phần mở đầu, kết luận, kiến nghị. Trong luận văn có 16 bảng, 11 hình và 28 tài liệu tham khảo. 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về chất thải rắn nông thôn tại Việt Nam 1.
Một số khái niệm và phân loại chất thải rắn 1. Một số khái niệm về chất thải rắn - Theo Nghị định số 59/2007/NĐ-CP ngày 09 tháng 4 năm 2007 của Chính phủ quy định về quản lý CTR thì CTR là chất thải ở thể rắn, đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác, CTR bao gồm CTR thông thƣờng và CTR nguy hại. - CTR là toàn bộ các loại vật chất không phải dạng lỏng và khí đƣợc con ngƣời thải bỏ trong các hoạt động kinh tế- xã hội (KT-XH) của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng…). Trong đó, quan trọng nhất là các loại CTR sinh ra từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống.
Phân loại chất thải rắn - Phân loại theo nguồn gốc phát sinh: + CTRSH: là những chất thải liên quan đến hoạt động của con ngƣời, nguồn tạo thành chủ yếu từ các khu dân cƣ, các cơ quan, trƣờng học, các trung tâm dịch vụ thƣơng mại; CTRSH có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạch ngói vỡ, cao su, chất dẻo, thực phẩm dƣ thừa hoặc quá hạn sử dụng, xƣơng, lông động vật, tre, gỗ, vải, da, giấy, rơm rạ, xác động vật, vỏ củ quả, xỉ than, tro, các thiết bị đồ điện hỏng, pin, ắc quy hỏng… + CTR công nghiệp: là CTR phát sinh từ các hoạt động sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thành phần CTR công nghiệp rất đa dạng và mang tính đặc trƣng của ngành nghề sản xuất. + CTR xây dựng: phát sinh trong hoạt động xây dựng cơ sở hạ tầng, nhà ở gồm các phế thải nhƣ đất, đá (do các họa động đào móng trong xây dựng), gạch 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ngói, bê tông vỡ do các hoạt động phá vỡ, dỡ bỏ công trình xây dựng, các vật liệu kim loại, bao bì, vật liệu dẻo… + CTR nông nghiệp và chăn nuôi: là các loại chất thải phát sinh từ hoạt động sản xuất nông nghiệp nhƣ: trồng trọt (thực vật chết, tỉa cành, làm cỏ…), thu hoạch nông sản (rơm, rạ, trấu, lõi ngô, thân ngô, thân cây…), các phế phẩm nông nghiệp nhƣ rơm, dạ, chấu, bao bì phân bón, bao bì thuốc bảo vệ thực vật, chai lọ đựng thuốc trừ sâu, các chất thải từ chăn nuôi nhƣ thức ăn dƣ thừa, chất lót chuồng trại, xác động vật chết, phân gia súc, gia cầm, chất thải từ giết mổ động vật, chế biến sữa, chế biến thực phẩm… + CTR làng nghề: phát sinh từ các làng nghề thủ công. CTR làng nghề gồm nhiều loại, phụ thuộc vào nguồn phát sinh mang đặc tính của loại hình sản xuất. Một số nhóm ngành nghề chính nhƣ làng nghề chế biến lƣợng thực thực phẩm phát sinh CTR chủ yếu là các loại nông sản bị loại bỏ trong quá trình chế biến, phế phụ phẩm bị ôi thiu, các loại vỏ, bã, xơ nông sản; nhóm làng nghề tái chế phế liệu phát sinh các loại CTR nhƣ nilong, cao su, thủy tinh, nhựa không có khả năng tái chế; nhóm làng nghề thủ công mỹ nghệ phát sinh CTR nhƣ gỗ vụn, gỗ mảnh, mùn cƣa, dăm bào, vỏ trai, giấy giáp thải; nhóm làng nghề dệt nhuộm, ƣơm tơ và thuộc da: CTR chủ yếu là xỉ than, hóa chất nhuộm, vải vụn, xơ vải… và một số nhóm làng nghề khác + CTR y tế: phát sinh từ các hoạt động khám chữa bệnh tại các bệnh viện, trung tâm y tế, trạm xá, phòng khám chữa bệnh tƣ nhân hoặc khám chữa bệnh tại nhà.
CTR y tế bao gồm các loại bông, băng, gạc, nẹp dùng trong khám bệnh, điều trị, phẫu thuật; các loại kim tiêm, ống tiêm, ống truyền dịch, lọ truyền dịch; mô bệnh phẩm và cơ quan ngƣời từ các phòng mổ và tiểu phẫu, các bệnh phẩm nuôi cấy, mô hoặc xác động vật từ phòng thử nghiệm thải ra, các chất thải nhiễm trùng từ phòng cách ly; các loại chất thải phóng xạ từ các thiết bị y tế; các CTR thông thƣờng từ các cơ quan hành chính của bệnh viện nhƣ chất hữu cơ, giấy, gỗ, kim loại, sành sứ gạch vỡ, thủy tinh, nhựa, nilong và các thành phần khác. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Phân loại theo mức độ nguy hại: + CTR nguy hại: bao gồm các hoá chất dễ gây phản ứng, các chất độc hại, chất thải sinh học dễ thối rữa, các chất dễ cháy, dễ gây nổ, các chất thải nhiễm khuẩn, lây lan, chất thải phóng xạ,. có nguy cơ đe dọa đến sức khỏe con ngƣời, động vật và cây cỏ. Nguồn gốc phát sinh chất thải nguy hại chủ yếu từ các hoạt động y tế, công nghiệp và nông nghiệp.
+ CTR không nguy hại: là những chất thải không chứa các chất và các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc gián tiếp. - Phân loại theo tính chất: + CTR vô cơ là những chất thải không có khả năng phân hủy trong điều kiện tự nhiên hoặc có thể phân hủy nhƣng trong thời gian rất dài: bao gồm các loại CTR có thành phần là gỗ, thủy tinh, nhựa, kim loại, nilong, gạch, đá, bê tông, gốm sứ… + CTR hữu cơ là các chất thải có chứa các hợp chất hữu cơ, có khả năng hoặc dễ dàng phân hủy sinh học bao gồm các chất thải từ có nguồn gốc từ thực vật; thực phẩm, thực phẩm dƣ thừa, phế thải nông nghiệp (rơm, rạ), xác động thực vật chết, lá cây rụng, thân cây, cành cây mục nát, thực phẩm hỏng hoặc thừa (rau, quả, thịt, cá, trứng, phế thải sinh hoạt (đồ dùng từ vải, bông, sợi bông, carton), phế thải của làng nghề chế biến tinh bột… 1. Tổng quan vấn đề phát sinh chất thải rắn nông thôn tại Việt Nam CTR nông thôn là những loại CTR phát sinh từ các khu vực nông thôn, chủ yếu gồm 3 nhóm chính là: CTRSH, CTR nông nghiệp và CTR làng nghề. Tổng quan vấn đề phát sinh chất thải rắn sinh hoạt nông thôn.
Dân số ngày càng gia tăng, điều kiện KT-XH ngày càng phát triển, nhu cầu tiêu dùng của ngƣời dân tại các vùng nông thôn nói chung và khu dân cƣ nói riêng ngày càng phong phú và đa dạng, đây cũng là nguyên nhân chính làm gia tăng thành phần và tải lƣợng CTRSH tại các vùng nông thôn trên cả nƣớc. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CTRSH nông thôn phát sinh từ các nguồn chủ yếu nhƣ: hộ gia đình, chợ, nhà kho, trƣờng học, bệnh viện, cơ quan hành chính… CTRSH khu vực nông thôn có tỷ lệ chất hữu cơ khá cao, chủ yếu là từ thực phẩm thải, chất thải vƣờn và phần lớn đều là chất hữu cơ dễ phân hủy. Theo ƣớc tính, với mức phát sinh trung bình khoảng 0,3 kg/ngƣời/ngày thì lƣợng CTRSH phát sinh tại các khu vực nông thôn trên cả nƣớc năm 2013 là 18.200 tấn/ngày, tƣơng đƣơng với 6,6 triệu tấn/năm, trong đó, Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH) và Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng có khối lƣợng CTRSH nông thôn phát sinh lớn nhất [2]. Tổng quan vấn đề phát sinh chất thải rắn nông nghiệp nông thôn CTR nông nghiệp bao gồm CTR nông nghiệp thông thƣờng và CTR nông nghiệp nguy hại.
CTR nông nghiệp thông thƣờng bao gồm các loại CTR phát sinh từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhƣ: trồng trọt (thực vật chết, tỉa cành, làm cỏ,.), thu hoạch nông sản (rơm, rạ, trấu, cám, lõi ngô, thân ngô…), các CTR từ chăn nuôi, giết mổ động vật, chế biến sữa, chế biến thuỷ sản,.CTR nông nghiệp nguy hại chủ yếu phát sinh từ các hoạt động nông nghiệp (bao bì hoá chất BVTV, thuốc kích thích, tăng trƣởng…), hoạt động chăm sóc thú y (chai lọ đựng thuốc thú y, dụng cụ tiêm, mổ). CTR nông nghiệp gồm nhiều chủng loại khác nhau, phần lớn là các thành phần có thể phân hủy sinh học nhƣ phân gia súc, gia cầm, rơm rạ, trấu, CTR từ chăn nuôi. Ngoài ra, một phần CTR nông nghiệp là các chất thải khó phân hủy và độc hại nhƣ bao bì hóa chất BVTV. Tình trạng sử dụng hóa chất trong nông nghiệp nhƣ phân bón hóa học, hóa chất BVTV đang diễn ra tràn lan, thiếu kiểm soát.
Do đó, các CTR bao bì đựng phân bón, hóa chất BVTV tăng lên đáng kể và không thể kiểm soát. Theo thống kê của Viện Môi trƣờng Nông nghiệp Việt Nam, mỗi năm tại các khu vực nông thôn nƣớc ta phát sinh khoảng 14.000 tấn bao bì hóa chất BVTV, phân bón hóa học [1]. CTR từ trồng trọt: Vào những ngày thu hoạch, lƣợng rơm rạ và các phụ phẩm nông nghiệp khác phát sinh nhiều và chiếm thành phần chủ yếu trong CTR 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nông nghiệp. Tại các vùng đồng bằng, diện tích canh tác lớn, do vậy lƣợng CTR nông nghiệp từ trồng trọt là rất lớn, thành phần CTR cũng rất khác so với những vùng trung du, miền núi.5 triệu hecta đất trồng lúa ở nƣớc ta, hàng năm lƣợng rơm rạ thải ra lên tới 76 triệu tấn.
Tuy nhiên, hiện nay lƣợng rơm rạ thải này không đƣợc tính toán trong thống kê lƣợng CTR phát sinh của các địa phƣơng cũng nhƣ toàn quốc [1]. CTR chăn nuôi: Hiện tại, tại các vùng nông thôn Việt Nam có khoảng 8,5 triệu hộ chăn nuôi với gần 6 triệu bò; gần 3 triệu trâu; 27 triệu lợn; 300 triệu gia cầm. Riêng về nuôi lợn, từ 1 - 5 con chiếm 50% số hộ, nuôi 6 - 10 con chiếm 20%, từ 11 con trở lên chiếm 30%, tƣơng đƣơng với việc tạo ra khoảng 74 triệu tấn CTR chăn nuôi mỗi năm [1]. Tổng quan vấn đề phát sinh chất thải rắn làng nghề nông thôn CTR làng nghề chiếm một phần đáng kể trong nguồn phát sinh CTR nông thôn.
Sự phát triển mạnh mẽ của các làng nghề đã và đang mang lại những lợi ích to lớn về KT-XH cho các địa phƣơng trên cả nƣớc. Tuy nhiên, sự phát triển đó cũng tạo sức ép đối với môi trƣờng khi thải ra lƣợng CTR lớn. Tính đến năm 2011, cả nƣớc có khoảng 1.324 làng nghề đƣợc công nhận làng nghề và 3. Hoạt động sản xuất nghề nông thôn đã tạo ra việc làm cho hơn 11 triệu lao động, thu hút khoảng 30% lực lƣợng lao động nông thôn; đặc biệt có những địa phƣơng đã thu hút đƣợc hơn 60% lao động của cả làng, đã và đang có nhiều đóng góp cho ổn định đời sống nông dân, góp phần phát triển kinh tế nông thôn.