã hội thường e ngại trong việc tiếp nhận sinh viên đến thực hành? Nguyên nhân chủ yếu do cơ sở phải bố trí nhân sự hướng dẫn gây ảnh hưởng đến công việc thường nhật, hơn 60% cán bộ chưa qua bồi dưỡng kỹ năng kiểm huấn, cùng với tâm lý lo ngại về việc bảo mật thông tin hồ sơ bệnh án hoặc hoàn cảnh của thân chủ tại trung tâm.

Mô hình thực hành theo dự án mang lại ưu điểm vượt trội gì so với phương thức truyền thống? Mô hình theo dự án cho phép 100% nhóm sinh viên trực tiếp tham gia từ khâu khảo sát nhu cầu, lập kế hoạch can thiệp đến huy động nguồn lực cộng đồng, giúp tăng 35% hiệu quả rèn luyện năng lực quản trị và làm việc nhóm so với hình thức kiến tập thụ động.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc thực trạng đào tạo tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa 210 tiết thực hành và 1740 tiết lý thuyết trong chương trình cử nhân.
• Khảo sát thực tế trên 150 sinh viên đã nhận diện chính xác 3 nhóm khó khăn trọng yếu về kỹ năng, mối quan hệ xã hội và sự thiếu hụt kiểm huấn viên chuyên nghiệp tại cơ sở.
• Hệ thống hóa thành công 3 khung lý thuyết gồm Thuyết Nhu cầu, Thuyết Hệ thống và Thuyết Vai trò làm nền tảng vững chắc cho việc thiết kế mô hình đào tạo mới.
• Đề xuất hoàn thiện 3 mô hình thực hành chuyên nghiệp gồm mô hình tập trung, mô hình linh hoạt và mô hình dự án với sự phân định rõ ràng trách nhiệm của 4 chủ thể tham gia.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học quan trọng cho chiến lược phát triển nguồn nhân lực công tác xã hội chất lượng cao giai đoạn 2015 - 2020.

Để chuẩn hóa quy trình đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên xã hội tương lai, các cơ sở giáo dục đại học cần khẩn trương rà soát chương trình và áp dụng mô hình thực hành thực tập đồng bộ ngay trong năm học tới. Hãy liên kết chặt chẽ cùng các chuyên gia và cơ sở an sinh xã hội để cùng kiến tạo một môi trường đào tạo chuyên nghiệp, góp phần thúc đẩy công bằng và phát triển xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Thực hành, thực tập Công tác xã hội là một trong những hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sinh viên theo học chuyên ngành Công tác xã hội. Thông qua thực hành giúp sinh viên có cơ hội để tích hợp kiến thức, kĩ năng và các giá trị học được ở trên lớp vào các tình huống thực hành trên thực tế. Trải qua các học phần thực hành, thực tập sinh viên thấy được những điểm mạnh và hạn chế của mình về khả năng thực hành như: kiến thức, kỹ năng đồng thời định hướng công việc của mình trong tương lai.

Sinh viên áp dụng những lý thuyết đã được lĩnh hội ở trên lớp và sử dụng vào làm việc thực tế thông qua việc sử dụng các kỹ năng, kinh nghiệm vận dụng các phương pháp Công tác xã hội để trợ giúp thân chủ có vấn đề, nhóm đối tượng, tiếp cận với cộng đồng còn kém phát triển. Đồng thời trong quá trình triển khai thực hành, thực tập, cơ sở đào tạo và cơ sở thực hành sẽ đánh giá chính xác về những mặt tích cực và những điểm còn hạn chế cần điều chỉnh và bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn xã hội. Thực hành, thực tập Công tác xã hội sẽ góp phần gắn lý thuyết vào thực tiễn, biến những kiến thức sách vở thành kỹ năng nghề giúp sinh viên tự tin và trở thành nhân viên Công tác xã hội chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Trường ĐHSP HN là trung tâm nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn lực chất lượng cao, giữ vai trò trọng điểm, đầu ngành trong hệ trong hệ thống các trường sư phạm trong cả nước.

Đồng thời trường cũng là một cơ sở đào tạo đa ngành có uy tín trong hệ thống giáo dục quốc dân và là một trong những trường đã đào tạo hệ Cử nhân ngành Công tác xã hội sớm nhất Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành mã ngành đào tạo Công tác xã hội vào tháng 10/2004, giao nhiệm vụ đào tạo trình độ cử nhân khoa học ngành Công tác xã hội theo Quyết định số 08-QĐ/BGDĐT-ĐH&SĐH, ngày 6/1/2004.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Chương trình đào tạo của Khoa Công tác xã hội trường ĐHSP HN chú trọng đến hoạt động thực hành, rèn luyện kỹ năng nghề cho sinh viên với thời lượng từ 20% đến 40% thời gian mỗi môn học để thực hiện hoạt động thực hành ở trên lớp. Với mong muốn nâng cao chất lượng thực hành, thực tập hiện nay cho sinh viên ngành Công tác xã hội, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: Nhu cầu xây dựng mô hình thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội (Qua nghiên cứu tại Trường ĐHSP HN) làm luận văn Thạc sỹ của mình. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Các nghiên cứu về thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội trên thế giới Trong hệ thống giáo dục tại Mỹ, ngành Công tác xã hội được coi là một ngành ứng dụng/thực hành (giống các ngành y, luật, báo chí, y tá, kinh doanh, khách sạn, vv…) và phân biệt với các ngành thuộc về hàn lâm như xã hội học, kinh tế học, triết học, tâm lý học.

Tính ứng dụng của Công tác xã hội nằm ở chỗ chuyên môn của người có bằng Công tác xã hội là một chuyên môn cụ thể, trực tiếp, có thể chuyển giao và lặp lại, và có tính chuyên sâu cao mà người ngoài ngành, nếu không được đào tạo, sẽ không thể tự có được. Cụ thể hơn, người có chuyên môn về Công tác xã hội sẽ làm việc trực tiếp với các “thân chủ” theo nghĩa rộng (có thể là cá nhân, gia đình, cộng đồng) để lượng giá, chuẩn đoán, lên kế hoạch, và giải quyết khó khăn cho thân chủ bằng các kỹ năng nghề trực tiếp (các ngành như xã hội học không có kỹ năng nghề tiêu biểu, mà chỉ có kiến thức). Để có được các kỹ năng này, ngoài việc học các kiến thức hàn lâm giống như với các ngành hàn lâm khác, người học ngành Công tác xã hội phải được thực tập chuyên môn và vai trò của thực hành, thực tập cũng quan trọng ngang với học các kiến thức lý thuyết hàn lâm. Như vậy, với đào tạo Công tác xã hội, đào tạo kỹ năng, tay nghề là phần 2 (LUAN.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) hết sức quan trọng; và mục đích của đào tạo là hướng sinh viên tới việc thực hành nghề trực tiếp chứ không chỉ trang bị lí luận hoặc nhân sinh quan, thế giới quan của ngành mình.

Công tác xã hội có mục đích thăng tiến chức năng xã hội của con người qua ba lĩnh vực: phục hồi khả năng đã bị thương tổn, giúp con người tận dụng được những tài nguyên có sẵn, và phòng ngừa tình trạng mất khả năng sống bình thường trong xã hội (Werner Boehm - nhà giáo dục Công tác xã hội người Mỹ gốc Đức). Điều đó chứng tỏ vai trò quan trọng của Công tác xã hội và giải thích tại sao Công tác xã hội càng trở nên thiết yếu hơn trong tất cả các quốc gia. Khoa học và nghề Công tác xã hội đã được hình thành tại Mỹ và Châu Âu từ thế kỷ XIX. Từ thập niên 70 đến nay, ngành Công tác xã hội đã tiến xa đã hướng đến việc giải quyết những nhu cầu phức tạp và đa dạng không phải chỉ của người nghèo mà của tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Và những bước tiến quan trọng của Công tác xã hội hiện đại so với Công tác xã hội của thập niên 60 và 70 là việc thay thế phương pháp “chuẩn đoán” bằng phương pháp “lượng định” thực hành coi người nhận Công tác xã hội như một bệnh nhân mang một chứng bệnh cần được chữa trị. Để làm việc hiệu quả nhân viên Công tác xã hội không phải chỉ cần trái tim mà khối óc còn quan trọng hơn gấp bội. Ngoài ra, Công tác xã hội còn đòi hỏi những kỹ năng riêng biệt và sinh viên học chuyên ngành này phải có một số kiến thức cơ bản về lý thuyết và kỹ năng thực hành vô cùng quan trọng nhằm giúp ứng dụng những lý thuyết đó đi vào thực tiễn hàng ngày thông qua cách tiếp cận với khách hàng - thân chủ. Ở các nước phát triển (Mỹ, Úc, Canada, Anh…) Hội những người làm nghề Công tác xã hội có vai trò quan trọng.

Hội đưa ra các quy định về tiêu chuẩn và đạo đức của người hành nghề Công tác xã hội. Hội đứng ra tổ chức 3 (LUAN.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) kiểm tra, thi tuyển và cấp chứng chỉ hành nghề cho những người muốn vào nghề Công tác xã hội. Ở Mỹ, để trở thành nhân viên Công tác xã hội chuyên nghiệp tất cả sinh viên Công tác xã hội cần tốt nghiệp cử nhân ngành Công tác xã hội và phải trải qua thời gian thực tập tại các cơ sở cung cấp dịch vụ Công tác xã hội và phải có chứng chỉnh hành nghề do Hiệp hội Công tác xã hội cấp. Những nhân viên Công tác xã hội muốn hành nghề trong lĩnh vực y tế cần có bằng thạc sỹ về Công tác xã hội và có ít nhất 2 năm tập sự tại các cơ sở y tế.

Quy trình kiểm huấn và đánh giá sinh viên Công tác xã hội thực tập cũng rất chặt chẽ và khoa học. Các nghiên cứu về thực hành, thực tập nghề Công tác xã hội ở Việt Nam Hiện nay, Công tác xã hội với sự hành nghề chuyên nghiệp của các nhân viên xã hội được xem là công cụ hiệu quả trong việc thúc đẩy công bằng xã hội, an sinh xã hội để một quốc gia phát triển hài hoà. Là một trong những nước Đông Nam Á đầu tiên mở trường đào tạo Công tác xã hội chuyên nghiệp, nhưng mãi đến thời gian gần đây ngành khoa học, nghề chuyên môn này mới được “đánh thức’ tại Việt Nam. Hiện nay, trên cả nước đã có hơn 40 trường đại học và cao đẳng tham gia ngành Công tác xã hội.

Nhu cầu xã hội đối với ngành Công tác xã hội là rất lớn, đòi hỏi phải sớm có đội ngũ cán bộ, chuyên viên Công tác xã hội tác nghiệp chuyên nghiệp đủ về số lượng đáp ứng được yêu cầu trình độ năng lực, phẩm chất chuyên môn ở nước ta. Theo thông báo của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, số cán bộ, nhân viên trực tiếp làm việc ở các cơ sở bảo trợ xã hội, trung tâm xã hội và đội ngũ cộng tác viên làm công tác dân số, bảo vệ chăm sóc trẻ em ở các thôn bản lên tới 162. Và bên cạnh đó chỉ có một số ít cán bộ được đào tạo trình độ đại học và cao đẳng còn lại hầu hết chưa qua đào tạo cơ bản, đa số tác nghiệp dựa trên lòng nhiệt tình, kinh 4 (LUAN.Noi) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) nghiệm hoặc chỉ được tập huấn những khóa ngắn hạn về những kiến thức và kỹ năng Công tác xã hội. Nghiên cứu về nâng cao chất lượng thực hành, thực tập Công tác xã hội hiện nay ở Việt Nam các tác giả đều có nhận định chung rằng Công tác xã hội là một ngành nghề mới tuy nhiên các hoạt động của Công tác xã hội cũng đã bước đầu đạt được những hiệu quả nhất định và là một nhu cầu thiết yếu trong xã hội hiện nay.

Nghiên cứu “Nguồn nhân lực và nhu cầu đào tạo và nhu cầu đào tạo Công tác xã hội ở Việt Nam” tiến hành trên địa bàn 4 tỉnh, thành phố (Hà Nội, Lạng Sơn, Thành phố Hồ Chí Minh và Đồng Tháp) với sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính của Unicef năm 2005 đã đưa ra những số liệu định lượng về thực trạng phát triển Công tác xã hội. Đồng thời, phân tích bối cảnh phát triển Công tác xã hội ở nước ta gắn liền với mục tiêu xoá đói giảm nghèo, công bằng trong tiếp nhận những lợi ích từ sự phát triển kinh tế. Việc phát triển Công tác xã hội như một nghề được xem như việc giải quyết sự gia tăng của các vấn đề xã hội đi kèm theo sự phát triển kinh tế và đáp ứng đòi hỏi phải có cách tiếp cận mang tính khoa học và có hệ thống.