Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số Thu Phí Từ Người Sử Dụng Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng và tiềm năng phát triển tại Việt Nam.

• Tác giả: Bùi Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Chí Trung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số Tại Việt Nam: Phát Triển và Thu Phí Từ Người Dùng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LÝ LUẬN KINH TẾ BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG VÀ SẢN PHẨM BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG SỐ THU PHÍ TỪ NGƯỜI SỬ DỤNG (SUBSCRIBER)
• 1.1. Cơ sở lý luận kinh tế báo chí truyền thông về sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng (subscriber)
• 1.1.1. Khái niệm về báo chí, sản phẩm báo chí, truyền thông
• 1.1.2. Một số khái niệm về mô hình, kinh tế báo chí
• 1.1.3. Một số khái niệm về kỹ thuật số và báo chí, truyền thông số
• 1.2. Mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng
• 1.2.1. Nền tảng công nghệ và quá trình phát triển của sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí người sử dụng
• 1.2.2. Sản phẩm báo chí, truyền thông trên nền tảng số
• 1.2.3. Đặc điểm của sản phẩm báo chí, truyền thông số thu phí
• 1.3. Mối quan hệ giữa nhà sản xuất, sản phẩm, hệ thống phân phối và người tiêu dùng trong thị trường nội dung số
• 1.3.1. Về dây chuyền sản xuất và phân phối sản phẩm báo chí, truyền thông truyền thống
• 1.3.2. Dây chuyền sản xuất và phân phối sản phẩm báo chí, truyền thông trong môi trường kỹ thuật số
• 1.4. Những biểu hiện và đặc điểm của thị trường báo chí, truyền thông số thu phí từ người sử dụng
• 1.4.1. Những biểu hiện mới của thị trường báo chí, truyền thông số
• 1.4.2. Một số đặc điểm của thị trường báo chí, truyền thông số
• 1.4.3. Mối quan hệ giữa nhà sản xuất nội dung, nhà phân phối và khách hàng trên thị trường báo chí truyền thông số
• 1.5. Các tiêu chí đánh giá sự phát triển và hiệu quả sản phẩm báo chí, truyền thông số thu phí từ người sử dụng
• 1.5.1. Các tiêu chí dựa trên thuật toán thống kê
• 1.5.2. Các tiêu chí dựa trên hiệu quả tác động của sản phẩm truyền thông
• 1.5.3. Các tiêu chí dựa trên khả năng đảm bảo quyền lợi các bên liên quan
• 1.5.4. Các tiêu chí đánh giá dựa trên hiệu quả kinh tế
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ CÁC SẢN PHẨM BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG SỐ THU PHÍ NGƯỜI DÙNG TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Sơ lược về các sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí người sử dụng khảo sát tại Thông tấn xã Việt Nam, Viettel và FPT
• 2.1.1. Thông tấn xã Việt Nam
• 2.1.2. Tập đoàn Công nghiệp Viễn thông Quân đội (Viettel)
• 2.1.3. Tập đoàn FPT
• 2.2. Thực trạng triển khai mô hình sản phẩm báo chí, truyền thông số thu phí từ người sử dụng tại Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Tình hình phát triển của hạ tầng kỹ thuật
• 2.2.2. Tình hình phát triển về hoạt động nội dung
• 2.2.3. Tình hình phát triển về sản xuất, đóng gói thông tin
• 2.2.4. Tình hình phát triển về hoạt động dịch vụ
• 2.3. Đánh giá ưu điểm và hạn chế của sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng tại Việt Nam
• 2.3.1. Ưu điểm của sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng tại Việt Nam
• 2.3.2. Hạn chế của sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng tại Việt Nam
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔ HÌNH SẢN PHẨM BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG SỐ THU PHÍ TỪ NGƯỜI DÙNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Những vấn đề đặt ra trong sự phát triển thị trường báo chí số trong thời gian tới
• 3.2. Những bài học kinh nghiệm trong việc phát triển mô hình kinh doanh nội dung mới tại Việt Nam và thế giới
• 3.3. Một số đề xuất, kiến nghị cho sự phát triển sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng tại Việt Nam
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số Tại Việt Nam

Mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ. Sự chuyển mình này không chỉ đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng mà còn tạo ra những cơ hội mới cho các cơ quan báo chí. Các sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng (subscriber) đang trở thành xu hướng chính trong ngành báo chí. Điều này không chỉ giúp các cơ quan báo chí duy trì hoạt động mà còn nâng cao chất lượng nội dung.

1.1. Khái Niệm Về Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số

Mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng là hình thức cung cấp nội dung thông tin qua các nền tảng số, yêu cầu người dùng trả phí để truy cập. Mô hình này đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia và đang dần được triển khai tại Việt Nam.

1.2. Tình Hình Phát Triển Mô Hình Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí đang dần hình thành với sự xuất hiện của nhiều nền tảng mới. Các cơ quan báo chí đang tìm kiếm các phương thức thu phí hiệu quả để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số

Mặc dù mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí đang phát triển, nhưng vẫn gặp nhiều thách thức. Các cơ quan báo chí phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các nền tảng truyền thông xã hội và các dịch vụ miễn phí. Điều này đặt ra yêu cầu cao về chất lượng nội dung và trải nghiệm người dùng.

2.1. Cạnh Tranh Từ Các Nền Tảng Truyền Thông Xã Hội

Sự phát triển của các nền tảng truyền thông xã hội đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt cho các sản phẩm báo chí. Người dùng có xu hướng tìm kiếm thông tin miễn phí, điều này khiến các cơ quan báo chí phải cải thiện chất lượng nội dung để thu hút người dùng.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Xây Dựng Đối Tượng Khách Hàng

Việc xác định và xây dựng đối tượng khách hàng cho các sản phẩm báo chí thu phí là một thách thức lớn. Các cơ quan báo chí cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng để hiểu rõ nhu cầu và thói quen tiêu dùng của công chúng.

III. Phương Pháp Phát Triển Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số

Để phát triển mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí, các cơ quan báo chí cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc cải thiện chất lượng nội dung, tối ưu hóa trải nghiệm người dùng và xây dựng chiến lược marketing hiệu quả là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải Thiện Chất Lượng Nội Dung

Chất lượng nội dung là yếu tố quyết định đến sự thành công của mô hình thu phí. Các cơ quan báo chí cần đầu tư vào việc sản xuất nội dung chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của người dùng.

3.2. Tối Ưu Hóa Trải Nghiệm Người Dùng

Trải nghiệm người dùng cần được tối ưu hóa để thu hút và giữ chân khách hàng. Việc thiết kế giao diện thân thiện và dễ sử dụng sẽ giúp người dùng dễ dàng tiếp cận nội dung.

3.3. Xây Dựng Chiến Lược Marketing Hiệu Quả

Chiến lược marketing cần được xây dựng một cách bài bản để quảng bá sản phẩm đến đúng đối tượng. Việc sử dụng các kênh truyền thông xã hội và quảng cáo trực tuyến sẽ giúp tăng cường khả năng tiếp cận.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số

Mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí đã được áp dụng thành công tại nhiều cơ quan báo chí tại Việt Nam. Các sản phẩm này không chỉ giúp tăng doanh thu mà còn nâng cao chất lượng nội dung và sự hài lòng của người dùng.

4.1. Các Mô Hình Thành Công Tại Việt Nam

Nhiều cơ quan báo chí tại Việt Nam đã áp dụng mô hình thu phí thành công, như các báo điện tử lớn. Họ đã xây dựng được lượng người dùng trung thành và tạo ra nguồn thu ổn định.

4.2. Tác Động Đến Chất Lượng Nội Dung

Việc thu phí từ người dùng đã tạo ra động lực cho các cơ quan báo chí nâng cao chất lượng nội dung. Điều này không chỉ giúp thu hút người dùng mà còn nâng cao uy tín của cơ quan báo chí.

V. Kết Luận Về Mô Hình Sản Phẩm Báo Chí Truyền Thông Số Tại Việt Nam

Mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành báo chí tại Việt Nam. Tuy nhiên, để thành công, các cơ quan báo chí cần phải vượt qua nhiều thách thức và áp dụng các phương pháp phát triển hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Mô Hình Sản Phẩm

Mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Sự gia tăng nhu cầu về thông tin chất lượng sẽ thúc đẩy các cơ quan báo chí đầu tư vào mô hình này.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Phát Triển

Để phát triển mô hình này, các cơ quan báo chí cần xây dựng chiến lược dài hạn, tập trung vào việc cải thiện chất lượng nội dung và tối ưu hóa trải nghiệm người dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Viện Báo chí Hoa Kỳ, khoảng 53% công chúng trẻ dưới 35 tuổi sẵn sàng chi trả cho các sản phẩm thông tin trực tuyến có giá trị chuyên sâu. Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu và yêu cầu tự chủ tài chính theo Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025, các cơ quan báo chí Việt Nam đang đối mặt với sự sụt giảm mạnh về doanh thu quảng cáo truyền thống cùng sự suy giảm lượng phát hành báo in. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải mã cơ chế vận hành của mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng (subscriber) và khả năng áp dụng thực tiễn tại thị trường Việt Nam. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế báo chí số, phân tích thực trạng triển khai thu phí tại các đơn vị tiên phong như Thông tấn xã Việt Nam, Viettel và FPT, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh nội dung số. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các sản phẩm nội dung trên nền tảng internet và di động tại Việt Nam trong giai đoạn 2019-2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp khung đo lường gồm hơn 10 tiêu chí đánh giá kỹ thuật và kinh tế, mở ra hướng đi đột phá giúp các tòa soạn dịch chuyển từ tư duy phục vụ độc giả vãng lai sang xây dựng tệp khách hàng định danh trung thành, tạo dòng tiền định kỳ bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế báo chí truyền thông hiện đại kết hợp với học thuyết hành vi người tiêu dùng trong nền kinh tế tri thức số. Hai mô hình lý thuyết trung tâm được vận dụng gồm: Mô hình chuỗi giá trị và dây chuyền sản xuất trong ngành công nghiệp truyền thông số (Value Chain in Digital Media) và Mô hình hành vi dự định (Theory of Planned Behavior) nhằm phân tích tâm lý sẵn sàng chi trả của độc giả. Tác giả làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi: Sản phẩm báo chí truyền thông số (nội dung mã hóa đa phương tiện như Mega Story, Long-form, Podcast); Người sử dụng trả phí (Subscriber - đối tượng thực hiện giao kết trả phí định kỳ để nhận quyền truy cập đặc quyền); Hệ thống thanh toán vi mô (Micropayments - công cụ cho phép mua bài lẻ hoặc gói dịch vụ qua tài khoản viễn thông và ví điện tử); và Hạ tầng số viễn thông (băng thông rộng kết nối trực tiếp nhà sản xuất tới thiết bị đầu cuối của người tiêu dùng).

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế công khai của Bộ Thông tin và Truyền thông, số liệu vận hành hệ thống của Viettel Telecom, FPT Play trong thời gian từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2019, cùng dữ liệu cập nhật quý I năm 2020. Cỡ mẫu phỏng vấn sâu gồm 9 chuyên gia đầu ngành, bao gồm lãnh đạo Thông tấn xã Việt Nam, lãnh đạo Tập đoàn FPT và các chuyên gia quản lý giải pháp nội dung số tại Tập đoàn Viettel. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling), nhằm tiếp cận trực tiếp những cá nhân am hiểu sâu sắc về vận hành kinh tế truyền thông và hạ tầng công nghệ. Luận văn kết hợp phương pháp phân tích chiến lược ma trận SWOT, phương pháp thống kê mô tả và mô hình hóa kinh tế. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính khách quan giữa lý luận kinh tế học và thực tiễn công nghệ viễn thông, từ đó bóc tách chính xác những điểm nghẽn trong chuỗi phân phối nội dung trả phí tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 3 phát hiện cốt lõi mang tính bước ngoặt của thị trường truyền thông số Việt Nam. Thứ nhất, thói quen tiêu thụ thông tin của công chúng đã có sự thay đổi rõ rệt: hơn 91% người dùng khẳng định có niềm tin vững chắc vào báo mạng điện tử tương đương báo in truyền thống, và khoảng 37% độc giả phản ứng rất tích cực với các định dạng tương tác đa phương tiện có âm thanh và hình ảnh chuyển động. Thứ hai, thị trường người dùng phân hóa thành 3 nhóm rõ rệt: nhóm sẵn sàng chi trả (chiếm khoảng 15-20% công chúng tinh hoa, đòi hỏi tin độc quyền chuyên sâu), nhóm tiềm năng (khoảng 35-40% cần thông tin phục vụ công việc và lối sống), và nhóm lưỡng lự (khoảng 40-45% chịu ảnh hưởng bởi thói quen tiếp cận miễn phí). Thứ ba, mô hình hợp tác đa ngành giữa cơ quan báo chí và doanh nghiệp viễn thông (Telco) giúp tăng hiệu quả phân phối nội dung lên hơn 50% so với việc tòa soạn tự phát triển cổng thanh toán độc lập, nhờ tận dụng cơ sở dữ liệu thuê bao băng rộng di động đã phủ sóng trên 70% dân số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự chuyển dịch bắt nguồn từ việc mô hình quảng cáo kỹ thuật số truyền thống đang bão hòa, khi phần lớn thị phần doanh thu rơi vào tay các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới. So sánh với các mô hình quốc tế như Thời báo New York (đạt mức tăng trưởng thuê bao số vượt bậc từ năm 2011 đến năm 2018), các đơn vị tại Việt Nam như FPT Play hay nền tảng MyClip của Viettel đã thành công bước đầu khi kết hợp công nghệ đóng gói nội dung và thanh toán tiện lợi qua cước viễn thông. Toàn bộ diễn biến dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện mức độ tương tác của người dùng trong chu kỳ 90 ngày và bảng phân tích thị phần dịch vụ truyền hình trả tiền. Kết quả thảo luận khẳng định: chìa khóa để giữ chân subscriber không nằm ở số lượng tin tức đại trà mà ở chất lượng thông tin chuyên biệt, trải nghiệm giao diện không quảng cáo rác và tính minh bạch trong chính sách thanh toán định kỳ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa mô hình thu phí nội dung số tại Việt Nam giai đoạn 2020-2025:

Thứ nhất, tái cấu trúc quy trình sản xuất tin tức tại các tòa soạn báo chí. Chủ thể thực hiện là ban biên tập các cơ quan báo chí, tập trung đầu tư vào các thể loại báo chí dữ liệu, Mega Story, phóng sự điều tra độc quyền, đặt mục tiêu tăng tỷ lệ nội dung thu phí độc quyền lên mức tối thiểu 20-30% tổng dung lượng xuất bản trong 12 tháng đầu tiên.

Thứ hai, thiết lập liên minh kinh tế giữa cơ quan báo chí và doanh nghiệp viễn thông, ICT. Chủ thể thực hiện là các tập đoàn như Viettel, VNPT, FPT phối hợp cùng các cơ quan truyền thông lớn, triển khai gói cước tích hợp (data bundle) kèm quyền truy cập tin tức số. Mục tiêu giảm 15-20% chi phí trung gian phân phối và gia tăng lượng thuê bao định danh mới đạt mốc tối thiểu 50.000 tài khoản trong vòng 2 năm.

Thứ ba, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và giải pháp thanh toán vi mô. Các đơn vị công nghệ cần tích hợp cổng thanh toán 1-click qua ví điện tử, tài khoản viễn thông với mức phí linh hoạt từ 1.000 đến 5.000 đồng cho từng bài viết đơn lẻ hoặc 50.000 đồng cho gói tháng, hoàn thành thử nghiệm trong vòng 6 tháng.

Thứ tư, hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ bản quyền số. Cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Thông tin và Truyền thông cần đẩy mạnh chế tài xử phạt hành vi sao chép nội dung trái phép, thiết lập cơ chế định danh số để bảo vệ tối đa quyền lợi của đơn vị cung cấp nội dung trong giai đoạn đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, ban lãnh đạo và nhà báo tại hơn 800 cơ quan báo chí toàn quốc. Lợi ích cụ thể là tiếp cận mô hình chuyển đổi nguồn thu trực tiếp từ công chúng, áp dụng vào bài toán tự chủ tài chính tòa soạn theo đúng định hướng quy hoạch quốc gia.

Thứ hai, các nhà quản trị sản phẩm tại doanh nghiệp viễn thông và công nghệ thông tin. Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn để thiết kế các gói dịch vụ giá trị gia tăng (VAS), tối ưu hóa luồng tương tác của hơn 10 triệu thuê bao di động tiềm năng.

Thứ ba, cơ quan quản lý nhà nước về thông tin và truyền thông. Luận văn mang đến góc nhìn thực tiễn về thị trường nội dung số có thu phí, phục vụ việc xây dựng chính sách quản lý và bảo hộ bản quyền tác phẩm báo chí số.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Báo chí, Truyền thông và Kinh tế số. Công trình cung cấp hệ thống lý thuyết liên ngành cập nhật cùng 10 chỉ số đánh giá hiệu quả kinh tế số, đóng vai trò là học liệu chuyên khảo hữu ích cho các đề tài nghiên cứu tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Công chúng Việt Nam có thực sự sẵn sàng trả tiền để đọc báo mạng điện tử hay không? Có. Theo khảo sát được trích dẫn trong nghiên cứu, khoảng 53% độc giả trẻ dưới 35 tuổi sẵn sàng chi trả cho thông tin hữu ích và độc quyền. Thực tế triển khai tại các nền tảng số ở Việt Nam cho thấy người dùng sẵn sàng chi trả khi nội dung mang lại giá trị tri thức vượt trội và trải nghiệm đọc không bị làm phiền bởi quảng cáo rác.

Mô hình thuê bao định danh (subscriber) khác gì so với việc đo lường lượt xem (pageview) truyền thống? Mô hình subscriber chuyển đổi độc giả vãng lai từ các địa chỉ IP ngẫu nhiên thành tài khoản định danh gắn liền với lịch sử thanh toán cụ thể. Thay vì phụ thuộc vào hàng triệu lượt nhấp chuột bấp bênh để kiếm tiền quảng cáo, tòa soạn sở hữu dòng doanh thu trực tiếp định kỳ, ổn định với tỷ lệ duy trì khách hàng trên 60-70% mỗi năm.

Hình thức thu phí nào phù hợp nhất với thị trường báo chí số tại Việt Nam hiện nay? Hình thức thanh toán vi mô theo từng bài viết kết hợp gói cước thuê bao tháng đi kèm dịch vụ viễn thông là phương án tối ưu. Với mức chi trả chỉ từ 1.000 đến 5.000 đồng mỗi tác phẩm, rào cản tài chính của độc giả được gỡ bỏ hoàn toàn, tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận hơn 70% người dùng mạng di động.

Các tập đoàn viễn thông đóng vai trò như thế nào trong chuỗi giá trị báo chí số? Doanh nghiệp viễn thông đóng vai trò cầu nối hạ tầng kỹ thuật và cổng thanh toán. Thay vì chỉ cung cấp đường truyền thụ động, nhà mạng hợp tác đóng gói sản phẩm nội dung cùng cơ quan báo chí, giúp tối ưu hóa chi phí tiếp cận khách hàng và chia sẻ doanh thu bền vững từ nguồn dữ liệu lớn Big Data.

Yếu tố tiên quyết để một cơ quan báo chí triển khai thành công mô hình thu phí là gì? Yếu tố cốt lõi là sự khác biệt hóa nội dung và tính độc quyền. Tòa soạn cần chuyển dịch tối thiểu 20% nguồn lực sang các tác phẩm chuyên sâu như Mega Story, phân tích dữ liệu và báo chí điều tra, kết hợp nền tảng công nghệ bảo mật cao nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ vi phạm bản quyền trên không gian số.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thu Thủy đã làm sáng tỏ những luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho bước chuyển dịch kinh tế báo chí tại Việt Nam:

• Khẳng định tính tất yếu của mô hình subscriber trong việc thay thế sự phụ thuộc rủi ro vào doanh thu quảng cáo kỹ thuật số.

• Xác lập khung lý thuyết liên ngành giữa kinh tế học truyền thông, công nghệ dữ liệu lớn và hành vi người tiêu dùng số.

• Đúc kết bài học thực chứng từ 3 đơn vị tiên phong gồm Thông tấn xã Việt Nam, Viettel và FPT Play trong giai đoạn 2019-2020.

• Phân tầng chính xác 3 phân khúc độc giả, đề xuất phương thức tiếp cận qua hạ tầng viễn thông di động đạt độ phủ trên 70% dân số.

• Hoàn thiện hệ thống giải pháp liên hoàn kết nối 4 chủ thể: Tòa soạn, Doanh nghiệp Telco/ICT, Nhà quản lý và Độc giả.

Đóng góp lớn nhất của công trình là mở ra lộ trình thực thi rõ ràng cho các cơ quan báo chí nhằm đạt mục tiêu tự chủ tài chính theo Quy hoạch báo chí 2025. Các cơ quan báo chí và doanh nghiệp công nghệ cần nhanh chóng bắt tay xây dựng hệ sinh thái nội dung số trả phí ngay hôm nay để đón đầu làn sóng tiêu dùng tri thức số trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát chung về lý luận kinh tế báo chí truyền thông và sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người sử dụng (subscriber) Chương 2: Khảo sát, đánh giá các sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí người dùng tại Việt Nam Chương 3: Một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng mô hình sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ người dùng tại Việt Nam 19 CHƢƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LÝ LUẬN KINH TẾ BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG VÀ SẢN PHẨM BÁO CHÍ TRUYỀN THÔNG SỐ THU PHÍ TỪ NGƢỜI SỬ DỤNG (SUBSCRIBER) 1. Cơ sở lý luận kinh tế báo chí truyền thông về sản phẩm báo chí truyền thông số thu phí từ ngƣời sử dụng (subscriber) Trong quá trình nghiên cứu, có một số khái niệm liên quan đến đề tài như: sản phẩm báo chí truyền thông số, thu phí, thu phí người sử dụng - subscriber là những khái niệm chưa phổ biến trong các nghiên cứu về kinh tế báo chí tại Việt Nam. Vì vậy, cần phân tích một số khái niệm liên ngành giữa báo chí học, kinh tế để có thể góp phần làm rõ các khái niệm trên. Khái niệm về báo chí, sản phẩm báo chí, truyền thông - Khái niệm “Báo chí”: Căn cứ pháp lý tại Điều 3 Luật Báo chí Việt Nam năm 2016 nêu rõ: Báo chí là sản phẩm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội thể hiện bằng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.

Trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí, PGS.TS Nguyễn Văn Dững đã đưa ra quan điểm về báo chí, đó là: “… xuất phát từ bản chất của báo chí truyền thông - là hoạt động thông tin giao tiếp xã hội trên quy mô rộng lớn nhất, là công cụ và phương thức kết nối xã hội hữu hiệu nhất, là công cụ và phương thức can thiệp xã hội hiệu quả nhất trong mối quan hệ với công chúng và dư luận xã hội, với nhân dân và với các nhóm lợi ích, với các nước trong khu vực và quốc tế…” [6; tr87] PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa đưa ra khái niệm về báo chí là: Báo chí là loại hình các phương tiện truyền thông đại chúng được cơ quan thẩm quyền cấp phép hoạt động, có nhiệm vụ chuyển tải thông tin nhanh nhất, mới mẻ nhất đến cho đông đảo công chúng, nhằm tích cực hóa đời sống thực tiễn.17] 20 Trong quá trình phái triển không ngừng của các cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, các loại hình báo chí mới ra đời. Sau báo, tạp chí in là sự góp mặt của báo phát thanh, báo truyền hình và gần đây nhất là sự ra đời của báo mạng điện tử. Báo chí hiện đại có thể được hiểu là những ấn phẩm xuất bản định kỳ (hoặc không định kỳ như báo mạng điện tử) được sản xuất với khối lượng lớn, phát hành rộng rãi đến đông đảo cư dân (công chúng). Khái niệm báo chí theo nghĩa rộng được dùng để chỉ các sản phẩm phát hành thông qua các loại hình báo in, phát thanh, truyền hình và báo mạng điện tử [7; tr.5] Báo chí là hoạt động xã hội rộng khắp mang xứ mệnh truyền tải và cập nhật thông tin một cách liên tục, bám sát các sự kiện xã hội; thông tin trên báo chí không chỉ đáp ứng nhu cầu của đông đảo công chúng mà còn phải tuân thủ bộ nguyên tắc của pháp luật về cách thức đưa tin, hình thức thể hiện và cách sử dụng ngôn từ.

- Sản phẩm báo chí: Quá trình các tòa soạn sản xuất ra ấn phẩm báo chí, vận chuyển/ truyền tải ấn phẩm đến với công chúng được coi là một vòng tuần hoàn của hoạt động kinh tế. Sản phẩm báo chí cũng là sản phẩm kinh tế, bởi lẽ nó đáp ứng được hai yếu tố: nhu cầu cá nhân và trao đổi hàng hóa. Trong cuốn “Truyền thông đại chúng những kiến thức cơ bản” (2003), Claudia Mast đã khẳng định: “… báo chí cũng là một nghề. Nó chịu sự điều tiết của quy luật thị trường.

Tin tức là một loại hàng hóa dễ hỏng” [34; tr. Vậy, trong hoạt động báo chí, truyền thông có sự tồn tại của hoạt động kinh tế thông qua quá trình sản xuất ra các mặt hàng là sản phẩm báo chí. Sản phẩm báo chí là sản phẩm kinh tế đặc biệt khi nguồn vốn ban đầu và nguyên liệu sản xuất của nó không tồn tại ở dạng vật chất mà phụ thuộc vào trình độ của người tạo ra sản phẩm. Giá trị của ấn phẩm báo chí 21 bao gồm: nội dung thông tin nó đem lại, công sức lao động của nhà báo, những hao phí về nguồn lực trong quá trình sản xuất.

- Truyền thông: Truyền thông có thể được hiểu là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm… chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi phù hợp với nhu cầu phát triển [7; tr.14] Hoạt động truyền thông là hoạt động chia sẻ, trao đổi hai chiều diễn ra liên tục giữa chủ thể và đối tượng truyền thông. Từ hoạt động chia sẻ đó dẫn tới sự hiểu biết chung và thay đổi nhận thức của cả hai bên nhằm thay đổi thái độ hành vi. Trong hoạt động truyền thông, mục đích chính là tác động vào đông đảo công chúng xã hội, nhằm tập hợp, giáo dục và thuyết phục công chúng tham gia vào các nhiệm vụ trong đó có nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa… Vậy, truyền thông (tiếng anh là communication) là quá trình chia sẻ thông tin, tương tác xã họi nhằm tìm kiếm những quan điểm chung thông qua nội dung thông tin, hình thức biểu đạt. Mục đích của truyền thông là tìm thấy sự thống nhất và thấu hiểu.

Một số khái niệm về mô hình, kinh tế báo chí - Mô hình: là từ dùng để chỉ hình thức diễn đạt ngắn gọn các đặc trưng chủ yếu của một đối tượng theo một phương tiện nào đó để nghiên cứu đối tượng ấy [11, tr.126] Theo tác giả Minh Anh (2018) Mô hình (model) là sự đơn giản hóa hiện thực một các có chủ định. Nó cho phép nhà nghiên cứu bỏ qua các mặt thứ yếu để tập trung vào phương diện chủ yếu, có ý nghĩa quan trọng đối với vấn đề nghiên cứu [77] Vậy, mô hình là sự trình bày quy giản về một (hoặc vài) khía cạnh của vấn đề, mô tả một cách khái quát đặc điểm và các mối quan hệ giữa 22 các thành tố cấu tạo nên bản chất của vấn đề. Mô hình cho thấy cách thức tổ chức cũng như hoạt động của sự vật. - Kinh tế báo chí: Là một ngành của nền kinh tế thị trường, là đơn vị sự nghiệp có thu, hoạt động kinh tế báo chí không chỉ bó hẹp trong phương thức sản xuất đơn nhất một loại hình, mà nó sự kết hợp của nhiều loại hình khác nhau nhằm sinh ra lợi nhuận cho cơ quan báo chí.

“… có thể định nghĩa “kinh tế báo chí” là hoạt động kinh tế của các cơ quan báo chí trong quá trình sử dụng con người, cơ sở vật chất, kỹ thuật, tài chính… để đi đến hiệu quả tối đa mà các cơ quan báo chí nói riêng và công nghiệp truyền thông nói chung có thể đạt được”[28; tr15]. Vấn đề kinh tế báo chí đã và đang được đặt lên hàng đầu và nó có khả năng quyết định sự tồn tại của một cơ quan báo chí. “Trong thực tiễn truyền thông, bên cạnh các thành công về công chúng thì những thành công, thất bại về kinh tế quyết định tiền đồ của một doanh nghiệp truyền thông… Phạm vi ảnh hưởng của một sản phẩm truyền thông quyết định tính phổ cập của việc quảng cáo, và như vậy quyết định luôn cả những khả năng thanh toán của doanh nghiệp truyền thông” [34; tr.152] Kinh tế báo chí truyền thông bao gồm: Doanh thu trực tiếp và doanh thu gián tiếp (quảng cáo, tổ chức sự kiện, vận động quyên góp, cho thuê thiết bị, cho thuê cơ sở vật chất, nhận tài trợ, được nhà nước bao cấp.) - Thị trường báo chí: Trong hoạt động kinh tế, thị trường là yếu tố đóng vai trò quyết định. Thị trường là nơi tạo ra sự gặp gỡ giữa nguồn cung và nhu cầu của khách hàng, là nơi giao dịch, mua bán, trao đổi các sản phẩm tài chính ngắn hạn, trung hạn, dài hạn để đáp ứng các nhu cầu khác nhau của các chủ thể trong nền kinh tế.

Philip Kotler định nghĩa: Thị trường là tập hợp những người mua hàng hiện có và sẽ có; là nơi những người bán và người mua gặp nhau và thực hiện các giao dịch (trao đổi tập trung nhưng không nhất thiết phải là 23 một địa điểm cụ thể); Thị trường có thể hình thành cho một thứ hàng hóa, dịch vụ nào đó hay cho một đối tượng khác có giá trị [36, tr. Theo Kotler, có hai loại thị trường là: Thị trường người bán (ở đó, người bán có quyền lực hơn) và thị trường người mua (người mua có quyền lực hơn), khi đó hai thành phần này cũng thay nhau trở thành “những nhà hoạt động thị trường” tích cực nhất [36, tr. Tác giả Hoàng Đình Cúc, Đức Dũng (2007): Thị trường báo chí là nơi diễn ra quá trình mua, bán sản phẩm báo chí, thực hiện những hợp đồng quảng cáo hoặc những cam kết tài trợ để thông qua đó quảng bá cho các thương hiệu sản phẩm [10, tr. Trong thị trường báo chí, các sản phẩm được cung cấp ra thị trường theo thời gian cũng dần trở nên đa dạng, bên cạnh các sản phẩm truyền thống như các dạng bài phóng sự, điều tra, chân dung, phản ánh, đưa tin, bút kí, ghi chép.

thì có các sản phẩm mới như tác phẩm siêu báo chí (Mega Story, Long-form), tác phẩm báo chí đồ họa (Infographic). Các sản phẩm báo chí mới ra đời dựa trên khả năng tổng hợp các mặt mạnh của các phương tiện thông tin đại chúng (mass media), hay còn gọi là tác phẩm báo chí truyền thông số. Trong quá trình phát triển, báo chí cũng như các ngành khoa học – xã hội khác luôn tự làm mới mình, cho ra đời những sản phẩm mới phái sinh từ những sản phẩm truyền thống để không ngừng hoàn thiện, phù hợp với bối cảnh phát triển chung. - Nguồn thu của báo chí: Mỗi ấn phẩm báo chí trước khi đưa ra thị trường đều được định giá dựa trên nội dung thông tin, công sức lao động của nhà báo, những hao phí về nguồn lực trong quá trình sản xuất.