Luận văn thạc sĩ ussh xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần angel capital cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo start up tại ngân hàng bidv

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ussh xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần angel capital cho hoạt động khởi nghiệp sáng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thu Hằng
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Đào Thanh Trƣờng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học Và Công Nghệ
• Đề tài: Xây Dựng Mô Hình Quỹ Đầu Tƣ Mạo Hiểm “Thiên Thần‟ (Angel Capital) Cho Hoạt Động Khởi Nghiệp Sáng Tạo (Start-Up) Tại Ngân Hàng Bidv
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa lý thuyết của nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 1.5. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.6. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.7. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.8. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10. Cấu trúc của luận văn
• 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN” (ANGEL CAPITAL) CHO HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV
• 2.1. Một số khái niệm có liên quan
• 2.1.1. Đầu tư mạo hiểm
• 2.1.2. Nhà đầu tư Thiên thần (Angel Investor)
• 2.1.3. Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần
• 2.2. Khái niệm về hoạt động khởi nghiệp sáng tạo
• 2.3. Vai trò của mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” đối với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo (start-up)
• 2.4. Cơ cấu và qui trình hình thành của tổ chức quỹ đầu tư mạo hiểm
• 2.5. Vị trí của quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần trong hệ sinh thái khởi nghiệp
• 2.6. Tiểu kết chương 1
• 3. CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN” CHO KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV
• 3.1. Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam cho các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo
• 3.1.1. Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam
• 3.1.2. Đặc điểm của quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động tại Việt Nam
• 3.1.3. Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 3.1.4. Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại các Ngân hàng cho các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo
• 3.1.5. Thực tế các chương trình hành động hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)
• 3.2. Tiểu kết chương 2
• 3.3. XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM „THIÊN THẦN‟ NHẰM THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV
• 3.3.1. Những biện pháp thúc đẩy hoạt động đầu tư mạo hiểm
• 3.3.1.1. Hoàn thiện môi trường pháp lý để khuyến khích hoạt động Đầu tư mạo hiểm
• 3.3.1.2. Các biện pháp khuyến khích về tài chính dành cho các nhà Đầu tư mạo hiểm
• 3.3.2. Biện pháp vi mô đối với nhà quản lý và doanh nghiệp
• 3.3.2.1. Đối với các nhà quản lý quỹ Đầu tư mạo hiểm
• 3.3.2.2. Đối với các Doanh nghiệp nhận vốn Đầu tư mạo hiểm
• 3.3.3. Kinh nghiệm xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” của một số quỹ đầu tư mạo hiểm
• 3.3.3.1. Kinh nghiệm xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm tại một số quỹ ở Việt Nam
• 3.3.4. Hành lang pháp lý nào cho mô hình đầu tư “Thiên thần”
• 3.3.5. Một số đề xuất xây dựng khung pháp lý cho nhà đầu tư “Thiên thần” ở Việt Nam
• 3.3.6. Đề xuất xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng BIDV
• 3.3.7. Đề xuất các điều kiện để triển khai mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại BIDV
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Quỹ Đầu Tư Mạo Hiểm Thiên Thần Tại Ngân Hàng BIDV

Mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần (Angel Capital) đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng cho hoạt động khởi nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là tại Ngân hàng BIDV. Quỹ đầu tư này không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp trong việc phát triển ý tưởng và mở rộng quy mô. Sự phát triển của mô hình này có thể thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong lĩnh vực ngân hàng, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế lớn cho xã hội.

1.1. Khái Niệm Về Quỹ Đầu Tư Mạo Hiểm Thiên Thần

Quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần là một hình thức đầu tư mà các nhà đầu tư cá nhân cung cấp vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp với hy vọng thu hồi lợi nhuận cao trong tương lai. Mô hình này thường được áp dụng cho các doanh nghiệp có ý tưởng sáng tạo và tiềm năng phát triển lớn.

1.2. Vai Trò Của Ngân Hàng BIDV Trong Hệ Sinh Thái Khởi Nghiệp

Ngân hàng BIDV đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua việc cung cấp vốn và các dịch vụ tài chính khác. BIDV không chỉ là nơi cung cấp nguồn vốn mà còn là đối tác chiến lược trong việc phát triển các ý tưởng khởi nghiệp.

II. Thách Thức Trong Việc Xây Dựng Mô Hình Quỹ Đầu Tư Mạo Hiểm Tại BIDV

Mặc dù mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt nguồn vốn, rào cản pháp lý và sự thiếu hiểu biết về mô hình đầu tư này đang cản trở sự phát triển của nó tại BIDV.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Vốn Đầu Tư

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu hụt nguồn vốn đầu tư cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Nhiều ý tưởng sáng tạo không thể được hiện thực hóa do không có đủ vốn để triển khai.

2.2. Rào Cản Pháp Lý Đối Với Quỹ Đầu Tư

Hệ thống pháp lý hiện tại chưa hoàn thiện để hỗ trợ cho hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm. Điều này tạo ra nhiều khó khăn cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp khởi nghiệp trong việc tiếp cận nguồn vốn.

III. Phương Pháp Xây Dựng Mô Hình Quỹ Đầu Tư Mạo Hiểm Thiên Thần Tại BIDV

Để xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần hiệu quả, BIDV cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Các phương pháp này bao gồm việc hoàn thiện môi trường pháp lý, phát triển các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp và tạo ra các kênh kết nối giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp.

3.1. Hoàn Thiện Môi Trường Pháp Lý

Cần có các chính sách và quy định rõ ràng để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm. Điều này sẽ giúp thu hút nhiều nhà đầu tư tham gia vào thị trường.

3.2. Phát Triển Chương Trình Hỗ Trợ Khởi Nghiệp

BIDV có thể triển khai các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, bao gồm đào tạo, tư vấn và kết nối với các nhà đầu tư. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển bền vững.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Quỹ Đầu Tư Mạo Hiểm Tại BIDV

Mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia và có thể mang lại nhiều lợi ích cho BIDV. Việc áp dụng mô hình này không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng mà còn thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp khởi nghiệp.

4.1. Kết Quả Đầu Tư Từ Quỹ Thiên Thần

Các quỹ đầu tư thiên thần đã chứng minh được hiệu quả trong việc tạo ra giá trị cho các doanh nghiệp khởi nghiệp. Nhiều doanh nghiệp đã thành công và phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự hỗ trợ từ quỹ này.

4.2. Tác Động Đến Nền Kinh Tế

Mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần không chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp mà còn có tác động tích cực đến nền kinh tế. Nó tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

V. Kết Luận Về Mô Hình Quỹ Đầu Tư Mạo Hiểm Thiên Thần Tại BIDV

Mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần tại BIDV có tiềm năng lớn trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan và cải thiện môi trường pháp lý.

5.1. Tương Lai Của Mô Hình Quỹ Đầu Tư

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu khởi nghiệp ngày càng tăng, mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần sẽ tiếp tục phát triển và đóng góp tích cực cho nền kinh tế.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể từ chính phủ và các tổ chức tài chính để thúc đẩy hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm, từ đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làn sóng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ với dấu mốc năm 2016 khi có hơn 110.000 doanh nghiệp thành lập mới cùng tổng vốn đăng ký vượt 800.000 tỷ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm 2016, cả nước ghi nhận 54.501 doanh nghiệp thành lập mới (tăng 20% về số lượng và tăng 51,5% về quy mô vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2015). Tuy nhiên, có tới 12.203 doanh nghiệp rơi vào tình trạng tạm ngừng hoạt động hoặc giải thể do thiếu hụt nguồn vốn trung và dài hạn trong giai đoạn ươm mầm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu vắng các kênh dẫn vốn rủi ro chuyên biệt từ hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam dành cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo (start-up). Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng thị trường đầu tư mạo hiểm và xây dựng mô hình Quỹ đầu tư mạo hiểm "Thiên thần" (Angel Capital) trực thuộc Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) nhằm tài trợ vốn mồi, kết nối công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hệ sinh thái khởi nghiệp.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian hoạt động của hệ thống BIDV cùng thị trường vốn đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam, trải dài trong giai đoạn từ năm 1990 đến năm 2017. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp giải pháp tài chính mang tính đột phá giúp BIDV đa dạng hóa danh mục tài sản sinh lời, đồng thời đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển 500.000 doanh nghiệp hoạt động hiệu quả theo định hướng của Đề án 844 từ Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết tài chính mạo hiểm hiện đại của Douglas Cumming (giai đoạn 2010 - 2012) kết hợp khung phân tích chu kỳ đầu tư và thoái vốn của Jeffrey Bussgang (2010), tích hợp cùng lý thuyết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nghiên cứu tập trung làm rõ 5 khái niệm nền tảng:

Thứ nhất, Đầu tư mạo hiểm (Venture Capital) là hình thức cung ứng vốn cổ phần trung hạn từ 3 đến 5 năm cho các doanh nghiệp chưa niêm yết, sở hữu tiềm năng tăng trưởng đột phá dựa trên công nghệ cao.

Thứ hai, Nhà đầu tư Thiên thần (Angel Investor) là các cá nhân sở hữu tài sản ròng lớn (thường từ 1 triệu USD trở lên hoặc thu nhập ổn định trên 200.000 USD/năm), thực hiện các khoản đầu tư ban đầu từ 25.000 USD đến 100.000 USD vào giai đoạn tiền hạt giống.

Thứ ba, Khởi nghiệp sáng tạo (Start-up) là quá trình vận hành doanh nghiệp dưới 5 năm tuổi dựa trên ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm tối ưu hóa giá trị gia tăng.

Thứ tư, Quỹ đầu tư đóng (Closed-end Fund) là định chế phát hành chứng chỉ quỹ một lần duy nhất với cấu trúc vốn ổn định, rất phù hợp cho các khoản tài trợ dài hạn có tính thanh khoản thấp.

Thứ năm, Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, nơi Quỹ Thiên thần đóng vai trò hạt nhân kết nối viện nghiên cứu, trường đại học, vườn ươm và doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ 57 quỹ đầu tư hoạt động tại Việt Nam giai đoạn 1990 - 2016, hệ thống báo cáo thường niên của BIDV và dữ liệu doanh nghiệp từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn sâu với cỡ mẫu gồm 15 chuyên gia. Phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để phân bổ đều vào 3 nhóm đối tượng trọng yếu: 5 cá nhân/tổ chức sáng lập start-up công nghệ, 5 chuyên gia đầu tư mạo hiểm và 5 cán bộ quản lý, lãnh đạo cấp cao tại BIDV.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng (thống kê mô tả, so sánh cơ cấu tỷ trọng) nhằm bảo đảm việc đối chiếu giữa lý thuyết quản trị ngân hàng với điều kiện thực thi đặc thù tại BIDV. Timeline nghiên cứu và xử lý dữ liệu tập trung hoàn thiện trong giai đoạn 2016 - 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu quỹ đầu tư tại Việt Nam tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng. Trong tổng số 57 quỹ đầu tư đang hoạt động tính đến tháng 12/2016, chỉ có 4 quỹ đầu tư mạo hiểm công nghệ thực thụ (chiếm tỷ trọng khiêm tốn 7,02%), bao gồm IDG Ventures Vietnam, CyberAgent Ventures, DFJ VinaCapital và FPT Ventures. Ngược lại, có tới 43 quỹ (chiếm 75,44%) chỉ tập trung vào cổ phiếu niêm yết và các thương vụ đầu tư cơ hội ngắn hạn.

Thứ hai, quy mô dòng vốn đầu tư mạo hiểm biến động mạnh và phụ thuộc chặt chẽ vào nguồn vốn ngoại. Năm 2001, tổng vốn đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam chỉ đạt 114 triệu USD, sau đó tăng vọt lên mức kỷ lục 2.300 triệu USD vào năm 2006 (gấp 4,5 lần so với năm 2005). Tuy nhiên, dưới tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, dòng vốn này giảm 28,88% xuống còn 547 triệu USD, trước khi phục hồi đạt 1.012 triệu USD vào năm 2011 và duy trì quanh mức 847 đến 912 triệu USD trong giai đoạn 2012 - 2013.

Thứ ba, xuất hiện khoảng trống tài chính lớn ở giai đoạn ươm mầm. Các quỹ ngoại quy mô lớn như IDG Ventures Vietnam (quản lý trên 100 triệu USD với 42 công ty danh mục) hay CyberAgent Ventures (quỹ CA Asia Internet Fund I quy mô 20 triệu USD) chủ yếu giải ngân từ vòng Series A với quy mô trung bình 7 triệu USD/thương vụ, hoàn toàn bỏ trống phân khúc vốn mồi từ 25.000 đến 100.000 USD cho các nhóm sáng lập giai đoạn đầu.

Thứ tư, các ngân hàng thương mại trong nước chưa thiết lập định chế đầu tư thiên thần độc lập. Điển hình như mô hình liên doanh VCBF của Vietcombank chỉ tập trung vào trái phiếu chính phủ và cổ phiếu vốn hóa lớn, chưa có ngân hàng nào chấp nhận giải ngân vốn mạo hiểm cho các ý tưởng khởi nghiệp sáng tạo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên bắt nguồn từ rào cản hành lang pháp lý, tâm lý e ngại rủi ro của hệ thống ngân hàng truyền thống và việc thiếu cơ chế bù đắp rủi ro danh mục. Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình quốc tế của European Investment Bank (2001), khẳng định rằng nếu không có sự tham gia của định chế tài chính trung gian cung cấp vốn mồi, tỷ lệ thất bại của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo sẽ luôn duy trì ở mức trên 50%.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ cơ cấu phân bổ 57 quỹ đầu tư, bảng thống kê quy mô vốn mạo hiểm giai đoạn 1991 - 2013 và sơ đồ vận hành quỹ đóng. Mô hình này thiết lập rõ cơ chế trích 2% đến 3% phí quản lý thường niên, phân chia 20% lợi nhuận cho đội ngũ quản trị quỹ và 80% giá trị gia tăng cho các nhà đầu tư góp vốn, tạo nền tảng vững chắc để BIDV kiểm soát rủi ro và tối đa hóa hiệu quả sinh lời.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, BIDV cần phê duyệt và thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần (BIDV Angel Capital Fund) theo mô hình quỹ đóng với quy mô vốn khởi điểm từ 50 đến 100 tỷ đồng (tương đương 2,2 đến 4,5 triệu USD). Lộ trình chuẩn bị và hoàn thiện đề án dự kiến thực hiện trong vòng 12 tháng do Hội đồng Quản trị và Ban Điều hành BIDV trực tiếp chỉ đạo.

Thứ hai, xây dựng quy chế tài chính chuyên biệt và cơ chế quản trị rủi ro danh mục. Áp dụng mức phí quản lý từ 2% đến 3%/năm cho Công ty Quản lý Quỹ BIDV, phân bổ 20% lợi nhuận thặng dư cho đội ngũ điều hành và 80% cho các thành viên góp vốn. Cho phép tỷ lệ dự phòng tổn thất danh mục chấp nhận được từ 30% đến 40%, được bù đắp bởi 10% đến 20% thương vụ thành công vượt trội với tỷ suất hoàn vốn trên 300%.

Thứ ba, thiết lập Trung tâm Thẩm định và Ươm tạo Công nghệ BIDV (BIDV Tech Hub) trong thời hạn 6 tháng. Đơn vị này chủ trì liên kết với Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm sàng lọc tối thiểu 100 hồ sơ dự án mỗi năm, thực hiện giải ngân cho 15 đến 20 dự án tiềm năng nhất với hạn mức từ 25.000 đến 100.000 USD mỗi thương vụ.

Thứ tư, hoàn thiện hành lang pháp lý nội bộ và đa dạng hóa chiến lược thoái vốn trong khung thời gian từ 24 đến 36 tháng. Khối Pháp chế và Khối Đầu tư BIDV cần xây dựng cơ chế thoái vốn linh hoạt thông qua sàn UPCoM, bán lại cổ phần cho các quỹ mạo hiểm quốc tế ở vòng tăng trưởng tiếp theo hoặc thực hiện mua bán sáp nhập (M&A) để tích hợp giải pháp công nghệ vào hệ sinh thái ngân hàng số của BIDV.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Lãnh đạo và Khối Quản trị Chiến lược các Ngân hàng Thương mại: Tài liệu cung cấp căn cứ thực tiễn và mô hình vận hành quỹ đóng chuẩn mực, giúp các ngân hàng thương mại đa dạng hóa danh mục đầu tư ngoài hoạt động tín dụng truyền thống.

Thứ hai, Các Nhà đầu tư Thiên thần và Quỹ Đầu tư Mạo hiểm: Luận văn cung cấp phương pháp hợp tác đầu tư theo nhóm (Syndicate Angel Investing) với quy mô từ 750.000 USD trở lên, giúp tối ưu hóa chi phí thẩm định và chia sẻ rủi ro kỹ thuật.

Thứ ba, Các Nhà sáng lập Doanh nghiệp Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về cơ cấu đàm phán tỷ lệ sở hữu cổ phần từ 20% đến 30%, quy trình lập hồ sơ gọi vốn hạt giống và phương thức tiếp cận mạng lưới cố vấn ngân hàng.

Thứ tư, Cơ quan Quản lý Nhà nước và Các Nhà Hoạch định Chính sách: Tài liệu là nguồn tham khảo giá trị phục vụ việc hoàn thiện dự thảo thông tư hướng dẫn về quỹ đầu tư mạo hiểm, góp phần thúc đẩy hiệu quả Đề án 844 của Chính phủ.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình Quỹ đầu tư Thiên thần tại ngân hàng thương mại khác gì so với hoạt động cấp tín dụng truyền thống? Hoạt động cấp tín dụng đòi hỏi 100% tài sản bảo đảm và nghĩa vụ trả nợ gốc kèm lãi cố định. Ngược lại, Quỹ Thiên thần BIDV cung cấp vốn cổ phần trung hạn từ 3 đến 5 năm, không yêu cầu thế chấp, chấp nhận rủi ro thất bại và thu hồi lợi nhuận dựa trên giá trị tăng trưởng vốn của doanh nghiệp.

2. Tại sao mô hình Quỹ đóng lại là lựa chọn tối ưu cho BIDV khi đầu tư khởi nghiệp sáng tạo? Mô hình quỹ đóng phát hành chứng chỉ quỹ một lần và duy trì cấu trúc vốn cố định trong suốt chu kỳ 5 đến 7 năm. Điều này giúp ngân hàng tránh được áp lực rút vốn đột ngột từ nhà đầu tư, tạo sự ổn định tuyệt đối để tài trợ các dự án công nghệ dài hạn có thanh khoản ban đầu thấp.

3. Tỷ lệ sở hữu cổ phần tối ưu mà Quỹ Thiên thần BIDV nên nắm giữ tại mỗi startup là bao nhiêu? Mức nắm giữ tối ưu dao động từ 20% đến 30% tổng số cổ phần doanh nghiệp. Tỷ lệ này vừa bảo đảm quyền tham gia giám sát, hỗ trợ chiến lược và biểu quyết các quyết định quan trọng của ngân hàng, vừa duy trì tỷ lệ cổ phần đủ lớn để tạo động lực cống hiến cho đội ngũ sáng lập.

4. BIDV quản trị rủi ro như thế nào khi tỷ lệ thất bại của các dự án khởi nghiệp lên tới trên 50%? Quỹ áp dụng chiến lược đa dạng hóa danh mục đầu tư vào 15 đến 20 dự án thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Lợi nhuận đột phá từ 1 đến 2 dự án thành công xuất sắc với mức sinh lời từ 300% đến 500% sẽ bù đắp toàn bộ các khoản tổn thất từ những dự án không đạt kỳ vọng.

5. Các phương thức thoái vốn khả thi nhất của Quỹ Thiên thần BIDV sau chu kỳ đầu tư 3 đến 5 năm là gì? Ngân hàng có thể thoái vốn linh hoạt qua 4 kênh chính: chuyển nhượng cổ phần cho các quỹ đầu tư mạo hiểm vòng sau (Series A, B), bán lại cho nhà sáng lập theo thỏa thuận cam kết, thoái vốn qua sàn giao dịch chứng khoán (UPCoM/IPO), hoặc thực hiện thương vụ mua bán sáp nhập (M&A).

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về đầu tư mạo hiểm và khẳng định vị trí trung tâm của Quỹ Thiên thần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
• Phân tích sắc bén thực trạng thị trường với chỉ 4/57 quỹ đầu tư mạo hiểm công nghệ tại Việt Nam, chỉ rõ khoảng trống tài chính nghiêm trọng ở giai đoạn ươm mầm hạt giống.
• Đề xuất hoàn chỉnh mô hình Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần BIDV dạng quỹ đóng với quy mô 50 đến 100 tỷ đồng, thiết lập cơ chế chia sẻ lợi nhuận 20-80 chuẩn quốc tế.
• Xây dựng lộ trình triển khai chi tiết qua 4 nhóm giải pháp đồng bộ về pháp lý, tổ chức bộ máy quản lý quỹ và tiêu chuẩn thẩm định dự án công nghệ trong vòng 12 đến 36 tháng.
• Khuyến nghị Ban Lãnh đạo BIDV và các cơ quan quản lý sớm phê duyệt đề án để kịp thời khai phóng nguồn vốn mồi, biến đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng bền vững cho ngành tài chính ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1 Lý do nghiên cứu Năm 2016 đƣợc chọn là năm quốc gia khởi nghiệp của Việt Nam. 1 “Khởi nghiệp là một trong những thước đo thành công của Chính phủ kiến tạo. Chưa bao giờ khởi nghiệp được sự quan tâm của Chính phủ và toàn bộ hệ thống chính trị như lúc này. Chưa bao giờ khởi nghiệp có những điều kiện thuận lợi như lúc này”.

Trong năm này cũng đánh dấu một giai đoạn hội nhập sâu rộng của Việt Nam trên thị trƣờng Quốc tế khi chính thức tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dƣơng (TPP) và Cộng đồng chung ASEAN. Hoạt động khởi nghiệp (start –up) đã và đang khẳng định tiềm năng phát triển với vai trò quan trọng trong thời gian gần đây đây trên thế giới nhƣ Apple, Facebook hay Uber đã chứng minh start-up đang thay đổi thế giới và tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ. Xu hƣớng toàn cầu cũng nhƣ yêu cầu thực tiễn về phát triển kinh tế xã hội của nƣớc ta cho thấy tăng trƣởng kinh tế không thể dựa vào những lợi thế cũ nhƣ tài nguyên thiên nhiên và lao động vốn có đang bị mai một dần mà cần phải dựa trên đổi mới sáng tạo. Chính lực lƣợng các start-up là một trong những động lực mới của quá trình đổi mới mô hình tăng trƣởng, tái cơ cấu nền kinh tế, thúc đẩy nền kinh tế quốc gia phát triển tự chủ và bền vững.

Trong thực tiễn, nếu Quốc gia nào hay địa phƣơng nào phát huy đƣợc tinh thần khởi nghiệp trong toàn dân; xây dựng đƣợc văn hóa khởi nghiệp trong cộng đồng thì nền kinh tế - xã hội của quốc gia đó, địa phƣơng đó sẽ không ngừng phát triển mãnh mẽ và dẫn đầu, thực tế đã chứng minh tại các nƣớc phát triển nhƣ: Mỹ, Singapore, Israel,… Hệ thống các Ngân hàng hiện đại ngày nay với vị trí là “xương sống, mạch máu của nền kinh tế quốc dân”. Không phải ngẫu nhiên mà Ngân hàng lại ở 1 Tháng 10/2016, trong bài phát biểu tại Lễ phát động Chương trình "Thanh niên khởi nghiệp" giai đoạn 2016 – 2021 và Ngày hội Thanh niên Khởi nghiệp * Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã phát biểu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vào vị trí trụ cột quyết định sự tồn vong của nền kinh tế đất nƣớc. Hoạt động của ngân hàng thƣơng mại đa dạng, phức tạp và luôn thay đổi để bắt kịp sự đổi thay đến chóng mặt của nền kinh tế đối với các ngân hàng thƣơng mại nói chung và Ngân hàng BIDV nói riêng. Năm 2016 lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam có trên 110.000 doanh nghiệp thành lập mới trong một năm với số vốn đạt hơn 800.

(Ngày 28/7, Cục Quản lý đăng ký kinh doanh cho biết, trong tháng 7 năm 2017, có 11.677 doanh nghiệp (DN) thành lập mới với số vốn đăng ký là 94. Như vậy, trung bình mỗi ngày có 389 DN ra đời). Làn sóng khởi nghiệp đã nhanh chóng lớn mạnh, phủ khắp các lĩnh vực và lan tỏa trên cả nƣớc. Để bắt kịp với nhịp độ phát triển chung của Quốc gia cũng nhƣ tận dụng đƣợc những ý tƣởng sáng tạo phục vụ cho ngành Ngân hàng và phát triển kinh tế.

Ngoài mục đích hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp ra thì còn rất nhiều các ý tƣởng sáng tạo khác cần đƣợc hỗ trợ để hiện thực hóa ý tƣởng. Thực tế hiện nay các ngân hàng thƣơng mại chƣa có một quỹ đầu tƣ mạo hiểm thực sự cho các doanh nghiệp khởi nghiệp Việc đề xuất xây dựng quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng cụ thể tại Ngân hàng BIDV là việc cần thiết trong bối cảnh “Quốc gia khởi nghiệp” nắm bắt những ý tƣởng chấp nhận có độ rủ ro nhất định để hiện hóa ý tƣởng kinh doanh trong hoạt động của ngành Ngân hàng. Do đó, tác giả đề xuất xây dựng quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng BIDV đƣợc đánh giá sẽ mang lại các lợi ích cho Ngân hàng gồm: (1): Hỗ trợ vốn cho các ý tƣởng kinh doanh sáng tạo, ý tƣởng mới về khoa học công nghệ nhằm biến các ý tƣởng kinh doanh sáng tạo, những đề án khởi nghiệp có điều kiện để triển khai thành hiện thực để mang lại lợi ích về kinh tế cho Ngân hàng; 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (2): Tạo đƣợc động thái và giải pháp tài chính nguồn vốn để phát triển khởi nghiệp trong thanh niên đam mê ý tƣởng kinh doanh sáng tạo, các phát minh sáng chế, các sáng kiến kinh doanh lập nghiệp từ đó sẽ giải quyết đƣợc bài toán “lãng phí” nhân lực, thu hút đƣợc các ý tƣởng kinh doanh sáng tạo phục vụ ngành ngân hàng đã đƣợc hội đồng tại các trƣờng đại học, các Hội đồng doanh nhân đánh giá cao, đƣợc chấm chọn và khen thƣởng nhƣng không có vốn để triển khai nên bỏ lỡ cơ hội đóng góp lợi ích, giá trị gia tăng lợi nhuận cho ngành Ngân hàng. (3): Việc hình thành quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” của Ngân hàng sẽ tạo đƣợc danh tiếng, một địa chỉ tin cậy trong việc kết nối giữa nhà đầu tƣ và ngƣời có dự án khởi nghiệp có tính khả thi và hiệu quả để cùng nhau hợp tác và phát triển.

Tổng quan về tình hình nghiên cứu: Đầu tƣ mạo hiểm là một hình thức đầu tƣ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự thành công của các doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp dựa vào công nghệ cao, công nghệ mới ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đây cũng là vấn đề đƣợc các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu chính sách ở nƣớc ta rất quan tâm. Tuy nhiên, thực tế Việt Nam chỉ ra rằng, không nhiều các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa vào công nghệ cao, công nghệ mới nhận đƣợc sự đầu tƣ của các quỹ đầu tƣ mạo hiểm, mặc dù nƣớc ta đang sở hữu một lực lƣợng cán bộ trình độ cao ngày càng đông đảo với nhiều ý tƣởng đổi mới sáng tạo độc đáo cũng nhƣ hoài bão cống hiến cho xã hội rất lớn lao. Thêm vào đó, dòng vốn đầu tƣ mạo hiểm ở Việt Nam hiện nay chủ yếu xuất phát từ các quỹ đầu tƣ có nguồn gốc nƣớc ngoài và chƣa có các quỹ đầu tƣ mạo hiểm chính danh đƣợc thành lập từ nguồn vốn trong nƣớc.

Ngoài ra, bên cạnh việc các cơ quan chức năng đang rất nỗ lực để hình thành một loại quỹ đầu tƣ của Nhà nƣớc nhằm trực tiếp tham gia khắc phục 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khiếm khuyết của thị trƣờng vốn trong hoạt động khởi nghiệp công nghệ cao, công nghệ mới và tạo ra một dòng vốn có vai trò xúc tác trong việc thu hút các nhà đầu tƣ trong và ngoài nƣớc tham gia tích cực hơn vào hoạt động đầu tƣ mạo hiểm thì cũng luôn xuất hiện những ý kiến không đồng thuận, phản đối những nỗ lực này với quan ngại về tính rủi ro quá cao của đầu tƣ khởi nghiệp. Dựa trên những phân tích về tính chất đặc thù của đầu tƣ mạo hiểm, xét từ khía cạnh quan hệ kinh tế giữa chủ sở hữu (nhà đầu tƣ vốn) và doanh nhân khởi nghiệp (ngƣời trực tiếp sử dụng đồng vốn của nhà đầu tƣ), tác giả mong muốn cung cấp một cách nhìn sâu sắc hơn về bản chất kinh tế của mối quan hệ chủ sở hữu - ngƣời sử dụng vốn. Qua đó, cung cấp thêm một cách nhìn mới, giúp các nhà quản lý, nhà nghiên cứu chính sách có thêm thông tin hữu ích trong quá trình ra chuẩn bị ra các quyết sách liên quan đến việc khuyến khích hoạt động đầu tƣ mạo hiểm tham gia đầu tƣ phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ mới ở nƣớc ta.[2] Quan tâm đến đầu tƣ mạo hiểm, có nhiều tác giả đã thực hiện các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học phân tích và trình bày một cách có hệ thống các kiến thức lý thuyết liên quan đến đầu tƣ mạo hiểm. Đề cập đến vấn đề này nhiều tác giả đã trình bày những phần cơ bản về lý thuyết cũng nhƣ nghiên cứu thực tế của mình qua các cuốn sách nhƣ: “Vốn mạo hiểm: chiến lƣợc đầu tƣ, cấu trúc và các chính sách” năm 2010 của Douglas Cumming, “Sổ tay Oxford về vốn mạo hiểm” năm 2012 cũng của Douglas Cumming.

Các cuốn sách này cung cấp cho ngƣời đọc cái nhìn khái quát nhất về ĐTMH nhƣ hình thức vốn mạo hiểm, cấu trúc đầu tƣ vốn mạo hiểm, cách thoát vốn. Đứng trên góc nhìn của một nhà đầu tƣ Jeffrey Bussgang – tác giả cuốn “Cuộc chơi đầu tƣ mạo hiểm: từ khởi nghiệp đến IPO” năm 2010 đã mang đến cho ngƣời đọc một khía cạnh mới mẻ dƣới cái nhìn của một nhà đầu tƣ mạo hiểm. Trong hai chƣơng đầu cuốn sách, tác giả khám phá tinh thần của hai ngƣời giữ vai trò chủ đạo trong cuộc chơi mạo hiểm là nhà đầu tƣ và 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] doanh nghiệp. Trong chƣơng 3 và 4, tác giả bàn về quy trình thuyết phục và thỏa thuận đi đến quyết định đầu tƣ.

Chƣơng 5 và 6 tập trung bàn về cách nhà ĐTMH thu về lợi nhuận bằng việc bán công ty (thoái vốn). Kết thúc cuốn sách, tác giả Jeffrey Bussgang cũng đƣa một vài tiên đoán về hƣớng đi tƣơng lai của ngành công nghiệp mạo hiểm. Một cuốn sách khác cũng rất hữu ích cho những ai nghiên cứu về ĐTMH là cuốn “Những thỏa thuận mạo hiểm” năm 2012 của Brad Feld và Jason Medelson. Cuốn sách có tính thực tiễn cao khi đƣợc đúc rút kinh nghiệm thực tiễn về cơ cấu hoạt động, quá trình kêu gọi đầu tƣ và làm việc với Quỹ đầu tƣ mạo hiểm, các điều khoản trong một thỏa thuận đầu tƣ trong hoạt động đầu tƣ mạo hiểm.

Các bài nghiên cứu về ĐTMH có thể kể đến nhƣ “ĐTMH hoạt động như thế nào” của tác giả Bob Zider đăng trên Tạp chí kinh doanh Harvard năm 1998, nghiên cứu “Tài chính cho các doanh nghiệp đổi mới thông qua vốn mạo hiểm” của Ngân hàng đầu tƣ Châu Âu (European Investment Bank) năm 2001 hay bài “Vốn mạo hiểm và đổi mới: Kinh nghiệm của Ấn Độ” của B. Bowonder và Sunil Mani năm 2002. Đáng chú ý trong kết quả nghiên cứu của Ngân hàng đầu tƣ Châu Âu đã dành toàn bộ phần đầu tiên của báo cáo để bàn về quỹ đầu tƣ mạo hiểm. Các nội dung nhƣ vài trò của vốn mạo hiểm, cấu trúc và hoạt động của quỹ ĐTMH đều đƣợc tác giả đƣa ra phân tích.

Ngoài ra trong phần 5, các tác giả còn bàn luận về các điều kiện định trƣớc phát triển thị trƣờng vốn mạo hiểm.