Luận văn về mô hình iqqm và tính toán cân bằng nước tại lưu vực sông Kiên Giang, tỉnh Quảng Bình

Chuyên đề nghiên cứu Mô hình iqqm trong tính toán cân bằng nước lưu vực sông Kiên Giang, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Sơn
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học tự nhiên
• Đề tài: Mô Hình IQQM Trong Tính Toán Cân Bằng Nước Lưu Vực Sông Kiên Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thực tập
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ – XÃ HỘI LƯU VỰC SÔNG KIẾN GIANG, TỈNH QUẢNG BÌNH
• 1.1. Điều kiện địa lý tự nhiên
• 1.2. Thảm phủ thực vật
• 1.3. Khí hậu
• 1.4. Hệ thống sông và chiều dài
• 1.5. Hệ thống công trình thủy lợi
• 1.6. Mở đầu trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình
• 1.7. Đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ CÂN BẰNG NƯỚC HỆ THỐNG VÀ MÔ HÌNH IQQM
• 3. CHƯƠNG 3: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH IQQM TÍNH TOÁN CÂN BẰNG NƯỚC HỆ THỐNG LƯU VỰC SÔNG KIẾN GIANG, TỈNH QUẢNG BÌNH
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình iqqm và tính toán cân bằng nước

Mô hình iqqm (Integrated Quantitative Water Management) là một công cụ quan trọng trong việc tính toán cân bằng nước cho các lưu vực sông. Mô hình này giúp phân tích và dự đoán các yếu tố ảnh hưởng đến lưu vực sông Kiên Giang, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả. Việc áp dụng mô hình iqqm trong tính toán cân bằng nước không chỉ giúp xác định nhu cầu nước cho các hoạt động sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp mà còn hỗ trợ trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Theo nghiên cứu, mô hình này đã được áp dụng thành công tại nhiều khu vực khác nhau, cho thấy tính khả thi và hiệu quả trong việc quản lý tài nguyên nước.

1.1. Khái niệm về cân bằng nước

Cân bằng nước là một khái niệm quan trọng trong quản lý tài nguyên nước, liên quan đến sự cân đối giữa lượng nước vào và ra trong một hệ thống. Trong lưu vực sông Kiên Giang, việc tính toán cân bằng nước giúp xác định lượng nước cần thiết cho các hoạt động như tưới tiêu, sinh hoạt và công nghiệp. Mô hình iqqm cho phép phân tích các yếu tố như lưu lượng mưa, lưu lượng dòng chảy, và lưu trữ nước trong các hồ chứa. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa việc sử dụng nước mà còn đảm bảo rằng các nguồn nước được bảo vệ và duy trì cho các thế hệ tương lai.

II. Phân tích lưu vực sông Kiên Giang

Lưu vực sông Kiên Giang có diện tích khoảng 2650 km2, nằm trong địa phận tỉnh Quảng Bình. Đặc điểm địa lý tự nhiên của khu vực này bao gồm sự đa dạng về địa hình và khí hậu, ảnh hưởng lớn đến quản lý tài nguyên nước. Khu vực này có sự phân bố không đồng đều về lượng mưa và dòng chảy, điều này tạo ra những thách thức trong việc duy trì cân bằng nước. Mô hình iqqm được áp dụng để phân tích các yếu tố này, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc hiểu rõ về đặc điểm của lưu vực sông Kiên Giang là rất quan trọng để có thể áp dụng mô hình một cách chính xác và hiệu quả.

2.1. Đặc điểm khí hậu và thủy văn

Khí hậu tại lưu vực sông Kiên Giang chủ yếu là khí hậu nhiệt đới gió mùa, với mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10. Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 2000 mm, nhưng có sự biến động lớn giữa các năm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến lưu lượng dòng chảy và lưu trữ nước trong khu vực. Mô hình iqqm giúp phân tích các yếu tố khí hậu và thủy văn, từ đó dự đoán các biến động trong cân bằng nước. Việc nắm bắt được các yếu tố này sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định kịp thời và chính xác trong việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước.

III. Ứng dụng mô hình iqqm trong quản lý nước

Mô hình iqqm đã được áp dụng để tính toán cân bằng nước cho lưu vực sông Kiên Giang, giúp xác định nhu cầu nước cho các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt. Kết quả từ mô hình cho thấy nhu cầu nước trong khu vực này rất cao, đặc biệt trong mùa khô. Việc sử dụng mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa việc phân bổ nước mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch phát triển bền vững cho khu vực. Các giải pháp quản lý tài nguyên nước được đề xuất từ mô hình iqqm bao gồm việc xây dựng các hồ chứa, cải thiện hệ thống tưới tiêu và nâng cao nhận thức cộng đồng về việc sử dụng nước tiết kiệm.

3.1. Kết quả và thảo luận

Kết quả từ mô hình iqqm cho thấy rằng việc quản lý tài nguyên nước tại lưu vực sông Kiên Giang cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Các giải pháp như xây dựng hệ thống tưới tiêu hiện đại và nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong nông nghiệp là rất cần thiết. Ngoài ra, việc bảo vệ các nguồn nước tự nhiên cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự bền vững cho hệ sinh thái. Mô hình iqqm không chỉ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý nước mà còn là công cụ hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách trong việc phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Luồng nước và cân bằng nước trong hệ thống lưu vực sông là vấn đề quan trọng trong quản lý tài nguyên nước, đặc biệt tại các khu vực có điều kiện địa lý và khí hậu phức tạp như lưu vực sông Kiến Giang, tỉnh Quảng Bình. Với diện tích tự nhiên khoảng 2.650 km², chiếm 34,7% diện tích tỉnh Quảng Bình, lưu vực này bao gồm ba huyện chính: Đồng Hới, Quảng Ninh và Lệ Thủy. Lưu vực có địa hình đa dạng, từ đồi núi cao đến đồng bằng ven biển, với độ cao thay đổi từ 1.624 m xuống 0 m, tạo nên sự phân bố nguồn nước và điều kiện thủy văn phức tạp.

Nghiên cứu nhằm khai thác mô hình IQQM để tính toán cân bằng nước hệ thống lưu vực sông Kiến Giang, phục vụ mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý nguồn nước, đảm bảo hài hòa giữa phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tài nguyên nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào lưu vực sông Kiến Giang trong tỉnh Quảng Bình, với dữ liệu thu thập từ các trạm thủy văn, khí tượng và số liệu sử dụng nước năm 2006. Mục tiêu cụ thể là phân vùng cân bằng nước, tính toán nhu cầu nước cho các ngành nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản và du lịch, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý nguồn nước bền vững.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh Quảng Bình đang phát triển kinh tế nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, đồng thời phải đối mặt với biến đổi khí hậu, hạn hán và lũ lụt thường xuyên. Việc áp dụng mô hình IQQM giúp dự báo và cân đối nguồn nước, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nước, giảm thiểu rủi ro thiên tai và thúc đẩy phát triển bền vững tại lưu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Hệ thống nguồn nước và cân bằng nước hệ thống: Định nghĩa hệ thống nguồn nước là một hệ phức tạp bao gồm tài nguyên nước, các biện pháp khai thác và bảo vệ nguồn nước, các yêu cầu về nước cùng với mối quan hệ tương tác giữa chúng. Cân bằng nước hệ thống là sự cân đối tổng thể giữa tài nguyên nước của hệ thống, bao gồm lượng nước đến, lượng nước đi và các yêu cầu điều tiết dòng chảy.

• Mô hình IQQM (Integrated Quantity and Quality Model): Mô hình tích hợp lượng và chất lượng nước, được phát triển tại Australia, mô phỏng dòng chảy, vận hành các công trình thủy lợi, nhu cầu sử dụng nước và cân bằng nước trong lưu vực. Mô hình này cho phép phân tích các kịch bản quản lý nguồn nước, đánh giá tác động của các chính sách và điều kiện tự nhiên.

• Mô hình NLRRM (Non Linear Rainfall-Runoff Model): Mô hình phi tuyến tính dùng để mô phỏng quá trình dòng chảy trên lưu vực dựa trên dữ liệu mưa và các yếu tố thủy văn, giúp tính toán lưu lượng tại các nút cân bằng.

• Mô hình CROPWAT: Mô hình tính toán nhu cầu nước tưới cho cây trồng dựa trên dữ liệu khí tượng, đặc tính cây trồng và kỹ thuật canh tác, được sử dụng để xác định nhu cầu nước nông nghiệp trong lưu vực.

Các khái niệm chính bao gồm: cân bằng nước, nhu cầu nước sinh hoạt, nhu cầu nước nông nghiệp, nhu cầu nước công nghiệp, nhu cầu nước nuôi trồng thủy sản, và nhu cầu nước du lịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Dữ liệu địa hình, mạng lưới thủy văn lưu vực Kiến Giang được số hóa và phân vùng bằng phần mềm GIS MapInfo.

• Dữ liệu khí tượng gồm nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời, tốc độ gió và lượng mưa thu thập từ trạm Đồng Hới và các trạm lân cận trong giai đoạn 1976-2006.

• Dữ liệu thủy văn gồm lưu lượng dòng chảy tại các trạm đo trên lưu vực, đặc biệt trạm Đồng Hới với chuỗi số liệu dài từ 1961-2006.

• Số liệu sử dụng nước năm 2006 cho các ngành nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản và du lịch được tổng hợp từ niên giám thống kê tỉnh Quảng Bình.

Phương pháp phân tích:

• Áp dụng mô hình NLRRM để mô phỏng dòng chảy và tính toán lưu lượng tại các nút cân bằng trong lưu vực dựa trên dữ liệu mưa và thủy văn.

• Sử dụng mô hình CROPWAT để tính toán nhu cầu nước tưới cho các loại cây trồng chính trong lưu vực, dựa trên dữ liệu khí tượng và đặc tính cây trồng.

• Áp dụng mô hình IQQM để tích hợp các dữ liệu về dòng chảy, nhu cầu nước và vận hành các công trình thủy lợi nhằm tính toán cân bằng nước tổng thể cho lưu vực.

• Phân vùng lưu vực thành 3 vùng chính và 6 tiểu vùng cân bằng nước dựa trên đặc điểm địa lý, thủy văn và sử dụng nước.

• Cỡ mẫu dữ liệu thủy văn và khí tượng được chọn dựa trên tính đại diện và độ dài chuỗi số liệu, đảm bảo tính chính xác trong mô phỏng.

• Timeline nghiên cứu tập trung vào phân tích dữ liệu năm 2006 làm cơ sở cho tính toán cân bằng nước và đề xuất giải pháp quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân vùng cân bằng nước lưu vực Kiến Giang: Lưu vực được chia thành 3 vùng chính gồm vùng Đồng Hới, vùng sông Đại Giang và vùng sông Kiến Giang, với 6 tiểu vùng cân bằng nước. Diện tích các tiểu vùng dao động từ 253 km² đến 814 km², phù hợp với đặc điểm địa hình và mạng lưới thủy văn.

2. Nhu cầu nước cho các ngành kinh tế - xã hội năm 2006:

   • Nhu cầu nước tưới cho cây trồng chiếm tỷ trọng lớn nhất, khoảng 92,35% tổng nhu cầu nước toàn tỉnh, với diện tích cây trồng chính như lúa chiếm khoảng 58.000 ha, năng suất lúa tăng từ 27,2 tạ/ha năm 1995 lên 43,7 tạ/ha năm 2006.

   • Nhu cầu nước sinh hoạt chiếm khoảng 2,94%, với dân số thành thị và nông thôn lần lượt là 122.523 và 265.883 người, tiêu chuẩn sử dụng nước sinh hoạt trung bình 50-70 lít/người/ngày.

   • Nhu cầu nước cho chăn nuôi chiếm 0,83%, với tổng đàn gia súc lớn, ví dụ đàn trâu bò khoảng 26.088 con, lợn 90.976 con và gia cầm 198.420 con.

   • Nhu cầu nước công nghiệp chiếm 2,58%, tập trung chủ yếu tại các khu công nghiệp Đồng Hới, sông Đại Giang và sông Kiến Giang, với tổng nhu cầu khoảng 54.000 m³/ngày đêm.

   • Nhu cầu nước cho nuôi trồng thủy sản khoảng 1%, diện tích nuôi trồng thủy sản khoảng 495 ha, chủ yếu tại vùng Đồng Hới và tiểu vùng hạ lưu sông Kiến Giang.

3. Tính toán cân bằng nước:

   • Lưu lượng dòng chảy tại các nút cân bằng được mô phỏng bằng mô hình NLRRM dựa trên chuỗi số liệu dài hạn, cho kết quả phù hợp với số liệu thực đo.

   • Nhu cầu nước tổng hợp năm 2006 là khoảng 1.441,42 triệu m³, trong đó nhu cầu nước nông nghiệp chiếm phần lớn.

   • Cân bằng nước lưu vực cho thấy có sự thiếu hụt nước vào mùa khô, đặc biệt tại các tiểu vùng hạ lưu, gây áp lực lên nguồn nước mặt và ngầm.

4. Ảnh hưởng của điều kiện khí hậu và địa hình:

   • Lưu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với lượng mưa trung bình năm khoảng 2.315 mm, tập trung chủ yếu vào các tháng mưa bão (tháng 9-11).

   • Địa hình đa dạng với độ cao thay đổi lớn ảnh hưởng đến phân bố dòng chảy và khả năng tích trữ nước.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình IQQM kết hợp với NLRRM và CROPWAT là công cụ hiệu quả để đánh giá cân bằng nước lưu vực, giúp xác định nhu cầu nước chi tiết theo ngành và vùng. Việc phân vùng cân bằng nước dựa trên đặc điểm địa lý và thủy văn giúp quản lý nguồn nước theo từng tiểu vùng, phù hợp với thực tế sử dụng.

So sánh với các nghiên cứu tại miền Trung, lưu vực Kiến Giang có đặc điểm khí hậu và địa hình tương tự, nhưng nhu cầu nước nông nghiệp cao hơn do diện tích cây trồng lớn và năng suất tăng. Điều này đặt ra thách thức trong việc cân đối nguồn nước, nhất là trong mùa khô hạn kéo dài.

Dữ liệu khí tượng và thủy văn dài hạn giúp mô hình hóa chính xác dòng chảy và nhu cầu nước, tuy nhiên vẫn còn hạn chế do thiếu số liệu đo đạc trực tiếp tại một số khu vực. Việc sử dụng mô hình tích hợp cho phép đánh giá tác động của các chính sách quản lý nước và kịch bản phát triển kinh tế - xã hội.

Biểu đồ lưu lượng dòng chảy theo tháng và bảng tổng hợp nhu cầu nước theo ngành sẽ minh họa rõ ràng sự phân bố nguồn nước và áp lực sử dụng, hỗ trợ cho việc ra quyết định quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và khai thác nguồn nước hợp lý: Áp dụng mô hình IQQM để xây dựng kế hoạch khai thác nước theo mùa, ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt và nông nghiệp trong mùa khô, hạn chế khai thác quá mức nguồn nước ngầm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Bình, thời gian: 1-2 năm.

2. Phát triển hệ thống công trình thủy lợi và hồ chứa: Xây dựng và nâng cấp các hồ chứa, kênh mương để tích trữ nước mùa mưa, điều tiết nước mùa khô, giảm thiểu rủi ro thiếu nước. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án thủy lợi, thời gian: 3-5 năm.

3. Khuyến khích sử dụng nước tiết kiệm trong nông nghiệp và công nghiệp: Áp dụng kỹ thuật tưới tiên tiến, tái sử dụng nước thải công nghiệp sau xử lý, giảm tiêu hao nước không cần thiết. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các doanh nghiệp, thời gian: liên tục.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo cán bộ quản lý nước: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo vệ nguồn nước, sử dụng nước hiệu quả, đặc biệt tại các vùng nông thôn và khu công nghiệp. Chủ thể thực hiện: UBND các huyện, các tổ chức xã hội, thời gian: 1-3 năm.

5. Xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo nguồn nước: Thiết lập mạng lưới quan trắc thủy văn, khí tượng và chất lượng nước để theo dõi biến động nguồn nước, cảnh báo sớm hạn hán, lũ lụt. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh, thời gian: 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý nguồn nước hiệu quả, cân đối giữa phát triển và bảo vệ tài nguyên.

2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia thủy văn, môi trường: Tài liệu tham khảo về ứng dụng mô hình IQQM, NLRRM và CROPWAT trong tính toán cân bằng nước lưu vực, phục vụ nghiên cứu chuyên sâu.

3. Các cơ quan nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ du lịch: Hiểu rõ nhu cầu nước từng ngành, từ đó xây dựng kế hoạch sử dụng nước hợp lý, nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.

4. Các tổ chức đào tạo và sinh viên ngành thủy lợi, môi trường, quản lý tài nguyên nước: Tài liệu học tập, nghiên cứu thực tiễn về quản lý nguồn nước lưu vực sông trong điều kiện khí hậu và địa hình phức tạp.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình IQQM là gì và tại sao được chọn để nghiên cứu?
   Mô hình IQQM là mô hình tích hợp lượng và chất lượng nước, được phát triển tại Australia, có khả năng mô phỏng dòng chảy, vận hành công trình thủy lợi và nhu cầu sử dụng nước trong lưu vực. Nó được chọn vì phù hợp với điều kiện lưu vực Kiến Giang, giúp đánh giá cân bằng nước tổng thể và hỗ trợ quản lý hiệu quả.

2. Dữ liệu nào được sử dụng để tính toán nhu cầu nước nông nghiệp?
   Nhu cầu nước nông nghiệp được tính dựa trên mô hình CROPWAT, sử dụng dữ liệu khí tượng (nhiệt độ, bức xạ, độ ẩm), đặc tính cây trồng (lúa, mía, khoai lang...), diện tích gieo trồng và kỹ thuật canh tác. Dữ liệu này được thu thập từ niên giám thống kê tỉnh Quảng Bình năm 2006.

3. Lưu vực Kiến Giang có những thách thức gì trong quản lý nguồn nước?
   Lưu vực có địa hình đa dạng, khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mưa bão và mùa khô hạn rõ rệt, dẫn đến biến động lớn về nguồn nước. Nhu cầu nước lớn cho nông nghiệp và công nghiệp, cùng với áp lực dân số tăng, gây ra nguy cơ thiếu nước vào mùa khô và ô nhiễm nguồn nước.

4. Làm thế nào để cân bằng cung - cầu nước trong lưu vực?
   Cân bằng được thực hiện bằng cách phân vùng lưu vực, tính toán chính xác nhu cầu nước từng ngành, điều tiết dòng chảy qua các công trình thủy lợi, áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước và nâng cao hiệu quả sử dụng, đồng thời giám sát và cảnh báo kịp thời các biến động nguồn nước.

5. Nhu cầu nước cho sinh hoạt được xác định như thế nào?
   Nhu cầu nước sinh hoạt được tính dựa trên dân số thành thị và nông thôn, với tiêu chuẩn sử dụng nước trung bình từ 50 đến 70 lít/người/ngày. Dữ liệu dân số và tiêu chuẩn này được lấy từ niên giám thống kê tỉnh Quảng Bình năm 2006, đảm bảo tính thực tiễn và phù hợp với điều kiện địa phương.

Kết luận

• Lưu vực sông Kiến Giang có đặc điểm địa lý và khí hậu đa dạng, ảnh hưởng lớn đến phân bố và cân bằng nguồn nước.
• Mô hình IQQM kết hợp với NLRRM và CROPWAT là công cụ hiệu quả để tính toán cân bằng nước và nhu cầu sử dụng nước chi tiết theo ngành và vùng.
• Nhu cầu nước chủ yếu tập trung vào nông nghiệp, chiếm hơn 90% tổng nhu cầu, trong khi các ngành khác như sinh hoạt, công nghiệp và nuôi trồng thủy sản chiếm tỷ lệ nhỏ hơn.
• Cân bằng nước lưu vực cho thấy áp lực thiếu nước vào mùa khô, đòi hỏi các giải pháp quản lý và khai thác nguồn nước hợp lý, bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản lý nguồn nước, nâng cấp công trình thủy lợi, phát triển hệ thống giám sát và đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng các giải pháp đề xuất, đảm bảo nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại lưu vực sông Kiến Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

§¹i häc quèc gia Hµ Néi Trêng ®¹i häc khoa häc tù nhiªn Phan ngäc th¾ng Khai th¸c m« h×nh iqqm tÝnh to¸n c©n b»ng níc hÖ thèng lu vùc s«ng kiÕn giang, tØnh qu¶ng b×nh LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc Hµ Néi – 2009 §¹i häc quèc gia Hµ Néi Trêng ®¹i häc khoa häc tù nhiªn Phan ngäc th¾ng Khai th¸c m« h×nh iqqm tÝnh to¸n c©n b»ng níc hÖ thèng lu vùc s«ng kiÕn giang, tØnh qu¶ng b×nh Chuyªn ngµnh: thñy v¨n häc M· sè: 60.90 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc Ngêi híng dÉn khoa häc: Ts. NguyÔn thanh s¬n Hµ Néi - 2009 1 Môc lôc Danh môc ch÷ viÕt t¾t.4 Danh môc b¶ng biÓu .5 Danh môc h×nh vÏ. ®Æc ®iÓm ®Þa lý tù nhiªn vµ kinh tÕ – x· héi lu vùc s«ng kiÕn giang, tØnh qu¶ng b×nh. §iÒu kiÖn ®Þa lý tù nhiªn.

§Þa chÊt, thæ nhìng. Th¶m phñ thùc vËt. HiÖn tr¹ng ph¸t triÓn kinh tÕ – x· héi. DÞch vô th¬ng m¹i vµ du lÞch.

Tæng quan vÒ c©n b»ng níc hÖ thèng vµ m« h×nh iqqm. Kh¸i niÖm vÒ hÖ thèng nguån níc vµ c©n b»ng níc hÖ thèng. Kh¸i niÖm c©n b»ng níc hÖ thèng. Ph¬ng ph¸p tÝnh to¸n c©n b»ng níc hÖ thèng.

C¸c nghiªn cøu vÒ c©n b»ng níc ë khu vùc MiÒn Trung nãi chung vµ Qu¶ng B×nh nãi riªng. M« t¶ mét sè nót chÝnh. ¸P DôNG M¤ H×NH IQQM TÝNH TO¸N C¢N B»NG N¦íc hÖ thèng lu vùc s«ng kiÕn giang – tØnh qu¶ng b×nh. T×nh h×nh tµi liÖu.

Ph©n vïng c©n b»ng níc. Vïng ®« thÞ §ång Híi. Vïng s«ng §¹i Giang. Vïng s«ng KiÕn Giang.

TÝnh to¸n nhu cÇu níc cho c¸c hé sö dông níc. Nhu cÇu níc sinh ho¹t. Nhu cÇu níc dïng cho c«ng nghiÖp. Nhu cÇu níc dïng cho nu«i trång thñy s¶n.

Nhu cÇu níc dïng cho du lÞch. TÝnh to¸n c©n b»ng níc. TÝnh to¸n lu lîng t¹i c¸c nót c©n b»ng. ¸p dông m« h×nh IQQM tÝnh to¸n c©n b»ng níc.

Qu¸ tr×nh æn ®Þnh bé th«ng sè. KÕt qu¶ vµ th¶o luËn .59 tµi liÖu Tham kh¶o .61 TiÕng ViÖt .61 TiÕng Anh .62 3 Danh môc ch÷ viÕt t¾t CROPWAT M« h×nh tÝnh nhu cÇu tíi cña c©y trång theo chØ tiªu sinh th¸i GIS HÖ thèng th«ng tin ®Þa lý HD H¹ du HEC Trung t©m Thñy v¨n c«ng tr×nh cña Mü IQQM M« h×nh m« pháng nguån níc KTTV KhÝ tîng Thñy v¨n NLRRM M« h×nh ma - dßng ch¶y phi tuyÕn MIKE BASIN M« h×nh thñy v¨n lu vùc cña ViÖn Thñy lùc §an M¹ch MITSIM M« h×nh c©n b»ng níc thñy lîi PAM Ch¬ng tr×nh An toµn l¬ng thùc ThÕ giíi TN Thîng nguån 4 Danh môc b¶ng biÓu B¶ng 1. C¬ cÊu sö dông ®Êt trªn lu vùc s«ng KiÕn Giang. §Æc trng h×nh th¸i lu vùc s«ng KiÕn Giang.

C¸c hå chøa cã dung tÝch trªn 1 triÖu m3 vµ c¸c c«ng tr×nh lín. DiÖn tÝch, n¨ng suÊt vµ s¶n lîng lóa tØnh Qu¶ng B×nh. T×nh h×nh ph¸t triÓn c©y c«ng nghiÖp l©u n¨m. Sè lîng vµ tèc ®é t¨ng trëng cña ®µn gia sóc, gia cÇm thêi kú 1991 - 2006.

C¬ cÊu gi¸ trÞ s¶n xuÊt l©m nghiÖp theo ho¹t ®éng (1995 - 2000 )(%). C¬ cÊu gi¸ trÞ s¶n xuÊt ng nghiÖp (%). T×nh h×nh sè liÖu ma trªn lu vùc. Ph©n vïng c©n b»ng níc tØnh Qu¶ng B×nh.

KÕt qu¶ tÝnh ETo vµ ma hiÖu qu¶ Peff tr¹m §ång Híi .4 DiÖn tÝch c¸c lo¹i c©y trång (ha).5 Thêi vô gieo trång c©y hµng n¨m. Nhu cÇu níc dïng cho c©y trång tÝnh ®Õn ®Çu nót n¨m 2006. Thèng kª sè lîng ®µn gia sóc n¨m 2006. Nhu cÇu níc ch¨n nu«i n¨m 2006 tÝnh ®Õn ®Çu mèi (®¬n vÞ: 10 m ).

Ph©n bè d©n sè n¨m 2006. Tiªu chuÈn dïng níc. Nhu cÇu dïng níc cho d©n sinh tÝnh ®Õn ®Çu nót c«ng tr×nh. Nhu cÇu dïng níc cho c«ng nghiÖp n¨m 2006.

Lîng níc dïng cho nu«i trång thñy s¶n. Tr¹m ma ¶nh hëng ®Õn c¸c khu tíi. KÕt qu¶ tÝnh to¸n lu lîng t¹i c¸c nót c©n b»ng (m3/s). KÕt qu¶ tÝnh to¸n c©n b»ng níc lu vùc s«ng KiÕn Giang (10 m ).55 5 Danh môc h×nh vÏ H×nh 1.

B¶n ®å vÞ trÝ ®Þa lý lu vùc s«ng KiÕn Giang. B¶n ®å ®Þa h×nh vµ m¹ng líi thñy v¨n lu vùc s«ng KiÕn Giang. B¶n ®å sö dông ®Êt lu vùc s«ng KiÕn Giang. B¶n ®å th¶m thùc vËt s«ng KiÕn Giang.

S¬ ®å ph©n tÝch hÖ thèng. S¬ ®å m« pháng bµi to¸n quy ho¹ch vµ bµi to¸n tèi u. S¬ ®å ph©n vïng c©n b»ng hÖ thèng lu vùc s«ng KiÕn Giang. S¬ ®å tÝnh to¸n c©n b»ng níc.3 §êng qu¸ tr×nh dßng ch¶y thùc ®o vµ t×nh to¸n theo m« h×nh NLRRM t¹i tr¹m §ång T©m thêi kú (1961-1970).

§êng qu¸ tr×nh dßng ch¶y thùc ®o vµ t×nh to¸n theo m« h×nh NLRRM t¹i tr¹m §ång T©m thêi kú (1971-1981). §êng qu¸ tr×nh dßng ch¶y thùc ®o vµ t×nh to¸n theo m« h×nh NLRRM t¹i tr¹m KiÕn Giang thêi kú (1962-1976) .52 6 Më ®Çu Trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi cña tØnh Qu¶ng B×nh viÖc ®Èy m¹nh x©y dùng c¬ cÊu c©y trång, vËt nu«i phï hîp, quy ho¹ch ph¸t triÓn c¸c côm d©n c cïng víi ph¸t triÓn c¸c c¬ së chÕ biÕn, nu«i trång thñy s¶n níc mÆn, lî. sÏ cÇn mét lîng níc ngät rÊt lín cho viÖc ph¸t triÓn s¶n xuÊt bÒn v÷ng. Víi môc tiªu nµy, viÖc cÊp níc ®ang lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô hµng ®Çu cña tØnh.

VÊn ®Ò ®Æt ra lµ cÇn ®¸nh gi¸ l¹i hiÖn tr¹ng khai th¸c sö dông níc, n¨ng lùc c¸c nguån cÊp, nhu cÇu níc phôc vô cho c¸c ngµnh kinh tÕ, c©n b»ng cung – cÇu ®Ó sö dông hiÖu qu¶ bÒn v÷ng nguån níc ®¸p øng c¸c môc tiªu kh¸c nhau ®ã. §Ò tµi “Khai th¸c m« h×nh IQQM tÝnh to¸n c©n b»ng níc hÖ thèng trªn lu vùc s«ng KiÕn Giang – tØnh Qu¶ng B×nh” cña luËn v¨n lµ nh»m gãp phÇn phôc vô viÖc n©ng cao c«ng t¸c qu¶n lý, ®¶m b¶o hµi hßa gi÷a môc tiªu ph¸t triÓn kinh tÕ víi viÖc viÖc ph¸t triÓn bÒn v÷ng tµi nguyªn níc trªn lu vùc s«ng KiÕn Giang nãi riªng vµ tØnh Qu¶ng B×nh nãi chung. LuËn v¨n gåm cã 3 ch¬ng cïng víi më ®Çu, kÕt luËn, tµi liÖu tham kh¶o vµ phô lôc: Ch¬ng 1: §Æc ®iÓm ®Þa lý tù nhiªn vµ kinh tÕ – x· héi lu vùc s«ng KiÕn Giang, tØnh Qu¶ng B×nh Ch¬ng 2: Tæng quan vÒ c©n b»ng níc hÖ thèng vµ m« h×nh IQQM Ch¬ng 3: ¸p dông m« h×nh IQQM tÝnh to¸n c©n b»ng níc hÖ thèng lu vùc s«ng KiÕn Giang, tØnh Qu¶ng B×nh LuËn v¨n ®îc hoµn thµnh t¹i trêng §¹i häc Khoa häc Tù nhiªn, §¹i häc Quèc gia Hµ Néi. Nh©n dÞp nµy, t¸c gi¶ xin ch©n thµnh c¶m ¬n Ban Gi¸m hiÖu, Phßng §µo t¹o Sau ®¹i häc, Khoa KhÝ tîng Thñy v¨n vµ H¶i d¬ng häc ®· t¹o ®iÒu kiÖn vÒ thêi gian, kinh phÝ vµ sù hç trî chuyªn m«n, kü thuËt trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn.

§Æc biÖt, xin bµy tá sù c¶m ¬n ch©n thµnh nhÊt tíi ngêi híng dÉn khoa häc: TS. NguyÔn Thanh S¬n ®· tËn t×nh chØ ®¹o vµ gãp ý ®Ó hoµn thµnh luËn v¨n nµy. 7 Ch¬ng 1 ®Æc ®iÓm ®Þa lý tù nhiªn vµ kinh tÕ – x· héi lu vùc s«ng kiÕn giang, tØnh qu¶ng b×nh 1. §iÒu kiÖn ®Þa lý tù nhiªn 1.

VÞ trÝ ®Þa lý Lu vùc s«ng KiÕn Giang thuéc ®Þa phËn tØnh Qu¶ng B×nh víi diÖn tÝch tù nhiªn lµ 2650 km2 (chiÕm 34.7% diÖn tÝch tØnh Qu¶ng B×nh), thuéc ®Þa phËn 3 huyÖn thÞ: §ång Híi, Qu¶ng Ninh vµ LÖ Thñy. Lu vùc n»m trong ph¹m vi 17031’ 51" - 16055’ 16" vÜ ®é b¾c vµ 106017’ 08" - 106059’ 31" kinh ®é ®«ng [11] VÒ phÝa b¾c, khu vùc tiÕp gi¸p víi huyÖn Bè Tr¹ch – tØnh Qu¶ng B×nh. §êng biªn giíi phÝa t©y lµ d·y Trêng S¬n dµi 202 km, gi¸p tØnh Kh¨m Muén cña CH§CN Lµo. PhÝa ®«ng gi¸p víi d¶i cån c¸t BiÓn §«ng víi ®êng bê biÓn dµi 126 km.

§o¹n hÑp nhÊt tõ t©y sang ®«ng ®i qua §ång Híi dµi chõng 45 km. §©y còng lµ ®o¹n ngang hÑp nhÊt cña níc ta (H×nh 1. §Þa h×nh, ®Þa m¹o Lu vùc s«ng KiÕn Giang cã ®Þa h×nh rÊt ®a d¹ng vµ cã sù ph©n ho¸ ®é cao râ rÖt tõ t©y sang ®«ng vµ tõ nam xuèng b¾c. §é cao ®Þa h×nh gi¶m tõ 1624 m ®Õn 0 m víi sù chuyÓn tiÕp liªn tôc nhanh chãng cña c¸c kiÓu ®Þa h×nh: nói ®åi, ®ång b»ng vµ b·i biÓn (H×nh 1.

§Þa h×nh ®åi nói chiÕm 85% diÖn tÝch lu vùc vµ ®¹i bé phËn lµ nói thÊp, chØ cã mét vµi ®Ønh rêi r¹c cã ®é cao trªn 1500 m. §ång b»ng chiÕm diÖn tÝch nhá thêng bÞ chia c¾t bëi c¸c d·y nói víi c¸c d¹ng ®Þa h×nh: - Nói trung b×nh uèn nÕp khèi n©ng lªn m¹nh; - Nói thÊp uèn nÕp n©ng lªn yÕu; - §Þa h×nh nói ®¸ v«i; - Thung lòng kiÕn t¹o - x©m thùc; - §ång b»ng. §é dèc ®Þa h×nh thay ®æi trong kho¶ng réng tõ tho¶i ®Õn dèc ®øng, tuú thuéc vµo ®iÒu kiÖn thµnh t¹o cña chóng. Cßn l¹i nh÷ng ®Þa h×nh trªn ®¸ c¸t, bét kÕt, phiÕn sÐt th× t¬ng ®èi mÒm m¹i víi c¸c sên tho¶i 15 -170.[5] Vïng ®ång b»ng lan ra s¸t biÓn vµ song song víi bê biÓn nªn ®ång b»ng trªn lu vùc kh«ng ph¸t triÓn theo bÒ ngang.

Cã thÓ nãi, khu vùc ®ång b»ng chñ yÕu 8 H×nh 1. B¶n ®å vÞ trÝ ®Þa lý lu vùc s«ng KiÕn Giang 9 H×nh 1. B¶n ®å ®Þa h×nh vµ m¹ng líi thñy v¨n lu vùc s«ng KiÕn Giang 10 ®îc h×nh thµnh do qu¸ tr×nh tho¸i hãa cña mét lagun réng lín ®îc ng¨n c¸ch víi biÓn bëi mét hÖ thèng ®ª c¸t ven bê ch¹y tõ §ång Híi ®Õn Ng Thñy. §Þa h×nh bê biÓn trªn lu vùc chñ yÕu lµ c¸c cån c¸t biÓn.

Tõ thÞ x· §ång Híi vÒ phÝa nam lµ nh÷ng cån c¸t hïng vÜ, réng hµng c©y sè vµ cao tíi 30 - 35 m; d¹ng lìi liÒm, nèi tiÕp nhau ch¹y dµi thµnh mét d·y liªn tôc theo híng t©y b¾c - ®«ng nam, nh mét sa m¹c thu nhá. §Þa chÊt, thæ nhìng a. §Þa chÊt §¸ mÑ, ®¸ biÕn chÊt h×nh thµnh ph©n bè thµnh vïng t¬ng ®èi râ, diÖn tÝch ph©n bè cña mét sè lo¹i nh sau: - §¸ v«i: 2.128 ha chiÕm 0,26% diÖn tÝch tù nhiªn; - §¸ granit: 94.444 ha chiÕm 11,37% diÖn tÝch tù nhiªn; - §¸ sa phiÕn th¹ch vµ phiÕn sa: 372.454 ha chiÕm 46,25% diÖn tÝch tù nhiªn; - §¸ biÕn chÊt: 14.548 ha chiÕm 1,8% diÖn tÝch tù nhiªn; - §¸ macma trung tÝnh: 1.303 ha chiÕm 0,16% diÖn tÝch tù nhiªn. Thæ nhìng Lu vùc s«ng KiÕn Giang cã 2 hÖ ®Êt chÝnh lµ hÖ phï sa (ë ®ång b»ng) vµ hÖ feralit (ë vïng ®åi nói) víi 15 lo¹i thuéc 5 nhãm kh¸c nhau [5.

Nhãm ®Êt c¸t cã h¬n 4,7 v¹n ha, bao gåm c¸c cån c¸t däc bê biÓn vµ ®Êt c¸t biÓn ph©n bè chñ yÕu ë LÖ Thuû, Qu¶ng Ninh.