PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lý do nghiên cứu Năm 2016 đƣợc chọn là năm quốc gia khởi nghiệp của Việt Nam. 1 “Khởi nghiệp là một trong những thước đo thành công của Chính phủ kiến tạo. Chưa bao giờ khởi nghiệp được sự quan tâm của Chính phủ và toàn bộ hệ thống chính trị như lúc này. Chưa bao giờ khởi nghiệp có những điều kiện thuận lợi như lúc này”.
Trong năm này cũng đánh dấu một giai đoạn hội nhập sâu rộng của Việt Nam trên thị trƣờng Quốc tế khi chính thức tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dƣơng (TPP) và Cộng đồng chung ASEAN. Hoạt động khởi nghiệp (start –up) đã và đang khẳng định tiềm năng phát triển với vai trò quan trọng trong thời gian gần đây đây trên thế giới nhƣ Apple, Facebook hay Uber đã chứng minh start-up đang thay đổi thế giới và tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ. Xu hƣớng toàn cầu cũng nhƣ yêu cầu thực tiễn về phát triển kinh tế xã hội của nƣớc ta cho thấy tăng trƣởng kinh tế không thể dựa vào những lợi thế cũ nhƣ tài nguyên thiên nhiên và lao động vốn có đang bị mai một dần mà cần phải dựa trên đổi mới sáng tạo. Chính lực lƣợng các start-up là một trong những động lực mới của quá trình đổi mới mô hình tăng trƣởng, tái cơ cấu nền kinh tế, thúc đẩy nền kinh tế quốc gia phát triển tự chủ và bền vững.
Trong thực tiễn, nếu Quốc gia nào hay địa phƣơng nào phát huy đƣợc tinh thần khởi nghiệp trong toàn dân; xây dựng đƣợc văn hóa khởi nghiệp trong cộng đồng thì nền kinh tế - xã hội của quốc gia đó, địa phƣơng đó sẽ không ngừng phát triển mãnh mẽ và dẫn đầu, thực tế đã chứng minh tại các nƣớc phát triển nhƣ: Mỹ, Singapore, Israel,… Hệ thống các Ngân hàng hiện đại ngày nay với vị trí là “xương sống, mạch máu của nền kinh tế quốc dân”. Không phải ngẫu nhiên mà Ngân hàng lại ở 1 Tháng 10/2016, trong bài phát biểu tại Lễ phát động Chương trình "Thanh niên khởi nghiệp" giai đoạn 2016 – 2021 và Ngày hội Thanh niên Khởi nghiệp * Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã phát biểu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vào vị trí trụ cột quyết định sự tồn vong của nền kinh tế đất nƣớc. Hoạt động của ngân hàng thƣơng mại đa dạng, phức tạp và luôn thay đổi để bắt kịp sự đổi thay đến chóng mặt của nền kinh tế đối với các ngân hàng thƣơng mại nói chung và Ngân hàng BIDV nói riêng. Năm 2016 lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam có trên 110.000 doanh nghiệp thành lập mới trong một năm với số vốn đạt hơn 800.
(Ngày 28/7, Cục Quản lý đăng ký kinh doanh cho biết, trong tháng 7 năm 2017, có 11.677 doanh nghiệp (DN) thành lập mới với số vốn đăng ký là 94. Như vậy, trung bình mỗi ngày có 389 DN ra đời). Làn sóng khởi nghiệp đã nhanh chóng lớn mạnh, phủ khắp các lĩnh vực và lan tỏa trên cả nƣớc. Để bắt kịp với nhịp độ phát triển chung của Quốc gia cũng nhƣ tận dụng đƣợc những ý tƣởng sáng tạo phục vụ cho ngành Ngân hàng và phát triển kinh tế.
Ngoài mục đích hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp ra thì còn rất nhiều các ý tƣởng sáng tạo khác cần đƣợc hỗ trợ để hiện thực hóa ý tƣởng. Thực tế hiện nay các ngân hàng thƣơng mại chƣa có một quỹ đầu tƣ mạo hiểm thực sự cho các doanh nghiệp khởi nghiệp Việc đề xuất xây dựng quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng cụ thể tại Ngân hàng BIDV là việc cần thiết trong bối cảnh “Quốc gia khởi nghiệp” nắm bắt những ý tƣởng chấp nhận có độ rủ ro nhất định để hiện hóa ý tƣởng kinh doanh trong hoạt động của ngành Ngân hàng. Do đó, tác giả đề xuất xây dựng quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng BIDV đƣợc đánh giá sẽ mang lại các lợi ích cho Ngân hàng gồm: (1): Hỗ trợ vốn cho các ý tƣởng kinh doanh sáng tạo, ý tƣởng mới về khoa học công nghệ nhằm biến các ý tƣởng kinh doanh sáng tạo, những đề án khởi nghiệp có điều kiện để triển khai thành hiện thực để mang lại lợi ích về kinh tế cho Ngân hàng; 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (2): Tạo đƣợc động thái và giải pháp tài chính nguồn vốn để phát triển khởi nghiệp trong thanh niên đam mê ý tƣởng kinh doanh sáng tạo, các phát minh sáng chế, các sáng kiến kinh doanh lập nghiệp từ đó sẽ giải quyết đƣợc bài toán “lãng phí” nhân lực, thu hút đƣợc các ý tƣởng kinh doanh sáng tạo phục vụ ngành ngân hàng đã đƣợc hội đồng tại các trƣờng đại học, các Hội đồng doanh nhân đánh giá cao, đƣợc chấm chọn và khen thƣởng nhƣng không có vốn để triển khai nên bỏ lỡ cơ hội đóng góp lợi ích, giá trị gia tăng lợi nhuận cho ngành Ngân hàng. (3): Việc hình thành quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” của Ngân hàng sẽ tạo đƣợc danh tiếng, một địa chỉ tin cậy trong việc kết nối giữa nhà đầu tƣ và ngƣời có dự án khởi nghiệp có tính khả thi và hiệu quả để cùng nhau hợp tác và phát triển.
Tổng quan về tình hình nghiên cứu: Đầu tƣ mạo hiểm là một hình thức đầu tƣ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự thành công của các doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp dựa vào công nghệ cao, công nghệ mới ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đây cũng là vấn đề đƣợc các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu chính sách ở nƣớc ta rất quan tâm. Tuy nhiên, thực tế Việt Nam chỉ ra rằng, không nhiều các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa vào công nghệ cao, công nghệ mới nhận đƣợc sự đầu tƣ của các quỹ đầu tƣ mạo hiểm, mặc dù nƣớc ta đang sở hữu một lực lƣợng cán bộ trình độ cao ngày càng đông đảo với nhiều ý tƣởng đổi mới sáng tạo độc đáo cũng nhƣ hoài bão cống hiến cho xã hội rất lớn lao. Thêm vào đó, dòng vốn đầu tƣ mạo hiểm ở Việt Nam hiện nay chủ yếu xuất phát từ các quỹ đầu tƣ có nguồn gốc nƣớc ngoài và chƣa có các quỹ đầu tƣ mạo hiểm chính danh đƣợc thành lập từ nguồn vốn trong nƣớc.
Ngoài ra, bên cạnh việc các cơ quan chức năng đang rất nỗ lực để hình thành một loại quỹ đầu tƣ của Nhà nƣớc nhằm trực tiếp tham gia khắc phục 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khiếm khuyết của thị trƣờng vốn trong hoạt động khởi nghiệp công nghệ cao, công nghệ mới và tạo ra một dòng vốn có vai trò xúc tác trong việc thu hút các nhà đầu tƣ trong và ngoài nƣớc tham gia tích cực hơn vào hoạt động đầu tƣ mạo hiểm thì cũng luôn xuất hiện những ý kiến không đồng thuận, phản đối những nỗ lực này với quan ngại về tính rủi ro quá cao của đầu tƣ khởi nghiệp. Dựa trên những phân tích về tính chất đặc thù của đầu tƣ mạo hiểm, xét từ khía cạnh quan hệ kinh tế giữa chủ sở hữu (nhà đầu tƣ vốn) và doanh nhân khởi nghiệp (ngƣời trực tiếp sử dụng đồng vốn của nhà đầu tƣ), tác giả mong muốn cung cấp một cách nhìn sâu sắc hơn về bản chất kinh tế của mối quan hệ chủ sở hữu - ngƣời sử dụng vốn. Qua đó, cung cấp thêm một cách nhìn mới, giúp các nhà quản lý, nhà nghiên cứu chính sách có thêm thông tin hữu ích trong quá trình ra chuẩn bị ra các quyết sách liên quan đến việc khuyến khích hoạt động đầu tƣ mạo hiểm tham gia đầu tƣ phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ mới ở nƣớc ta.[2] Quan tâm đến đầu tƣ mạo hiểm, có nhiều tác giả đã thực hiện các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học phân tích và trình bày một cách có hệ thống các kiến thức lý thuyết liên quan đến đầu tƣ mạo hiểm. Đề cập đến vấn đề này nhiều tác giả đã trình bày những phần cơ bản về lý thuyết cũng nhƣ nghiên cứu thực tế của mình qua các cuốn sách nhƣ: “Vốn mạo hiểm: chiến lƣợc đầu tƣ, cấu trúc và các chính sách” năm 2010 của Douglas Cumming, “Sổ tay Oxford về vốn mạo hiểm” năm 2012 cũng của Douglas Cumming.
Các cuốn sách này cung cấp cho ngƣời đọc cái nhìn khái quát nhất về ĐTMH nhƣ hình thức vốn mạo hiểm, cấu trúc đầu tƣ vốn mạo hiểm, cách thoát vốn. Đứng trên góc nhìn của một nhà đầu tƣ Jeffrey Bussgang – tác giả cuốn “Cuộc chơi đầu tƣ mạo hiểm: từ khởi nghiệp đến IPO” năm 2010 đã mang đến cho ngƣời đọc một khía cạnh mới mẻ dƣới cái nhìn của một nhà đầu tƣ mạo hiểm. Trong hai chƣơng đầu cuốn sách, tác giả khám phá tinh thần của hai ngƣời giữ vai trò chủ đạo trong cuộc chơi mạo hiểm là nhà đầu tƣ và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com doanh nghiệp. Trong chƣơng 3 và 4, tác giả bàn về quy trình thuyết phục và thỏa thuận đi đến quyết định đầu tƣ.
Chƣơng 5 và 6 tập trung bàn về cách nhà ĐTMH thu về lợi nhuận bằng việc bán công ty (thoái vốn). Kết thúc cuốn sách, tác giả Jeffrey Bussgang cũng đƣa một vài tiên đoán về hƣớng đi tƣơng lai của ngành công nghiệp mạo hiểm. Một cuốn sách khác cũng rất hữu ích cho những ai nghiên cứu về ĐTMH là cuốn “Những thỏa thuận mạo hiểm” năm 2012 của Brad Feld và Jason Medelson. Cuốn sách có tính thực tiễn cao khi đƣợc đúc rút kinh nghiệm thực tiễn về cơ cấu hoạt động, quá trình kêu gọi đầu tƣ và làm việc với Quỹ đầu tƣ mạo hiểm, các điều khoản trong một thỏa thuận đầu tƣ trong hoạt động đầu tƣ mạo hiểm.
Các bài nghiên cứu về ĐTMH có thể kể đến nhƣ “ĐTMH hoạt động như thế nào” của tác giả Bob Zider đăng trên Tạp chí kinh doanh Harvard năm 1998, nghiên cứu “Tài chính cho các doanh nghiệp đổi mới thông qua vốn mạo hiểm” của Ngân hàng đầu tƣ Châu Âu (European Investment Bank) năm 2001 hay bài “Vốn mạo hiểm và đổi mới: Kinh nghiệm của Ấn Độ” của B. Bowonder và Sunil Mani năm 2002. Đáng chú ý trong kết quả nghiên cứu của Ngân hàng đầu tƣ Châu Âu đã dành toàn bộ phần đầu tiên của báo cáo để bàn về quỹ đầu tƣ mạo hiểm. Các nội dung nhƣ vài trò của vốn mạo hiểm, cấu trúc và hoạt động của quỹ ĐTMH đều đƣợc tác giả đƣa ra phân tích.
Ngoài ra trong phần 5, các tác giả còn bàn luận về các điều kiện định trƣớc phát triển thị trƣờng vốn mạo hiểm.