Chương 1). Theo Thông tư 53/2006/TT-BTC ngày 12/6/2006 của Bộ Tài chính, KTQT cung cấp thông tin về hoạt động nội bộ của doanh nghiệp, như: - Chi phí của từng bộ phận, từng công việc, sản phẩm; phân tích, đánh giá tình hình thực hiện với kế hoạch về doanh thu, chi phí, lợi nhuận; quản lý tài sản, vật tư, tiền vốn, công nợ. - Phân tích mối quan hệ giữa chi phí với khối lượng và lợi nhuận. - Lựa chọn thông tin thích hợp cho các quyết định đầu tư ngắn hạn và dài hạn.
- Lập dự toán ngân sách sản xuất, kinh doanh, … nhằm phục vụ việc điều hành, kiểm tra và ra quyết định kinh tế. Sơ lược về sự ra đời và phát triển của kế toán quản trị Cùng với sự ra đời và phát triển của kế toán nói chung, KTQT cũng có một quá trình hình thành và phát triển lâu dài, từ những hình thức sơ khai trong quá khứ tới những phương pháp kỹ thuật hiện đại và phức tạp ngày nay. Luận văn thạc sĩ QTKD 5 Lưu Ngọc Hùng Đại học Bách khoa Hà Nội NHD_TS.Đào Thanh Bình Kế toán ra đời và phát triển cùng cùng với sự ra đời và phát triển của xã hội loài người. Có những bằng chứng cho thấy ngay từ thời Cổ đại (trước Thế kỷ VI) đã xuất hiện những hình thức sơ khai của kế toán.
Tuy nhiên, vai trò của kế toán thời kỳ này chỉ đơn thuần là ghi nhận về kết quả lao động hoặc theo dõi về tài sản của các bậc vua chúa. Sự phát triển đặc biệt của KTQT hiện đại diễn ra vào thế kỷ XIX, đặc biệt là vào cuối thế kỷ XIX. Thời kỳ này KTQT được sử dụng rộng rãi trong các cơ sở sản xuất. Chủ các xưởng dệt ở Mỹ lưu giữ các bản ghi chi phí chi tiết, xác định chi phí cho từng công đoạn kéo sợi, dệt vải, nhuộm vải.
Các nhà quản lý các hãng xe lửa đã áp dụng những hệ thống kế toán chi phí khá lớn và phức tạp có thể tính toán chi phí cho các mức hàng chuyên chở khác nhau. Các xưởng thép cũng có các bản ghi chi tiết về chi phí nguyên vật liệu và chi phí nhân công, những thông tin này trợ giúp việc nâng cao hiệu quả và định giá sản phẩm cho các nhà quản lý. Hầu hết các cách thức của kế toán chi phí và kế toán nội bộ thực hiện trong thế kỷ XIX đều được phát triển trong giai đoạn 1880 - 1925. Đến thập niên 1960, 1970 nền kinh tế thế giới không chỉ còn sự thống trị của một mình kinh tế mỹ, mà với sự phát triển của các nền kinh tế Âu - Á, đặc biệt là nền kinh tế Nhật Bản, cạnh tranh giữa các nền kinh tế này ngày càng gay gắt, dẫn đến nhu cầu cần có một hệ thống KTQT chi phí hiệu quả hơn, hiện đại hơn.
Chính vì vậy, trong những năm cuối của thế kỷ XX có rất nhiều đổi mới trong hệ thống KTQT chi phí được thực hiện ở nước Mỹ, các nước Châu Âu, Châu Á. Hệ thống KTQT chi phí được thiết kế lại để đáp ứng các nhu cầu thông tin thay đổi do sự thay đổi của các cách thức sản xuất và phân phối các sản phẩm (như sản xuất kịp thời, quản lý chất lượng toàn bộ, …). Hệ thống KTQT chi phí không chỉ cần thiết trong các đơn vị sản xuất mà còn cần thiết trong cả các đơn vị kinh doanh dịch vụ. Các phương pháp KTQT chi phí mới được ra đời và áp dụng ở nhiều nước trên thế giới, như các phương pháp target costing (chi phí mục tiêu), Kaizen costing (chi phí hoàn thiện liên tục), … Luận văn thạc sĩ QTKD 6 Lưu Ngọc Hùng Đại học Bách khoa Hà Nội NHD_TS.Đào Thanh Bình Ở Việt Nam, trước những năm 1990, với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, các đơn vị không phải chịu sức ép cạnh tranh nên không có nhu cầu cần phải có hệ thống KTQT chi phí.
Khái niệm KTQT chi phí không tồn tại trong ý niệm của các nhà quản lý cũng như trên thực tế, mặc dù các chế độ kế toán thời đó cũng có những dáng dấp của hệ thống KTQT chi phí. Cùng với sự đổi mới nền kinh tế sang cơ chế thị trường, khái niệm về KTQT và KTQT chi phí xuất hiện tại Việt Nam từ đầu những năm 1990. Phương hướng ứng dụng KTQT vào thực tiễn các doanh nghiệp Việt Nam được bàn luận ngày càng nhiều, tuy nhiên thực tế áp dụng KTQT tại các doanh nghiệp Việt Nam còn nhiều hạn chế. VAI TRÒ CỦA KẾ TOÁN QUẢN TRỊ TRONG DOANH NGHIỆP 1.
Các chức năng quản trị doanh nghiệp KTQT là một bộ phận của hệ thống kế toán nhằm cung cấp thông tin cho nhà quản trị nhằm giúp họ thực hiện các chức năng quản trị doanh nghiệp. Các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp là lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra - đánh giá việc hực hiện kế hoạch và ra quyết định. Hoạt động quản lý là một quá trình khép kín từ khâu lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, đến khâu kiểm tra và đánh giá việc thực hiện kế hoạch. Ra quyết định không phải là một chức năng độc lập của quản lý mà nó là một phần không thể tách rời của các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra - đánh giá việc thực hiện kế hoạch, trong mỗi chức năng đều đòi hỏi nhà quản lý phải đưa ra các quyết định (Hình 1.1: Các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp LẬP KẾ HOẠCH RA QUYẾT ĐỊNH KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TỔ CHỨC THỰC HIỆN Luận văn thạc sĩ QTKD 7 Lưu Ngọc Hùng Đại học Bách khoa Hà Nội NHD_TS.Đào Thanh Bình Chức năng ra quyết định yêu cầu các nhà quản lý cần lựa chọn một giải pháp hợp lỳ nhất trong số các giải pháp đề xuất.
Với chức năng lập kế hoạch, các nhà quản lý cần xây dựng các mục tiêu chiến lược cho doanh nghiệp và vạch ra các bước cụ thể thực hiện các mục tiêu đó. Với chức năng tổ chức thực hiện, các nhà quản lý cần quyết định sử dụng hợp lý các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt được các mục tiêu đề ra theo kế hoạch của doanh nghiệp. Với chức năng kiểm tra và đánh giá, các nhà quản lý cần so sánh báo cáo thực hiện với số liệu kế hoạch để đảm bảo cho các bộ phận trong doanh nghiệp thực hiện đúng các mục tiêu đã định. Để thực hiện tốt các chức năng quản trị doanh nghiệp, nhà quản trị cần phải đưa ra được các quyết định đúng đắn và vai trò của KTQT chính là cung cấp nguồn thông tin quan trọng cho các nhà quản lý trong quá trình ra quyết định.
Vai trò của kế toán quản trị Ngày nay vai trò của KTQT rất khác so với thập niên trước. Trước đây, nhân viên KTQT làm việc trong một đội ngũ gián tiếp hoàn toàn tách rời với các nhà quản trị mà họ cung cấp thông tin và các báo cáo. Ngày nay, nhân viên KTQT có vai trò như những nhà tư vấn nội bộ doanh nghiệp, cùng làm việc trong các nhóm đa chức năng, cận kề với các nhà quản trị ở tất cả các lĩnh vực của tổ chức. Thay vì tách rời, nhân viên KTQT trong phòng kế toán, ngay nay các công ty thường bố trí họ trong các bộ phận hoạt động kinh doanh, để cùng với các nhà quản lý khác ra quyết định và giải quyết các vấn đề kinh doanh.
Để thực hiện vai trò của mình, KTQT tiến hành lập dự toán chi phí để trợ giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng lập kế hoạch; phản ánh thông tin thực hiện để trợ giúp cho các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng tổ chức thực hiện kế hoạch và xử lý thông tin thực hiện để từ đó các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch. Như vậy, KTQT đã đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho quản lý cả trước, trong và sau quá trình kinh doanh. KTQT tiến hành cụ thể hóa các kế hoạch hoạt động của doanh nghiệp thành các dự án sản xuất kinh doanh. KTQT cung cấp thông tin về chi phí ước tính cho Luận văn thạc sĩ QTKD 8 Lưu Ngọc Hùng Đại học Bách khoa Hà Nội NHD_TS.Đào Thanh Bình các sản phẩm, dịch vụ hoặc các đối tượng khác theo yêu cầu của nhà quản lý nhằm giúp họ ra các quyết định quan trọng về đặc điểm của sản phẩm, cơ cấu sản phẩm sản xuất và phân bổ hợp lý các nguồn lực có hạn cho các hoạt động của doanh nghiệp.
Bên cạnh cung cấp thông tin về dự toán chi phí cho việc lập kế hoạch và ra quyết định của các nhà quản lý, KTQT cũng cung cấp các thông tin để nhà quản lý kiểm soát quá trình thực hiện kế hoạch thông qua các báo cáo đánh giá, đặc biệt giúp ích cho các nhà quản lý trong việc kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả và hiệu năng của quá trình hoạt động. Ngoài ra, các báo cáo hoạt động định kỳ so sánh kết quả thực tế với mực tiêu dự kiến về chi phí, doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ được sử dụng để làm cơ sở cho việc đánh giá hoạt động quản lý, và từ đó cung cấp động lực cho các nhà quản lý cố gắng thực hiện tốt công việc của mình. KTQT còn cung cấp thông tin cần thiết nhằm giúp nhà quản lý xây dựng các chiến lược cạnh tranh bằng cách thiết lập các báo cáo định kỳ và báo cáo đặc biệt. Các báo cáo định kỳ phản ánh về khả năng sinh lời của các bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp, như sản phẩm, dịch vụ, các thị trường tiêu thụ nhằm đảm bảo doanh nghiệp chỉ tiến hành các hoạt động mang lại lợi nhuận.
KTQT cũng cung cấp thông tin để phân bổ các nguồn lực của doanh nghiệp cũng như quyết định cơ cấu sản phẩm sản xuất và tiêu thụ, hay quyết định ngừng sản xuất hợp lý. Các báo cáo đặc biệt giúp nhà quản lý đưa ra các quyết định chiến lược, như phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, đầu tư các thiết bị, nhà xưởng mới, đàm phán các hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp và khách hàng. Trong một số trường hợp đặc biệt, các thông tin về chi phí đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc xác định giá bán sản phẩm, nhất là trong trường hợp sản xuất theo yêu cầu của khách hàng mà chưa có giá trên thị trường.
